Đánh giá mức độ ô nhiễm hợp chất hữu cơ không phân cực trên sông nhuệ ứng dụng phần mềm AIQS DB

TS V Hoàng Hoa và Ts.

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

L I C M N

hoàn thành lu n v n này, v i lòng bi t n sâu s c, tôi xin chân thành

c m n PGS.TS V Hoàng Hoa cùng các th y cô giáo trong khoa Môi tr ng đã

t n tình h ng d n, gi ng d y trong su t quá trình h c t p, nghiên c u Tr ng

i h c Th y L i c ng nh t o đi u ki n thu n l i đ tôi hoàn thành b n lu n v n này

Tôi c ng xin chân thành cám n TS Nguy n Quang Trung – Phòng Phân tích c ch t Môi tr ng – Vi n Công ngh Môi tr ng cùng các anh ch và các

b n đ ng nghi p trong phòng luôn ch b o, c ng tác và giúp đ tôi trong quá trình

th c hi n lu n v n

Cu i cùng tôi xin chân thành c m n các b n h c viên cao h c K20- MT và gia đình đã đ ng viên giúp đ tôi trong su t th i gian qua

M c dù tôi đã có nhi u c g ng đ th c hi n đ tài m t cách hoàn thi n

nh t nh nglu n v n không tránh kh i nh ng thi u sót Tôi r t mong đ c s góp

ý c a các th y, cô giáo đ đ tài đ c hoàn thi n h n

Tôi xin chân thành c m n!

Hà N i, ngày tháng 4 n m 2015

H c viên

PH M TH H NG

Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ c chính tôi th c hi n d i s h ng

d n c a PGS TS V Hoàng Hoa và Ts Nguy n Quang Trung v i đ tài c a lu n

v n “ ánh giá m c đ ô nhi m ch t h u c không phân c c trên sông Nhu ,

M C L C

M U……… 1

1.Tính c p thi t c a đ tài……… 1

2.M c đích yêu c u……… 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u……… 2

3.1 i t ng nghiên c u……… 2

3.2 Ph m vi nghiên c u……….2

4.Ph ng pháp nghiên c u……… 3

5.N i dung nghiên c u c a lu n v n……… 3

6.C u trúc c a lu n v n……… 3

CH NG 1 T NG QUAN CÁC V N NGHIÊN C U……… 4

1.1 Gi i thi u l u v c sông Nhu ……… 4

1.1.1 i u ki n t nhiên……….4

1.1.2 c đi m kinh t , xã h i……… 10

1.2 Các nghiên c u tr c đây v các h p ch t h u c l u v c sông Nhu …11 1.3 Tính u vi t c a ph n m m AIQS-DB và ng d ng trong xác đ nh các h p ch t h u c m t s sông trên th gi i và Vi t Nam………12

1.3.1 Tính u vi t c a ph n m m AIQS-DB………12

1.3.2 ng d ng ph n m m AIQS-DB trong xác đ nh các h p ch t h u c

m t s sông trên th gi i và Vi t Nam……… 19

1.4 Khái ni m, Ngu n g c và tác đ ng c a m t s ch t h u c đ i v i môi tr ng………20

1.5 Tình hình ô nhi m trên l u v c sông Nhu ………26

1.5.1 Ô nhi m n c th i sinh ho t………27

1.5.2.Ô nhi m n c th i làng ngh ………27

1.5.3.Ô nhi m n c th i công nghi p:……… 28

1.5.4 Ô nhi m n c th i b nh vi n……… 29

1.5.5 Ô nhi m n c th i nông nghi p……… 30

CH NG 2: PH NG PHÁP ÁNH GIÁ Ô NHI M CH T H U C TRÊN L U V C SÔNG NHU 32

2.1 Ph ng pháp đi u tra kh o sát th c đ a, l y m u và b o qu n m u…….32

2.2 Ph ng pháp phân tích th c nghi m, x lý s li u………35

2.3 Ph ng pháp đánh giá r i ro……… 41

CH NG III: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N……… 44

3.1 T ng quan k t qu thu đ c……… 44

3.2 ánh giá s có m t c a t ng nhóm ch t và phân b c a chúng…………46

3.2.1 H p ch t Sterol………46

3.2.2 Caffeine……… 49

3.2.3 Hydrocacbon th m đa vòng (PAHs)……… 51

3.2.4 Thu c tr sâu……… 53

3.2.5 Các h p ch t phthalate (PHCs)……… 55

3.2.6 D c ph m và s n ph m ch m sóc cá nhân (PPCPs)……….59

3.3 ánh giá nguy c r i ro v i s c kho c a m t s h p ch t……… 60

3.4 xu t m t s bi n pháp gi m thi u ô nhi mcác ch t h u c đ c h i trong môi tr ng n c Nhu ……… 63

3.4.1 Các gi i pháp qu n lý……… 63

3.4.2 Các gi i pháp k thu t……… 66

3.4.3 Các gi i pháp gi m thi u ô nhi m các ch t h u c có đ c tính cao 68

K T LU N VÀ KI N NGH ……….70

K t lu n……… 70

Ki n ngh ……… 70

TÀI LI U THAM KH O………71

DANH M C VI T T T

AIQS-DB Automated identification

and quantification database system

Ch đ t ng m nh ph / Ch n l c

m nh ph ECD Electror Capture Detecor Detector c ng k t đi n t

FPD/NPD Flame Photometric

detectror/ Nitrogen phosphous detectror

PHCs Phthalate compounds H p ch t phthalate

DBP Di-n-butyl phthalate

DEHP Bis(2-ethylhexyl)phthalate

DEP Diethyl phthalate

US EPA United States

Environmental Protect Agency

C quan b o v môi tr ng M

SVOCs Semi Volatile organic

compounds

Ch t bán bay h i

OCPs Organochlorinate pesticdes Thu c tr sâu c Clo

OPPs Organo phosphorus pesticdes Thu c tr sâu lân h u c

T ch c l ng th c và nông nghi p liên h p qu c

T vi t t t Ti ng Anh Ti ng Vi t

5 B ng 1-5:Các KCN, CCN chính trên đ a bàn l u v c sông Nhu 29

6 B ng 2.1:Danh m c v trí l y m u n c m t l u v c sông Nhu 32

6 B ng 2-2: thu h i (Re), đ l ch chu n t ng đ i (RSD) và h s

Log Pow trong m u n c

40

7 B ng 3-1: So sánh n ng đ (µg/l) c a m t s Phtalate so v i tiêu

chu n c a M (TC)

