Nghiên cứu giải pháp chống lũ rừng ngang cho huyện chương mỹ thành phố hà nội

Gi i pháp phi công trình ...

Lu n v n th c s : “Nghiên c u gi i pháp ch ng l r ng ngang cho huy n

Ch ng M - Thành ph Hà N i” đã đ c tác gi hoàn thành đúng th i h n quy

đ nh và đ m b o đ y đ các yêu c u trong đ c ng đ c phê duy t

Trong quá trình th c hi n, nh s giúp đ t n tình c a các Giáo s , Ti n s

Tr ng i H c Thu L i, các công ty t v n và đ ng nghi p, tác gi đã hoàn thành lu n v n này

Tác gi chân thành c m n TS Lê Vi t S n, Vi n Quy ho ch Th y L i Hà

N i cùng th y giáo PGS.TS Nguy n Tu n Anh, Tr ng i h c Th y L i Hà N i

đã t n tình h ng d n giúp đ đ tác gi hoàn thành lu n v n

Tác gi xin chân thành c m n các th y cô tr ng i h c Thu L i Hà N i, các th y cô trong khoa K thu t tài nguyên n c đã t n t y gi ng d y tác gi trong

su t quá trình h c i h c và Cao h c t i tr ng

Tuy đã có nh ng c g ng song do th i gian có h n, trình đ b n thân còn h n

ch , lu n v n này không th tránh kh i nh ng t n t i, tác gi mong nh n đ c

nh ng ý ki n đóng góp và trao đ i chân thành c a các th y cô giáo, các anh ch em

H và tên h c viên: PH M TH QU NH

Chuyên ngành: K thu t tài nguyên n c

Tên đ tài lu n v n: “Nghiên c u gi i pháp ch ng l r ng ngang cho huy n Ch ng M - Thành ph Hà N i”

Tôi xin cam đoan đ tài lu n v n c a tôi hoàn toàn do tôi làm, nh ng k t qu nghiên c u tính toán trung th c Trong quá trình làm lu n v n tôi có tham kh o các tài li u liên quan nh m kh ng đ nh thêm s tin c y và tính c p thi t c a đ tài Tôi không sao chép t b t k ngu n nào khác, n u vi ph m tôi xin ch u trách nhi m

tr c Khoa và Nhà tr ng

Hà N i, ngày tháng n m 2014

H c viên

Ph m Th Qu nh

M U 1

A TÍNH C P THI T C A TÀI 1

B M C ÍCH C A TÀI 2

C C ÁCH TI P C N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2

D K T QU D KI N T C 3

Ch ng I T NG QUAN VÙNG NGHIÊN C U 4

1.1 T ng quan v các nghiên c u r i ro ng p l 4

1.1.1 M t s nghiên c u d báo l trên th gi i 4

1.1.2 M t s nghiên c u d báo l Vi t Nam 5

1.2 Các thi t h i do l r ng ngang đ i v i vùng nghiên c u trong quá kh 12

1.3 i u ki n t nhiên vùng nghiên c u 16

1.3.1 V trí gi i h n 16

1.3.2 c đi m đ a hình 18

1.3.3 c đi m sông ngòi 20

1.3.4 c đi m khí h u 22

1.3.5 c đi m dòng ch y l 25

1.4 i u ki n Kinh t xã h i 29

1.4.1 Hi n tr ng kinh t xã h i vùng nghiên c u 29

1.4.2 nh h ng phát tri n kinh t xã h i vùng nghiên c u 31

1.4.3 nh h ng phát tri n h t ng phòng ch ng l vùng nghiên c u 32

1.4.4 ánh giá các r i ro do ng p l đ i v i khu v c 33

Ch ng II THI T L P MÔ HÌNH TÍNH TOÁN PHÒNG CH NG L VÙNG NGHIÊN CÚU 34

2.1 Rà soát, phân tích l a ch n công ngh s d ng trong mô ph ng dòng ch y l r ng ngang trên l u v c 34

2.1.1 M t s khái ni m và đ nh ngh a 34

2.1.2 M t s ph ng pháp khoanh vùng nguy c ng p l t 35

2.1.4 C s lý thuy t mô hình MIKE 21 42

2.2 Thi t l p ph m vi tính toán 43

2.2.1 Xây d ng c s d li u 43

2.2.2 Thi t l p mi n tính, l i tính 44

2.2.3 Thi t l p đ a hình mi n tính 47

2.3 Thi t l p đi u ki n biên v khí t ng thu v n 48

2.4 Thi t l p công trình thu l i có liên quan 50

2.5 Thi t l p b tham s c a mô hình 51

2.6 Ki m đ nh mô hình 51

Ch ng III GI I PHÁP PHÒNG CH NG L R NG NGANG CHO HUY N CH NG M 55

3.1 ánh giá các r i ro do ng p l t v i các k ch b n v dòng ch y l khác nhau 55

3.2 xu t các gi i pháp ng phó v i l r ng ngang cho khu v c nghiên c u 57

3.2.1 Gi i pháp công trình 57

3.2.2 Gi i pháp phi công trình 64

3.3 Xây d ng b n đ đánh giá r i ro và gi i pháp ng phó t ng ng v i các gi i pháp phòng ch ng l 65

K T LU N 66

TÀI LI U THAM KH O 68

Hình 1 1 S đ l i tr m d báo th ng l u sông H ng 6

Hình 1 2 S đ tính toán th y l c h th ng sông H ng – Thái Bình (Ngu n: Vi n KH KTTV&MT) 8

Hình 1.3 Ng p l t khu v c H u Bùi n m 2008 14

Hình 1.4 : B n đ hành chính huy n Ch ng M - TP Hà N i 18

Hình 2.4 Khoanh vùng nguy c ng p l t s d ng mô hình dòng ch y hai chi u 39

Hình 2.5 Các thành ph n theo ph ng x và y 43

Hình 2.6 Mi n tính th y l c hai chi u c a khu v c nghiên c u 46

Hình 2.7 L i đ a hình mi n tính trong mô hình MIKE 21 47

Hình 2.8 B n đ cao đ s đ cao (Bathymetry) khu v c nghiên c u 48

Hình 2.9 B n đ thi t l p đi u ki n biên khu v c nghiên c u 50

Hình 2.10 B n đ ng p úng ngày 5/11/2008 trên đ a bàn huy n Ch ng M 52

Hình 2.11 L u l ng đ n t i các biên c a tr n l n m 2008 (m3/s) 53

Hình 2.12 K t qu tính toán ng p l t vào ngày 5/11/2008 53

Hình 3.1 Di n tích ng p l l n nh t v i l có t n su t 1% 56

Hình 3.2 Di n tích ng p l l n nh t v i l có t n su t 2% 56

Hình 3.3 Di n tích ng p l l n nh t v i l có t n su t 5% 57

Hình 3.4 B n đ các kênh cách ly l núi 61

Hình 3.5.B n đ v trí các tr m b m tiêu 63

Hình 3.6: M c đ ng p l trong ngày 5/11/2008 65

B ng 3-1: L u l ng l n nh t t i các biên trên ng v i các t n su t tính toán 55

B ng 3-2 Gi i pháp c i t o sông, kênh cách ly l núi 62

B ng 3-3 Các tr m b m theo quy ho ch khu Xuân Mai 64

M U

A TÍNH C P THI T C A TÀI

Ng p l t là m t trong nh ng tai bi n t nhiên, th ng xuyên đe d a cu c

s ng c a ng i dân và s phát tri n kinh t xã h i n c ta L l t đã đ l i h u

qu h t s c n ng n , hàng ngàn h dân b ng p l t, các công trình b tàn phá, các

ho t đ ng kinh t - xã h i b gián đo n Quá trình đô th hoá m nh cùng v i s tác

đ ng c a Bi n đ i Khí h u và tình hình m a l n gây ra ng p úng trên các khu đô th

di n ra v i t n su t l n d n

Huy n Ch ng M n m phía Tây Nam Th đô Hà N i, phía B c giáp huy n Qu c Oai; phía ông giáp v i qu n Hà ông, huy n Thanh Oai; phía Nam giáp huy n ng Hòa, M c; phía Tây giáp v i huy n L ng S n (t nh Hoà Bình), cách trung tâm thành ph Hà N i 20km Trên đ a bàn huy n có qu c l 6A đi các t nh phía Tây B c dài 18km, đ ng t nh l 419, có chu i đô th Xuân Mai - Hòa

