Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng đến môi trường của làng nghề cơ kim khí phùng xá, thạch thất và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp

Phía Tây Nam giáp đ ng giao thông 419.. Phía ông Nam giáp xã Hoàng Ngô huy n Qu c Oai.

Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ c chính tôi th c hi n d i s h ng

d n c a PGS.TS Bùi Qu c L p và T.S Ngô Trà Mai v i đ tài nghiên c u trong

lu n v n “Nghiên c u đánh giá nh h ng đ n môi tr ng c a làng ngh c kim khí Phùng Xá – Th ch Th t và đ xu t các gi i pháp b o v môi tr ng phù

h p”

ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào

tr c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào N i dung c a lu n

v n đ c th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s

có th hoàn thành lu n v n t t nghi p này, ngoài nh ng c g ng c a b n thân, tôi còn nh n đ c s quan tâm giúp đ c a các th y cô, b n bè, trong tr ng

và các cá nhân, t p th trên đ a bàn nghiên c u

Tôi xin g i l i c m n sâu s c t i giáo viên PGS.TS Bùi Qu c L p và T.S Ngô Trà Mai đã tr c ti p h ng d n tôi xây d ng lu n v n, luôn gi ng gi i, ch d n, góp ý sâu sát m t cách t n tình

Tôi c ng xin g i l i c m n chân thành nh t đ n các th y, các cô thu c Khoa Môi Tr ng tr ng i h c Th y L i, các th y cô là nh ng ng i đã truy n th cho tôi nh ng ki n th c, ý t ng trong su t quá trình tôi đ c h c t p t i tr ng,

t o m i đi u ki n t t nh t đ tôi có th hoàn thành lu n v n t t nghi p này

Trong th i gian kh o sát th c đ a, tôi xin c m n các cán b Vi n V t lý –

Vi n Hàn lâm Khoa h c và Công ngh Vi t Nam, Ban qu n lý i m công nghi p Phùng Xá, y Ban Nhân Dân xã Phùng Xá, ng i dân làng ngh Phùng Xá đã ng

h , t o đi u ki n cho vi c thu th p tài li u c ng nh l y m u phân tích đ c di n ra thu n l i

M t l n n a tôi c m n t t c nh ng th y cô, b n bè, t p th , ban ngành vì

nh ng giúp đ quý báu trong su t th i gian qua, tôi s luôn ghi nh

Vì nh ng kinh nghi m và ki n th c c a b n thân còn h n ch , lu n đ c hoàn thành trong th i gian có h n nên không tránh kh i nh ng thi u sót Tôi mong s

DANH M C B NG BI U

DANH M C HÌNH V

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c đích c a đ tài 2

3 Ph m vi và đ i t ng nghiên c u 2

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 2

Ch ng 1 T NG QUAN V LÀNG NGH C KIM KHÍ PHÙNG XÁ 1.1 T ng quan v các làng ngh Vi t Nam 4

1.2 Gi i thi u v làng ngh c kim khí Phùng Xá 8

1.2.1 i u ki n t nhiên 8

1.2.2 c đi m kinh t , xã h i 11

1.3 Hi n tr ng s n xu t c a làng ngh c kim khí Phùng Xá 14

Ch ng 2 NGHIÊN C U ÁNH GIÁ NH H NG N MÔI TR NG C A LÀNG NGH C KIM KHÍ PHÙNG XÁ 2.1 Các ngu n ô nhi m chính làng ngh c kim khí Phùng Xá 22

