Sáng kiến kinh nghiệm cách trả lời khi trẻ hỏi tại sao về một số hiện tượng tự nhiên

nhiều mỡ trong cơ thể và chung quanh các nội tạng, phao câu có một đôituyến mỡ rất phát triển, bên ngoài cơ thể phủ một lớp lông vũ dày, khó thấmnớc.Khi từ nớc lên bờ, vịt quay đầu về ph

I.Đặt vấn đề

Các bậc cha mẹ và ngay cả giáo viên mầm non thờng rất khó khăn, lúng túngtrớc những câu hỏi: Tại sao? Để làm gì? Nh thế nào? của trẻ về những sựvật, hiện tợng xung quanh Để giúp các bậc cha mẹ và cô giáo trả lời các câuhỏi trên của trẻ một cách khoa học, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi, bản

Phòng giáo dục đào tạo quận Tây Hồ

thân tôi luôn tham khảo, tìm hiểu, su tầm nhiều tài liệu, sách báo để cungcáp cho các em những kiến thức về thiên nhiên.

Chúng ta không nên quá cờng điệu về cụm từ “khám phá khoa học” Với trẻmầm non chúng ta mới chỉ dừng lại ở việc cho trẻ tiếp cận với những tri thứctiền khoa học, nên hãy cùng trẻ khám phá, tìm hiểu từ những gì gần gũi vớitrẻ nhất Hãy lắng nghe và quan tâm đến mong muốn của trẻ chúng ta sẽ biếtphải làm thế nào

Thế giới khoa học thật diệu kì Có biết bao nhiêu điều thú vị trong tự nhiên

mà chúng ta cha thể hiểu hết tại sao lại thế này hay thế kia Những quy luật

tự nhiên vốn không hề đơn giản nếu chúng ta không tìm hiểu, khám phá thìkhông thể thấy hết những điều rất hấp dẫn của nó Đối với trẻ mầm non, trẻluôn muốn đợc tìm tòi, khám phá thích nghe và nhìn ngắm những gì mới lạ.Hãy cho trẻ đợc trải nghiệm bằng nhiều giác quan và đợc tham gia nhiềuhoạt động để trẻ thông minh hơn, hiểu biết hơn về thiên nhiên

Với vai trò là ngời quản lý về chất lợng giáo dục trong nhà trờng, với tấmlòng yêu nghề, mến trẻ, bản thân tôi không ngừng học hỏi, tích cực thamkhảo tài liệu để kết hợp với chị em giáo viên có nhiều sáng kiến, kinhnghiệm trong công tác nuôi dạy trẻ Và tôi nhận thấy rằng, việc cho trẻ tìmhiểu, khám phá thiên nhiên là vô cùng thú vị, thiên nhiên thật kỳ diệu cũng

nh trẻ thơ vậy, luôn trong sáng, hồn nhiên và tơi đẹp

Chính vì những lý do trên mà tôi đã chọn nội dung: “Cách trả lời khi trẻ

hỏi tại sao về một số hiện tợng tự nhiên ” để làm đề tài cho sáng kiến kinh

nghiệm của mình đồng thời giúp cho chơng trình học của trẻ mẫu giáo thêm phong phú, các cô giáo có thêm nhiều thông tin, tài liệu cho việc cung cấp kiến thức cho trẻ

II Giải quyết vấn đề 1.Thuận lợi:

- Mọi hoạt động trong nhà trờng đều đợc Phòng giáo dục quan tâm chỉ đạo

- Điều kiện cơ sở vật chất, môi trờng thiên nhiên cũng nh trang thiết bị củanhà trờng đợc đầu t đầy đủ, phong phú, và rộng rãi

-Giáo viên trong trờng có trình độ chuyên môn và khả năng s phạm tốt

- Trẻ ngoan ngoãn thông minh, đợc sắp sếp đồng đều lứa tuổi

- Phụ huynh quan tâm, có tinh thần phối hợp tốt với nhà trờng và cô giáotrong các hoạt động giáo dục

2 Khó khăn:

- Nội dung trong chơng trình dạy trẻ mẫu giáo về dạy trẻ khám phá thiênnhiên còn hạn chế

- Tài liệu tham khảo cho giáo viên dạy trẻ rất ít.

- Môi trờng s phạm cho trẻ tham quan, tìm hiểu cha đáp ứng hết nhu cầukhám phá, tìm hiểu của trẻ

3 Nội dung giải đáp cho trẻ mẫu giáo về một số hiện tuợng tự nhiên

Chủ điểm Động Vật

Bài 1: Vì sao vịt không sợ nớc mùa đông?