57

8 B ng 3-2:N ng đ (ng/l) các phthalate m t s sông trên th gi i 58

9 B ng 3-3: K t qu tính toán r i ro s c kho (HI)m t s ch t h u c

trong n c sông Nhu

62

DANH M C HÌNH

1 Hình 1.1: B n đ t ng th l u v c sông Nhu 9

2 Hình 1-2: Tác đ ng c a HCBVTV đ n môi tr ng 24

3 Hình 2-1: Các đi m l y m u trên sông Nhu 34

4 Hình 2-2:Quy trình phân tích trên ph n m m AIQS-DB 37

5 Hình 2- 3: Bi u đ ph thu c gi a đ thu h i v i h s Logow 39

6 Hình 3-1 T ng n ng đ các nhóm ch t h u c vào mùa khô 45

7 Hình 3-2 T ng n ng đ các nhóm ch t h u c vào mùa m a 45

8 Hình 3- 3: T ng n ng đ các sterols vào mùa khô và mùa m a 47

9 Hình 3-4: Bi u đ phân b c a các sterol trong m u n c vào mùa m a 48

10 Hình 3-5: T l coprostanol: cholesterol vào mùa khô và mùa m a 49

11 Hình 3-6: N ng đ caffeine vào mùa khô và mùa m a 50

12 Hình 3-8: T ng n ng đ PAHs trong mùa khô và mùa m a 52

12 Hình 3- 9: T ng n ng đ thu c BVTV trong mùa khô và mùa m a 54

tr ng cho s n xu t nông nghi p, công nghi p và dân sinh trên l u v c, l i n m

h u ng n sông H ng, có v trí đ a lý đ c bi t quan tr ng, tác đ ng đ n đ i s ng

c a kho ng 1,2 tri u ng i trong l u v cvà nh n n c t 35 đi m c ng, kênh tiêu,

c a sông (sông Tô L ch, L , Sét, Kim Ng u) t n i thành ch y vào

Theo các k t qu kh o sát s b th i gian g n đây cho th y, ch t l ng

n c sông Nhu đã và đang b ô nhi m do nh h ng c a n c th isinh ho t, n c

th i công nghi p, n c th i làng ngh cùng v i đó là quá trình đô th hoá và vi c

s d ng thu c b o v th c v t , phân bón không theo quy đ nh trong quá trình canh tác nông nghi p, thâm canh t ng v , c ng góp ph n không nh gây ô nhi m sông Nhu ã có nhi u công trình nghiên c u nh m đánh giá m c đ ô nhi m

đ c th c hi n trên l u v c này, tuy nhiên các nghiên c u này h u nh ch t p trung vào các thành ph n môi tr ng c b n, các thông s phân tích lý hóa c b n

nh : pH, TSS, NH4+; NO2-; NO3-, các kim lo i n ng, BOD, COD… M c dù c ng

có m t s nghiên c u nh m đánh giá ô nhi m c a m t s lo i h p ch t h u c b n

v ng, đ c h i song có l do giá thành phân tích cao, vi c phân tích ch t p trung vào m t nhóm ch t nên k t qu c a vi c th c hi n không t p trung nên không cho

th y đ c b c tranh t ng quát v m c đ ô nhi m

Chính vì v y, v i l i th trong vi c phát tri n ph ng pháp phân tích h p

ch t h u c trên thi t b GC/MS s d ng ph n m m AIQS-DB, có kh n ng xác

đ nh đ ng th i h n 950 h p ch t, nên vi c th c hi n đ tài “ ánh giá m c đ ô nhi m h p ch t h u c không phân c c trên sông Nhu ng d ng ph n m m AIQS-DB”s đ a ra đ c b c tranh t ng quát v v n đ ô nhi m các h p ch t h u

c này tài này đ c xây d ng n m trong m t ph n nh trong d án h p tác

qu c t gi a Vi n Khoa h c và Công ngh Vi t Nam và T ch c h tr thúc đ y nghiên c u Nh t B n: “Phát tri n ph ng pháp toàn di n đánh giá r i ro các ch t hóa h c trong môi tr ng t i Vi t Nam” Vi c đánh giá, phân tích k t qu tìm

ra ngu n g c phát th i ngu n ô nhi m t đó đ xu t các bi n pháp kh c ph c

hi u qu

2 M c đích yêu c u

- ánh giá m c đ ô nhi m c a m t s ch t h u c trên sông Nhu

- ánh giá s phân b c a m t s ch t h u c và xác đ nh đ c ngu n gây ô nhi m đ c tr ng d a trên k t qu phân tích đ c

- Nêu đ c nh h ng c a nhóm ch t này đ n môi tr ng

Sông Nhu đo n t c ng Liên M c (đi m th ng ngu n) đ n c u H ng Phú

(đi m h p l u sông áy)

- Ph ng pháp th c nghi m (phân tích trong phòng thí nghi m): Các m u

n c l y t i hi n tr ng đ c chi t tách và phân tích trên thi t b s c ký

kh i ph s d ng ph n m m AIQS-DB

5 N i dung nghiên c u c a lu n v n

- T p h p tài li uv đi u ki n t nhiên và tình hình phát tri n kinh t xã

h i trên l u v c sông Nhu

Lu n v n đ c đánh máy trong kh gi y A4, ngoài ph n m đ u và k t lu n và

ki n ngh , các k t qu nghiên c u c a lu n v n đ c trình bày trong 3 ch ng sau:

- Ch ng 1: T ng quan các v n đ nghiên c u

- Ch ng 2: Ph ng pháp đánh giá ô nhi m ch t h u c trên l u v c sông Nhu

- Ch ng 3: K t qu và th o lu n

CH NG 1 T NG QUAN CÁC V N NGHIÊN C U

1.1 Gi i thi u l u v c sông Nhu

1.1.1 i u ki n t nhiên

Sông Nhu t c Nhu Giang là m t con sông nh đ dài kho ng 75km, ph

l u c a Sông áy Sông l y n c t sông H ng qua c ng Liên M c trong đ a ph n huy n T Liêm (TP Hà N i) ch y qua các huy n T Liêm, Thanh Trì, Hà ông,

Th ng Tín, Thanh Oai, Phú Xuyên và đi m k t thúc là khi h p l u v i sông áy

là 107.503ha, đ r ng trung bình c a sông là 30 m đ n 40m

a hình: sông ch y theo h ng B c Tây B c – Nam ông Nam Ch đ

dòng ch y t ng đ i ph c t p, v a ch u nh h ng c a sông H ng v a ch u nh

h ng các sông n i đ a mùa l : tháng 6 - tháng 10, chi m 70 - 80% t ng l ng dòng ch y n m; mùa ki t: tháng 11 - tháng 5 n m sau, ch chi m 20 - 30% t ng

l ng dòng ch y n m

a ch t: l u v c sông Nhu bao g m các đ a t ng: gi i Protezozoi, Gi i

Paleozoi, Gi i Mezozoi, gi i Kainozoi C u trúc đ a ch t - ki n t o g m đ i Sông

H ngcóchi u r ng 10 ÷ 20km v i chi u dài trên 100km V phía Tây B c, đ i gi i

h n v i ki n trúc núi đ i b i m t s đ t gãy ngang theo ph ng ông B c - Tây Nam ây là đ i đ u tiên th hi n rõ ràng v phía Tây Nam s t võng Hà N i và

i Hà N i n m ph ch m lên c hai mi n ki n t o ông B c và Tây B c i Hà

N i chi m di n tích kho ng 1.500km2 (bao g m các thành t o Kainozoi) Theo nhi u ngu n tài li u đã công b đ i Hà N i đ c b t đ u t Vi t Trì và phát tri n

r ngv phía bi n, g n trùng v i đ ng b ng B c B hi n nay

Th nh ng và tài nguyên đ t: L u v c sông Nhu , có lo i đ t ch y u

là đ t phù sa và phù sa c Theo cách phân lo i đ t phát sinh k t h p chuy n ngang theo cách phân lo i c a FAO- UNESCO thì vùng nghiên c u bao g m:

t phù sa (Fluvisols) trong đó đ c b i hàng n m phân b ch y u d c sông Nhu , sông Châu v i di n tích nh thành t ng d i không liên t c t không