2.1.1 Ô nhi m do khí th i 22

2.1.2 Ô nhi m do ti ng n 23

2.1.3 Ô nhi m do nhi t 23

2.1.4 Ô nhi m do n c th i 23

2.1.5 Ô nhi m do ch t th i r n 24

2.2 ánh giá nh h ng đ n môi tr ng c a làng ngh c kim khí Phùng Xá 24

2.2.1 Môi tr ng t nhiên 24

2.2.1.1 Môi tr ng không khí 24

2.2.1.2 Môi tr ng n c 31

2.2.2 Môi tr ng kinh t - xã h i 55

2.2.2.1 Kinh t 55

2.2.2.2 S c kh e 57

2.3 Th c tr ng qu n lý, b o v môi tr ng và các v n đ t n t i c a làng ngh Phùng Xá 65

2.3.1 Th c tr ng qu n lý, b o v môi tr ng t i làng ngh Phùng Xá 65

2.3.1.1 Th c tr ng công tác qu n lý t i làng ngh 65

2.3.1.2 Th c tr ng công tác b o v môi tr ng t i làng ngh 65

2.3.2 Nh ng v n đ còn t n t i 68

2.3.2.1 Chính sách, pháp lu t 68

2.3.2.2 T ch c qu n lý 69

2.3.2.3 Công ngh x lý ch t th i 70

2.3.2.4 Nh ng v n đ b t c p t vi c áp d ng các bi n pháp k thu t BVMT t i làng ngh 73

Ch ng 3 XU T CÁC GI I PHÁP B O V MÔI TR NG PHÙ H P CHO LÀNG NGH C KIM KHÍ PHÙNG XÁ – TH CH TH T 3.1 C s /c n c đ xu t gi i pháp 75

3.2 Các gi i pháp v quy ho ch phát tri n làng ngh 76

3.2.1 Gi i pháp v quy ho ch đi m s n xu t 77

3.2.2 Gi i pháp v quy ho ch khu nhà c và khu s n xu t c 82

3.3 Các gi i pháp v x lý ch t th i làng ngh 82

3.3.1 X lý khí th i 83

3.3.1.1 Bi n pháp x lý khí th i ch a b i, mùi 83

3.3.1.2 Các bi n pháp h n ch ô nhi m nhi t đ , ti ng n 87

3.3.2 X lý n c th i 87

3.3.3 Thu gom, x lý ch t th i r n 90

3.4.2 T ch c qu n lý môi tr ng 91

3.4.3 Các gi i pháp khác 94

K T LU N VÀ KI N NGH 98

TÀI LI U THAM KH O 99

PH L C 101

BTNMT B Tài nguyên và Môi tr ng

CN - TTCN Công nghi p - Ti u th công nghi p

TCCP Tiêu chu n cho phép

TCVSL Tiêu chu n v sinh lao đ ng

TN&MT Tài nguyên và Môi tr ng

B ng 1.2 Kh i l ng nguyên li u bình quân hàng tháng [13] 20

B ng 1.3 Kh i l ng hóa ch t s d ng bình quân hàng tháng [13] 20

B ng 2.1 H s phát th i t s n xu t s t t ng ng dùng đ tham kh o [23] 25

B ng 2.2 K t qu tính toán h s phát th i 25

B ng 2.3 c tính l ng b i và khí đ c c a làng ngh Phùng Xá phát tán vào môi tr ng n m 2013 26

B ng 2.4 V trí l y m u môi tr ng không khí c a làng ngh 26

B ng 2.5 K t qu đo đ c môi tr ng không khí c a làng ngh 27

B ng 2.6 T ng h p s li u phân tích m u không khí n m 1997 - 2012 29

B ng 2.8 T i l ng ch t b n sinh ho t t o ra/ngày đêm 32

B ng 2.9 V trí l y m u môi tr ng n c 33

B ng 2.10 K t qu phân tích ch t l ng n c th i 33

B ng 2.11 S li u t ng h p phân tích m u n c th i t n m 1997 - 2012 40

B ng 2.12 K t qu phân tích ch t l ng n c m t 43

B ng 2.13 K t qu phân tích ch t l ng n c ng m 45

B ng 2.14 V trí l y m u môi tr ng đ t 47

B ng 2.15 K t qu phân tích ch t l ng môi tr ng đ t 48

B ng 2.16 S li u t ng h p phân tích m u đ t t n m 1997 – 2012 49

B ng 2.17 Ma tr n đánh giá tác đ ng môi tr ng t i làng ngh c kim khí Phùng Xá 63

B ng 3.1 c đi m làng ngh , tiêu chí ch n vào đi m quy ho ch t p trung 82

Hình 1.2 Hàm l ng m t s kim lo i n ng trong n c th i làng ngh c kim khí [5] 7

Hình 1.3 L ng ch t th i r n c a m t s làng ngh tái ch kim lo i [5] 8

Hình 1.4 V trí đ a lý xã Phùng Xá 9

Hình 1.5 V trí làng ngh 10

Hình 1.6 S đ công ngh gia công kim lo i kèm dòng th i 15

Hình 1.7 S đ công ngh gia công s n xu t đinh kèm dòng th i 16

Hình 1.8 S đ công ngh s n xu t dây thép kèm dòng th i 17

Hình 1.9 S đ công ngh s n xu t ke, ch t, b n l kèm dòng th i 18

Hình 1.10 S đ dây chuy n m k m kèm dòng th i 19

Hình 2.1 N ng đ các ch t ô nhi m đ c tr ng trong không khí làng ngh 27

Hình 2.2 Di n bi n các ch t ô nhi m đ c tr ng trong môi tr ng không khí t n m 1997 – 2012 30