L c - S n Tây; có tuy n đ ng H Chí Minh ch y qua huy n v i chi u dài 16,5km Huy n có di n tích t nhiên là 232,26 km2, dân s 29,5 v n ng i, v i 32 đ n v

xã, th tr n

a hình huy n Ch ng M khá đa d ng, bao g m c vùng núi, trung du và

đ ng b ng Huy n Ch ng M n m h l u c a l u v c sông Tích, sông Bùi, ch u tác đ ng c a l t các vùng th ng du t Hòa Bình đ v

Do đ a hình l u v c sông Bùi phía th ng l u có đ d c l n, dòng ch y l

t p trung nhanh, c ng đ l n, ch y t Tây sang ông, tràn qua khu v c h u Bùi c a huy n Ch ng M (th ng đ c g i là l r ng ngang) L r ng ngang th ng gây

ng p l t l n cho các xã n m khu v c h u ng n sông Bùi c a huy n Ch ng M

Theo quy ho ch chung xây d ng th đô Hà N i đã đ c Th t ng Chính

ph phê duy t, đô th Xuân Mai là m t trong 5 đô th v tinh c a th đô Hà N i s

đ c xây d ng và phát tri n trên khu v c h u Bùi c a huy n Ch ng M , n m trên

đ a ph n c a th tr n Xuân Mai, các xã Th y Xuân Tiên, Tân Ti n, Hoàng V n Th ,

H u V n, ng L c và H ng Phong ây là khu v c ch u tác đ ng c a l r ng ngang Do đó vi c tính toán, l ng hóa các r i ro do l r ng ngang gây ra cho khu

v c h u Bùi c a huy n Ch ng M nói chung và đô th Xuân Mai nói riêng là vi c làm c n thi t, đ t đ y đ xu t các gi i pháp ng phó, thích ng nh m gi m thi u các tác đ ng tiêu c c do l r ng ngang gây ra

B M C ÍCH C A TÀI

- ánh giá đ c tác đ ng c a l r ng ngang đ i v i khu v c h u sông Bùi

c a huy n Ch ng M nói chung và đô th Xuân Mai nói riêng và đ xu t các gi i pháp đ ng phó, thích ng v i l

C CÁCH TI P C N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

- Cách ti p c n:

- Ti p c n k th a

Trong nh ng n m qua đã có m t s nghiên c u v quy ho ch phòng ch ng

l , quy ho ch th y l i trên đ a bàn thành ph Hà N i trong đó bao g m c khu v c

đô th Xuân Mai Vi c k th a có ch n l c các k t qu nghiên c u này s giúp đ tài

có đ nh h ng gi i quy t v n đ m t cách khoa h c h n

- Ti p c n th c ti n

Ti n hành kh o sát th c đ a, thu th p s li u hi n tr ng và đ nh h ng phát tri n kinh t xã h i, c s h t ng c a đô th Xuân Mai đ làm c s cho vi c tính toán quá trình truy n l r ng ngang trên khu v c và thi t h i do l l t gây ra

- Ti p c n các ph ng pháp mô hình toán và các công c tính toán hi n đ i trong nghiên c u (mô hình th y l c 2 chi u, công ngh GIS)

- xã h i.; tài li u v hi n tr ng h t ng th y l i

- Ph ng pháp mô hình hóa: ng d ng mô hình th y l c 2 chi u đ di n toán dòng ch y l trên l u v c

- Ph ng pháp chuyên gia: Tham kh o, t p h p ý ki n t các nhà khoa h c

v các n i dung liên quan đ n đ tài và vùng nghiên c u

C h ng I

T NG QUAN VÙNG NGHIÊN C U 1.1 T ng quan v các nghiên c u r i ro ng p l

1.1.1 M t s nghiên c u d báo l trên th gi i

Trên th gi i vi c nghiên c u, áp d ng các mô hình th y v n, th y l c cho các m c đích trên đã đ c s d ng khá ph bi n; nhi u mô hình đã đ c xây d ng

và áp d ng cho d báo h ch a, d báo l cho h th ng sông, cho công tác qui

ho ch phòng l M t s mô hình đã đ c ng d ng th c t trong công tác mô ph ng

và d báo dòng ch y cho các l u v c sông có th đ c li t kê ra nh sau:

Vi n Th y l c an M ch (Danish Hydraulics Institute, DHI) xây d ng

ph n m m d báo l bao g m: Mô hình NAM tính toán và d báo dòng ch y t

m a; Mô hình Mike 11, Mike 21 tính toán th y l c, d báo dòng ch y trong sông và c nh báo ng p l t Ph n m m này đã đ c áp d ng r t r ng rãi và r t thành công nhi u n c trên th gi i Trong khu v c Châu Á, mô hình đã đ c áp

d ng đ d báo l l u v c sông Mun-Chi và Songkla Thái Lan, l u v c sông Bangladesh, và Indonesia Hi n nay, công ty t v n CTI c a Nh t B n đã mua b n quy n c a mô hình, th c hi n nh ng c i ti n đ mô hình có th phù h p v i đi u ki n thu v n c a Nh t B n

Wallingford k t h p v i Hacrow đã xây d ng ph n m m iSIS cho tính toán

d báo l và ng p l t Ph n m m bao g m các môđun: Mô hình đ ng đ n v tính toán và d báo dòng ch y t m a; mô hình iSIS tính toán th y l c, d báo dòng

ch y trong sông và c nh báo ng p l t Ph n m m này đã đ c áp d ng khá r ng rãi nhi u n c trên th gi i, đã đ c áp d ng cho sông Mê Kông trong ch ng trình

S d ng N c do y h i Mê Kông Qu c t ch trì th c hi n Vi t Nam, mô hình iSIS đ c s d ng đ tính toán trong d án phân l và phát tri n th y l i l u v c sông áy do Hà Lan tài tr

Trung tâm khu v c, START ông Nam á (Southeast Asia START Regional Center) đang xây d ng "H th ng d báo l th i gian th c cho l u

v c sông Mê Kông" H th ng này đ c xây d ng d a trên mô hình th y v n khu

v c có thông s phân b , tính toán dòng ch y t m a H th ng d báo đ c phân

thành 3 ph n: thu nh n s li u t v tinh và các tr m t đ ng, d báo th y v n và d báo ng p l t Th i gian d ki n d báo là 1 ho c 2 ngày

Vi n i n l c (EDF) c a Pháp đã xây d ng ph n m m TELEMAC tính các bài toán thu l c 1 và 2 chi u TELEMAC-2D là ph n m m tính toán th y l c

2 chi u, n m trong h th ng ph n m m TELEMAC TELEMAC-2D đã đ c

ki m nghi m theo các tiêu chu n nghiêm ng t c a Châu Âu v đ tin c y; mô hình này đã đ c áp d ng tính toán r t nhi u n i C ng hòa Pháp và trên th gi i

Vi t Nam, mô hình đã đ c cài đ t t i Vi n C h c Hà N i và Khoa Xây d ng - Thu l i - Thu đi n, Tr ng i h c K thu t à n ng và đã đ c áp d ng th nghi m đ tính toán dòng ch y tràn vùng Vân C c- p áy, l u v c sông H ng

đo n tr c Hà N i, và tính toán ng p l t khu v c thành ph à N ng

Trung tâm k thu t th y v n (M ) đã xây d ng b mô hình HEC-1 đ tính toán th y v n, trong đó có HEC-1F là ch ng trình d báo l t m a và di n toán l trong sông Mô hình đã đ c áp d ng r t r ng rãi trên th gi i Châu Á, mô hình