đ c b i hàng n m phân b ph n l n di n tích l u v c

Lo i đ t phù sa gley (Gleyre Fluvisols) phân b ch y u quanh th xã Ph

Lý trên các x đ ng th p, tr ng ng p n c th ng xuyên Lo i đ t phù sa gley chua (Glegic- Dystri Fluvisols) phân b ch y u các x đ ng huy n ng Hòa, quanh thành ph Ph Lý, huy n Kim B ng, Duy Tiên

Tài nguyên đ t nhìn chung khá thích h p cho vi c phát tri n nông nghi p canh tác lúa n c Trên nh ng x đ ng th p tr ng các huy n Th ng Tín, Phú Xuyên, ng Hòa, quanh thành ph Ph Lý có th k t h p 1mùa lúa 1mùa cá khá thu n l i ho c c n kh chua khi canh tác lúa n c Ng c l i vùng đ u ngu n sông Nhu trên nh ng vùng đ t cao và bãi b i ven sông thích h p v i tr ng lúa xen hoa màu, ho c cây công nghi p ng n ngày

C h đ th y v n: do đ a hình l u v c sông Nhu t ng đ i b ng ph ng,

l u l ng n c không quá l n nên t c đ dòng ch y các sông trong l u v c không

l n dòng ch y sông Nhu ph thu c hoàn toàn vào ch đ đóng m các c ng đi u

ti t: Liên M c (l y n c sông H ng), Thanh Li t (l y n c sông Tô L ch) và các

c ng khác trên tr c chính: Hà ông, ng Quan, Nh t T u V mùa ki t c ng Liên M c luôn m đ l y n c sông H ng vào sông Nhu , còn v mùa l ch m khi m c n c sông H ng d i báo đ ng c p I và trong đ ng có nhu c u c p n c sâu c a lòng sông trong l u v c có xu h ng gi m d n t th ng l u v h l u sông Nhu Chi u r ng trung bình t 15 ÷ 30m, m c n c bi n đ ng m nh do ph thu c vào ch đ n c sông H ng c ng nh l ng n c th i t sông Tô L ch Vào mùa m a, m c n c trung bình c a sông Nhu t 5,3 ÷ 5,7m, còn vào mùa khô

m c n c trung bình t 1,5 ÷ 2,5m L u l ng n c t ng d n lên do áp l c dòng

ch y, nh t là đi m h p l u gi a dòng ch y sông Nhu và sông Tô L ch L u l ng dòng ch y trung bình QTB = 250m3/s

H th ng th y v n c a l u v c sông Nhu có hai nhi m v chính là cung

c p n c ph c v cho ho t đ ng s n xu t nông nghi p cho toàn b 81790 ha di n tích đ t canh tác thu c l u v c và các ho t đ ng nuôi tr ng th y s n và tiêu thoát

n c cho toàn b l u v c, đ c bi t là n i ti p nh n n c th i cho Hà N i và các làng ngh d c l u v c sông, kênh m ng khá dày đ c H th ng các sông thoát

n c trong n i thành Hà N i đ c n i v i sông Nhu thông qua đ p Thanh Li t, bao g m các con sông n i thành:

- Sông Tô l ch dài 14,6km, r ng trung bình 40 ÷ 45m, sâu 3 ÷ 4m, b t ngu n t c ng Phan ình Phùng, ch y qua đ a ph n C u gi y, Thanh xuân, Thanh Trì qua đ p Thanh Li t và đ vào sông Nhu o n cu i sông Tô L ch đ m nh n toàn b n c th i c a thành ph

- Sông L (sông Nam ng) dài 5,6km, r ng trung bình 30m, sâu 2 ÷ 3m,

nh n n c th i, n c m a t các c ng Tr nh Hoài c, c ng Tr ng (Khâm Thiên)

ch y qua Trung T v đ ng Tr ng Chinh và đ ra sông Tô L ch

- Sông Sét dài 5,9km r ng 10 ÷ 30m, sâu 3 ÷ 4m b t ngu n t c ng Bà Tri u, h B y M u r i đ ra sông Kim Ng u Giáp Nh

- Sông Kim Ng u dài 11,8km r ng 20 ÷ 30m, sâu 3 ÷ 4m, b t ngu n t

đi m x c ng Lò úc Sông Kim Ng u g p sông Tô L ch t i Thanh Li t

- Sông La Khê thu c đ a ph n TP Hà ông, dài 6,8km n i sông áy v i sông Nhu qua c ng La Khê Sông La Khê tiêu n c ra sông áy v i Q = 20m3

- Sông Duy Tiên (Hà Nam) thông v i sông Nhu t i C u Gi , có chi u dài kho ng 21km ph c v th y l i ch y u cho khu v c huy n Duy Tiên, có m t c t sông r t r ng có ch lên t i 100m Sông Duy Tiên làm tiêu n c ra sông Châu Giang v i Q = 41m3

/s

Khí h u: L u v c sông Nhu khá tiêu bi u cho ki u khí h u chung đ ng

b ng B c B v i đ c đi m khí h u nhi t đ i gió mùa có s thay đ i và khác bi t

gi a hai mùa nóng và l nh Mùa nóng kéo dài t tháng 5 t i tháng 9, kèm theo

m a nhi u, nhi t đ trung bình kho ng 29ºC T tháng 11 t i tháng 3 n m sau là khí h u c a mùa đông v i nhi t đ trung bình 15, 2ºC Cùng v i hai th i k chuy n ti p vào tháng 4 và tháng 10 L ng b c x t ng c ng trung bình hàng

n m là 122,8 kcal/cm2 và nhi t đ không khí trung bình hàng n m là 23,6ºC Và

do ch u nh h ng tác đ ng c a bi n, m không khí trong l u v c khá l n, trung bình n m dao đ ng trong kho ng 79%- 86% Mùa có m a phùn (tháng III và

IV hàng n m) là th i k m t nh t còn n a đ u mùa đông (tháng XII và tháng I hàng n m), do nh h ng gió mùa ông B c khô hanh nên là th i k khô nh t c a

n m L ng m a khá l n trung bình hàng n m là 1.245mm, trung bình 114 ngày

m a m t n m Bi u th qua đ c tr ng c a các y u t khí h u t i tr m khí t ng

th y v n Láng- Hà N i nh b ng 1-1

Hình 1- 1: B n đ t ng th l u v c sông Nhu

1 1.2 c đi m kinh t , xã h i

Khu v c nghiên c u có di n tích ph n l n TP Hà N i, trung tâm chính tr , hành chính, kinh t , v n hóa, giáo d c, y t c a c n c nên t p trung các c quan

đ u não c a Chính ph , các s quán n c ngoài và các t ch c qu c t ; có nhi u

đ u m i giao thông, d thông th ng v i bên ngoài

Dân s và lao đ ng:

Theo t ng c c th ng kê Hà N i có di n tích là 3324,3km2 v i dân s 6936,9 nghìn ng i v i m t đ dân là 2087 ng i/km2 trong đó nam gi i là 3455,5 nghìn ng i, n gi i là 2951,3 nghìn ng i, t p trung thành th là 2951,3 nghìn

ng i, nông thôn là 3985,5 nghìn ng i

T nh Hà Nam hi n có 98 xã, 11 ph ng và 7 th tr n Trong đó, TP Ph lý

có 11 ph ng 10 xã; huy n Duy Tiên và Kim B ng có 16 xã 2 th tr n Dân s s

b toàn t nh là 795,692 ng i, trong đó nam gi i là 391,560 ng i (chi m 49,2%),

n gi i là 404,132 ng i (chi m 50,8%), ch y u t p trung khu v c nông thôn

v i 673,038 ng i (b ng 89,6%) S l ng lao đ ng tham gia th ng xuyên vào

n n kinh t dân chi m 92% ngu n lao đ ng toàn t nh Hàng n m ngu n lao đ ng

b sung t 1 đ n 1,5 v n ng i[9]

B ng 1-2 Di n tích, dân s c a các huy n, ph n thu c l u v c sông Nhu

Khu v c Huy n/TP Di n tích

(km 2 )

Dân s (ng i)

M t đ (ng i/km 2

1.2 Các nghiên c u tr c đây v các h p ch t h u c l u v c sông Nhu

Hi n nay có r t ít nghiên c u v d l ng các ch t h u c ô nhi m đ c h i (PCBS HCBVTV, PPCPs, PAHs) trong môi tr ng n c sông Nhu Nguyên nhân có th do hàm l ng c a các ch t này th ng r t nh c (ng/L) đòi h i k thu t phân tích ph c t p và thi t b phân tích hi n đ i có đ nh y cao nh GC/MS hay LC/MS

Tuy nhiên, m t s nghiên c u v các ch t h u c đ c h i trong tr m tích sông Nhu đ c công b trên các t p chí qu c t đã ph n nào cho th y m c đ ô nhi m c a các ch t này trong môi tr ng n c sông Nhu

Theo nghiên c u c a Nguy n Chu H i và các c ng s n m 1988 cho th y phát hi n hàm l ng c a các ch t DDTs (p-p’ DDE, p-p’ DDD và p-p’ DDT) và PCBs (Arochlor-1254 và Arochlor 1260) trong tr m tích sông Nhu trong đó hàm

l ng p-p’ DDTs trong tr m tích sông Nhu dao đ ng trong kho ng 13-14ng/g Nghiên c u c ng ch ra r ng t l DDE so v i DDT t ng cao vào mùa m a ph n ánh s ô nhi m các h p ch t DDTs trong môi tr ng n c sông có ngu n g c

n c ch y tràn b m t t khu v c trong l u v c sông[13]

Theo nghiên c u c a Ph m Hùng Vi t và các c ng s đ c công b n m

2010 v hàm l ng các ch t PCBs và thu c tr sâu g c clo trong tr m tích t i khu

v c hà n i, cho th y t n d c a hoá ch t PCBs m c 22-153 ng/g, DDT m c 12-14ng/g và HCBs m c 1,1-1,3 ng/g nghiên c u ch ra r ng s t ng hàm l ng các ch t DDT và PCBs d c theo h ng dòng ch y cho th y kh n ng tích t c a các ch t h u c này trong tr m tích c a sông Nhu cho dù nó đã b c m s d ng t

Hi n nay, trên th gi i có kho ng h n 70.000 lo i h p ch t hóa h c đang

đ c s d ng, tuy nhiên v s l ng và ch ng lo i c a các h p ch t hóa h c đ c

s n xu t ra có t c đ gia t ng nhanh chóng Trong môi tr ng có nhi u d ng h p

ch t khác nhau: t nhiên, nhân t o, các h p ch t phát sinh không mong mu n và các s n ph m ph c a chúng Các nh h ng trái ng c nhau v c m t có l i và

có h i c a các ch t hóa h c đã đ c đ c p đ n trong nhi u báo cáo c a các nhà khoa h c có th đ a ra nh ng bi n pháp đ i phó phù h p v i nh ng tác đ ng

c a hóa ch t, tr c h t c n ph i xác đ nh đ c m c đ ô nhi m hóa ch t trong môi

tr ng, trong th c ph m Các hóa ch t h u c đ c h i đã và đang đ c quan tr c

và đo đ c t i nhi u n c trên th gi i[11]

Các ph ng pháp phân tích th ng đ c s d ng nhi u là ph ng pháp s c

ký khí và s c ký l ng s d ng đ u dò kh i ph , các ph ng pháp này th ng có

đ nh y, đ ch n l c cao M c dù v y, các ph ng pháp phân tích thông th ng s không th phân tích đ c h t các h p ch t cùng m t lúc, Chính vì v y khi n cho

vi c xác đ nh các h p ch t là r t t n kém và m t r t nhi u th i gian Do v y t i

Nh t B n ng i ta đã t n khá nhi u chi phí và nhân l c nh m n m b t đ c th c

tr ng ô nhi m c a các ch t hóa h c này Trong khi đó, Vi t Nam v n đ ô nhi m hóa h c ngày càng tr nên nghiêm tr ng do h u qu c a phát tri n kinh t xã h i

v t b c trong nh ng n m g n đây, v n đ ki m soát các ch t ô nhi m s càng khó

kh n n u ch s d ng các ph ng pháp phân tích truy n th ng Chi phí cao đòi h i

s l ng l n ngu n nhân l c, m t l ng nh các h p ch t hóa h c đ c phân tích

c ng nh yêu c u các thi t b phân tích hi n đ i là nh ng h n ch c a ph ng pháp phân tích truy n th ng và r t khó có th áp d ng t i m t n c đang phát tri n nh Vi t Nam

Các ch t bán bay h i SVOCs (Semi volatile compounds) là các h p ch t

h u c có nhi t đ sôi cao h n n c và có th b c h i khi ti p xúc v i nhi t đ trên nhi t đ phòng, Trong s các h p ch t SVOCs có nh ng ch t có tính ch t b n

v ng (POPs: Persistant Organic Pollutants) trong môi tr ng có kh n ng tích t sinh h c qua chu i th c n, l u tr trong th i gian dài, có kh n ng phát tán xa t các ngu n phát th i và tác đ ng x u đ n s c kh e con ng i và h sinh thái nh PCBs, m t s thu c b o v th c v t clo h u c nh DDT, Aldrin, Dieldrin, Eldrin, heptachlor

phân tích các h p ch t SVOCs trong môi tr ng n c, các phòng thí nghi m th ng áp d ng các ph ng pháp tiêu chu n c t ch c môi tr ng Hoa

K (EPA) ho c các ph ng pháp tiêu chu n TCVN đ c d ch t các tiêu chu n

qu c t đ c công nh n b i Vi t Nam M t s ph ng pháp th ng đ c áp d ng trong phân tích môi tr ng n c m t:

TCVN 7876: 2008 – Xác đ nh hàm l ng thu c tr sâu c Clo h u c –

Ph ng pháp s c ký khí chi t l ng l ng

EPA 8081 B- Organanochlorine pesticides by Gas Chromatography

EPA 8141B –Organophophorus pesticides by gas chromatography

EPA 8270D –Semivolatile organic compounds by gas chromatography/ mass spectrometer GCMS