Hình 2.3 N ng đ các ch t ô nhi m đ c tr ng trong n c th i làng ngh Phùng Xá 37

Hình 2.4 Di n bi n các ch t ô nhi m đ c tr ng trong n c th i làng ngh t n m 1997 - 2012 42

Hình 2.5 Di n bi n m t s kim lo i n ng trong đ t t n m 1997 - 2012 51

Hình 2.6 C c u kinh t xã Phùng Xá t 2004 – 2012 [6] 56

Hình 2.7 T l b nh t t c a xã Phùng Xá t n m 2006 – 2012 (%) [4] 61

Hình 2.8 T l b nh t t t i làng ngh Phùng Xá [4] 61

Hình 2.9 M i t ng quan gi a ngu n gây tác đ ng đ n kinh t - xã h i làng ngh 64 Hình 2.10 H th ng thu gom, v n chuy n và l u ch a ch t th i r n 67

Hình 2.11 Mô hình tr m x lý n c th i [10] 71

Hình 2.12 S đ công ngh x lý n c th i 71

Hình 3.1 Quy trình s n xu t s ch h n [9] 76

Hình 3.2 S đ đ n gi n mô t quy ho ch m r ng làng ngh 81

Hình 3.3 S đ x lý khí th i và b i – cho doanh nghi p l n 85

Hình 3.4 S đ x lý khí th i và b i đ n gi n cho doanh nghi p nh 86

Hình 3.5 S đ c i ti n Tr m x lý n c th i hi n có 89

th ng c p thoát n c và m ng l i giao thông xu ng c p, ý th c b o v môi tr ng (BVMT) c a ng i dân và các doanh nghi p còn h n ch

Theo th ng kê c a C c Ki m soát ô nhi m – T ng c c Môi tr ng, k t qu

kh o sát t i 52 làng ngh đi n hình trong c n c cho th y: có đ n 46% s làng ngh có môi tr ng (không khí, n c, đ t ho c c ba d ng trên) b ô nhi m n ng và

có 27% ô nhi m v a Hi n nay, ô nhi m môi tr ng các làng ngh v n ti p t c

di n bi n ph c t p Vì v y, v n đ ô nhi m môi tr ng các làng ngh đã và đang là

v n đ b c xúc c n đ c quan tâm và gi i quy t

Hà Tây c phát tri n m nh ngh th công v i 116 làng ngh truy n th ng,

g m các l nh v c c khí, d t nhu m, ch bi n nông s n, th c ph m… Ho t đ ng kinh t c a các làng ngh Hà Tây đã có nh ng đóng góp không nh vào thành t u phát tri n kinh t Tuy nhiên cùng v i tình tr ng chung nhi u vùng s n xu t, Hà Tây c c ng đang g p nhi u khó kh n, đ c bi t là các v n đ v suy thoái tài nguyên, môi tr ng Báo cáo hi n tr ng môi tr ng hàng n m c a t nh cho th y v n

đ ô nhi m môi tr ng t i các làng ngh hi n nay đang m c báo đ ng Lý do c a

hi n tr ng này là các làng ngh ho t đ ng s n xu t theo quy mô h gia đình, v n đ quy ho ch phát tri n chung mà c th là quy ho ch b o v môi tr ng (QHBVMT)

v i x lý n c th i, khí th i, thu gom rác th i ch a đ c quan tâm đúng m c và

h u qu là kìm hãm s phát tri n c a đ a ph ng

Tr c tình hình đó, Nhà n c đã ch tr ng h tr xây d ng mô hình quy

ho ch đ a khu v c s n xu t làng ngh ra kh i n i sinh ho t c a gia đình Mô hình này đã đ c th c hi n nhi u đ a ph ng nh làng ngh Tân H i – an Ph ng, làng ngh D ng Li u – Hoài c…và b c đ u đã thu đ c nhi u chuy n bi n tích c c