đã đ c áp d ng Indonesia, Thái Lan Mô hình c ng đã đ c áp d ng đ tính toán l h th ng sông Thu B n Vi t Nam G n đây, mô hình đ c c i ti n

và phát tri n thành HMS có giao di n đ ho thu n l i cho ng i s d ng

Trong m t nghiên c u v h th ng d báo l cho sông Maritsa và Tundzha, Roelevink và c ng s đã k t h p s d ng mô đun m a - dòng ch y Mike 11-NAM và mô đun th y l c Mike 11-HD đ ti n hành d báo Các mô hình này đã đ c hi u ch nh s d ng s li u các tr n l n m 2005 và 2006 K t qu t hai mô hình này đ c k t h p s d ng v i ph n m m FloodWatch đ k t xu t ra

m c n c d báo và các c nh báo t i các đi m xác đ nh K t qu cho th y r ng, s

li u đ u vào quy t đ nh đ l n c a th i gian d ki n K t qu s chính xác h n

n u th i gian d ki n ng n và ng c l i Trong nghiên c u này c ng đã s d ng

ch c n ng c p nh t m c n c và l u l ng tính toán theo m c n c và l u l ng

th c đo t i các v trí biên đ u vào

1.1.2 M t s nghiên c u d báo l Vi t Nam

M t s mô hình th y l c đã đ c áp d ng có hi u qu đ di n toán dòng

ch y trong h th ng sông và vùng ng p l t n c ta Mô hình SOGREAH đã đ c

áp d ng thành công trong công tác khai thác, tính toán dòng ch y tràn trong h

th ng kênh r ch và các ô tr ng; Mô hình MASTER MODEL ng d ng trong nghiên

c u qui ho ch cho vùng h l u sông C u Long vào n m 1988; Mô hình MEKSAL

đ c xây d ng vào n m 1974 đ tính toán s phân b dòng ch y mùa c n và xâm

nh p m n trong vùng h l u các sông; Mô hình VRSAP đã đ c áp d ng cho vi c tính toán dòng ch y l và dòng ch y mùa c n cho vùng đ ng b ng; Mô hình SAL

và mô hình KOD đã có nh ng đóng góp đáng k trong vi c tính toán l và xâm

nh p m n đ ng b ng c a sông; Mô hình DHM đã đ c áp d ng thành công trong tính toán nguy c ng p l t h l u l u v c Thu B n - V Gia, và nghiên c u th y

l c h l u sông H ng trong tr ng h p gi s v đ p Hoà Bình, S n La v.v

1.1.2.1 M t s nghiên c u d báo l tiêu bi u đ i v i l u v c sông H ng - Thái Bình:

- tài "Nghiên c u xây d ng công c tính toán và d báo dòng ch y l

th ng l u h th ng sông H ng" (Lê B c Hu nh, TT DBKTTVT )

Hình 1 1 S đ l i tr m d báo th ng l u sông H ng

(Ngu n:TTQGDBKTTVTW)

Thành qu : ã xây d ng đ c h th ng d báo th y v n cho các l u v c sông à, Thao, Lô, v n hành h ch a Hoà Bình và di n toán l v h l u đ n tr m

S n Tây, Hà N i tài đã t o d ng đ c n n t ng cho vi c áp d ng mô hình th y

v n đ d báo l , k t qu tính toán c a đ tài khá t t và đã đ c TTDBKTTVT b sung và đ a vào d báo tác nghi p

C n nghiên c u ti p: (1) tài có tính nghiên c u c b n, ch a thành m t công ngh hoàn ch nh đ dùng vào d báo tác nghi p; (2) vì thi u s li u phía Trung Qu c cho nên đã ph i x lý biên trên b ng ph ng pháp h i qui, vì th có

h n ch v đ chính xác; (3) s li u dùng trong tính toán và hi u ch nh mô hình là

đ n n m 1996, c n đ c c p nh t s li u; (4) h n n a, nghiên c u ch m i d ng l i

d báo th y v n đ n các tr m S n Tây và Hà N i ch a có kh n ng áp d ng cho

c h th ng sông H ng-Thái Bình

- tài " ng d ng m t s mô hình thích h p đ d báo l th ng l u h

th ng sông Thái Bình" (Nguy n Lan Châu, TT DBKTTVT )

Thành qu : Trên c s phân tích các hình th th i ti t gây m a và ch đ

n c l th ng l u sông Thái Bình (sông C u, sông Th ng, sông L c Nam), đã nghiên c u ng d ng các mô hình TANK, NAM và ph ng pháp h i quy b i đ tính toán, d báo quá trình dòng ch y l t i Thái Nguyên trên sông C u, Ph

L ng Th ng trên sông Th ng và L c Nam trên sông L c Nam K t qu nghiên

c u cho th y k t qu tính toán và d báo dòng ch y l theo 3 mô hình nêu trên đ u cho k t qu t t Mô hình đã đ c TT DBKTTVT b sung và đ a vào d báo tác nghi p th nghi m t n m 2000

C n nghiên c u ti p: C ng t ng t nh đ tài trên, (1) tài có tính nghiên c u c b n, ch a thành m t công ngh hoàn ch nh đ dùng vào d báo tác nghi p; (2) g p khó kh n trong gi i quy t n c v t t i tr m Ch , và ch a xét h t

l ng gia nh p khu gi a, h l u c a các tr m tính toán; (3) nghiên c u ch m i

d ng l i d báo th y v n đ n các tr m Thác B i, C u S n, Ch và Ph L i, ch a

có kh n ng áp d ng cho c h th ng sông H ng-Thái Bình

- tài " ánh giá kh n ng phân l sông áy và s d ng l i các khu phân

ch m l " do 3 c quan cùng th c hi n đ ng th i (Vi n Khí t ng Th y v n, Tr ng

i h c Thu l i, Vi n Quy ho ch Th y l i)

Thành qu : tài đã gi i quy t đ c ph n th y l c h l u c a h th ng sông H ng - Thái Bình Xét đ n tr ng h p v n hành h Hoà Bình, Thác Bà, phân

l sông áy và ch m l Tam Thanh, L ng Phú, L ng Phú - Qu ng Oai ã có

ti n hành d báo th nghi m t i Vi n Khí t ng Th y v n, Tr ng i h c Thu

l i, Vi n Quy ho ch Th y l i, tuy nhiên k t qu ch a đ c đánh giá

C n nghiên c u ti p: (1) M c tiêu c a các đ tài chú tr ng vào tính toán

mô ph ng l đ áp d ng cho quy ho ch phòng ch ng l , không chú tr ng đ n d báo l ; (2) Vì đây là mô hình th y l c không c p nh t đ c sai s do s thay đ i

đ a hình, thay đ i đ nhám lòng sông, cho nên k t qu ch a th h ên đ c kh n ng

d báo; (3) Không g n k t v i các mô hình th y v n phía th ng l u đ tr thành

m t công ngh d báo cho toàn h th ng sông H ng-Thái Bình

Hình 1 2 S đ tính toán th y l c h th ng sông H ng – Thái Bình

(Ngu n: Vi n KH KTTV&MT)

- tài "Xây d ng công c mô ph ng s ph c v cho đ xu t, đánh giá và

đi u hành các ph ng án phòng ch ng l sông H ng - Thái Bình" (Vi n C h c)

Thành qu : ã áp d ng m t s các mô hình th y l c nh VRSAP, TL1, TL2, TELEMAC2-D đ tính toán thu l c cho h l u h th ng sông H ng - Thái Bình, phân l sông áy và ch m l Tam Thanh, L ng Phú, L ng Phú - Qu ng Oai tài đã th nghi m các mô hình r t công phu b ng các bài toán m u (test cases) đ đ m b o đ c kh n ng áp d ng c a các mô hình

C n nghiên c u ti p: T ng t nh tr ng h p trên, (1) nh tên c a đ tài

đã nêu rõ, đ tài ch chú tr ng vào tính toán mô ph ng l đ áp d ng cho quy ho ch phòng ch ng l , không ph i là mô hình d báo l ; (2) vì đây là mô hình

th y l c, do đó không c p nh t đ c sai s do s thay đ i đ a hình, thay đ i đ nhám lòng sông, cho nên k t qu ch a th hi n đ c kh n ng d báo; (3) không

g n k t v i các mô hình th y v n phía th ng l u đ tr thành m t công ngh d báo cho toàn h th ng sông H ng-Thái Bình

- tài " ánh giá các hình th th i ti t sinh l l n ph c v d báo và c nh báo tr c kh n ng có l l n, l c c h n trên h th ng sông H ng - Thái Bình" (Nguy n Ng c Th c, TT DBKTTVT )

Thành qu : tài đã xây d ng công ngh d báo s m l l n; b c đ u s

d ng thông tin v tinh đ a t nh xác đ nh tr ng m a trên l u v c sông H ng-Thái Bình ph c v d báo l trên h th ng sông H ng-Thái Bình; ng d ng các thông tin Sin p trong d báo đ nh l ng m a và d báo dòng ch y l th ng ngu n sông

H ng-Thái Bình tài đã có đóng góp l n trong d báo KTTV, đã đúc k t nh ng kinh nghi m tích l y đ c trong công tác d báo đ thành m t qui trình d báo

t ng đ i hoàn ch nh K t qu c a đ tài có th áp d ng đ tính toán c nh báo m a

l n áp d ng cho công ngh d báo l l n h th ng sông H ng-Thái Bình

- tài c p Nhà n c “Nghiên c u công ngh tính toán ki m soát l đ ng

b ng B c B ” (Vi n Khoa h c Th y l i)

tài này đang đ c th c hi n v i các n i dung và đ c đi m sau: Xây d ng

s đ b trí m ng l i thu th p thông tin, truy n tin ph c v ki m soát l ; Xây d ng

công ngh truy n tin t các đi m đo v trung tâm tính toán d báo, gi i mã, tính toán d báo cho các tr m th ng ngu n; Tính toán th y l c h l u sông H ng - Thái Bình

