skkn một vài kinh nghiệm về dạy chính tả lớp 5

Hay nói cách khác, chính tả là những chuẩn mực của ngôn ngữ viết được thừa nhận trong ngôn ngữ toàn dân.. Ở các lớp Tiểu học, chính tả sẽ tạo điều kiện ban đầu trong hành trang ngôn ngữ

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tôi chân thành biết ơn đối với:

- Hội đồng thẩm định sáng kiến kinh nghiệm Phòng giáo dục đào tạo huyện Cao Lãnh

- Hội đồng thẩm định sáng kiến kinh nghiệm Trường TH & THCS Ba Sao

- Các đồng nghiệp đã tham gia ý kiến giúp tôi hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm này

Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhưng chắc chắn sáng kiến không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy (cô) và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn!

Ba Sao, tháng 3 năm 2012

Tác giả

Lê Cao Phong

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa

3.Một số cách phân biệt chính tả phổ biến ở bậc tiểu học 7

2.1 Do viết sai viết phát âm chuẩn 9 2.2 Do sai nguyên tắc chính tả hiện hành 10 2.3.Do chưa có thói quen viết đúng chính tả 10

2 Một số mẹo chính tả dành cho hoc sinh lớp 5 11

3 Dạng bài tập thực hành phân biệt CH và TR 13

III Bài học kinh nghiệm và hướng phát triển của đề tài 16

PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

1 Chúng ta đều biết rằng: “Nhân cách của con người chỉ có thể được hình thành thông qua hoạt động giao tiếp” Tiếng Việt là một ngôn ngữ thống nhất trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam Ngôn ngữ viết đóng vai trò quan trọng của Tiếng Việt Yêu cầu đầu tiên và quan trọng của ngôn ngữ viết là phải viết đúng chính tả Có nghĩa là khi thể hiện ngôn ngữ viết cần phải tuân theo hệ thống các quy tắc về cách viết thống nhất cho các từ của một ngôn ngữ Hay nói cách khác, chính tả là những chuẩn mực của ngôn ngữ viết được thừa nhận trong ngôn ngữ toàn dân Mục đích của nó là phương tiện thuận tiện cho việc giao tiếp bằng chữ viết làm cho người viết và người đọc đều hiểu thống nhất những điều đã viết Chính tả

có thống nhất thì việc giao tiếp bằng ngôn ngữ mới không bị cản trở giữa các địa phương trong cả nước, cũng như giữa các thế hệ đời trước và đời sau

2 Vì vậy việc dạy chính tả đúng phải được coi trọng ngay từ bậc Tiểu học Việc dạy chính tả được hiểu như rèn luyện việc thực hiện những chuẩn mực của ngôn ngữ viết Ở các lớp Tiểu học, chính tả sẽ tạo điều kiện ban đầu trong hành trang ngôn ngữ cả một đời người trong các em Qua được học chính tả, các em nắm bắt được các quy tắc chính tả và hình thành kỹ năng, kỹ xảo chính tả Từ đó có thói quen viết đúng chính tả, giúp cho sự hoàn thiện nhân cách của học sinh Nó bắt đầu từ việc thuận tiện trong tiếp thu tri thức qua các môn học ở Tiểu học đến việc xây dựng các văn bản trong quá trình giao tiếp trong học tập

3 Chương trình Tiếng Việt ở bậc Tiểu học bao gồm nhiều phân môn Phân môn chính

tả có nhiệm vụ chủ yếu rèn cho học sinh nắm các quy tắc và các thói quen viết đúng với chuẩn chính tả Tiếng Việt Cùng với các phân môn khác, chính tả giúp cho học sinh chiếm lĩnh văn hoá, là công cụ để giao tiếp, tư duy để học tập, trau dồi kiến thức và nhân cách làm người Ngay từ đầu ở bậc Tiểu học trẻ cần phải được học môn chính tả một cách khoa học, cẩn thận để có thể sử dụng công cụ này suốt những năm tháng trong thời kỳ học tập ở nhà trường cũng như trong suốt cả cuộc đời