Xu t phát t th c tr ng trên, đ tài “Nghiên c u đánh giá nh h ng đ n

môi tr ng c a làng ngh c kim khí Phùng Xá – Th ch Th t và đ xu t các gi i pháp b o v môi tr ng phù h p” đã đ c l a ch n nghiên c u

2 M c đích c a đ tài

- ánh giá nh h ng đ n môi tr ng c a làng ngh c kim khí Phùng Xá;

- xu t các gi i pháp b o v môi tr ng phù h p cho làng ngh c kim khí Phùng Xá;

3 Ph m vi và đ i t ng nghiên c u

Ph m vi nghiên c u: T p trung ch y u vào ph n gianh gi i đ a lý c a làng

ngh gia công kim lo i Phùng Xá, huy n Th ch Th t ây là làng ngh khá đ c

tr ng cho nhóm ngành c kim khí c a Hà Tây c

+ Thu th p t t c các s li u v đi u ki n t nhiên, kinh t - xã h i khu v c nghiên c u;

+ Thu th p d li u v hi n tr ng môi tr ng giai đo n 1997 – 2012;

+ Thu th p k t qu đi u tra, nghiên c u hi n có v hi n tr ng môi tr ng, quy ho ch môi tr ng…

- Ph ng pháp đi u tra kh o sát th c đ a: nh m tìm hi u dây chuy n, quy

trình s n xu t; đi u tra, thu th p s li u v các ngu n th i t i khu v c nghiên c u;

- Ph ng pháp đánh giá tác đ ng môi tr ng: d a trên c s đ nh l ng và

đ nh tính đ a ra các k t lu n v nh h ng c a làng ngh đ n môi tr ng khu v c nghiên c u;

đ c ph c h i và phát tri n, nhi u làng ngh m i xu t hi n Tuy nhiên, m t s đ a

ph ng vì nhi u lý do ngh th công phát tri n ch m Ví d , ngh th công Th a Thiên Hu , tr c đây đã t ng có th i k phát tri n m nh nh ngh đúc kim lo i, ngh g m, ngh kim hoàn trong các n m g n đây nh ng ngh này phát tri n

ch m, phân tán, có ngh đang trong tình tr ng b t c, có ngh không còn t n t i

Cho đ n nay, đã có s li u th ng kê v s l ng, lo i hình c a các làng ngh , làng ngh truy n th ng và làng có ngh c ng nh m t đ và phân b trên quy mô toàn qu c nh ng ch a đ y đ và toàn di n Các làng ngh truy n th ng phân b không đ ng đ u gi a các vùng mi n trên ph m vi toàn qu c: t p trung ch y u t i

nh ng vùng nông thôn c đi m c a các làng ngh là di n tích ch t h p, m t đ dân c cao, ho t đ ng s n xu t theo quy mô công nghi p, bán công nghi p g n li n

v i sinh ho t nên các h u qu c a ô nhi m môi tr ng khá l n

Hi n nay, s l ng các làng ngh Vi t Nam có xu h ng t ng; ch t l ng

s n ph m c ng đ c chú tr ng nên các áp l c t i môi tr ng t ho t đ ng c a làng ngh ngày m t l n

H th ng làng ngh Hà N i đ c hình thành và phân b t p trung hai bên

t h u ng n sông H ng, sông áy, sông Nhu , sông Tích Theo đi u tra c a T ng

c c Th ng kê (2012), Hà N i hi n có 174 xã, 282 làng có ngh s n xu t ti u th công nghi p (TTCN), trong đó có 120 làng ngh đã đ c UBND t nh Hà Tây (c ) quy t đ nh c p b ng công nh n đ t tiêu chu n làng ngh Nh ng huy n có nhi u làng ngh là Th ng Tín 26 làng, Phú Xuyên 24 làng, Thanh Oai 20 làng, Qu c Oai

13 làng, Hoài c 10 làng, Ch ng M 9 làng, còn l i các huy n, th khác có t 2

đ n 7 làng.[1]