- tài c p B “Xây d ng công ngh tính toán d báo l l n h

th ng sông H ng – Thái Bình” do PGS TS Tr n Th c (Vi n Khoa h c Khí

t ng Th y v n và Môi tr ng) làm ch nhi m

tài b c đ u đã xây d ng công ngh hoàn ch nh cho tính toán d báo l tác nghi p cho toàn h th ng sông H ng - Thái Bình Mô hình MIKE 11 đ c nghiên c u áp d ng đ tính toán d báo l l n cho h th ng sông H ng-Thái Bình v i 25 sông chính và chia thành 52 nhánh sông bao g m 792 m t c t

Nh v y, đã có r t nhi u nghiên c u và nhi u mô hình tính toán d báo l

và di n toán l cho h th ng sông H ng - Thái Bình và đã gi i quy t đ c t ng m c tiêu c th trong nghiên c u l và phòng ch ng th y tai đ ng b ng sông H ng - Thái Bình, các k t qu c a các nghiên c u này là n n t ng cho các nghiên

c u ti p theo Tuy nhiên m i nghiên c u ch chú tr ng đ n m t l nh v c, m t

ph m vi nh t đ nh và ch a có m t công ngh hoàn ch nh cho tính toán d báo l cho toàn h th ng sông H ng - Thái Bình

1.1.2.2 M t s nghiên c u d báo l trên đ a bàn Thành ph Hà N i

- tài: “Nghiên c u áp d ng mô hình MIKE FLOOD đ khoanh vùng nguy

c ng p l t cho đ a bàn thành ph Hà N i” (Phùng c Chính, H Khoa h c T nhiên, HQG Hà N i)

Thành qu : ã khái quát đ c đ c đi m t nhiên, m ng l i sông ngòi và các công trình có liên quan đ n tiêu, thoát n c khu v c Hà N i; Phân tích

đ c 3 nguyên nhân chính gây ng p l t trên đ a bàn Hà N i g m: ng p l t do v

đê, ng p l t do m a l n n i đ ng, ng p l t do úng n i đ ng k t h p v i l l n trên sông gây v đê b i, đ ng th i đã xây d ng đ c b n đ khoanh vùng nguy

c ng p l t cho khu v c Hà N i trên c s t n su t m a thi t k 1%, trong đó xác

đ nh rõ các khu v c có kh n ng ng p l t và di n tích ng p l t K t qu c a đ tài là ngu n tài li u giúp các nhà ho ch đ nh chính sách, các nhà qu n lý có th xác đ nh

1 cách tr c quan nh ng khu v c th ng xuyên ng p l t, t đó có th đ a ra các bi n pháp, k ho ch phù h p h n nh m gi i quy t v n đ ng p l t trên đ a bàn thành ph

Hà N i

- tài “ Nghiên c u xây d ng b n đ tính d b t n th ng cho l u v c sông Nhu áy trên đ a bàn thành ph Hà N i” ( ng ình c, H Khoa h c

T nhiên, HQG Hà N i)

Thành qu : Lu n v n đã t ng quan các nghiên c u tr c đây v v n đ t n

th ng gây ra do ng p l t T đó l a ch n công th c tính toán t n th ng và xây

d ng ph ng pháp tính toán t n th ng do ng p l t cho l u v c sông Nhu

áy trên đ a bàn thành ph Hà N i

C n nghiên c u ti p: Trong nghiên c u này m c đ t n th ng do ng p l t

ph n ánh hi n t ng ngay sau l , ch a tính đ n s t n th ng lâu dài c a các c ng

đ ng dân c nh v n đ môi tr ng sinh thái, b nh t t Do v y trong nghiên c u

b n là l ng m a r i đ u trên b m t nên không ph n ánh đ c s phân b

l ng m a theo không gian nên th ng gây ra sai s l n khi th c hi n d báo tác nghi p Do v y, c n ti p t c nghiên c u áp d ng các mô hình thông s phân b đ

d báo dòng ch y đ n các h ch a

1.2 C ác thi t h i do l r ng ngang đ i v i vùng nghiên c u trong quá kh

Trong nh ng n m g n đây, tình hình th i ti t có nh ng di n bi n h t s c

ph c t p: m a l n, bão , úng, l , l đ t, l c xoáu và m a đá… x y ra đã gây thi t

h i nghiêm tr ng v ng i và tài s n, hoa màu m t s đ a ph ng trong c n c

Theo s li u t ng h p t n m 2000 – 2013 cho th y: Ngoài n m 2002 không úng, còn l i h u nh n m nào c ng b thi t h i do úng ng p gây ra C th thi t h i

a) Thi t h i do l r ng ngang đ i v i huy n Ch ng M n m 2008:

L ng m a c n m 2008 trên đ a bàn huy n là: 2.698,7ly cao h n trung bình nhi u n m g n 1000ly và cao h n n m 2007 là 1.306,4ly c bi t đã xu t hi n đ t

m a l n (t 30/10 đ n 07/11) ch a t ng th y trong l ch s h n b n m i n m qua

v i t ng l ng m a đo t i Chúc S n 752,8ly trong đó l ng m a 1 ngày cao nh t là 465ly đã gây ng p úng làm thi t h i nghiêm tr ng v ng i, s n xu t nông nghi p

và tài s n c a nhà n c và nhân dân

nh l cao nh t c a Sông Bùi t i Yên Duy t lúc 13h ngày 03/11 là (+7,42) trên báo đ ng 3 là 0,42m trong th i gian 9 gi L xu ng r t ch m: đ n ngày 9/11

m c n c m i rút xu ng d i báo đ ng 3 (+7,00); đ n ngày 12/11 m c n c m i rút

xu ng d i báo đ ng 2 (+6,50); đ n ngày 15/11 m c n c m i rút xu ng d i báo

đ ng 1(+6,00); n c rút hoàn toàn sau h n 1 tháng

Mùa m a bão n m 2008 có 2 đ t m a l n:

+ t 1: T ngày 15/7 đ n ngày 17/7 v i l ng m a 279ly gây ng p úng

2.568ha lúa m i c y Toàn huy n đã huy đ ng 65 tr m b m v i 130 máy b m ph c

v ch ng úng, k t qu đã ch ng úng c u đ c c b n di n tích lúa b ng p ch ph i

c y l i 200ha lúa nh ng v trí quá tr ng

+ t 2: Do nh h ng h i t gió ông nam trên cao k t h p v i không khí

l nh t phía B c tràn v nên t ngày 30/10 đ n ngày 07/11 trên đ a bàn huy n đã có

m a r t to t ng l ng m a đo đ c t i Chúc S n là 752,8ly đã gây ng p úng làm thi t h i nghiêm tr ng v ng i và tài s n c a nhà n c và nhân dân

* Tình hình thi t h i: T ng thi t h i 296,618 t đ ng Trong đó:

- Thi t h i v ng i: Có 10 ng i b ch t; trong đó 6 tr ng h p ch t đu i (02 do l cu n trôi); 4 tr ng h p ch t do đi n gi t; 04 ng i b th ng

- Thi t h i v s n xu t nông nghi p: 162,124 t đ ng g m:

+ V tr ng tr t: 85,719 t đ ng v i:

Cây ngô: 500 ha, thi t h i: 8,65 t đ ng;

Cây khoai lang: 352 ha, thi t h i: 3,45 t ; Cây đ u t ng: 3.071 ha, thi t h i: 46,67 t ; Rau các lo i: 680 ha, thi t h i: 13,26 t ;

Cây n qu và cây c nh: 252 ha, thi t h i: 12,6 t

+ V ch n nuôi: 12,085 t đ ng v i:

Trâu, bò: 06 con, thi t h i: 27 tri u đ ng;

L n: 1.333 con, thi th i: 1,113 t đ ng;

Gia c m: 195.089 con, thi t h i: 10,92 t ;

+ V thu s n: T ng di n tích nuôi tr ng thu s n b ng p m t tr ng: 1.834,4ha/1.834,4ha = 100% thi t h i: 64,32 t đ ng

b) Thi t h i do l r ng ngang đ i v i huy n Ch ng M n m 2013:

Mùa m a bão n m 2013 có nhi u đ t áp th p nhi t đ i và c n bão đ b vào

bi n đông, trong đó có 07 c n bão gây nh h ng tr c ti p đ n n c ta, nh ng có

02 c n bão gây nh h ng tr c ti p đ n s n xu t nông nghi p, thi t h i v tài s n

c a Nhà n c và c a nhân dân trên đ a bàn huy n Ch ng M C th nh sau:

Bão s 05 đ b vào khu v c đ ng b ng B c b t ngày 03/8/2013, Hà N i

c ng b nh h ng, tuy không gây h i n ng đ i v i s n xu t nông nghi p c ng nh tài s n, đ i s ng c a nhân dân trên toàn huy n; bão s 05 đã gây m a 128 ly (đo t i Chúc S n) làm ng p úng trên di n r ng Xí nghi p thu l i huy n Ch ng M , các HTX nông nghi p đã cho v n hành 16 tr m b m tiêu v i 57 máy đ tiêu n c đ m

k p th i ph c v công tác s n xu t nông nghi p

Bão s 06 đ b vào khu v c đ ng b ng B c B t ngày 07/8/2013, gây m a

v i t ng l ng m a trên đ a bàn huy n đo đu c t i Chúc S n là 180mm, c ng v i

l r ng ngang d n v làm m c n c các h và sông su i lên cao M c n c sông Bùi t i Yên Duy t đ t đ nh đi m là 6,96m, lúc 12h00 ngày 10/8/2013 d i báo

đ ng 3 là 0,04m đã gây ra hàng lo t s c v đê đi u nh n c tràn qua đê, th m

l u và s t tr t mái đê t i m t s tuy n đê đ c bi t là khu v c H u Bùi thu c các

xã, th tr n Xuân Mai, Thu Xuân Tiên, Tân Ti n, Nam Ph ng Ti n, Hoàng V n

Th , H u V n, T t đ ng, M L ng, Tr n Phú, ng L c và đê b i t Bùi c a xã Thanh Bình

* Thi t h i bão s 06 nh sau:

- Thi t h i v s n xu t nông nghi p: Di n tích lúa b ng p có th i gian gieo

c y trong ph m vi 45 ngày b thi t h i 100% là 492ha t p trung các xã, th tr n: Hoàng V n Th 206ha; Tân Ti n 72ha, Thu Xuân Tiên 47ha, Tr n Phú 41ha; Nam

Ph ng Ti n 31ha; Xuân Mai 23,5ha; ng L c 10,0ha; M L ng 27,5ha; T t

ng 16,2ha; H u V n 2,3ha; Hoà Chính 5,5ha; V n Võ 5,0ha; Tr ng Yên 4,0ha;

i n 0,8ha; TT Xuân Mai 0,2ha

S h b ng p sâu trong n c t 50cm tr lên là 416 h ; s h b ng p n c

t 50cm tr xu ng 541 h ; t ng bao b đ 160m, nhà b p, chu ng ch n nuôi Thu Xuân Tiên b t c mái 244m2; chu ng tr i ch n nuôi b s p là 30m2; 02 công trình giáo d c b v ngói

Chi u dài đo n đê b s t l 2.935m Trong đó xã ng L c 1000m; Tân Ti n 750m; Qu ng B 130m…; Chi u dài đo n đê b l cu n trôi 39m (T t ng 15m;

Tr n Phú 15m; Hoàng V n Th 9,0m); S l ng c ng b s p, h h ng: 05 c ng (Hoàng V n Th 02 cái, Phú Nam An 01 cái; Hoà Chính 01 cái; Tr n Phú 01 cái.); Chi u dài đ ng xe c gi i các xã vùng H u Bùi b phá h ng 3.000m; h rác b

s t l 50m3 xã Thu Xuân Tiên

1.3 i u ki n t nhiên vùng nghiên c u

1.3 1 V trí gi i h n

Huy n Ch ng M n m phía Tây Nam Th đô Hà N i, phía B c giáp huy n Qu c Oai; phía ông giáp v i qu n Hà ông, huy n Thanh Oai; phía Nam

giáp huy n ng Hòa, M c; phía Tây giáp v i huy n L ng S n (t nh Hoà Bình), cách trung tâm thành ph Hà N i 20km Trên đ a bàn huy n có qu c l 6A đi các t nh phía Tây B c dài 18km, đ ng t nh l 419, có chu i đô th Xuân Mai - Hòa

L c - S n Tây; có tuy n đ ng H Chí Minh ch y qua huy n v i chi u dài 16,5km

V i nh ng u đãi v v trí đ a lý, Ch ng M tr thành trung tâm giao th ng kinh

t gi a các t nh vùng Tây B c v i vùng ông B c b Huy n có di n tích t nhiên

là 232,26 km2, dân s 29,5 v n ng i, v i 32 đ n v xã, th tr n; m t đ trung bình 1.303 ng i/km2

Huy n Ch ng M ngày nay có 2 th tr n và 30 xã: Bao g m th tr n Chúc

S n, th tr n Xuân Mai và các xã: Ph ng Châu, Tiên Ph ng, Phú Ngh a, ông

Ph ng Yên, ông S n, Th y Xuân Tiên, Thanh Bình, Tr ng Yên, Ng c Hòa,

Th y H ng, i Yên, Trung Hòa, T t ng, Nam Ph ng Ti n, Tân Ti n, Hoàng

V n Th , H u V n, M L ng, Qu ng B , H p ng, Lam i n, Hoàng Di u,

Th ng V c, V n Võ, ng Phú, H ng Phong, Tr n Phú, ng L c, Hòa Chính, Phú Nam An

+ Vùng ch u nh h ng l r ng ngang: Gi i h n b i phía B c và phía

ông B c giáp b h u sông Tích, sông Bùi, phía Tây và phía Nam giáp huy n

L ng S n – t nh Hoà Bình, phía Nam giáp huy n M c G m 10 xã, th tr n:

Th tr n Xuân Mai; Thu Xuân Tiên, Tân Ti n, Nam Ph ng Ti n, Hoàng V n

Th , H u V n, M L ng, Tr n Phú, ng L c, H ng Phong T ng di n tích t nhiên là 10.288,01 ha; trong đó có 5.260,74 ha đ t s n xu t nông nghi p Cao đ đ a hình phân b t (+4,00) đ n (+12,00) a hình khu v c r t ph c t p, đ t đai chia

c t b i các khu v c đ i gò và đ ng tr ng nên kh n ng tiêu úng khó kh n V th y

th có xu h óng th p d n t dãy núi huy n L ng S n, t nh Hoà Bình v phía sông Bùi, sông Tích xe k các ô tr ng sâu và các dòng su i thoát l c 3 h ng S ng,

V n S n, Mi u

+ Vùng bãi ven sông áy: Gi i h n b i đê H u áy và dòng sông áy g m

09 xã, th tr n: Ph ng Châu, th tr n Chúc S n, Thu H ng, Lam i n, Hoàng

Di u, Th ng V c, V n Võ, Phú Nam An, Hoà Chính, có t ng di n tích t nhiên là 5.046,05 ha; trong đó có 3.284,23 ha đ t s n xu t nông nghi p Cao đ đ t đai phân

b t (+4.00) đ n (+7.00) Thu th th p d n ra sông áy

+ Vùng gi a huy n: ây là vùng tr ng lúa quan tr ng c a huy n t t sông

Bùi đ b đê H u áy g m 13 xã: i Yên, H p ng, T t ng, Trung Hoà,

Tr ng Yên, Thanh Bình, ông S n, ông Ph ng Yên, Phú Ngh a, Ng c Hoà, Tiên Ph ng, Qu ng B , ng Phú

Di n tích đ t t nhiên: 7.909,86 ha; trong đó có 4.853,97 ha đ t s n xu t nông nghi p Cao đ trung bình t (+4.00) đ n (+5.00), n i th p (+2.00) đ n (+3.00), n i cao (+6.00) đ n (+7.00) Thu th nhìn chung có xu h ng th p d n t Tây sang ông và B c xu ng Nam Tuy v y đ a hình vùng này b chia c t b i các tuy n đê bao, đ ng giao thông, làng m c nên r t khó kh n cho vi c tiêu thoát úng

c c b

- a hình huy n Ch ng M có sông áy, sông Tích, Sông Bùi ch y qua và các h ch a n c l n nh h ng S ng, V n S n, h Mi u đ ng th i ch u tác

đ ng c a l t các vùng th ng du t Hòa Bình đ v Do đ a hình l u v c sông Bùi phía th ng l u có đ d c l n, dòng ch y l t p trung nhanh, c ng đ l n,

ch y t Tây sang ông, tràn qua khu v c h u Bùi c a huy n Ch ng M (th ng

đ c g i là l r ng ngang) L r ng ngang th ng gây ng p l t l n cho các xã n m khu v c h u ng n sông Bùi c a huy n Ch ng M