4 Chính tả có tầm quan trọng như vậy nên môn học này cần phải được coi trọng ở các trường Tiểu học Nhưng trên thực tế ở địa phương tôi, lớp mà tôi chủ nhiệm, hiện tượng học

sinh viết sai chính tả là khá phổ biến Học sinh thường viết sai những âm, vần như: ch / tr ; s/

x ; d / gi ; iêu / iu / ưu, iêu / ươu / ưu

5 Trước tình hình như vậy, việc nhìn nhận lại thực trạng về việc dạy chính tả để từ đó tìm ra quy tắc hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng học chính tả cho học sinh là hết sức cần

thiết Xuất phát từ những quan điểm trên, tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề tài: “Một

vài kinh nghiệm về dạy chính tả lớp 5”

II Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của đề tài “Một vài kinh nghiệm về dạy chính tả lớp 5” nhằm cung

cấp cho học sinh lớp 5 và giúp các em cách ghi nhớ quy tắc chính tả theo kiểu mẹo Từ đó các em dễ dàng phân biệt được, viết được đúng chính tả theo quy tắc

III Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Phương pháp này giúp tôi có cơ sở khoa học về ngữ âm, chính tả từ đó giúp tôi có góc nhìn tổng quát và quan niệm đúng đắn về quy tắc chính tả hiện hành

- Phương pháp tích lũy và thống kê: trong hơn 5 năm dạy học phương pháp này đã cung cấp cho tôi vốn kinh nghiệm liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp này hỗ trợ đắc lực trong việc cắt nghĩa cơ sở lí luận

Ngoài những phương pháp trên đây được sử dụng trong quá trình thực hiện đề tài, tôi còn vận dụng một số phương pháp khác

IV Giới hạn của đề tài

Đề tài nghiên cứu cả hai phương diện: học sinh lớp 5 và một số lỗi chính tả học sinh

lớp 5 thường mắc lỗi, đó là các từ, ngữ chứa phụ âm ch / tr ; s/ x ; d / gi / r ; vần iêu / iu / ưu

và iêu / ươu / ưu

V Kế hoạch thực hiện

a Tháng 10/2011 đến 11/2011 lập đề cương

b Tháng 11/2011 đến 2/2012 viết

c Tháng 2/2012 đến 3/2012 nộp về trường

PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Một số quy định về chữ viết tiếng Việt

1.1 Viết theo nguyên tắc ghi âm

Về nguyên tắc, chữ viết ghi âm phải căn cứ trên một cách phát âm Mà tiếng Việt thì tồn tại nhiều phương ngữ Các cách phát âm địa phương có tính bảo thủ cao và thực tế là chúng đều được tôn trọng Người Hà Nội vẫn có niềm tự hào với phát âm “con châu” thay vì

“con trâu” Cũng như vậy, người Sài gòn chẳng bao giờ mặc cảm khi hỏi “tai đâu?” mà người nghe không biết chỉ vào tai hay đưa tay ra thay cho câu trả lời Đặc biệt Đài tiếng nói Việt Nam - cơ quan ngôn luận của Quốc gia cũng mặc nhiên phát đi bằng cả ba thứ giọng:

Hà Nội, Huế và Sài gòn đại diện cho ba phương ngữ lớn trên phạm vi cả nước Thế nhưng

về mặt chữ viết, chỉ cho phép một cách duy nhất dùng để ghi mọi phương ngữ Vậy đâu là

cơ sở cho chữ viết ? Cách viết ấy tôn trọng chuẩn chính tả đã được xác định và được phản ánh về căn bản trong Từ điển phổ thông

Nghĩa là chữ viết tiếng Việt căn cứ trên cách phát âm của người Hà Nội cộng với năm

sự phân biệt mà cách phát âm địa phương này còn đồng nhất nói Đó là tr/ch; s/ x ; gi/d;

ưu/iu; ươu/iêu

1.2 Viết rời từng chữ

Một âm tiết được ghi bằng một chữ Viết “Ba Sao” chứ không viết “BaSao” Tuy nhiên trong giao tiếp bằng văn bản, các kiểu chữ viết liền nhau như trên vẫn tồn tại và được

sử dụng đôi khi Sự cố chấp ấy có thể có hai lý do:

- Một là, cách viết đó đơn thuần chỉ mang tính cá nhân: Thư từ, nhật ký,

- Hai là, cách viết đó mang tính cộng đồng nhưng được nhìn nhận như một địa danh trong các văn bản giao dịch quốc tế Thí dụ Hanoi, Pari, London, Còn các văn bản khác, nhất là dùng trong nhà trường, kiểu viết ấy được coi là mắc ba lỗi: không viết rời con chữ, không viết hao âm tiết thứ hai của tên riêng; không viết dấu phụ và dấu thanh

1.3 Có dấu thanh cho mỗi chữ

Bất kỳ âm tiết nào của Tiếng Việt cũng phải mang thanh điệu Nguyên tắc này triệt để đến mức ngay cả từ vay mượn của tiếng nước ngoài khi đã “gia nhập” cũng phải tùy tục, mỗi âm tiết cũng phải mang một trong sáu thanh điệu của tiếng Việt Thí dụ “cafe” vốn là một từ của tiếng Pháp không có dấu thanh nhưng khi đã trở thành vốn từ vựng của tiếng Việt

là “ cà phê” thì hiển nhiên, tiếng “cà” đã mang thanh huyền và tiếng “phê” đã mang thanh ngang rồi

Nguyên tắc trên cũng được thể hiện trên chữ viết Mỗi chữ đều mang một trong sáu dấu thanh và được thể hiện trên chữ viết Dấu thanh thanh có tác dụng khu biệt như một âm

vị Vì thế, trên chữ viết, việc không viết dấu thanh sẽ khiến người đọc, người nghe lĩnh hội sai (có khi là cố ý, có khi là vô tình) điều mà người viết định truyền đạt

2 Quy định về cách viết hoa tên riêng

2.1 Đối với tên riêng tiếng Việt: tên người và tên địa lý, viết hoa tất cả những âm vị đứng đầu các âm tiết và không dùng dấu gạch nối: Võ Thị Sáu, Đồng Tháp, Tên tổ chức,

cơ quan thì chỉ viết hoa âm vị đứng đầu của các âm tiết thứ nhất trong tổ hợp dùng làm tên: Trường tiểu học và trung học cơ sở Ba Sao, Phòng giáo dục Cao Lãnh,

2.2 Đối với tên riêng không phải tiếng Việt

Nếu chữ viết của nguyên ngữ dùng chữ cái La - tinh thì giữ đúng nguyên hình trên chữ viết trong nguyên ngữ (kể cả các chữ cái f, j, w, z và dấu phụ ở một số chữ cái có thể lược bỏ: Paris, London, )

Nếu chữ viết của nguyên ngữ không phải là chữ viết ghi âm bằng chữ cái thì dùng lối phiên âm chính bằng chữ cái La - tinh

Những chữ viết riêng có hình thức phiên âm Hán - Việt quen dùng trong tiếng Việt thì nói chung không thay đổi, trừ một số trường hợp như Anh, Pháp, Bắc Kinh, Lỗ Tấn,

2.3 Viết hoa để đánh dấu đầu câu, đầu dòng thơ

Thí dụ: “Tự Do và Ái Tình

Vì các ngươi ta sống

Vì Tình Yêu lồng lộng Xin hiến cả đời tôi ”

(Pê - tô - nhi) 2.4 Viết hoa chữ thứ nhất của mỗi từ đối với tên người, tên địa danh nước ngoài không phiên âm qua tiếng Hán - Việt : Lê - nin, Mat - xcơ - va, Oa - sinh - tơn, Viết hoa tên người, tên địa danh của một số dân tộc ít người của Việt Nam: Chư pa, Kơ pa kơ -lơng,

3 Một số cách phân biệt chính tả phổ biến ở bậc tiểu học

3.1 Cách phân biệt từ Hán - Việt

Từ Hán - Việt chiếm quá nửa tổng số từ vựng trong kho tàng tiếng Việt Chúng lại có những đặc điểm riêng về chính tả rất khác những từ thuần Việt Thí dụ: “gi” (Hán - Việt), chỉ đi với dấu hỏi và dấu sắc; “d” (Hán - Việt) chỉ đi với dấu ngã và dấu nặng; không có từ Hán - Việt nào viết với vần “ui”, “ơn”, “it”, Cho nên một điều căn bản nhất đối với học sinh để viết đúng chính tả là sự phân biệt từ Hán - Việt với từ không phải Hán - Việt

