Qua những năm trực tiếp giảng dạy mặc dù đã thường xuyên hoạt động nhóm, cặp để giảng dạy cho các em, bản thân đã rút ra được một số kinh nghiệm để thực hiện trong những năm tiếp theo..
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN CAO LÃNH
TRƯỜNG: THCS TÂN NGHĨA
TỔ: NN- SỬ- ĐỊA
ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM
TỔ CHỨC CHO HỌC SINH HỌAT ĐỘNG CẶP, NHÓM NHƯ THẾ NÀO ĐỂ ĐẠT HIỆU QUẢ CAO Ở MÔN ĐỊA LÍ
GIÁO VIÊN: ĐÀO VĂN HÒA
NĂM HỌC: 2011-2012
MỤC LỤC
Trang 2Trang
LỜI NÓI ĐẦU 2
PHẦN MỞ ĐẦU 3
I Lí do chọn đề tài
II Mục đích
III Giới hạn đề tài
IV Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 4
V Kế họach thực hiện
VI Phương pháp nghiên cứu
PHẦN NỘI DUNG 5
I Cơ sở lý luận
II Cơ sở thực tiễn
III Đặc điểm tình hình
IV Các giải pháp thực hiện trong thời gian qua 6
A Tìm hiểu về họat động theo cặp nhóm
B Phương pháp tổ chức cho học sinh họat đông cặp, nhóm 11
có hiệu quả
V Những kết quả đạt được trong thời gian qua 14
KẾT LUẬN
I Ý nghĩa của đề tài đối với công tác
II Khả năng áp dụng 15 III Bài học kinh nghiệm, qua quá trình thực hiện
IV Tự nhận xét của bản thân về đề tài
LỜI NÓI ĐẦU
Trang 3Ngày nay Đảng, nhà nước và mọi người đều quan tâm đến ngành giáo dục.
vì chỉ có giáo dục mới đào tạo ra những con người có khối óc, trí tuệ để tiếp nối thế hệ đi trước nhằm góp phần giữ gìn và phát triển đất nước
Mặt khác, để đất nước ta tiến theo kịp các quốc gia trên thế giới thì xã hội cần phải có những con người năng động, biết hợp tác, có trí óc, có tay nghề và đặc biệt phải có trình độ đúng theo nhu cầu mà xã hội đặt ra Chính vì thực tế như vậy nên mọi người đã thừa nhận rằng sự phát triển kinh tế của một đất nước không phụ thuộc nhiều ở nguồn tài nguyên thiên nhiên mà cần phải có con người biết sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên đó để phát triển đất nước Trong đó việc nghiên cứu về dân số, về sự phát triển nền kinh tế trong nước cũng góp phần quan trọng vào việc phát triển đất nước Do đó, để học sinh nắm vững và khắc sâu kiến thức hơn vào đời sống nhất là sau khi ra trường có một việc làm ổn định, hoặc có hướng học nghề riêng sau khi học xong Trung học cơ
sở thì chúng ta phải quan tâm nhiều hơn môn học Địa lí ở THCS và nhất là lớp
9 Có như thế các em sẽ vững vàng hơn trong việc lựa chọn ngành nghề để học, sau này có những hướng đi riêng cho mình trong tương lai
Để học sinh học môn Địa lí có hiệu quả theo nhu cầu của đất nước thì hơn hết chúng ta phải tạo môi trường cho các em được tự hoạt động nhiều hơn Để làm được như vậy chúng ta phải tạo điều kiện cho các em hoạt động theo nhóm, cặp như thế nào để thu hút các em vào việc học, học say mê và học một cách có hiệu quả Đó là nhiệm vụ quan trọng của mỗi giáo viên khi đang trực tiếp giảng dạy và cũng là góp một phần vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy trong giai đoạn hiện nay