Các ph ng pháp này đã đ c áp d ng đ xác đ nh hàm l ng m t s ch t

h u c trong môi tr ng n c Tuy nhiên các ph ng pháp này còn nhi u h n ch

nh : Ch phân tích đ c m t s nhóm ch t; Ph ng pháp s d ng ch t chu n nên

có giá thành phân tích cao, ph ng pháp x lý m u ph c t p, th ng hay s d ng

đ ng ngo i chu n nên đ chính xác th p Ph ng pháp phân tích s d ng ph n

m m AIQS-DB kh c ph c đ c m t s nh c đi m c a ph ng pháp phân tích này

K t qu so sánh ph ng pháp AIQS-DB v i các ph ng pháp tiêu chu n

đ c th hi n trong b ng d i đây:

B ng 1-3: So sánh ph ng pháp AIQS-DB v i các ph ng pháp tiêu chu n

TT

Ch tiêu so

sánh

AIQS- DB /GCMS

EPA 8270D

EPA 8081B

EPA 8141B

TCVN 7678:2008

1

Ch t phân

tích

947 ch t SVOCs

240 ch t SVOCs

28 ch t OCPs

61 ch t OPPs

23 ch t OCPs

EPA 3510C Chi t

l ng l ng

EPA 3510C Chi t l ng

l ng

EPA 3510C Chi t l ng

ng n i chu n

ng

n i chu n

ng ngo i chu n

ng ngo i chu n

ng ngo i chu n

10 ng/L

6 ch n l c

S d ng detector

kh iph GCMS

S d ng detector

kh iph GCMS

Detector không

ch n l c - ECD

Detector không

ch n l c NPD/FPD

Detector Không ch n

l c - ECD

(Ghichú: N/A –Không có thông tin)

Qua đánh giá so sánh có th th y ph ng pháp s d ng AIQS-DB tích h p trên thi t b GC/MS có nh ng u đi m v t tr i sau:

1 S l ng ch t SVOC có th phân tích đ ng th i h n 900 ch t và có th

c p nh t thêm s l ng ch t m i vào c s d li u đây là u đi m v t

tr i so v i các ph ng pháp tiêu chu n Chính vì v y, đây là m t công

c r t h u ích trong đánh giá ô nhi m

2 Thi t b phân tích GC/MS là thi t b phân tích hi n đ i hi n nay đ phân tích các h p ch t SVOc ch n l c c a ph ng pháp t t do s d ng detector kh i ph

3 Gi i h n phát hi n c a ph ng pháp AIQS-DB là 10ng/L hoàn toàn

t ng đ ng v i các ph ng pháp tiêu chu n

4 Ph ng pháp đ nh l ng: Ph n m m AIQS-DB s d ng đ ng n i chu n d ng s n cho k t qu chính xác, quá trình phân tích không s

d ng ch t chu n cho t ng ch t h u c nh đ i v i các ph ng pháp truy n th ng khác do đó ti t ki m đ c th i gian phân tích do quá trình chu n b đ ng chu n và ti t ki m giá thành và chi phí mua ch t chu n

l nh v c phân tích môi tr ng và đánh giá đ c h c môi tr ng Các nhóm h p ch t đ c phân lo i trong B ng 1-4

B ng 1-4: Danh sách các ch t h u c đã đ c phân tích b ng ph n m m

AIQS-DB tích h p trên thi t b GC/MS Shimadzu

Ch t trung gian trong t ng h p h u c 57

19 Ch t trung gian trong s n xu t thu c

tr sâu

5

ch t chu n s ph i đ c đo l i đ xác đ nh l i th i gian l u c ng nh xây d ng l i

đ ng chu n tr c khi phân tích m u Do v y n u phân tích theo ph ng pháp truy n th ng r t t n kém v kinh t và th i gian phân tích, s l ng các ch t và nhóm ch t có th b h n ch trong m t l n đo trên thi t b

H th ng d li u ph n m m AIQS-DB c ng đ c xây d ng trên c s li u phân tích th c t g m 3 d li u m nh ph , th i gian l u và đ ng chu n ó là các thông s c n thi t cho vi c đ nh tính và đ nh l ng các ch t mi n là các đi u

ki n duy trì ch đ ho t đ ng c a GC/MS là h ng s , c s d li u h th ng có th

đ c s d ng đ d đoán chính xác th i gian l u và có đ c k t qu đ nh l ng đáng tin c y mà không c n phân tích ch t chu n Thêm vào đó là các h p ch t m i

có th d dàng thêm vào c s d li u Do đó b t k m t ch t nào có th đ c tr ng phân tích trên thi t b GC có th phân tích b ng h th ng ph n m m này trên c s xây d ng c s d li u vào h th ng ph n m m

Tuy nhiên n u c s d li u đ c xây d ng s d ng các đi u ki n GC khác nhau v m t lý thuy t c ng có th phân tích mà không c n ch t chu n h th ng d

li u này có thu n l i trong vi c phát hi n và đ nh tính m t s hóa ch t thu n l i

mà không t n kém chi phí cho vi c mua ch t chu n K t qu phân tích đ t đ chính xác khi các đi u ki n phân tích c a GC/MS trên c s xây d ng d li u trùng v i các đi u ki n s d ng cho vi c phân tích m u có đ c k t qu phân tích chính xác ph i s d ng dung d ch chu n Check Standard đ d đoán th i gian l u, hi u ch nh m nh ph và th m đ nh l i các thông s trong h th ng GC/MS M t s ch t chu n dùng cho vi c th m đ nh tính tr c a đ u c t và tính

tr c ng b m

1.3.2 ng d ng ph n m m AIQS-DB trong xác đ nh các h p ch t h u c

m t s sông trên th gi i và Vi t Nam

T i Nh t B n, ph n m m AIQS –DB đ c áp d ng đ phân tích m u t 11 con sông là sông Toyohira, sông Masuda, sông Tune, sông Motoara, sông Tsurumi, sông Inabe, sông Kanagawa, sông Yamato, sông Kako, sông Zaita và sông Iwamatsu K t qu ch ra r ng các sông này không b ô nhi m nghiêm tr ng, các hoá ch t phát hi n ch y u có ngu n g c t sinh ho t [10,15]

Ph n m m c ng

đ c áp d ng trong phân tích m u tr m tích t v nh Dokai - Kytakysu phát hi n

184 hóa ch t h u c ,nghiên c u cho th y r ng PAHs là m t trong nh ng nguyên nhân gây ra nh ng tác h i cho đ ng v t đáy[16]

T i Trung Qu c, ph n m m đ c s d ng nghiên c u ô nhi m c a các h p

ch t h u c trong n c m t t i hai con sông l n là Hoàng Hà và D ng T Trên

c s phân tích trên ph n m m đã phát hi n ra 95 ch t ô nhi m trên sông Hoàng

Hà, 121 ch t ô nhi m trên sông D ng T K t qu nghiên c u c ng tìm ra ngu n phát th i các ch t gây ô nhi m [18]

T i Australia trong nghiên c u quan tr c ch t l ng môi tr ng n c m t

c a 24 con sông và nhánh sông chính t i bang Victoria, ph n m m AIQS-DB c ng

đã đ c áp d ng D án nghiên c u này đ c th c hi n d i s h p tác gi a

tr ng đ i h c Melbouorne, Australia v i tr ng đ i h c Kitakyushu Nh t B n

v i n m t cu i n m 2008 đ n cu i n m 2009 S thành công c a d án là ti n đ cho các nghiên c u t ng t s đ c nhân r ng sang các bang khác t i Australia

Tuy nhiên, t i Vi t Nam vi c ng d ng c a ph n m m thì v n c n ph i ti p

t c chuy n giao và phát tri n ti p, m t khác c ng c n ph i phát tri n các ng d ng