T ng s lao đ ng tham gia s n xu t trong các làng ngh kho ng 160.000

ng i trong đó s lao đ ng chuyên TTCN kho ng 16%, lao đ ng kiêm TTCN kho ng 58%, lao đ ng d ch v kho ng 5%, lao đ ng thu n nông kho ng 21%

Nói chung các làng ngh ngoài thành Hà N i đã đóng m t vai trò quan tr ng trong c c u kinh t nông thôn Có nhi u làng ngh s n xu t các đ th công m ngh , ch bi n l ng th c th c ph m đã có kh n ng chi m l nh th tr ng trong

n c và xu t kh u M t khác nhi u làng ngh khác s n xu t các m t hàng truy n

th ng và các m t hàng thông d ng cho tiêu th n i đ a l i đang g p nhi u khó kh n

Trong nh ng n m g n đây, có khá nhi u các nghiên c u v làng ngh , v n đ môi tr ng làng ngh đang đ c nhi u ng i quan tâm và th c t thì v n đ này đang gây nhi u b c xúc và nan gi i đ i v i kinh t xã h i nói chung:

Cu n sách “Làng ngh Vi t Nam và môi tr ng” c a PGS.TS ng Kim Chi

có đ a ra: "100% m u n c th i các làng ngh đ c kh o sát có thông s v t tiêu chu n cho phép Môi tr ng không khí b ô nhi m có tính c c b t i n i tr c

ti p s n xu t, nh t là ô nhi m b i v t tiêu chu n cho phép (TCCP) và ô nhi m do

s d ng nhiên li u than c i T l ng i dân làng ngh m c b nh cao h n các làng thu n nông, th ng g p các b nh v đ ng hô h p, đau m t, b nh đ ng ru t,

b nh ngoài da Nhi u dòng sông ch y qua các làng ngh hi n nay đang b ô nhi m

n ng; nhi u ru ng lúa, cây tr ng b gi m n ng su t do ô nhi m không khí t làng ngh ".[2]

Cùng tác gi , PGS.TS ng Kim Chi cùng các c ng s nghiên c u t i 3 làng ngh B c Ninh cho th y môi tr ng xung quanh các làng ngh đã b ô nhi m tr m

tr ng T i làng ngh s n xu t gi y D ng (Phong Khê – B c Ninh): n ng đ CO cao h n 5 l n so v i TCCP B i khu v c dân c có n ng đ cao h n TCCP t 1,3

đ n 3 l n CO t i khu v c s n xu t cao g p 2 l n TCCP, ti ng n cao h n TCCP t

3 – 10 dbA; t i làng ngh tái ch s t thép a H i: Không khí xung quanh khu v c

h gia đình s n xu t cao h n TCCP 12 l n, ti ng n l n h n 1,1 l n TCCP, b i l n

h n 6 l n, nhi t đ l n h n nhi t đ không khí t 4 – 5 0C; làng ngh tái ch nh a

Minh Khai: n ng đ b i l n h n TCCP 1h và 24h là 1- 4 l n và 3 - 6 l n, n ng đ HCl cao h n TCCP 1,6 l n [3]

Bên c nh đó có nhi u nghiên c u v s c kh e làng ngh cho th y tình tr ng

s c kh e các làng ngh phía B c đ u trong tình tr ng báo đ ng T l ng i lao

đ ng có ph ng ti n b o h đ t TCVSL th p (22,5%); 100% các h s n xu t ch

bi n l ng th c – th c ph m n c th i không qua x lý, đ th ng ra c ng rãnh

N ng đ các ch t khí gây ô nhi m trong môi tr ng (H2S, NH3…) có đ n 3/5; 1/5

m u không đ t yêu c u T l ng i m c b nh hô h p chi m 34,7%, b nh v da chi m t i 37,3% [4]

Nhìn chung, đ i v i các làng ngh truy n th ng, v n đ ô nhi m môi tr ng

là đi u không th tránh M i làng ngh có nh ng đi u ki n và th c t khác nhau do

đó ngu n gây ô nhi m không gi ng nhau

* T ng quan v làng ngh c khí Vi t Nam

Làng ngh tái ch ph li u ch y u là các làng ngh m i hình thành, s l ng

ít, nh ng l i phát tri n nhanh v quy mô và lo i hình tái ch (ch t th i kim lo i,

gi y, nh a, v i đã qua s d ng) Ngoài ra các làng ngh c khí ch t o và đúc kim

lo i v i nguyên li u ch y u là s t v n, s t thép ph li u c ng đ c x p vào lo i hình làng ngh này