Quanh năm quá nửa thời gian vịt sống trong nớc Vì lâu ngày tồn tại trongmôi trờng này nên cơ thể vịt đã tiến hóa nhiều điểm để thích nghi, nh có

nhiều mỡ trong cơ thể và chung quanh các nội tạng, phao câu có một đôituyến mỡ rất phát triển, bên ngoài cơ thể phủ một lớp lông vũ dày, khó thấmnớc.

Khi từ nớc lên bờ, vịt quay đầu về phía đuôi rỉa lên tuyến mỡ ở phao câu, rồirỉa lên lông, khắp cơ thể, chải sửa các lông tơ bị ớt, rũ hết nớc trên lông, rồibôi lên đó một lớp mỡ, làm cho lông không bị thấm nớc

Về mùa đông, nhiệt độ không khí ngoài phòng nhìn chung thấp hơn nhiệt độnớc hồ một chút, hơn nữa vịt hoạt động bơi lội liên tục, nhờ vậy thân nhiệttăng lên, cũng có tác dụng chống rét Đồng thời năng lợng mà cơ thể vịt tỏa

ra đợc lớp lông khá dày bao bọc, có khả năng chống mất nhiệt Vì vậy vịtkhông sợ rét

Thân nhiệt bình thờng của vịt là trên dới 42 độ C Bản thân vịt cũng có khảnăng điều tiết thân nhiệt Mức độ trao đổi chất của vịt tơng đối cao Thêmvào đó, ở các loài chim sống trong nớc (vịt, hoặc chim) điểm đông đặc củatủy trong xơng sống chân, xơng cổ chân, xơng bàn chân rất thấp, vì vậy vịt

đứng lâu trong nớc đóng băng dịch thể trong chân vẫn lu thông, bàn chânkhông bị cóng

Bài 2: Vì sao chó hay lè lỡi?

Ngời có tuyến mồ hôi ở dới da Khi trời nóng, mồ hôi thoát ra, bốc hơi, làmgiảm nhiệt độ cơ thể Nhng chó lại không có tuyến mồ hôi dới da mà ở lỡi.Bởi vậy lúc nóng quá, nó chỉ còn cách làm mát nhờ lè dài lỡi ra

Mặt khác, việc lè lỡi thật dài cũng giúp chó phả bớt hơi nóng bên trong, thúc

đẩy sự tỏa nhiệt của cơ thể Thực tế, dù không phải là mùa hè mà ngày cảnhững lúc chó chạy nhanh hoặc đánh nhau, cơ thể bị nóng lên, nó cũng lè lỡi

để tỏa bớt nhiệt lợng

Bài 3:Tại sao trong trai, sò có trân châu(Ngọc) Những loài động vật nh con sò,trai ngọc biển và trai nớc ngọt chỉ tạo ra hạttrân châu ( hạt ngọc) khi nào có vật bên ngoài xâm nhập vào trong cơ thểchúng Những hạt cát chui vào vỏ sò, vỏ trai cứng, để bảo

vệ cơ thể, mang ngoài của con sò, con trai sẽ nhanh chóng tiết ra chất trânchâu bao quanh hạt cát để bao quanh lấy nó Nh vậy, thời gian lâu dần sẽhình thành ra hạt trân châu

Viên ngọc trai lấy từ con trai

Bài 4: Vì sao rùa biển mau nớc mắt?

Cứ khoảng giữa tháng 6-7, rùa biển lại bơi lên bờ, đào một cái hố, đẻ trứngvào đó rồi phủ cát lên trên Những lúc đó, ngời ta thờng thấy có hai hàng lệròng ròng từ mắt chúng Chúng đau đẻ quá hay sao?

Thực ra, chuyện này lại liên quan đến việc ăn uống của rùa biển Rùa biển ănrong và uống nớc biển, mà muối trong nớc biển thì lại cao Vì thế chúng phải

có cách để bài tiết một số lợng muối quá lớn ra khỏi cơ thể Đó là cách khóc, nhờ nớc mắt thải muối ra ngoài

Con rùa

Bài 5: Vì sao chuột thờng gặm nhấm?