đ đánh giá m c đ ô nhi m môi tr ng và ng d ng trong các nghiên c u khác Chính vì v y đ tài này đ c đ t ra nghiên c u Ph n m m c ng đã đ c ng d ng trong quá trình nghiên c u m u tr m tích l y m t s con sông t i b n thành ph

l n g m Hà N i, H i Phòng, à N ng và TP H Chí Minh Vi t Nam S l ng các ch t ô nhi m đ c phát hi n t i m i đi m là 49-158 (trung bình là 96/940 ch t

đ c đ ng ký trong d li u ph n m m Nghiên c u đã ch ra đ c ngu n g c phát

th i các ngu n ô nhi m, các ngu n ô nhi m chính trên m i thành ph [15]

Nghiên

c u này là k t qu c a ch ng trình h p tác nghiên c u gi a phòng Phân tích c

ch t môi Tr ng v i tr ng đ i h c Kitakyushu trong công tác đào t o

1.4 Khái ni m, ngu n g c và tác đ ng c a m t s ch t h u c đ i v i môi

tr ng

Ch t h u c không phân c c là ch t h u c trong đó các nguyên t liên k t

v i nhau có đ chênh l ch đ âm đi n nh : nh n i -C-C, -C-H, không có ch t phân c c tuy t đ i và ch t không phân c c tuy t đ i , tính không phân c c và phân

c c có th nhi u ho c ít c a t ng ch t , do v y tính hòa tan c a m t ch t trong dung môi có m c đ khác nhau , có th hòa tan nhi u hay ít tùy theo tính t ng

h p

M t s ch t h u c có tính b n v ng và đ c tính cao, khó b vi sinh v t phân hu trong môi tr ng nh thu c BVTV, PAHs, PCBs M t s ch t h u c

có kh n ng t n l u lâu dài trong môi tr ng và tích lu sinh h c trong c th sinh

v t Do có kh n ng tích lu sinh h c, nên chúng có th thâm nh p vào chu i th c

n và t đó đi vào c th con ng i

Hidrocarbon th m đa vòng (PAHs)

PAHs (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons) là m t h ch t h u c đ c c u

t o t m t s nhân bezen đính tr c ti p v i nhau PAH có th đ c t o thành t ngu n t nhiên và ngu n nhân t o, ngu n t nhiên có th t hi n t ng núi l a phun trào, quá trình hình thành đ t đá, cháy r ng, t o tr m tích Tuy nhiên, ngu n PAH chính trong khí quy n l i b t ngu n t các ho t đ ng s ng c a con ng i PAH là s n ph m c a quá trình đ t cháy không hoàn toàn các lo i nhiên li u (x ng, d u diesel…) trong đ ng c c a các ph ng ti n giao thông Ngoài ra, vi c

đ t rác, các ho t đ ng sinh ho t trong nhà (hút thu c lá, s i m và đun n u b ng mùn c a, than hoa, than t ong, g …), đ t rác và các quá trình công nghi p (nhi t

đi n, s d ng nhiên li u…) c ng góp ph n đáng k vào phát th i PAH Sau khi xâm nh p vào khí quy n, PAH có th t n t i pha khí ho c h p ph lên các h t

b i l l ng [3]

nh h ng c a PAHs đ i v i th c v t, đ ng v t và s c kh e con ng i: PAH có th xâm nh p vào c th ng i thông qua th c n (do khói th i

ch a PAH t vi c đun n u quy n vào th c n), n c u ng, khí th ho c qua da khi

tr c ti p ti p xúc v i v t li u ch a h ch t này PAH h p ph trên các h t b i m n

có th thâm nh p sâu vào trong ph i gây ung th và đ t bi n gen Tính đ c c a

m i ch t trong h PAH l i ph thu c vào công th c c u t o c a chúng N u các PAH ch a t 2 đ n 3 vòng benzen thì kh n ng gây ung th và đ t bi n gen khá

y u Trong khi đó, v i các PAH ch a t 4 đ n 5 vòng benzen tr lên thì kh n ng gây ung th và đ t bi n gen là t ng đ i m nh[3]

.Trong quá trình trao đ i ch t th c v t có th h p th và h p ph PAHs t môi tr ng đ t, n c và không khí thông qua thân, r , lá Khi đ c h p th vào t bào th c v t chúng làm gi m kh n ng sinh tr ng, sinh s n c ng nh kìm hãm

m t s quá trình sinh h c trong h sinh thái PAHs đ c tích t trong th c v t s

t đó đi vào chu i th c n c a đ ng v t và con ng i T ch c US Environmental Protect Agency (EPA) c ng đ a ra m c n ng đ an toàn trong quá trình ti p xúc

đ không gây nh h ng có h i cho chúng ta tham kh o Ví d không nên ti p xúc

v i n ng đ sau: 0,3mg anthancene/kg c th ng i; 0,06mg acenaphathene/ kg c

th ng i; 0,04mg fluoranthene/ kg c th ng i; 0,03ng pyrene/kg c th ng i

Hoá ch t b o v th c v t (HCBVTV)

Thu c b o v th c v t (BVTV) hay nông d c là nh ng ch t đ c có ngu n

g c t t nhiên hay hóa ch t t ng h p đ c dùng đ b o v cây tr ng và nông s n,

ch ng l i s phá ho i c a nh ng sinh v t gây h i đ n tài nguyên th c v t Nh ng sinh v t gây h i chính g m sâu h i, b nh h i, c d i, chu t và các tác nhân khác [39]

Các HCBVTV đ c s d ng nhi u nh t trong nông ngi p đ b o v mùa màng và các s n ph m nông nghi p Ngành y t s d ng m t s HCBVTV trong các ch ng trình phòng ch ng các vet truy n b nh nh m b o v s c kh e c ng

đ ng ví d nh di t mu i, di t chu t… M t s các l nh v c khác c ng s d ng thu c BVTV nh m b o v c a c i, v t ch t ho c công trình[4].

Tác đ ng c a HCBVTV đ n môi tr ng

Thu c BVTV luôn có tính đ c đ i v i sinh v t, có kh n ng v n chuy n,

t n d nên có nh h ng r t l n đ n môi tr ng và h sinh thái Chúng có kh

n ng gây h i cho đ ng v t có ích vì trong quá trình s d ng các hóa ch t BVTV không ch tiêu di t các loài côn trùng và b nh h i mà còn tiêu di t c các loài côn trùng có ích.Trong qu n th côn trùng, côn trùng có h i ch chi m kho ng 10% S còn l i là các côn trùng có ích và các côn trùng khác, đóng vai trò trong quan h

h u ích, góp ph n t o nên s b n v ng c a h sinh thái Ngoài ra, các hóa ch t b o

v th c v t b r a trôi xu ng các th y v c làm h i các loài đ ng v t th y sinh (cá,

ch, nhái, ) đó là các loài có ích, thiên đ ch c a sâu, h i Nh v y, vô tình chúng ta

đã làm t ng thêm s l ng sâu h i và làm m t cân b ng h sinh thái M t khác HCBVTV c ng tác đ ng đ n môi tr ng đ t vì khi phun có kho ng 50% r i vào

