Ởtrường mầm non, các bé được làm quen với rất nhiều môn học khác nhau: Làmquen với toán, khám phá khoa học, làm quen văn học, tạo hình, thể dục, giáo dục Chính vì vậy, văn học là món ăn
Trang 1MỘT SỐ THỦ THUẬT VÀ KINH NGHIỆM
DẠY TRẺ LÀM QUEN VĂN HỌC
Lĩnh vực : Giáo dục mầm non
Tên tác giả: TRỊNH THANH HƯƠNG
Tài liệu kèm theo:
+ 1 đĩa CD
Năm học 2011 – 2012
A ĐẶT VẦN ĐỀ
Trang 2Bác Hồ kính yêu của chúng ta khi còn sống Bác rất quan tâm đến mọi người,nhất là các cháu thiếu niên nhi đồng Bác chú trọng từ bữa ăn, giấc ngủ và sự tiến
bộ của các cháu
Bác hồ nói: “Trẻ thơ như búp trên cành
Biết ăn, biết ngủ, biết học hành ngoan”
Đúng như vậy, trẻ ở tuổi mầm non thật đáng yêu, tâm hồn trẻ thơ ngây, hồnnhiên như tờ giấy trắng Mọi hoạt động học tập và vui chơi trong quá trình crămsóc giáo dục trẻ ở trường mầm non đều đem lại cho trẻ những điều kỳ lạ, thần tiên
toàn bộ quá trình giáo dục phát triển toàn diện tri thức và nhân cách của trẻ Ởtrường mầm non, các bé được làm quen với rất nhiều môn học khác nhau: Làmquen với toán, khám phá khoa học, làm quen văn học, tạo hình, thể dục, giáo dục
Chính vì vậy, văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ Để trẻmẫu giáo trở thành một con người có ích cho xã hội, ngoài việc phát triển thể chất,trí tuệ ta còn phải chăm sóc cả tâm hồn của trẻ Vậy làm thế nào để những búp noncủa chúng ta có một tâm hồn trong sáng, lành mạnh và nhân hậu? Vâng chính lànhờ văn học, ta có thể làm được điều này Văn học luôn gắn liền với sự phát triểnhiểu biết của trẻ về cuộc sống xung quanh, về con người, về cái đẹp - cái xấu, cái
Trang 3thiện – cái ác Trẻ mẫu giáo cảm thụ văn học theo nhiều cách, nhiều hướng và bằngchính ngôn ngữ hoạt động của mình
Nhận thức được tầm quan trọng đối với việc phát triển nhân cách của trẻ, tôithấy rằng vai trò của cô giáo mầm non là rất quan trọng đối với việc cảm thụ vănhọc của trẻ Cô giáo mầm non phải đưa đến với trẻ không chỉ những kiến thức, kỹnăng của bài học mà còn cần cả cảm xúc, sự say mê hứng thú, hòa hợp được vớitâm hồn của trẻ vào với câu chuyện, bài thơ, những câu ca dao, tục ngữ từ đó giúptrẻ cảm thụ được tác phẩm văn học một cách sâu sắc nhất Thời gian và các hoạtđộng của trẻ hầu hết gắn liền với cô nên việc đưa tác phẩm văn học đến với trẻ mọilúc mọi nơi nhằm phát triển ngôn ngữ, trí nhớ và óc sáng tạo của trẻ là rất thuận lợi
Qua nhiều năm đứng lớp, tôi đã sáng tạo đưa vào thực hiện “ Một số thủthuật và kinh nghiệm dạy trẻ làm quen văn học” và đã đạt được 1 số thành côngnhất định Tôi mong muốn những kinh nghiệm mà mình đúc kết lại sẽ được chia sẻcùng các bạn đồng nghiệp để các bạn tham khảo và đóng góp ý kiến giúp tôi cóthêm những kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân và hơn hết giúp trẻ có những kiếnthức và cảm xúc trong khi cảm thụ văn học và có một nét đẹp trong tâm hồn trẻthơ
B NỘI DUNG
I – CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
Trang 4Bác Hồ - vị cha già kính yêu của dân tộc Việt Nam – Người không chỉ quantâm chăm sóc đến tất cả người dân Việt Nam mà người còn có lời dặn dò riêng vớingành học mầm non:
“ Làm mẫu giáo tức là thay mẹ dạy trẻ Muốn làm được như thế trước hết phải yêu trẻ Các cháu nhỏ hay quấy phải bền bỉ chịu khó mới nuôi dạy được các cháu Dạy trẻ như trồng cây non, trồng cây non được tốt thì sau này cây lớn lên tốt Dạy trẻ tốt thì sau này các cháu thành người tốt”
Bác luôn cho rằng: Đứa trẻ hiền lành hay độc ác không phải do bản chất vốn
có của trẻ mà chính là do sự giáo dục của người lớn:
“ Hiền dữ đâu phải là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên”
Ngày nay, giá trị con người ngày càng được nhận thức đúng đắn và đánh giámột cách toàn diện, sâu sắc Vì vây công tác chăm sóc giáo dục trẻ càng mang một
ý nghĩa nhân văn cụ thể, càng trở thành một đạo lý của thế giới văn minh
Thấm nhuần lời dạy của Bác, công tác giáo dục đào tạo thế hệ măng non –những người chủ tương lai của đất nước – đã, đang và sẽ là chủ trương lớn của toànĐảng, toàn dân Để thực hiện tốt mục đích giáo dục này, cấp học mầm non đã cónhững bước chuyển lớn nhằm góp phần đặt nền móng đào tạo con người phát triểntoàn diện – có đủ sức khỏe, đủ trí tuệ, tài năng là những chủ nhân tương lai của đấtnước, lái con tàu Việt Nam ra đại dương sánh vai các cường quốc năm châu thỏalòng Bác hằng mong ước Và để thực hiện mục tiêu đó đòi hỏi người giáo viênmầm non phải có tấm lòng yêu nghề, mến trẻ một cách thực sự bằng tất cả những
gì mình có được, bằng cả trái tim cùng với lương tâm nghề nghiệp để đầu tư trí tuệ,công sức vào mỗi cuốn giáo trình, mỗi trang giáo án và niềm hăng say vào những
đồ dùng giảng dạy Trong trường học, cô giáo luôn được ví như là người mẹ thứhai gần gũi, thương yêu quý mến dạy dỗ trẻ và là điểm tựa vững chắc cho trẻ ngay
Trang 5từ buổi học đầu tiên trẻ đến trường Và trường mầm non cũng là nơi đào tạo, giáodục trẻ hình thành những cơ sở ban đầu về nhân cách.
Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp, trong năm học vừa qua tôi luôn tìm tòi
áp dụng mọi hình thức đổi mới và nâng cao phương pháp quá trình chăm sóc giáodục trẻ Đặc biệt trong môn học Làm quen với văn học, bởi vì môn học này có vaitrò rất quan trọng, nó là một phương tiện hỗ trợ cho tâm hồn trẻ thơ rất đặc sắckhông gì thay thế được
Môn học làm quen với văn học có ý nghĩa và nhiệm vụ hết sức quan trọngtrong việc phát triển toàn diện các mặt cho trẻ
Trước hết môn học này có ý nghĩa to lớn, góp phần phát triển 5 mặt chotrẻ ,cụ thể là : “Giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, phát triển trí tuệ, phát triểnthể lực, và rèn luyện lao động” Bên cạnh đấy, môn học này còn có nhiệm vụ quantrọng là :
- Cung cấp cho trẻ những kiến thức, trí thức về thế giới xung quanh
- Mở rộng hiểu biết và tích luỹ vốn kinh nghiệm cá nhân
- Làm giầu vốn từ, phát triển ngôn ngữ giầu hình tượng, giầu sức biểu cảmđồng thời rèn luyện khả năng tri giác đối tượng
- Giáo dục thái độ cách ứng xử cho trẻ thông qua các bài học, dạy trẻ biết yêuquê hương, đất nước, yêu thiên nhiên và con người
Nắm bắt được tầm quan trọng của bộ môn làm quen văn học nên trong nămhọc 2011 - 2012 được sự phân công công tác của Ban giám hiệu nhà trường tôiđược nhận nhiệm vụ trực tiếp chăm sóc - giảng dạy lớp mẫu giáo 4 -5 tuổi Tôiluôn có ý thức rèn luyện , đi sâu vào học tập, nghiên cứu kỹ chương trình giảng
dạy của bộ môn “Làm quen với văn học cho trẻ mẫu giáo” Tôi luôn suy nghĩ