Qua những năm trực tiếp giảng dạy mặc dù đã thường xuyên hoạt động nhóm, cặp để giảng dạy cho các em, bản thân đã rút ra được một số kinh nghiệm
để thực hiện trong những năm tiếp theo Nhưng những giải pháp đó bản thân tôi nghĩ rằng chưa phải là tối ưu, tôi rất mong được các cấp lãnh đạo, quý đồng nghiệp đóng góp chân tình để tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
PHẦN MỞ ĐẦU
Trang 4I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Ông cha ta thường nói “ Học thầy không tày học bạn” Do đó, để thực hiện cho được mục tiêu giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành cho học sinh sự năng động, sáng tạo, hợp tác trong học tập Hoạt động cặp, nhóm trong các giờ dạy chính là chúng ta đã thực hiện được công tác đổi mới phương pháp dạy và học, nhất là đối với học sinh ở cấp THCS để các em có khả năng tiếp thu kiến thức mà ta truyền thụ một cách sáng tạo, khoa học và vận dụng linh hoạt vào cuộc sống thực tế Bên cạnh, đó còn giúp các em có một nền tảng vững vàng để bước vào các lớp tiếp theo
Với lối suy nghĩ đó, tôi quyết định chọn đề tài “ Tổ chức cho học sinh hoạt động cặp, nhóm như thế nào để đạt hiệu quả cao môn địa lí lớp 9” nhằm góp phần thúc đẩy học sinh có hứng thú trong học tập và khắc sâu kiến thức qua hoạt động với bạn, góp phần tích cực đổi mới phương pháp dạy và học phù hợp với tình hình trong nước và xu thế hiện nay trên thế giới
II MỤC ĐÍCH:
Với việc nghiên cứu thành công đề tài này sẽ giúp giáo viên có được những kinh nghiệm sau:
- Hiểu rõ khái niệm của hoạt động cặp, nhóm
- Cách thức tổ chức hoạt động cặp, nhóm có hiệu quả
- Các bước tiến hành hoạt động cặp, nhóm có hiệu quả
- Hướng dẫn học sinh tự luyện tập, rèn luyện kỹ năng và kỹ xảo trong giao tiếp
- Kinh nghiệm khi áp dụng hoạt động cặp, nhóm trong giảng dạy Địa lí 9
III GIỚI HẠN ĐỀ TÀI:
Với đề tài “ Tổ chức cho học sinh hoạt động cặp, nhóm như thế nào để đạt hiệu quả cao môn Địa lí 9” Là một vấn đề rất rộng nó bao gồm nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong quá trình học tập và giảng dạy trong cả nước Song bản thân tôi là một giáo viên, điều kiện kinh phí và trình độ còn hạn chế chưa thể làm được công trình nghiên cứu rộng lớn như vậy, mà đề tài kinh nghiệm chỉ giới hạn ở mức độ “Bài tập kinh nghiệm” Mặc dù tham vọng thì nhiều nhưng chỉ thực hiện được trong phạm vi “Hoạt động cặp, nhóm trong môn Địa lí 9” ở Trường THCS Tân Nghĩa vì đây là nơi tôi công tác nên có nhiều thuận lợi trong quá trình thực hiện những số liệu cụ thể, chính xác
Trang 5IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:
Để nhận xét được đề tài này tôi xác định nhiệm vụ trọng tâm như sau:
- Tại sao chúng ta phải hoạt động cặp, nhóm?
- Kết quả mà học sinh đạt được ở những tiết có hoạt động cặp, nhóm
- Làm thế nào để hoạt động cặp, nhóm
- Làm thế nào để hoạt động cặp, nhóm có hiệu quả cao trong tất cả các tiết học?