đ t, Thu c xâm nh p vào đ t làm thay đ i lý tính c a đ t, “chai hóa” đ t và tiêu

di t các sinh v t có ích c a đ t Thu c BVTV có tác đ ng m nh m , làm gi m s

l ng các loài đ ng v t s ng trong đ t, đ c bi t là b giun đ t t ng đ t 0 - 10

cm, trên ru ng phun thu c theo quy trình an toàn, sau phun thu c 15 ngày, s

l ng giun đ t gi m 46- 90% Thu c r a trôi vào môi tr ng n c, gây ô nhi m

n c m t và n c ng m Ngoài ra, ngu n n c còn b ô nhi m b i: đ thu c th a sau khi s d ng, đ n c r a d ng c xu ng ao, h , cây tr ng c nh mép sông, h ,

ao su i đ c phun thu c BVTV đ c tính c a các lo i hóa ch t BVTV tích t trong c th các sinh v t th y sinh và đ c tích l y d n qua các m t xích trong chu i th c nlà m i đe d a đ i v i s c kh e con ng i [5]

r t l n đ n môi tr ng b i chúng đa ph n là nh ng lo i v t li u không t phân

h y, gây h i đ n xung quanh

Các thu c BVTV gây ra hi n t ng nhi m đ c c p tính và mãn tính cho

ng i và các đ ng v t h u ích, gây ph ng h i đ n kh n ng sinh s n c a đ ng

v t, làm gi m s c đ kháng và li u l ng cao còn có th gây t vong, gây r i

lo n đ n quá trình trao đ i ch t và làm thay đ i t p tính nh s di c M t s lo i thu c có tính t n l u lâu có th gây nh h ng đ n c các th h sau

Hình 1- 2: Tác đ ng c a HCBVTV đ n môi tr ng

D c ph m và các s n ph m ch m sóc cá nhân (PPCPs)

PPCPs bao g m nhi u lo i, d c ph m đ c s d ng ch y u đ ng n

ng a và đi u tr b nh cho con ng i và đ ng v t Các s n ph m ch m sóc cá nhân

đ c s d ng đ c i thi n ch t l ng cu c s ng hàng ngày và bao g m các s n

ph m nh kem d ng m, son môi, d u g i, thu c nhu m tóc, ch t kh mùi, kem đánh r ng… Các d c ph m sau khi đ c s d ng do các ph n ng sinh hóa ho c sinh lý bên trong c th , d c ph m có th không đ c s d ng h t ho c có th chuy n hóa thành các h p ch t khác không còn tác d ng đ ch a b nh đ c lo i

b ra ngoài c th con ng i và đ ng v t thông qua quá trình bài ti t vào môi

tr ng Ngày nay khi xã h i càng phát tri n thì s c kh e c a con ng i càng đ c quan tâm Do đó, vi c s n xu t và tiêu th d c ph m đã t ng lên nhanh chóng trong vài th p k qua Hi n nay có h n 4000 lo i PPCPs đ c s d ng, th c t cho

th y có r t ít các đánh giá r i ro hay h u qu cho con ng i và môi tr ng PPCPs th đ c đ a vào môi tr ng thông qua nhi u cách khác nhau nh x lý

ch t th i r n c a các lo i thu c ch a s d ng, dòng ch y c a các ngu n nuôi tr ng thu h i s n, r a trôi bãi rác, dùng trong thú y ,n c th i sinh ho t không qua x lý [12]

Nh v y n c th i sinh ho t là n i ti p nh n các h p ch t d c ph m đ u tiên ng th i n c th i t các b nh vi n hay các c s y t c ng ch a các h p

nh a c ng h n, d o h n, trong su t h n.Ch t này c ng đ c dùng đ n đ nh màu

s c và h ng th m c a m t s lo i m ph m Phthalate hi n có trong r t nhi u s n

ph m gia d ng nh : đ ch i tr em, túi nh a, gi y bóng gói th c ph m, m c, s n, keo x t tóc, d ng c y khoa b ng nh a, ch t kh mùi, thu c s n móng tay, d u g i

đ u, d u th m…M t s tri u t n phthalates đã đ c s n xu t m i n m[19]

Phthalate đ c gi i phóng ra môi tr ng t nhi u ngu n bao g m các ngu n t công nghi p nh vi c s n xu t các s n ph m có ch a phthalate, quá trình

x lý ch t th i công nghi p, ch t th i r n đô th , x lý bùn th i… S xâm nh p c a các phthalate trong n c b m t tr c ti p t quá trình s n xu t các v t li u nh a

ho c gián ti p thông qua phát th i các ch t d bay h i ho c các v t li u cao phân

t có thành ph n t polimer

nh h ng c a Phthalate đ i v i môi tr ng và s c kho con ng i:

Butyl benzyl phthalate (BBP), Bi(2 - ethylhexyl) phthalate (DEHP), di- n

- butyl phthalate (DBP) gây ra nh ng đ c tính v i sinh v t trên c n, cá và các loài thu sinh không x ng s ng M t s nghiên c u đã cho th y phthalates có nh

h ng đ n sinh s n và làm gi m s phát tri n trong t t c các nhóm đ ng v t nghiên c u, n ng đ t i đa DEHP cho phép trong n c u ng là 0,006 mg/l [19]

Theo m t nghiên c u c a Davis (1994) và Lopez Carillo (2010) thì có m t

m i liên h r t rõ ràng gi a vi c ti p xúc v i phthalate v i b nh ung th vú do r i

lo n n i ti t gây ra Ngoài ra, nhi u b ng ch ng còn cho th y, phthalates còn làm

gi m testosterone (kích thích t sinh d c nam), m t ch t quan tr ng cho vi c phát tri n gi i tính nam

DEHP ngoài gây nh h ng x u đ n s c kh e con ng i n u th i gian ti p xúc dài qua đ ng hô h p s nh h ng đ n s phân m nh DNA và gi m kh

n ng v n đ ng c a tinh trùng[20], còn tác đ ng đ n các loài th y sinh nh cá Guppy v i th i gian ti p xúc ng n 91 ngày, n ng đ 0,1÷10 µg/l thì có th gi m chi u dài và tr ng l ng c th c a cá (gi m 10÷40 %)[21]

1.5 Tình hình ô nhi m trên l u v c sông Nhu

L u v c sông Nhu hi n nay đang ch u tác đ ng m nh m c a các ho t

đ ng KT - XH, nh t là c a các khu công nghi p, s n xu t làng ngh , khu khai thác

và ch bi n, các t đi m dân c S ra đ i và ho t đ ng c a hàng lo t các khu công nghi p thu c TP Hà N i và t nh Hà Nam, các ho t đ ng ti u th công nghi p trong các làng ngh , các xí nghi p kinh t qu c phòng cùng v i các ho t đ ng khai thác, ch bi n khoáng s n, canh tác trên hành lang thoát l , ch t th i b nh vi n,

tr ng h c, đã làm cho môi tr ng nói chung và môi tr ng n c nói riêng c a

l u v c sông Nhu bi n đ i nhi u c bi t trong giai đo n hi n nay, tr c s phát tri n c a n n kinh t th tr ng đã có nhi u áp l c tác đ ng x u đ n môi tr ng

l u v c sông Nhu Nguyên nhân chính là l ng n c th i đ c x tr c ti p ra sông mà không qua x lý ho c x lý không tri t đ