Theo Báo cáo môi tr ng qu c gia n m 2008 v môi tr ng làng ngh Vi t Nam, v n đ ô nhi m không khí các làng ngh tái ch ph li u di n ra khá n ng, môi tr ng không khí th ng b ô nhi m b i các thông s nh b i, SO2, CO,

NOx, , h i axit, ki m, oxit kim lo i (PbO, ZnO, Al2O3) và ô nhi m nhi t

Hình 1.1 Hàm l ng b i và SO2 trong không khí t i làng ngh tái ch kim lo i [5]

V n c th i s n xu t t i làng ngh tái ch kim lo i: tuy l ng n c th i không l n nh ng ch y u ch a nhi u hoá ch t đ c h i nh kim lo i n ng (Zn, Fe,

Cr, Ni…), d u m công nghi p Quá trình m b c còn t o ra mu i Hg, xyanua, oxit kim lo i, và các t p ch t khác c bi t, quá trình r a bình c quy và n u chì còn gây phát sinh n c th i ch a m t l ng l n chì N c th i c a m t s làng ngh có hàm l ng các kim lo i n ng nh Cr6+

, Zn2+, Pb2+ l n h n t 1,5 đ n 10 l n QCCP [5]

Hình 1.2 Hàm l ng m t s kim lo i n ng trong n c th i làng ngh c kim khí

[5]

N1: C s m thôn Rùa H , Thanh Thùy – Thanh Oai, Hà N i

N2: N c th i s n xu t thôn Rùa Th ng, Thanh Thùy – Thanh Oai, Hà N i

N3: N c th i c s m ông T Qu c Túy, ng Xâm, Thái Bình

N4: Làng ngh đúc nhôm Vân Chàng, Nam nh

V ch t th i r n: có thành ph n ph c t p, khó phân hu , l ng phát sinh khá

l n, kho ng 1-7 t n/ngày

Hình 1.3 L ng ch t th i r n c a m t s làng ngh tái ch kim lo i [5]

Ô nhi m t i các làng ngh tái ch kim lo i nh h ng l n đ n s c kh e

ng i dân trong khu v c Theo th ng kê trong Báo cáo môi tr ng qu c gia v làng ngh 2008 [5], làng ngh V n Môn (B c Ninh) đúc nhôm, chì, k m v i t l các

b nh v hô h p chi m 44%, b nh ngoài da chi m 13,1% Làng ngh s n xu t s t a

H i (B c Ninh) có t l ng i lao đ ng b m c b nh mãn tính t ng đ i cao (kho ng 29%) T l ng i m c b nh đau, khô h ng ngh đúc là 31,7% và ngh cán là 31% Ph n l n c dân trong làng ngh c khí Vân Chàng (Nam nh) m c các b nh v đ ng hô h p, b nh ngoài da và ph khoa, có t i 4,7% s ng i trong làng b m c b nh lao ph i, 8,3% m c b nh viêm ph qu n, đ c bi t s ng i ch t vì ung th ngày càng t ng và có trên 50% ng i lao đ ng m c các b nh liên quan đ n

th n kinh

1.2 Gi i thi u v làng ngh c kim khí Phùng Xá

1.2.1 i u ki n t nhiên

a V trí đ a lý

Hình 1.4 V trí đ a lý xã Phùng Xá

Hình 1.5 V trí làng ngh

V trí làng ngh

Xã Phùng Xá n m cu i huy n Th ch Th t v phía Tây B c Hà N i, n i có truy n th ng công nghi p - TTCN lâu đ i, cách trung tâm huy n 7km, cách Hà ông kho ng 25km v phía ông Nam Phía Tây B c giáp 3 xã D N u, H u B ng, Bình Phú Phía Tây Nam giáp đ ng giao thông 419 Phía ông Nam giáp xã Hoàng Ngô (huy n Qu c Oai) Phùng Xá có đ ng t nh l 419 liên t nh Hà ông -