Hiện nay với sự quan tâm, lo lắng sự nghiệp giáo dục được từng bước đi lên Tôi vẫn biết ‘một cây làm chẳng nên non” nhưng với lối suy nghĩ đó tôi sẽ đóng góp hết sức mình vào sự nghiệp giáo dục tiếp tục đi theo con đường mà mình đã chọn
V KẾ HOẠCH THỰC HIỆN:
Bắt đầu nghiên cứu trên học sinh lớp 9A2 từ tháng 8 năm 2011 cho đến khi hoàn thành đề tài
VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1 Phương pháp quan sát
- Dự giờ, thăm lớp đồng nghiệp
2 Phương pháp trao đổi thảo luận:
- Sau khi dự giờ đồng nghiệp, đồng nghiệp dự giờ mình Sau mỗi tiết dạy sẽ tiến hành trao đổi, thảo luận từ đó rút ra được những kinh nghiệm cho tiết dạy
3 Phương pháp thực nghiệm:
Tiến hành thực nghiệm theo từng mục đích yêu cầu cụ thể một số tiết dạy áp dụng hình thức hoạt động theo cặp, nhóm
PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Trang 6Trong tuyên ngôn độc lập Bác Hồ có nói “Mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc và quyền được học hành” Do đó để thực hiện cho được mục tiêu giáo dục và đào tạo của đất nước
ta trong giai đoạn hiện nay là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành cho công dân có trí thức, có năng lực, thực hành tự chủ, năng lực sáng tạo, có đạo đức cách mạng, tinh thần yêu nước, đoàn kết, đáp ứng được yêu cầu của một lao động trong giai đoạn đoạn hội nhập kinh tế như hiện nay, thì việc “ Hoạt động cặp, nhóm trong học tập “ chính là góp phần giúp các em làm quen với việc chia sẽ công việc, biết sống vì cái chung, cái tập thể, nhất là học sinh THCS giúp các em có thể vững tin bước vào các lớp kế tiếp và đặc biệt là bước vào đời sau này
II CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Xuất phát từ nhu cầu thực tế của đất nước trong giai đoạn hiện nay đó là việc chúng ta giúp học sinh THCS phát triển về khả năng học tập của mình Vì đây là lứa tuổi các em có sự biến đổi lớn về tâm lý, những sự bắt chước và những lối sống ích kỷ sẽ làm cho các em có những suy nghĩ lệch lạc về sự đoàn kết trong học tập cũng như trong cuộc sống Do đó “ Hoạt động cặp, nhóm trong học tập” là một việc làm hết sức cần thiết không những giúp cho các em nâng cao kiến thức mà còn giúp cho các em có những hành động và suy nghĩ đúng, giúp cho các em chuyển từ thói quen ỷ lại, thụ động sang một trạng thái chủ động biết cách tìm kiếm việc làm của mình trong tương lai bằng kiến thức và khả năng của mình Bên cạnh đó còn giúp các em có thể hoà nhập vào thế giới công nghiệp hoá, hiện đại hoá qua kiến thức mà các em có được trong nhà trường để vững bước trên con đường xây dựng và bảo vệ đất nước sau này
III ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH:
1 THUẬN LỢI:
Trường THCS Tân Nghĩa nằm ở vùng ven của huyện Cao Lãnh Trường nằm trên địa bàn Ấp 2 xã Tân Nghĩa địa bàn tương đối rộng Về cơ sở vật chất:
Nhà trường gồm có: 38 / 19 giáo viên và nhân viên
Tổng số lớp: 16
Gồm có: 511 học sinh
- Khối 6: 147 học sinh
- Khối 7: 128 học sinh
- Khối 8: 123 học sinh
- Khối 9: 113 học sinh
Trang 7Nhà trường nhận được sự quan tâm của lãnh đạo ngành cấp uỷ, Uỷ ban nhân dân và các ban ngành đoàn thể
2 KHÓ KHĂN:
- Một số ít các em học sinh chưa có ý thức cao trong học tập
- Một số do hoàn cảnh gia đình gặp nhiều khó khăn nên chất lượng học tập chưa cao
IV CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TRONG THỜI GIAN QUA:
A TÌM HIỂU VỀ HOẠT ĐỘNG THEO CẶP, NHÓM:
1 Hoạt động theo cặp:
a Vai trò của giáo viên khi học sinh tham gia luyện tập theo cặp:
Trước đây giáo viên luôn giữ vai trò chủ đạo, kiểm soát mọi hoạt động trong lớp thì nay vai trò đó đã thay đổi trong những giai doạn luyện tập mới này của học sinh Lúc này giáo viên có hai chức năng:
Chức năng thứ nhất là người theo dõi:
Giáo viên đi từ nhóm này sang nhóm kia lắng nghe và ghi nhận những lỗi lặp đi lặp lại nhưng vẫn để họ nói tự nhiên Những lỗi trầm trọng sẽ được giải quyết vào lúc khác có thể là đầu buổi học sau hoặc cuối buổi luyện tập
Chức năng thứ hai:
Là người cung cấp tài liệu, giúp đỡ, giải đáp cho học sinh những vấn đề khó về kiến thức
Trong quá trình dạy học, để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh thì hoạt động cặp là một hình thức hoạt động học tập tốt Thông qua hình thức học tập này các em có điều kiện trình bày, trao đổi và bộc lộ những suy nghĩ của mình về các lượng thông tin về bài học mà mình hiểu, mình cảm nhận Lượng thông tin của từng học sinh có thể đúng hoặc sai một phần Từ đó người dạy nắm bắt được mức độ tư duy, hiểu biết của các em Quá trình này được diễn ra theo quan hệ hai chiều Ngoài ra khi trao đổi cặp, nhóm học sinh được rèn luyện thêm về kỹ năng và thói quen suy nghĩ, diễn đạt và trình bày một vấn đề trước một tập thể Thông qua hoạt động này, kỹ năng trình bày của học sinh ngày càng được nâng cao
b Giáo viên giới thiệu về cách thức luyện tập theo cặp:
Trang 8- Khi sử dụng loại hình bài tập này lần đầu tiên thì nên giải thích cho học sinh những ưu điểm và lí do sử dụng nó Thêm vào đó cần thống nhất với học sinh những nguyên tắc sau:
+ Làm bài tập luyện theo cặp chứ không phải là thời gian để nói chuyện riêng
+ Nếu hết giờ mà vẫn chưa làm xong thì cũng không có gì đáng lo ngại, vì quan trọng hơn cả là họ được thực hành học tập chứ không nhất thiết
là kết quả cụ thể của một nhiệm vụ nào đó
+ Sau khi hết thời gian làm bài, giáo viên phải kiểm tra đánh giá kết quả những công việc mà học sinh vừa thực hiện theo cặp
+ Tất cả học sinh đều phải tham gia vào hoạt động này trong một cặp nào đó
+ Khi bị lẽ, học sinh đó có thể tham gia vào cặp ngồi gần chỗ mình nhất Nếu yêu cầu bài tập là trao đổi giữa hai người thì người thứ ba ngồi theo dõi, sau đó tham gia trao đổi ở vòng luyện tập thứ hai với một trong hai người kia
+ Học sinh có thể yêu cầu giáo viên giúp đỡ nếu cần Trong khi học sinh thực hành hỏi- đáp, giáo viên phải bao quát và theo dõi lớp để nhận xét từng cặp, lắng nghe và sửa lỗi cho các em, lưu ý những cặp có học sinh yếu kém
c Các bước tíên hành luyện tập theo cặp:
Bước 1: Chuẩn bị:
Cần chuẩn bị hết sức cẩn thận thông qua việc giới thiệu nội dung câu hỏi , làm sao cho tất cả học sinh đều tự tin khi bắt đầu thực hành theo cặp Sau bước giới thiệu nên lưu lại tất cả các thông tin chính lại trên bảng
Bước 2: Giáo viên làm mẫu với một học sinh.
Giáo viên cùng với một học sinh khá trong lớp đóng vai trò làm mẫu trọn gói một bài tập để cho tất cả học sinh hiểu được yêu cầu và biết cách thực hiện
Bước 3: Hai học sinh làm mẫu
Gọi hai học sinh khá giỏi lên làm mẫu trước lớp một lần nữa Nếu cho phép học sinh đứng tại chỗ thì yêu cầu học sinh nói đủ to cho cả lớp nghe được
Bước 4: Quy định thời gian:
Trang 9Báo cho học sinh biết họ sẽ có bao nhiêu thời gian để thực hiện bài tập này (thông thường chỉ khoảng 2-3 phút)
Bước 5: Học sinh làm việc theo cặp
Ra hiệu lệnh cho tất cả học sinh bắt đầu làm bài cùng một lúc Trong khi học sinh làm bài, giáo viên đi từ cặp nọ sang cặp kia, theo dõi và giúp đỡ
họ khi cần thiết nhưng tránh can thiệp vào các hoạt động của học sinh dù có thể thấy họ có những chỗ sai
Bước 6: Kiểm tra trước lớp
Hết giờ làm bài, khi thấy hầu hết các cặp đã làm xong, ra hiệu cho tất cả học sinh dừng lại Chọn một vài cặp bất kì và yêu cầu hai học sinh đó trình bày lại trước lớp Việc kiểm tra này rất quan trọng vì nó khiến cho học sinh phải làm việc nghiêm túc hơn ở các lần luyện tập sau Học sinh sẽ trở nên cần
cù hơn, tự giác hơn khi biết rằng giáo viên sẽ kiểm tra đánh giá cho điểm các hoạt động học tập của họ
2 Các loại hình luyện tập theo cặp:
a Vẽ biểu đồ đơn giản:
Trong phần câu hỏi và bài tập trong sách giáo khoa có phần vẽ
biểu đồ Muốn học sinh vẽ biểu đồ tốt hơn nên cho học sinh vẽ một phần của yêu cầu sau đó yêu cầu học sinh làm phần còn lại làm ở nhà hoặc theo nhóm
Ví dụ: Bài tập 3 sách giáo khoa trang 133 Giáo viên có thể yêu cầu
học sinh:
Hãy vẽ biểu đồ hình cột thể hiện sản lượng thuỷ sản ở Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước năm 1995.