Theo quy ho ch chung xây d ng th đô Hà N i đã đ c Th t ng Chính

ph phê duy t, đô th Xuân Mai là m t trong 5 đô th v tinh c a th đô Hà N i s

đ c xây d ng và phát tri n trên khu v c h u Bùi c a huy n Ch ng M , n m trên

đ a ph n c a th tr n Xuân Mai, các xã Th y Xuân Tiên, Tân Ti n, Hoàng V n Th ,

H u V n, ng L c và H ng Phong ây là khu v c ch u tác đ ng c a l r ng ngang Do đó vi c tính toán, l ng hóa các r i ro do l r ng ngang gây ra cho khu

v c h u Bùi c a huy n Ch ng M nói chung và đô th Xuân Mai nói riêng là vi c làm c n thi t, đ t đ y đ xu t các gi i pháp ng phó, thích ng nh m gi m thi u các tác đ ng tiêu c c do l r ng ngang gây ra

1.3.3 c đi m sông ngòi

Sông Tích, sông Bùi, sông áy là nh ng con sông nh h ng đ n vi c t i, tiêu

và phòng ch ng l c a khu v c huy n Ch ng M - TP Hà N i

A Sông Tích - sông Bùi:

Sông Tích b t ngu n t núi T n Viên thu c dãy núi Ba Vì theo h ng Tây

B c - ông Nam ch y vào sông áy t i Ba Thá, sông dài 91km, di n tích l u v c 1.330km2 (ph n phía b ph i 910 km2 và ph n phía b trái 390km2) L u v c dài 75,5km, r ng 17,6km, đ cao trung bình l u v c 92m, đ d c trung bình l u v c 5,8%, m t đ l i sông 0,66km/km2 Sông Tích ch y qua nhi u vùng đ i đ t và nham c ng s c xói y u Tuy đ d c c a lòng sông Tích không l n nh ng đ d c

c a các nhánh khá l n trung bình 10 ÷ 20m/km có su i t i 30m/km

Sông Bùi: B t ngu n t huy n L ng S n – t nh Hoà Bình ch y qua huy n

Ch ng M 23km t đ a ph n trí tr n Xuân Mai đ n ngã ba Tân Tr ng h p l u

v i sông Tích đ n ngã ba L u Xá, xã Hoà Chính h p l u v i sông áy Ngoài ra khu H u Bùi còn m t só su i nh ch y t phía Tây đ v sông Bùi nh su i C u Tây, su i Vàng,

M c n c sông Bùi ch ph thu c vào l r ng ngang, l n i đ a đ v

N u m c n c t i c ng Yên Duy t xã T t ng m c (+7.30) cao h n báo

đ ng 3 là: 0.3m s gây nhi u vùng ng p úng đ m b o an toàn cho s n xu t

v mùa, gi m thi t h i đ n m c th p nh t do m a bão gây ra, đ m b o an toàn v

ng i và tài s n ph i làm t t công tác chu n b m i m t ng phó k p th i đ i v i

t Tân lang đ n Ninh Bình, ch đ th y l c sông áy ch u nh h ng c a th y tri u và ch đ th y l c c a sông H ng qua sông ào Nam nh

a hình sông áy b t ngu n t bãi Yên Trung huy n an Ph ng t nh Hà Tây, ch y theo h ng Tây B c - ông Nam trên quãng đ ng dài 240 ÷ 245km (nay kéo dài ra phía bi n và bi n đ ng theo các th i k ), đ ra bi n t i c a áy V i

di n tích 5.800km2 đ n c B , 6600km2 tính đ n B c Ninh C , và l n h n 6600km2 theo con s th y nông khoanh vùng đ n h t Nam Ninh C và ph n B c Lèn l u v c sông áy bao g m m t ph n hay toàn b lãnh th c a các t nh: Hà Tây, Hoà Bình, Hà Nam, Ninh Bình, Nam nh và thành ph Hà N i

o n sông áy t đ p áy đ n Mai L nh dài 32km, chi u r ng c a sông

gi a 2 đê trên d i 3.000m Lòng d n ch y u c a sông là dòng ch y tràn gi a 2 đê

o n t Mai L nh đ n Ba Thá dài 27km, kho ng cách gi a 2 đê còn khá r ng, n i

r ng nh t t i 4.000m, h p nh t c ng t i 700m, đo n này do lòng sông h p nên tác

d ng d n l trên bãi sông là ch y u o n t Ba Thá đ n Tân Lang dài 51km, lòng sông r ng h n nh ng ít bãi, kho ng cách gi a 2 đê thay đ i t 1500m t i Phù L u

đ n 300m B t Xuyên Tác d ng d n l trên đo n sông áy t i Tân Lang ch y u

là d n trong lòng sông, lòng sông tuy có r ng và sâu h n nh ng kh n ng thoát l

c a h th ng v n b h n ch do nh h ng c a đo n sông phía trên b co h p

L u v c sông áy đ c chia làm hai ph n có đ a hình khác nhau Ph n h u

ng n có di n tích kho ng 3.700 km2 a hình ch y u là đ i núi v i đ cao 500 ÷ 1.500m, g m các dãy núi di p th ch, đá vôi kéo dài t Ba Vì đ n Nho Quan - Tam

i p Các cánh đ ng và thung l ng n m d c ven sông, th p d n theo h ng B c - Nam nh Th ch Th t - Qu c Oai (8 ÷ 9m), Ch ng M - M c (3 ÷ 5m) và Ninh Bình (0,4 ÷ 1m) M t s đ i núi sót đá vôi vùng Nho Quan - Ninh Bình có đ cao

Trung bình hàng n m có trên 130 ngày m a v i t ng l ng m a đ t 1.664

mm Mùa m a kéo dài 6 tháng t tháng V đ n tháng X, v i t ng l ng trung bình 1.208mm, t p trung t i 74,0% l ng m a c n m M a l n và t p trung trong mùa

m a đã gây nên tình tr ng ún l t làm nh h ng nghiêm tr ng đ n s n su t nông nghi p và đ i s ng c a nhân dân trong vùng Mùa khô kéo dài 6 tháng t tháng XI

đ n tháng IV n m sau v i t ng l ng trung bình 456mm Các tháng mùa đông m a

r t ít, nhi u n m hàng tháng tr i không m a gây nên tình tr ng h n hán nghiêm tr ng

 Tài li u s d ng:

Trong l u v c nghiên c u có 2 tr m đo m a:

- Tr m đo m a Ba Thá phía cu i l u v c

- Tr m đo m a Hà ông g n đ u l u v c

Theo tài li u cung c p c a Trung tâm Khí t ng thu v n Hà Tây (c ): Hai

tr m đo đ u có li t tài li u m a ngày t 1960 đ n 2004 và tài li u m a n m t 1968

đ n 2004, đ tin c y đ làm tài li u nghiên c u và tính toán các ch tiêu quy ho ch

 Tình hình m a:

L ng m a cao

nh t đã x y ra (mm)

1 tâm m a, th i gian m a xu t hi n trong các đ t m a đ u gi ng nhau

- L ng m a phân b trong n m không đ u, mùa m a t tháng 5 đ n tháng 10

th ng chi m t 80-85% t ng l ng m a n m

- Trong mùa m a l i t p trung ch y u vào 3 tháng: 7 đ n 9

- L ng m a v xuân t tháng 1 đ n tháng 4, bình quân nhi u n m: 180,6mm, chi m 11,2% l ng m a trung bình nhi u n m, l ng m a v xuân th p

nh n m 1987,1988, 1990, 1992, gây h n và khó kh n cho vi c c p n c t i cho cây tr ng

- L ng m a ngày (l ng m a v mùa)

Trong khu v c t tháng 4 đ n tháng 11 hàng n m th ng x y ra các đ t m a gây úng l n làm nh h ng nghiêm tr ng đ n s n su t nông nghi p c a khu v c Các

đ t m a l n, dài ngày th ng do Bão ho c Áp th p nhi t đ i (ATN ) gây nên c

bi t tháng 7/1997 m c dù không có bão và ATN v n x y ra đ t m a úng kéo dài t

10 đ n 30/7

1.3.4.2 Gió:

Có th nói l u v c sông áy n m g n nh tr n v n trong vùng châu th sông

H ng Khí h u châu th sông H ng nói riêng, và mi n B c Vi t Nam nói chung thu c Khí h u nhi t đ i gió mùa, trong n m đ c phân chia làm hai mùa rõ r t:

- Gió mùa đông, th nh hành là gió mùa ông B c, gió mùa c c đ i do s di chuy n d n v phía ông và đi u ki n c th bi n tính thành gió mùa l i áp cao

bi n đông Trung Qu c, đ u th i vào l u v c theo h ng ông B c, nên đ u mùa khô m, gi a mùa l nh hanh r i m m đ n m t cu i mùa Tuy v y m i mùa đông v n có 3 - 4 đ t gió mùa do áp th p l c đ a t h ng ông và ông Nam th i vài ba ngày, dài đ n 5 - 6 ngày m i đ t, có khi m a (g n nh x y ra th i ti t mùa h trong mùa đông)

- Gió mùa đông t tháng XI đ n tháng III, có n m nh ng đ t gió mùa c c

đ i đã xâm l n s m vào t đ u tháng IX, ng c l i có n m mu n mãi đ n đ u tháng XII m i b t đ u Th i k b t đ u gió mùa c c đ i dao đ ng t i 4 tháng Còn th i gian k t thúc mùa gió này lùi t i cu i tháng V (dao đ ng t i 3 tháng)

- Gió mùa h , mùa chuy n mùa, t ng ph n c ng thay đ i, nên th i k m a

l n có th xê d ch khá nhi u v phía đ u mùa hay cu i mùa tu thu c vào ho t đ ng

c a t ng n m do s di n bi n dài ng n, s m mu n c a gió mùa Tây Nam, gió Tây, gió ông Nam, gió Nam

Nh p đi u ho t đ ng c a gió mùa trong l u v c đã phân hoá m a theo mùa:

m t mùa m a t p trung và m t mùa khô ít m a, có th d a vào: s t ng gi m đ t

ng t trong bi n trình m a, k t h p v i ý ngh a th c ti n, có th coi mùa m a có xác

su t trên 50% s n m mà l ng m a v t trên 100 mm/tháng v i 10 ngày

Do n m phía Tây đ ng b ng, các h ng gió đ u xâm nh p d dàng làm cho

ch đ nhi t đây t ng đ i đ ng nh t, nhi t đ trung bình nhi u n m là 23,30C ÷ 23,40C Nhi t đ trung bình mùa ông th ng d i 200C Nhi t đ th p nh t tháng

I và ph bi n m c >160C Nhi t đ cao nh t tuy t đ i đ t t 39 ÷ 42,80C Nhi t đ

d i 20% Trong nh ng ngày m a phùn, không khí có th t ng lên đ n trên 90%

1.3.4.5 S gi n ng:

Vùng nghiên c u có s gi n ng hàng n m kho ng 1400 ÷ 1700 gi , tháng

có s gi n ng nhi u nh t là t tháng V đ n tháng VII, tháng nhi u nh t là tháng VII trong n m, vùng ven bi n có đ n trên d i 200 gi / tháng đ t bình quân trên 6,0gi / ngày Vùng ít n ng trong th i gian này c ng trên 5 gi /ngày Tháng có s

gi n ng ít nh t là t tháng I đ n tháng III có t 40 ÷ 90 gi / tháng đ t bình quân 1

đ n 3 gi / ngày Nhìn chung s gi n ng các tháng trong n m thu n l i cho phát tri n c a cây tr ng, đ c bi t là các tháng mùa hè

1.3.4.6 B c h i:

Tài li u b c h i đo t i các tr m khí t ng đ c đo b ng ng Piche L ng

b c h i n m trung bình nhi u n m trong l u v c đ t kho ng ≥ 700÷1000 mm Mùa nóng b c h i nhi u h n mùa l nh Tháng VI và tháng VII đ t 90 ÷110 mm Tháng III là tháng có l ng b c h i ít nh t trong n m, ch đ t 38 ÷ 47 mm

1.3.5 c đi m dòng ch y l

1.3 5.1 c đi m dòng ch y l trên sông Tích, sông Bùi

Tr c đây sông Tích là phân l u c a sông à (theo b n đ đ i nhà H ) và

ch a có đê B t B t, đ n mùa l n c vào m Long qua C ng Chu c r i vào dòng chính sông áy n n m 1913 n c sông à c ng ch y vào sông Tích Mãi đ n

n m 1931 đê B t B t v n ch a đ p N m 1945, sau khi đê B t B t b v , n c l

c ng vào m Long và qua sông Tích G n đây h n vào ngày 22/VIII/1971 khi

n c l sông H ng lên đ nh cao nh t thì đê Khê Th ng v không hàn kh u đ c,

n c l sông à ch y vào m Long qua c ng Chu c r i đ vào sông Tích: Qmax= 675m3/s lúc 19h/22/VIII, và t ng l ng th i đo n 22/VIII - 4/IX là 450 x 106m3

D c sông Tích có nhi u khu tr n c l n nên th i gian truy n l ch m, t vùng Khê Th ng đ n Ba Thá kho ng 60 ÷ 70 gi Th i gian truy n đ nh l l i còn

ch m h n: T c ng Chu c v đ n Ba Thá kho ng 6 ÷10 ngày

Ngu n sông Tích b t ngu n t Ba Vì, ch y theo h ng Tây B c - ông Nam T ng n là đ ng b ng di n tích g n 500km2, h u ng n là đ i núi cao t 500 ÷ 1.200m L u v c sông Tích có d ng hình lông chim v i 16 su i nhánh, chi m di n tích 830km2

Dòng chính sông Tích v i lòng h p và nông l i quanh co nhi u, h s u n khúc là 1,79 nên kh n ng t i n c kém, nh ng th m sông phía b h u r ng và nhi u khu đ t tr ng, nên l b đi u ti t nhi u có kh n ng kéo dài nhi u ngày

Mùa l l ng n c trong sông chi m 80% t ng l ng n c c n m Các tr n

l l n th ng x y ra vào tháng 7, tháng 9 (sau đó là tháng 8) chi m 60% s tr n l

l n x y ra phù h p v i 2 tháng có l ng m a l n c a khu v c

Dòng chính sông Tích - Bùi, đo n ch y qua l u v c nghiên c u v mùa l ,

n c lên nhanh, rút ch m (đ c bi t khi có nh ng tr n m a l n liên ti p) gây khó

kh n cho vi c tiêu thoát úng cho vùng trong đê ra sông

Qua th c t quan tr c, th i gian thoát l th ng t 10 đ n 25 ngày, tu theo

l ng m a gây úng trong khu v c C th v úng 1997 m c n c sông Bùi t i c ng Yên Duy t đã đ t +7,30m lúc 13h ngày 25/7/1997, cao h n báo đ ng 3 trên 0,3m,

th i gian duy trì m c n c +7,00m t i 13 ngày, khi m c n c rút v m c n c bình

th ng t i 23 ngày Tuy n đê t Tích t An S n v Tân Tr ng và đê t Bùi t Tân

Tr ng đ n Ba Thá hi n t i đã đ p đ n cao trình +7,50m - 8,00m nhi u đo n b uy

hi p nghiêm tr ng

Theo s li u đo m c n c sông Tích t i Tân Tr ng 1972 - 2004 chúng tôi

đã xác đ nh đ c:

B ng 1-2: M c n c l sông Tích th c đo qua các th i k (t i đi m đo Trí Thu )

Th i đo n M c n c cao nh t th i đo n M c n c th p nh t th i đo n

1.3.5.2 c đi m dòng ch y l trên sông áy

Sông áy tr c đây là m t phân l u c a sông H ng, nh ng do c a sông b

b i nên ch khi m c n c t i Hà N i v t quá 6,0 m thì m i có n c tràn vào sông

áy Trong tr n l tháng VIII/1932 khi ch a có đ p áy, l u l ng l n nh t qua

c a áy đ t kho ng 3000m3/s khi đó m c n c l t i Ph Lý đ t 4,32m gây khó

kh n cho vi c tiêu n c

Kh n ng thoát l c a sông áy r t kém, đ d c m t n c đo n t Ba Thá

t i Tân Lang ch đ t 5 cm/km, t Ph Lý t i Gián Kh u 2cm/km nh h n đ d c

m c n c l c a sông H ng và sông ào, cho nên n c l h du sông áy dâng lên nhanh nh ng rút r t ch m T i Ba Thá m c n c t ng 1,0 m m t 1 ngày nh ng lúc xu ng 1,0m ph i m t 2 ngày ho c dài h n

N m 1937 sau khi xây d ng đ p áy xong đ ng n n c l t sông H ng vào, sông áy ch còn tháo n c l c a sông Tích, Thanh Hà và sông Hoàng Long