phải làm gì? Làm như thế nào? để nâng cao nghệ thuật giảng dạy giúp trẻ hứng thúhọc tập, tiếp thu môn học nhẹ nhàng, sâu sắc
Trang 6Qua thực tế 14 năm chăm sóc giảng dạy, tôi nắm được những đặc điểm tâmsinh lý của trẻ là luôn thích khám phá, tìm tòi những điều mới lạ, ngộ nghĩnh , do
đó tôi suy nghĩ phải thay đổi hình thức dạy như thế nào để trẻ thực sự có hứng thú,thực sự được cảm nhận cái nét đẹp tâm hồn trong văn học Truớc đây tôi đã cải tiến
sử dụng đồ dùng trực quan vào các tiết dạy, tuy đã gây được sự hứng thú cho trẻnhưng muốn đạt kết quả cao hơn thì cần phải lấy trẻ làm trung tâm, trẻ được trựctiếp tham gia vào các hoạt động một cách chủ động, tích cực, sáng tạo, trẻ tự học làchính, học qua chơi, qua khám phá, qua tìm hiểu, qua trải nghiệm bằng cách sửdụng các giác quan và khám phá, nhờ vậy mà trẻ có thêm vốn hiểu biết về thế giớixung quanh trẻ, về xã hội
II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC CHO TRẺ LÀM QUEN VĂN HỌC LỨA TUỔI MẪU GIÁO NHỠ:
b Giáo viên
- Giáo viên được đào tạo chính quy, có trình độ chuyên môn vững vàng , luôn có ýthức sáng tạo và vươn lên trong chuyên môn
Trang 7- Giáo viên đã tham dự đầy đủ các lớp bồi dưỡng về chuyên đề làm quen văn học
do trường và quận tổ chức, được tham dự các lớp bồi dưỡng về làm đồ dùng - đồchơi , chuyển thể kịch bản văn học và múa rối …
- Sử dụng thành thạo một số chương trình máy tính có thể ứng dụng vào côngtác giảng dạy như: Power point, Flash, Photoshop…
c Học sinh
- Trẻ của lớp hầu hết đã học qua các lớp nhà trẻ và mẫu giáo bé nên đa số trẻ
có nề nếp, thói quen tốt trong học tập , khả năng nghe – nói và tiếp thu các tácphẩm văn học nhanh
- Trẻ hồn nhiên, nhanh nhẹn, thông minh , mạnh dạn trong giao tiếp
- Các loại băng , đĩa hình phục vụ cho chuyên đề làm quen văn học còn quá ít
để đáp ứng theo yêu cầu đổi mới hiện nay
Trang 8- Cỏc loại băng , đĩa hỡnh phục vụ cho chuyờn đề làm quen văn học cũn quỏ ớt
để đỏp ứng theo yờu cầu đổi mới hiện nay
d Phụ huynh
- Cũn một số phụ huynh chưa nhận thức được tầm quan trọng của bậc học này
nờn hạn chế trong việc quan tõm đỳng mức đến việc học của trẻ, chư hiểu hết việc
giỏo dục toàn diện
- Còn một số phụ huynh cha nhận thấy tầm quan trọng của bậc học này nênhạn chế trong việc quan tâm đúng mức đến việc học của trẻ, cha hiểu hết việc giáodục toàn diện cho trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo nên còn nóng vội đòi hỏi dạy quá sức củatrẻ
4- 5 tuổi 62 trẻ 52/ 62 = 83,3% 10/62 = 16,7%
Sau khi kh o sỏt k t qu tr ó h c qua l p m u giỏo nh v ch a h c l pảo sỏt kết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ảo sỏt kết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ọc qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ỡ và chưa học lớp à chưa học lớp ưa học lớp ọc qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp
m u giỏo nh , tụi l i kh o sỏt ti p kh n ng h c t p c a tr qua b ng i u traẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ỡ và chưa học lớp ại khảo sỏt tiếp khả năng học tập của trẻ qua bảng điều tra ảo sỏt kết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ảo sỏt kết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ăng học tập của trẻ qua bảng điều tra ọc qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ập của trẻ qua bảng điều tra ủa trẻ qua bảng điều tra ẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ảo sỏt kết quả trẻ đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp đó học qua lớp mẫu giỏo nhỡ và chưa học lớp ều tra