1.5 1 Ô nhi m n c th i sinh ho t

Trên đ a bàn l u v c sông Nhu có r t nhi u khu v c t p trung đông dân c

v i m t đ dày đ c c bi t sông Nhu còn ti p nh n ngu n n c th i c a n i thành Hà N i sau khi ti p nh n n c t sông Tô L ch đ vào L ng n c th i sinh ho t đ c x tr c ti p ra sông mà không qua x lý

1.5 2.Ô nhi m n c th i làng ngh

Theo Th ng kê s Công Th ng Hà N i, TP hi n có 1.350 làng ngh và làng có ngh , trong đó 286 làng có ngh truy n th ng đ c công nh n S làng có ngh phân b không đ u, t p trung ch y u các huy n Phú Xuyên (124 làng),

Th ng Tín (125 làng), Ch ng M (174 làng), ng Hòa (113 làng), Thanh Oai (101 làng), Ba Vì (91 làng), m t s huy n có s l ng làng có ngh ít nh Thanh Trì (24 làng), Gia Lâm (22 làng), T Liêm (11 làng), Hoài c (11 làng) V i nhi u lo i hình s n xu t khác nhau, t ch bi n l ng th c, th c ph m, ch n nuôi,

gi t m ; d t nhu m, m t , thu c da đ n s n xu t v t li u xây d ng, khai thác đá, tái ch ph li u; th công m ngh Trong s này, làng ngh th công m ngh chi m 53% v i 135 làng ngh , ti p đó là làng ngh d t nhu m đ da chi m 23%

v i 59 làng ngh , làng ngh ch bi n l ng th c, th c ph m chi m 16,9% v i 43 làng ngh

Theo th ng kê c a S Công Th ng Hà Nam, trên đ a bàn t nh có 163 làng ngh truy n th ng, làng ngh ti u th công nghi p và làng có ngh , trong đó có 52 làng ngh truy n th ng, làng ngh ti u th công nghi p, đ c chia thành các nhóm làng ngh : Nhóm làng ngh th công m ngh , s n xu t m t hàng mây tre đan, thêu ren, s ng m ngh , g m m ngh , tr ng s n mài, tr ng, s n ph m ch y u là

xu t kh u; Nhóm làng ngh d t, nhu m, có giá tr s n xu t l n, s n ph m g m d t

l a, đ i, v i, kh n m t, xe t ; Nhóm làng ngh ch bi n l ng th c, th c ph m,

s n xu t bún, bánh cu n, bánh đa, bánh đa nem, mi n, bánh ph , đ u ph

K t qu kh o sát s b cho th y s l ng làng ngh đang th i ra môi tr ng xung quanh m t l ng n c th i l n và m c đ ô nhi m do n c th i các làng

ngh nh ng n m qua có xu h ng t ng Ph n l n l ng n c th i t các làng ngh này đ c x th ng ra sông Nhu , sông áy mà ch a qua x lý khi n các con sông này đang b ô nhi m nghiêm tr ng Ngoài ra, m t l ng rác th i, bã th i l n t các làng ngh không th thu gom và x lý k p, nhi u rác th i đ b a bãi ven đ ng đi

và các khu đ t tr ng c ng góp ph n làm ô nhi m con sông Nhu

M t s làng ngh l n phát th i l ng ch t th i l n vào sông Nhu nh : Phú Túc (Phú Xuyên), V n Phúc (Hà ông), Minh Khai (Hoài c), Qu ng Phú C u ( ng Hoà), C ng Xuyên (Th ng Tín), Hoà Xá ( ng Hoà), T Thu n - Phú Xuyên, Bình L ng, ào Xá, Khoái N i, H ng D ng (Th ng L i), C Ch t (D ng Ti n) - huy n Th ng Tín, Gi h , Gi th ng (Phú Yên, Phú Xuyên), Hòa Khê h (Phú Xuyên), K Th y, Thanh L ng (Bích Hoà- Thanh Oai), Tân (H ng Minh, Phú Xuyên), Tân Hoà (Tân Hoà - Qu c Oai), B i Khê, ng Vinh, thôn Th ng, thôn Trung (Chuyên M , Phú Xuyên), H Thái (Duyên Thái -

Th ng Tín), V L ng (Dân Hoà, Thanh Oai), V n i m (Th ng Tín), B ng S ,

i L , Xâm D ng I, II, III (Ninh S , Th ng Tín), làng Chuông (Ph ng Trung, Thanh Oai), Tri L , Liên Tân, Mã Ki u, Quang Trung, Tân Dân, Tân Ti n (Thanh Oai), Li u N i, Nguyên Hanh (Th ng Tín)

1.5.3.Ô nhi m n c th i công nghi p:

Các đi m x n c th i công nghi p ra sông Nhu ch y u là các khu công nghi p, c m công nghi p, và các c s s n xu t phân tán c a t t c các ngành nh

c khí, v t li u xây d ng, công nghi p gi y và bao bì, hóa ch t, d t nhu m, các

ho t đ ng ti u th công nghi p… và m t s ngành s n xu t khác

B ng 1-5: Các KCN, CCN chính trên đ a bàn l u v c sông Nhu

1 Khu công nghi p Nam Th ng Long Th y Ph ng – T Liêm – Hà N i

2 Khu c m công nghi p Phú Minh C Nhu – T Liêm – Hà N i

3 Khu công nghi p v a và nh T Liêm Minh Khai – T Liêm – Hà N i

4 C m công nghi p Chèm ông Ng c – T Liêm – Hà N i

5 C m Công nghi p C u B u Thanh Li t – Thanh Trì – Hà N i

6 C m công nghi p Ng c H i Ng c H i – Thanh Trì – Hà N i

7 C m công nghi p Hà Bình Ph ng V n Bình – Th ng Tín – Hà N i

8 C m công nghi p Qu t ng Qu t ng – Th ng Tín – Hà N i

9 C m Công nghi p L u Xá Qu t ng – Th ng Tín – Hà N i

10 C m Công nghi p Bình Minh Bình Minh – Thanh Oai –Hà N i

11 C m công nghi p i Xuyên A i Xuyên - Phú Xuyên – Hà N i

12 Khu Công nghi p ng V n ng V n – Duy Tiên – Hà Nam

13 C m ti u th công nghi p Hoàng ông Duy Tiên, Kim B ng – Hà Nam

14 C m ti u th công nghi p Kim Bình TP Ph Lý- Hà nam

Các c s công nghi p c a l u v c sông Nhu có quy mô và lo i hình s n

xu t khác nhau.N c th i công nghi p th ng là n c th i c a các nhà máy hoá

ch t, phân bón, ch bi n l ng th c, th c ph m v i hàm l ng h u c và ch t dinh d ng cùng v i c n l ng khá cao

ây là nh ng ngu n th i công nghi p ch y u vào l u v c sông Nhu và theo đi u tra thì t t c các c s đ u v n ch a có h th ng x lý n c th i ho c đang trong quá trình xây d ng N c th i t các KCN ch đ c x lý thô ho c không qua x lý mà x th ng vào sông Nhu

Theo th ng kê c a trung tâm quan tr c t nh Hà Nam, l ng n c th i đ

v o sông Nhu c a c m ti u th công nghi p Hoàng ông kho ng 3000 m3

/ngày đêm, CCN Kim Bình kho ng 1200 m3/ngày đêm

1.5 4 Ô nhi m n c th i b nh vi n