Chúng làm thế chỉ là để giảm bớt khó chịu cho đôi răng của mình

Răng cửa của các loài động vật nói chung chỉ mọc đến một lúc nào đó thìngừng lại, còn ở chuột thì không Đôi răng cửa hàm trên và hàm dới của nóliên tục mọc ra, mỗi tuần có thể lại dài ra một ít Nếu răng cứ mọc dài ra nhthế, chắc chắn sẽ đến lúc miệng chuột không thể ngậm lại đợc Để khắc phụctình trạng đó, chuột đã nhờ cách gậm nhấm vật cứng để mài bớt độ dài củarăng Vì vậy, gặm nhấm thực chất là một kiểu phá hoại và chuột là loại pháhoại ghê gớm nhất

Chuột thích gặm nhấm

đợc bên trong cơ thể gà mẹ, hoặc trứng đẻ ra sẽ có lớp vỏ mềm Vì vậy đẻ gà

mẹ đẻ đợc các quả trứng có trong vỏ cứng thì phải bổ xung cho gà mẹ nguồncan-xi từ các thức ăn có trộn thêm vỏ sò, vỏ ốc, vỏ trứng

Gà mẹ ấp trứng

Bài 7: Vì sao mèo lại có thể đi qua những chỗ chật hẹp

hơn thân mình của nó?

Con mèoKhi mèo muốn đi qua chỗ chật hẹp, bao giờ nó cũng cho đầu vào chỗ khe hở

để chắc chắn xem có qua đợc chỗ đó hay không Nếu thấy có thể qua đợc, nóliền thò đầu vào trớc, sau đó toàn thân kéo dài ra và chui qua

Mèo có thể kéo dài toàn thân nó mảnh ra là vì xơng bả vai của nó không phảinằm ngang, mà là dựng đứng ở hai bên thân mình.Cho nên chỉ cần đầu lọtqua đợc thì dù chỗ hẹp đến mấy,và thân mình mèo có béo tới đâu, nó cũng cóthể chui qua Chuột cũng có khả năng này Con ngời chúng ta do xơng bả vainằm ngang ra hai bên, cho nên chỗ đầu chui qua đợc mà vai không lọt quathì cũng đành chịu

Bài 8: Khủng long ăn gì?

Khủng long cũng có hai loại: Ăn cỏ và ăn thịt Khủng long ăn cỏ đa số thânmình to lớn( Có loại mình dài tới 30m, nặng 78 tấn) Một con vật đồ sộ đếnvậy sẽ phải tiêu thụ lợng thức ăn rất lớn, vì thế nó chỉ có thể ăn cỏ mà sống

So với khủng long ăn cỏ thì khủng long ăn thịt nhỏ hơn, nhng con nhỏ nhấtthì chiều dài củng phải tới 2m (còn con lớn nhất thì dài tới 9m).Nhng vì cònphải đánh nhau với khủng long ăn cỏ nên tính tình khủng long ăn thịt hungdữ, cuồng bạo trên đầu mọc sừng, trên lng có lớp vảy cứng nh áo giáp

Do khủng long đã tiệt chủng từ rất lâu nên ngaỳ nay, tất cả những điềuchúng ta phỏng đoán chỉ dựa trên các hoá thạch đã khai quật đợc

Khủng long

Bài 9: Cơ thể của động vật ăn cỏ và ăn thịt khác nhau

nh thế nào?

Do thức ăn khác nhau nên cơ thể động vật này có rất nhiều điểm khác nhau

Động vật ăn cỏ chỉ ăn cỏ mềm, nên các loài nh hơu, linh dơng không córăng cửa trên Còn voi, ngoài hai răng cửa trên mọc rất dài thành ngà, chỉ córăng hàm trong cùng, không có răng nanh Ngợc lại, động vật ăn thịt, hổ báo,

s tử, có răng cửa sắc nhọn để xé thịt, răng nanh chìa ra ngoài để ngoạm chặt

động vật bắt đợc Để tiêu hoá số lợng cỏ ăn đợc rất nhiều, ruột của động vật

ăn cỏ thờng dài, dạ dày thờng chia làm 4 đa những thức ăn vào quay trở lại

để nhai kỹ lại( Nên còn gọi là loài “nhai lại”) Trong khi đó, ruột của độngvật ăn thịt ngắn hơn là do lợng thức ăn chúng kiếm đợc ít hơn, nên tiêu hoácũng nhanh hơn

Đàn voiBài 10: Loài vật nào có nhiều răng nhất.

Chúng ta vẫn thờng hình dung chắc đó phải là những con vật ăn thịt khéttiếng nh con chó sói, hổ hay cá sấu Nhng trên thực tế các heo mới là “nhânvật có nhiều răng nhất Loài cá này cũng có thể gọi là loại ăn thịt, bởi vì thức

ăn của chúng cũng là cua và cá nhỏ Nhng cá heo chỉ là “nhà vô địch” trong

số các loài vật khổng lồ thôi Số lợng răng của chúng cha là gì nếu so vớimột số loài sên Những con vật này hoàn toàn có thể kiêu hãnh khi đợc hỏi

đến số lợng răng li ti mà chúng sở hữu Con số ấy lên tới cả trên ngànchiếc!!!