c th sau:ụ thể sau: ể sau:
Số chỏu
khảo sỏt
Kỹ năng nghe kể chuyện diễn cảm
Kỹ năng đàm thoại Kỹ năng kể chuyện và
đúng kịch
Trang 9III – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Từ thực trạng của lớp và được sự chỉ đạo về chuyên môn của ban giám hiệu nhàtrường, ngay từ khi bắt tay vào thực hiện tôi đã nghiên cứu các biện pháp nâng caochất lượng dạy và học bộ môn làm quen văn học và đưa vào thực tế
Biện pháp1: Đồ dùng, đồ chơi tự tạo bằng các nguyên vật khác nhau phục
vụ cho các tiết dạy làm quen văn học:
Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam có rất nhiều câu chuyện cổ tích màcác em nhỏ nào cũng thích nghe bà, mẹ, cô giáo kể cho nghe Trước khi đọc, kểchuyện cho trẻ nghe, chúng tôi thường sử dụng truyện tranh minh họa có sẵn hoặc
do giáo viên tự tạo ra hoặc được cấp phát Tuy các thể loại đó đã có sự cải tiến vềhình vẽ, màu sắc, đẹp để phù hợp với trẻ và thời đại song vẫn còn đơn điệu và cóphần tẻ nhạt chưa sắc nét
Trong quá trình làm đồ dùng đồ chơi tôi đã nghiên cứu để tạo ra những quyểntruyện có thay đổi rất lớn về cả mặt nội dung, hình thức và một số con rối bày trên
sa bàn trông rất ngộ nghĩnh và đẹp mắt “ Phù hợp với cuộc sống và sự phát triểncủa trẻ em hôm nay”
Trang 10Những con rối từ các nguyên vật liệu
+ Nội dung: Nhân cách hóa và giảm bớt những chi tiết hư cấu nặng nề củanhân vật, thay và đó là những chi tiết nhẹ nhàng, nâng cao trí tưởng tượng sự baybổng của trẻ
+ Hình thức: Sáng tạo, đẹp, sử dụng nhiều nguyên vật liệu: Những quyển sáchtheo mô hình, tranh kéo, tranh lật và các con rối ngộ nghĩnh bằng các nguyên vậtliệu như gỗ,bìa cứng, mành tre, mành nhựa, mica trong, giấy họa báo, xốp màu…
để cùng phục vụ cho một mục đích: “ Lôi cuốn sự chú ý của trẻ, đem đến cho các
em nguồn vui, đồng thời có tác dụng rất lớn đến sự phát triển của trẻ” Ngo i raà chưa học lớptôi còn dùng các nguyên vật liêu đã cũ cải tiến thành những trang phục cho cácnhân vật trong truyện để trẻ đóng kịch
Ví dụ: Truyện “ Chim gõ kiến và cây sồi”
Trang 11Trẻ đóng kịch “ Chim gõ kiến và cây sồi”
*Truyện tranh mica lật:
VD : Truyện : « Tích Chu » hay truyện « Đám mây đen sấu xí »- Đây là thế
loại truyện hiện đại có hai nhân vật với hai tính cách rõ rệt trái ngược nhau :
* Nguyên vật liệu : Một phông tranh tạo cảnh cho tòan bộ câu chuyện và 4
tấm mica cùng với các nhân vật trong truyện.( Các nhân vật được cắt bằng đề can
và dán vào mica trong có gắn dấp dính)
+ Phông bìa vẽ cảnh cánh đồng quê
+ Tấm mi ca 1 có gắn hình “ Mây trắng” và “ Mây đen”
+ Tấm mi ca 2 có gắn hình “ Mây trắng” và “ Mây đen” sao cho trùng khít lênhình ảnh của tranh (1) nhưng đám “ Mây đen” đã được vẽ trông năng nề hơn
+ Tấm mi ca 3 vẽ thêm những đường nứt nẻ tạo cảnh đồng quê nứt nẻ
Trang 12+ Tấm mi ca 4 gắn “ Mây đen” đang làm mưa cho cánh đồng làng và cỏ câyxanh tố trở lại còn “ Mây trắng” thẹn thùng xấu hổ