3.2 Cách nhận mặt từ láy âm

Một cơ sở chữa lỗi chính tả là xét hiện tượng láy âm Vậy ta phải nhân mặt được láy

là gì Chữ “nhận mặt” ở đây chỉ có nghĩa nhìn về mặt hình thức cấu tạo biết ngay được một

số từ có phải là láy âm hay không Một từ láy âm là một từ trong đó hai chữ có sự lặp lại nhau nào đó Ngoài yêu cầu về hình thức, hai chữ này phải có ít nhất một chữ không hoạt động một mình thành từ Nếu cả hai chữ dù có vẻ láy âm đi nữa, những đều hoạt động thành

từ được thì đó không phải là từ láy âm (lành mạnh, thung lũng, bình minh, tươi tốt, ) Trong từ láy âm, ta cần phân biệt giữa điệp và láy Điệp là láy lại hoàn toàn một bộ phận nào

đó Vì âm tiết tiếng Việt có năm bộ phận nên có năm cách điệp và có năm cách láy

Trong việc chữa lỗi chính tả, các quy tắc điệp không có tác dụng bằng các quy tắc láy, bởi vì nhờ quy tắc láy mà ta phục hồi được cái âm cần phải có Chẳng hạn, căn cứ vào quy tắc láy (dấu ngang đi với dấu hỏi, dấu ngã đi với dấu nặng) ta có thể kết luận “nghĩ” trong

“nghĩ ngợi” viết các dấu ngã; trái lại, “nghỉ” trong “nghỉ ngơi” viết với dấu hỏi Còn gặp hiện tượng điệp, cái âm mình vẫn viết sai thì ta không thể tự nhiên phân biệt được nó và ta phải dùng con đường khác, đó là con đường từ vựng và con đường ngữ nghĩa

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

Trong thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy khi viết có một số học sinh hay nhầm lẫn

giữa các phụ âm: ch / tr ; s/ x ; d / gi / r ; vần iêu / iu / ưu và iêu / ươu / ưu dẫn đến việc các

em hiểu sai nghĩa của từ và sử dụng từ sai Những nguyên nhân cơ bản đưa đến thực trạng này là:

- Giáo viên chưa dành nhiều thời gian đi sâu vào rèn kĩ năng viết đúng cho học sinh trong các tiết dạy

- Học sinh trong khi nói hoặc viết thường có thói quen sử dụng lẫn lộn các phụ âm

ch / tr ; s/ x ; d / gi / r ; vần iêu / iu / ưu và iêu / ươu / ưu dẫn đến việc học sinh bị nhầm lẫn

giữa các phụ âm Ngoài ra, còn có những em phát âm ngọng và viết cũng ngọng theo Một trong những nguyên nhân cơ bản nữa là nhiều học sinh chưa nắm vững nguyên tắc ghi âm, ghi thanh, chưa chú trọng đến nét nghĩa trong từng văn cảnh thường chỉ viết theo cảm tính, khi viết lại không tập trung chú ý

III THỰC TRẠNG VÀ MÂU THUẨN

1 Một số lỗi thường gặp

Trong quá trình dạy học chính tả ở lớp 5, qua việc kiểm tra các môn học khác ở lớp 5, tôi đã thống kê và phân loại một số lỗi phổ biến mà học sinh mắc phải dưới đây:

Bảng 1 Lỗi ghi phụ âm

Bảng 2 Lỗi ghi nguyên âm

Viết sai Sửa đúng Viết sai Sửa đúng

Trìu tượng trừu tượng Liu luyến Lưu luyến

Tịu trường Tựu trường Linh cĩu Linh cữu

Bảng 3 Lỗi ghi âm cuối

2 Nguyên âm

Thực tế cho thấy học sinh lớp 5 mắc lỗi chính tả do nhiều nguyên nhân dẫn đến, trong đó không ngoại trừ sự bất hợp lý của chữ viết Tiếng Việt, sự vô ý, sự cẩu thả, trí nhớ chưa tốt của học sinh và cả ngọng nói nữa Nguyên nhân cơ bản là do ảnh hưởng của cách phát âm địa phương Ngoài ra, nguyên tắc chính tả hiện hành cũng chi phối sự mắc lỗi chính

tả trên

2.1.Do viết sai viết phát âm chuẩn

Tiếng Việt là ngôn ngữ thống nhất Về căn bản, chính tả tiếng Việt là một chính tả thống nhất Tuy nhiên, do Tiếng Việt có nhiều phương ngữ, thổ ngữ nên bên cạnh tính thống nhất cao là chủ đạo, nó cũng có những nét dị biệt khá rõ ràng trong cách phát âm, cách dùng

từ giữa các vùng và tạo ra ấn tượng mạnh mẽ về sự tồn tại trong thực tế ba giọng khác nhau tương ứng với ba phương ngữ, Ở Cao Lãnh, vùng dân cư thuộc địa bàn Ba Sao lại có những đặc điểm phát âm khác nhau Chẳng hạn, đặc điểm nổi bật chung của Ba Sao cũng là sự phát

âm lẫn lộn gi/d/r, ch/tr, s/x

Chính đặc điểm phát âm đặc trưng đó có khác với phát âm chuẩn dẫn đến những cách viết sai chính tả Cú thể quy những lỗi này về hai dạng chủ yếu: lỗi viết sai phụ âm đầu

và lỗi viết sai phần vần (viết sai âm cuối)

2.2.Do sai nguyên tắc chính tả hiện hành.

Là lỗi do học sinh lớp 5 không nắm được các đặc điểm và nguyên tắc kết hợp các chữ cái, quy tắc viết hoa Lỗi do không nắm được quy tắc phân bố và kí hiệu cũng biểu thị một âm: nghành, ngi ngờ, qoăn qoeo

2.3.Do chưa có thói quen viết đúng chính tả.

Xuyên suốt quá trình học ở bậc tiểu học, học sinh luôn được rèn luyện viết đúng chính tả theo hình đồng tâm Tuy nhiên, không phải học sinh nào cũng có được thói quen viết đúng chính tả Nhiều học sinh viết sai ngay trong tiết chính tả Bởi lẽ, học sinh vẫn chưa

có thúi quen học một cách tự giác, nên nhanh quên Hơn nữa, học sinh cũng có khi không được giáo viên phát hiện và uốn nắn, sửa lập thói quen ở mọi tiết, mọi lúc ở trường

IV CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Phương hướng chung:

Hiện nay, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ cũng như các nhà sư phạm đều có chung quan điểm việc viết đúng chính tả Tiếng Việt là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi học sinh và là yêu cầu đặc biệt khắt khe đối với những người dạy học ở bậc tiểu học và đối với học sinh hoàn thành chương trình tiểu học

Một là, đọc và viết nhiều lần để ghi nhớ các chữ hay viết sai Đọc càng nhiều, viết càng nhiều, tần số xuất hiện của các chữ ấy càng cao và càng có cơ hội để tránh lỗi khi viết Chính vì vậy mà có một thực tế là, học sinh càng lên lớp cao thì càng ít viết sai chính tả

Hai là, cần luôn có ý thức về hệ thống phát âm được lấy làm cơ sở cho chữ viết Đặc biệt chú ý, quan tâm đến những chữ mà cách phát âm của địa phương có sự sai lệch so với chuẩn Trong trường tiểu học, người giáo viên có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp học sinh viết đúng chính tả Chữ viết của giáo viên còn trên cả mức tác động mà thẩm thấu vào thói quen viết chữ của học sinh Do đó, giáo viên phải viết cho đúng, viết cho đẹp, cho thật khoa học

Ba là, dựng một số biện pháp khoa học (mẹo chính tả) Đây là phương pháp loại trừ lỗi chính tả, nếu nắm chắc rồi thì rất dễ nhớ mà còn nhớ lâu nữa Rất phù hợp với học sinh cuối cấp