Con ốc sên

Bài 8: Chó và mèo không phảI lúc nào cũng cắn nhau,

đúng không?

Hai ngời bạn thân nhất của con ngời không phải lúc nào cũng cắn nhau chíchoé Một nghiên cứu mới cho thấy, khi sống chung dới một mái nhà, chúnghoàn toàn thân thiện, đặc biệt khi đợc gặp nhau từ bé Sự hoà hợp ở mức độcao nhất khi chúng gặp nhau lúc con mèo cha tới 7 tháng tuổi và con chó thìcha đợc 1 tuổi

Con chó và con mèo

Chủ điểm: Thực Vật

Bài 1: Vì sao cây xấu hổ cụp lá khi có vật đụng vào?

Điều này có liên quan đến “tác dụng sức căng” của lá xấu hổ ở cuối cuống lá có một mô tế bào mỏng gọi là bang lá, bên trong chứa đầy nớc Khi bạn

đụng tay vào, lá bị chấn động, nớc trong tế bào bọng lá lập tức dồn lên hai bên phía trên Thế là phần dới bọng lá xẹp xuống nh quả bóng xì hơi, còn phía trên lại nh quả bóng bơm căng Điều đó làm cuống lá sụp xuống, khép lại

Khi một lá khép lại, nó sẽ đa tín hiệu kích thích, lan rộng đến các lá khác,khiến chúng cũng lần lợt khép lại nhng chỉ ít phút sau, bộ phận dới bọng lálại dần đầy nớc, lá lại xòe ra nguyên dạng nh cũ.

Bài 2: Vì sao đêm đến hoa huệ mới tỏa hơng ngào ngạt

So với các loài hoa nở ban ngày, hoa huệ có cấu tạocánh khá đặc biệt Mỗi khi không khí có độ ẩm caonhững lỗ trao đổi khí trên cánh hoa tự động mở to đểdầu thơm thoát ra ngoài Ban đêm tuy không cónắng nhng độ ẩm không khí lại cao hơn ban ngàycho nên các lỗ trao đổi khí mở to cho mùi thơmthoát ra Vì vậy, tuy ban ngày hoa huệ chỉ tỏa hơngthoang thoảng, nhng ban đêm nó lại thơm ngào ngạt

Bài 3: Vỏ cây có tác dụng gì?

Một trong những chức năng chủ yếu của vỏ cây làbảo vệ phần bên trong, tức là bảo vệ phần thân gỗcủa cây Thân gỗ của cây là thành phần rất rễ tổn th-

ơng Ngoài ra, vỏ cây còn che chở cho thân cây khỏi

bị khô hạn và nhiều thứ bệnh từ bên ngoài xâm nhậpvào cây

Vỏ cây đã đợc con ngời sử dụng vào rất nhiều việc nh: Vỏ cây sồi làm nútchai, vỏ cây quế làm gia vị, vỏ cây canh- ki –na làm thuốc chữa bệnh sốtrét Một phần vỏ phía ngoài cùng của cây lâu ngày sẽ khô và chết Phần vỏchết ấy khiến cho vỏ cây nom sù sì

Thân cây

Bài 4: Thực vật làm sao sống đợc trong hoang mạc?

Có hai loại hoang mạc Một loại chỉ có đá trơ trụi và “biển” cát trập trùng,nơi mặt trời nh đổ lửa xuống Còn loại kia thì lại lạnh cắt da Bởi vậy chỉ cónhững loài cây đặc biệt mới sống đợc ở đây Thí dụ nh loại xơng rồng Loạicây này có lớp “ thịt” rất dày, nhng lá của chúng không phải nh thông thờng,

mà rất nhỏ hoặc gần nh không có để giảm sự bốc hơi của cây Hầu hết thựcvật ở hoang mạc có gai Có mùi hoặc vị khó chịu Nhờ vậy chúng sẽ không

bị động vật ăn, nên mới sinh tồn đợc

Cây trong hoang mạc

Bài 5:Vì sao ăn nhiều rau xanh lại tốt cho sức khoẻ

Trong rau xanh có đầy đủ các chất dinh dỡng và các loại vi - ta - min Raucải xanh, cà chua có hàm lợng vi - ta - min C rất cao và đó chính là loại vi -

ta - min thờng thiếu trong các thức ăn khác Vi ta min có tác dụng duy trì sựtrởng thành và tăng cờng sức đề kháng cho cơ thể Cơ thể con ngời rât cầnnhiều chất dinh dỡng từ rau xanh.