* Cách tiến hành : Khi dùng lật từng tranh sao cho các nhân vật trùng khít
lên nhau theo chủ ý của giáo viên kết hợp kể theo nội dung truyện Sau mỗi lần lậttranh, nhân vật được thay đổi màu sắc hoặc thêm nhân vật mới vẫn trên nề phông
cũ khiến cho trẻ rất thích thú theo dõi mà không phải tốn thời gian vẽ lại phông nền
của truyện.( Chú ý khi làm: Đặt bố cục hợp lý, chính xác về kích cỡ của tranh và
các nhân vật trong truyện)
* Những nhân vật được làm từ găng tay:
Từ những chiếc gang tay cũ, bít tất cũ tôi đã tận dụng để làm đồ dùng rối tay
và sử dụng để kể chuyện hoặc đọc thơ rất phù hợp và cuốn hút trẻ Ngoài ra trẻ con
có thể sử dụng và kích thích trí tưởng tượng, tính sáng tạo và rèn luyện cho cơ vàcác chi bàn tay của trẻ Từ đôi bàn tay mềm mại, khéo léo khiến cho những nhânvật trong truyện, thơ trở nên sống động trước mắt trẻ thơ Các thao tác sử dụngcũng như thay đổi nhân vật hết sức dễ dàng không gây lúng túng khi một mình thểhiện vai ba nhân vật trong cùng một câu chuyên:
Ví dụ: Trong truyện “ Sự tích Qụa và Công” tôi sử dụng 3 chiếc găng
tay(Găng tay trắng, đen và kem)
+ Một chiếc găng tay màu trắng + giấy họa báo gập hình quạt có trang trí.Hai chiếc găng tay lồng vào nhau: 1 đen, 1 trắng lồng vào nhau có dán thêm mắt
mỏ lồng vào nhau để biểu diễn
Khi kể tôi sử dụng các ngón tay để tạo dáng các nhân vật kết hợp với các phụ
trang khác như cánh đuôi nhằm thay đổi các nhân vật Đến đoạn chuyển cảnh côđưa tay xuống dưới bỏ đuôi công màu trắng dán nhanh đuôi công có màu sắc trangtrí sặc sỡ và đưa tay lên diễn tiếp Tương tự cô đưa tay xuống cởi bỏ găng tay trắng
Trang 13và nhanh tay dán đuôi, cán Qụa biểu diễn với tuyến nhân vật mới Cũng như vậy
với câu chuyện : “ Sẻ con tìm bạn”, cô vẫn thay đổi các nhân vật bằng cách lột
găng tay và gắn thêm các phụ trang khác cho các nhân vật.Cách sử dụng trò chơivới các ngón tay như vậy vừa gây hứng thú cho trẻ và trẻ có thể tự tạo ra các nhânvật và kể chuyện theo câu chuyện mình tự nghĩ ra làm phong phú vốn kiến thứcngôn ngữ cho trẻ hoặc rọi đèn lên tường tạo dáng các con vật bằng tay được trẻ rấthứng thú và bắt chước hưởng ứng theo
Truyện: “ Sẻ con tìm bạn”
* Những nhân vật được làm từ len ống, găng tay và các nguyên vật liệu
khác( Giâý vụn, họa báo, hộp cát tông, xốp ):
Tôi sử dụng các nguyên vật liệu mở từ len ống, găng tay và các nguyên vật
Trang 14thành những con rối xinh xắn Trẻ cũng có thể làm và sử dụng được để kể chuyệntheo ý mình.
* Ví dụ: + Từ lõi giâý vệ sinh ta kết hợp với quả banh làm con rối, tóc làmbằng len, miếng xốp trái cây bọc ra ngoài lõi giấy làm áo đầm, những chai lọ phếthải để làm các loại phương tiện giao thông hoặc những chiếc rổ nan nhỏ có thểghép lại để tạo ra các con vật rất ngộ ngĩnh Trong khi làm chú ý trang trí đa dạngmàu sắc để thu hút trẻ Có thể hướng dẫn để cháu làm theo Để làm trang phục chotrẻ tôi dùng vải vụn, mút bittis, giấy, lá cây tạo nhiều kiểu trang phục lạ mắt
Trang 15Các con rối được làm từ các nguyên vật liệu khác nhau
+ Từ những chiếc găng tay và len ống bìa cát tông tôi có thể tạo ra các con vậthoặc cây xanh để phục vụ cho các tiết truyện: “ Hạt đỗ sót”, thơ “ Đàn gà”
Bé kể chuyện “ Con hãy đợi rồi sẽ biết”