L u l ng c a sông Tích ch kho ng vài tr m m3/s và đ c đi u ti t d c sông nên khi v t i Ba Thá l u l ng l n nh t c ng ch đ t 300-400 m3/s Khi có đ p áy

m c n c cao nh t t i Ba Thá trung bình gi m h n 3,0 m; Ph Lý gi m h n 1,0

m so v i khi không có đ p áy Càng v h du do nh h ng c a n c v t c a sông ào Nam nh, m c n c l có chi u h ng gia t ng

- Sông Tích và sông Hoàng Long th ng có l l n khi có bão đ b ho c khi

có fron l nh tràn v , l l n th ng x y ra vào tháng IX có khi vào tháng X, ho c tháng XI, do v y l l n trong n m trên sông H ng th ng không trùng th i gian

xu t hi n l l n trên sông áy

Kh n ng xu t hi n l l n nh t trong n m cho th y l l n nh t trong n m x y

ra vào tháng IX chi m t l cao h n vào tháng VIII

T i Ba Thá s tr n l l n nh t trong n m x y ra vào tháng VII chi m t l cao h n s tr n l l n nh t trong n m vào tháng VIII, càng v h du t l này càng gia t ng vào tháng VIII và đ t cao nh t vào tháng IX S tr n l l n nh t trong n m vào tháng X đ t 12-14% ph n dòng chính sông áy trong khi đó trên sông Hoàng long t i B n đ t t i 23,4%

Theo tài li u th c đo m c n c sông áy t i Ba Thá t 1961 đ n 2004 cho

th y: Mùa n c mùa l xu t hi n qua các th i k nh sau:

B ng 1-4: M c n c l sông áy th c đo qua các th i k (t i đi m đo Ba Thá)

Th i k M c n c cao nh t M c n c th p nh t Ghi chú

Tr n m 1971 phân l đ t 7,68m

1.4 i u ki n Kinh t xã h i

1.4.1 Hi n tr ng kinh t xã h i vùng nghiên c u

Toàn huy n có 75.100 h dân, 311.396 kh u (đ n 20/01/2014) Có g n 100

c quan, đ n v Nhà n c c a trung ng, thành ph đóng trên đ a bàn; trên 600 doanh nghi p, công ty, doanh nghi p t nhân đang tham gia ho t đ ng s n xu t và kinh doanh, góp ph n chuy n d ch m nh v c c u kinh t trong nh ng n m qua

T ng giá tr s n xu t (giá c đ nh n m 1994) n m 2010 đ t 3.966,6 t đ ng = 99,8 % so v i KH, t ng 13,4% so cùng k Trong đó:

* S n xu t nông - lâm - ng nghi p: Giá tr s n xu t ngành nông - lâm - ng nghi p c đ t 697,6 t đ ng = 99,2 % so v i KH, t ng 5,5% so v i cùng k ; trong

đó ngành nông nghi p đ t 651,4 t đ ng; ngành lâm nghi p đ t 14,5 t đ ng; ngành

th y s n đ t 31,7 t đ ng Giá tr t ng thêm ngành nông - lâm - ng nghi p đ t 378

t đ ng đ t 100,5% so v i KH t ng 5,9% so v i cùng k

* V s n xu t Công nghi p - TTCN: Giá tr s n xu t Công nghi p - XDCB đ t 2.359 t đ ng =100% so v i KH t ng 14,8% so v i cùng k ; trong đó giá tr Công nghi p - TTCN đ t 1.269 t đ ng; xây d ng c b n đ t 1.090 t đ ng

TTCN-b ng 101,2% so v i KH và TTCN-b ng 119,9% so v i cùng k Giá tr t ng thêm ngành CN-TTCN đ t 719 t đ ng và t ng 14,8% so cùng k

Toàn huy n hi n có 01 KCN Phú Ngh a v i di n tích 170ha; đã quy ho ch

l i các c m CN trình UBND thành ph , d ki n xây d ng 04 c m CN: Ng c S n (31ha), ông Phú Yên (75ha), Nam Ti n Xuân (50ha), M V n (31ha); đã và đang thu hút nhi u doanh nghi p trong và ngoài n c v đ u t xây d ng phát tri n công nghi p-TTCN có hi u qu , thu hút 15.000 lao đ ng có vi c làm th ng xuyên và hàng v n lao đ ng th i v Trên đ a bàn huy n có trên 600 doanh nghi p CN-TTCN

và trên 12.089 c s s n xu t TTCN cá th đang ho t đ ng mang l i hi u qu kinh

t , thu hút lao đ ng trên đ a bàn vào s n xu t Ti p t c t ch c th c hi n quy ho ch các c m CN; xây d ng HTKT khu CN Phú Ngh a; đôn đ c th c hi n quy ho ch h

t ng k thu t và đ ng vào c m CN Ng c S n, chuy n 165 lò g ch th công sang

công ngh tiên ti n lò Tuylen và lò Hôpman, lò nung liên t c ki u đ ng; gi i quy t các v ng m c khi th c hi n quy ho ch HTKT khu CN Phú Ngh a.

Hi n nay toàn huy n có 160 làng có ngh / 214 làng trong toàn huy n, đ t 74,77%; Trong đó: Làng ngh Mây tre đan là ph bi n nh t: 27 làng, chi m 87,09

%; còn l i là các làng ngh ch bi n nông, lâm s n, làm nón lá, thêu may xu t kh u,

m c Ngh mây tre giang đan là ngh c truy n c a huy n, hi n nay có 32/32 xã,

th tr n có ngh này ã thu hút trên 50.000 h , trên 120.000 lao đ ng; trong 150 doanh nghi p có 75 doanh nghi p t nhân, Công ty TNHH s n xu t ngh mây tre giang đan Hàng mây tre giang đan c a huy n Ch ng M đã đ c phát tri n nhi u n i trong n c và đ c xu t kh u đi nhi u n c trên th gi i nh : Nh t B n, Hàn Qu c,

M , các n c EU huy n đang tri n khai th c hi n quy ho ch phát tri n làng ngh k t

h p v i du l ch Phú Vinh- Phú Ngh a đó đ c phê duy t ây là m t trong ba d án

l n c a Thành Ph v làng ngh nh m phát tri n làng ngh g n v i du l ch làng ngh

Ho t đ ng th ng m i, d ch v : Giá tr s n xu t c a ngành th ng m i - d ch

v n m 2010 c đ t 910 t đ ng =100% so v i KH và b ng 117% so v i cùng k ; Giá tr t ng thêm đ t 609 t đ ng = 100% so v i KH t ng 16,9% so cùng k

Ho t đ ng th ng m i, d ch v ti p t c phát tri n n đ nh Toàn huy n hi n

có trên 263 DNTN, công ty TNHH, công ty c ph n, 7.623 c s kinh doanh

th ng m i, d ch v M c dù giá c th tr ng bi n đ ng không n đ nh song các c

s kinh doanh v n ho t đ ng mang l i hi u qu

Huy n Ch ng M r t coi tr ng nhân t con ng i nên đã có nh ng đ u t xác đáng và h p lí cho vi c xây d ng, đ i m i h t ng và trang thi t b cho ngành giáo d c - đào t o Hi n nay, toàn huy n có 100% tr ng THCS, ti u h c và trên 80% tr ng m m non đ c xây d ng kiên c , cao t ng

Ch ng M còn đ c bi t đ n v i thành tích xây d ng c s h t ng khá n

t ng: đi n – đ ng – tr ng – tr m phát tri n đ ng b , 100% các xã, th tr n đ c trang b máy tính, n i m ng Internet, có đi m b u đi n – v n hóa Huy n có nhi u đình, chùa, đ n, mi u có phong c nh tuy t đ p nh chùa Tr m Gian, chùa Tr m, chùa Cao, chùa Th p, chùa S u (Sùng Nghiêm T ), đình N i, đình Xá, đình Linh S n… t t

c t p trung xung quanh th tr n Chúc S n

1.4.2 nh h ng phát tri n kinh t xã h i vùng nghiên c u

Phát tri n h th ng giao thông đi tr c, phát tri n nhanh và đ ng b m ng

l i giao thông trong toàn huy n đ ph c v cho phát tri n kinh t - xã h i c a huy n

n n m 2020 có c s h t ng đ c xây d ng đ ng b và phát tri n góp

ph n quan tr ng gi i quy t c b n giao thông phía Tây Nam c a Th ô

Sau 2020 c b n hoàn thành xây d ng và phát tri n 2 đô th : ô th sinh thái

th tr n Ch ng M , đô th v sinh Xuân Mai và ti p t c đ u t các d án phát tri n

c s h t ng tr ng đi m

m b o phát tri n h th ng cung c p n c s ch; ph n đ u đ t t 95% dân

s nông thôn s d ng n c s ch vào n m 2020, n m 2030 c b n dân đ c s d ng