Không chỉ chứa nhiều chất dinh dỡng và các loại vi- ta- min, rau xanh còn cócả chất xơ nữa, chất này còn có tác dụng nhuận tràng, kịp thời thải chất độccho cơ thể phòng tránh các bệnh

Bài 6: Vì sao không đợc tới cây dới ánh nắng mặt trời

gay gắt?

Không nên tới cây khi có mặt trờiCây cỏ lớn lên cần ánh sáng mặt trời, cũng nh cần nớc Nhng ta lại không nên tới cây vào buổi tra, khi ánh nắng mặt trời gay gắt Vì sao vậy? Vì ánh nắng mặt trời làm nhiệt độ trong đất rất cao Nếu tới nớc lúc này nhiệt độ của

rễ cây trong đất sẽ giảm đột ngột, cản trở rễ cây hấp thụ nớc, khiến cây sẽ thiếu nớc Cho nên, tới cây dới nắng mặt trời chính là làm hại cây

Bài 7: Vì sao nhổ cỏ phảI nhổ cả gốc ?

Cỏ dại là kẻ thù của hoa màu Cỏ dại xâm chiếm đất, hút hết chất dinh dỡng, nớc và ánh sáng mặt trời của hoa màu, cản trở lu thông không khí trong đất Nơi nào có nhiều cỏ dại, hoa màu sẽ khó phát triển Khả năng sinh tồn của

cỏ dại rất mạnh Chúng không sợ hạn hán, cũng không sợ ngập úng Cỏ dại khó trừ còn vì nó có bộ rễ rất phát triển, tức là dù có cắt bỏ hết thân và ngọn,

rễ vẫn có thể tiếp tục mọc mầm mới Cho nên, khi phạt cỏ thì nhất định phải nhổ cả gốc

Nhổ cỏ cần nhổ tận gốc

Chủ điểm : Bản thân- Gia đình

Bài 1: Vì sao chăn có thể giữ ấm đợcMùa đông, đợc nằm trong chăn ấm áp thật sung sớng, chăn có một lớp ruộtbông dày chứa đầy không khí, không khí này không lu thông, không toảnhiệt ra ngoài, cũng không thể dẫn không khí từ ngoài vào trong chăn Vì thếchúng mình nằm trong chăn không thấy lạnh chút nào, và có thể ngủ ngonlành

đợc dùng bánh ga tô sinh nhật Nhng ngày nay thì bất cứ ai cũng có thể muamột cái bánh ga-tô vào dịp sinh nhật mình để nhận lời chúc phúc của mọingời.

Bài 3: Vì sao uống thuốc cần phải chia trớc và sau khi ăn

Cần uống thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ

Khi mắc bệnh ta phải uống thuốc để điều trị Nhng có loại thuốc bác sĩ dặnuống trớc khi ăn, có loại lại uống sau khi ăn Vì sao vậy nhỉ?

Nguyên nhân chính là bởi thuốc gây kích thích dạ dày của chúng ta Có loạikích thích vừa phải Nếu cần loại thuốc này phát huy nhanh tác dụng thì nênuống trớc khi ăn, bởi vì trong dạ dày không có thức ăn, uống thuốc sẽ nhanhchóng đợc hấp thụ Nhng có thuốc lại có kích thích mạnh, hấp thu nhanh sẽkhiến dạ dày bị khó chịu, thì phải uống sau khi ăn

Bài 4: kem đánh răng có tác dụng gì?

Kem đánh răng

để bảo vệ răng, hàng ngày chúng mình đều phải đánh răng Ngoài bàn chải

đánh răng, ta phải dùng cả kem đánh răng nữa Vậy kem đánh răng có tácdụng gì nhỉ?

Chúng ta đều bíêt chức năng của răng là nhai và nghiền nát thức ăn Do răngnhai thúc ăn nên trên bề mặt răng hình thành một lớp cứng, gọi là cao răng.Nếu nhiều cao răng sẽ gây tổn hại đến răng, cho nên cần loại bỏ lớp cao răng

đi Kem đánh răng sẽ cạo sạch cao răng hoặc làm giảm bớt cao răng đi.Ngoài ra trong kem đánh răng còn có chất tạo bọt, cao răng rơi từ răng ra sẽlẫn vào trong bọt Khi đánh răng xong, súc miệng, thì cao răng sẽ theo bọtchạy ra ngoài

Chủ điểm: Nớc và các hiện tựợng thiên nhiên

Bài 1: Vì sao nớc biển mặn