b Nhận xét bảng số liệu:
Sau khi học sinh đã nắm được nội dung chính trong bài vừa học, chia học sinh thành từng cặp và yêu cầu các em trao đổi với nhau Ví dụ, xác định các vùng có tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số cao nhất, thấp nhất; các vùng lãnh thổ có tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số cao hơn trung bình cả nước bằng cách dựa và bảng 2.1 trang số 8 sgk môn Địa lí 9
c Kiểm tra không chính thức:
Việc kiểm tra thường xuyên cũng có tác dụng như giảng dạy Khi cho phép học sinh cùng cộng tác để làm một bài kiểm tra, giáo viên có thể khuyến khích được việc học tập của các em vì những học sinh yếu sẽ được những học sinh khá hơn giúp đỡ Thỉnh thoảng nên có một bài kiểm tra ngắn cuối giờ và sau đó cho điểm luôn Bài kiểm tra đó không cần phải bao gồm toàn bộ những
Trang 10kiến thức học sinh vừa học trong bài mà có thể tập trung vào bất cứ khía cạnh nào của nội dung Yêu cầu của bài làm cần hết sức rõ ràng, viết câu hỏi lên bảng và khống chế thời gian để luyện cho học sinh khả năng phản ứng nhanh nhẹn trong việc sử dụng kiến thức Bài làm xong có thể được kiểm tra miệng hoặc các cặp đổi chéo và chấm bài cho nhau
d Hỏi và trả lời:
Cuối bài học thường có các câu hỏi Học sinh có thể thảo luận tìm câu trả lời cho các câu hỏi này theo cặp Đầu tiên học sinh làm miệng, sau đó giáo viên gọi một vài học sinh bất kì để kiểm tra Hoặc làm cho hoạt động này phong phú bằng cách cho học sinh thảo luận miệng rồi viết câu trả lời ra giấy, các cặp đổi chéo chấm các câu trả lời cho nhau dưới sự kiểm soát của giáo viên
3 Hoạt động theo nhóm:
Trong các lớp học của chúng ta ghế ngồi không di chuyển quanh lớp học được Vì vậy, chỉ có thể yêu cầu học sinh bàn trên quay xuống bàn dưới
để tạo thành các nhóm để luyện tập Tốt nhất là tạo thành các nhóm có từ 4-6 người nhưng nhiều khi số lượng học sinh trong nhóm còn phụ thuộc vào số học sinh ngồi ở mỗi bàn
Sau khi chia nhóm xong nên chỉ định hoặc để các thành viên các nhóm tự bầu ra trưởng nhóm và thư kí Người này sẽ trực tiếp liên hệ với giáo viên khi nhóm gặp khó khăn trong việc thực hiện các yêu cầu của bài tập Điều này sẽ giúp cho việc kiểm soát tất cả các nhóm trong lớp của giáo viên nhẹ nhàng, dễ dàng hơn Nên chỉ định hoặc hướng dẫn các học sinh có khiếu
và hoạt bát hơn để làm việc này Nhưng đôi khi cũng cần thay đổi: Chọn một học sinh khá nhưng còn rụt rè để tạo điều kiện để cho học sinh được rèn luyện