Th ch Th t - S n Tây ch y qua, đ ng th i n i liên v i đ ng 32 Hà N i - S n Tây nên r t thu n l i cho l u thông hàng hoá, phát tri n kinh t

b a hình

a hình xã Phùng Xá khá b ng ph ng, không có đ i núi, đ cao tuy t đ i t 4,7 - 5,6m a hình không tr ng nên ch t ô nhi m không b tích t m t ch mà b phát tán M t khác v nông nghi p khá thu n l i vì m a nhi u s ít b ng p úng

c i u ki n khí t ng - thu v n

- Khí h u: c đi m n i b t nh t c a khí h u Hà N i là s t ng ph n gi a mùa đông và mùa hè, c v tính ch t ph m vi và c ng đ các trung tâm khí áp, các

v n sông áy và sông Tích có tác d ng l n trong vi c tiêu n c, góp ph n gi m t i

ô nhi m do ho t đ ng s n xu t gây ra

Tài nguyên n c m t khu v c nghiên c u là m t vài ao nh n m r i rác t i các h gia đình trong xã Tài nguyên n c ng m đ c phân b trong các khe n t Cact c a h tr m tích Triat

1.2.2 c đi m kinh t , xã h i

a Hi n tr ng s d ng đ t

Xã Phùng Xá có t ng di n tích t nhiên là 440,21 ha, trong đó đ t nông nghi p có t l l n 63,4% (kho ng 279 ha); đ t chuyên dùng chi m 19,2% (84,5 ha); đ t 16% (70,4 ha); đ t ch a s d ng kho ng 1,4% (6,2 ha)

Hi n nay, đ t trong xã Phùng Xá h u nh đã đ c c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t.[6]

b Dân s và lao đ ng

- Tính đ n ngày 2012 dân s t i xã là: 11.075 ng i Toàn xã có 2642 h gia đình Trong đó đ ng bào theo đ o thiên chúa giáo có 175 h v i 715 nhân kh u, có nhà th chính x g m 32 h giáo

- Toàn xã có 2547 lao đ ng, lao đ ng trong s n xu t TTCN v i ngành ch

đ o là: gia công kim lo i và s n xu t đ g thu hút nhi u lao đ ng nh t (76%).[6]

c C c u kinh t

C c u kinh t t i xã ch y u là TTCN, doanh thu hàng n m t s n xu t gia công kim lo i và s n xu t đ g chi m kho ng 70%

T ng thu nh p là 115,5 t đ ng t ng 4,7% so v i m c tiêu đ ra n m 2012, trong đó giá tr thu nh p c a t ng ngành nh sau:

- Giá tr thu nh p t s n xu t nông nghi p là 8,4 t đ ng, gi m 15,66% so v i

d C s v t ch t và h t ng c s

- Các công trình ki n trúc xây d ng: T i khu v c nghiên c u, 100% công trình là nhà kiên c và bán kiên c : 100% s h có nhà và nhà s n xu t mái b ng, mái l p ngói, l p tôn Do đ c đi m v đ t đai, c trú và s n xu t mà t i đây các công trình nhà , x ng s n xu t, đa ph n đ c xây d ng xen nhau M t s c s

s n xu t l n: công ty, xí nghi p, h p tác xã có khu s n xu t và khu tách riêng

- Các công trình h t ng c s :

i n: Phùng Xá có 14 tr m bi n áp v i t ng công su t 6.500KVA, 15km

đ ng dây cao th và 15km đ ng dây h th

C p n c: Phùng Xá đã đ a vào ho t đ ng 01 nhà máy n c b ng ngu n

n c ng m đ c l y t 4 m i khoan, cung c p n c s ch cho các ho t đ ng sinh

ho t và s n xu t c a toàn b nhân dân trong xã

Thoát n c: H th ng thoát n c th i xã Phùng Xá là h th ng đ c xây

d ng t nh ng n m 1992 - 1994, n m chung trong ch ng trình kiên c hóa đ ng giao thông n i xã c a UBND t nh Hà Tây th i k đó, n c th i s n xu t - sinh ho t

c a các h gia đình không qua h th ng x lý và đ c đ th i th ng vào h th ng

thoát n c chung c a xã ra ngòi Ng c r i ra sông Tích

H th ng giao thông: Giao thông gi a xã Phùng Xá v i các n i khác khá thu n l i Phùng Xá n m trên đ ng t nh l Hà ông - Th ch Th t - S n Tây, con

đ ng này n i li n v i qu c l 32; phía nam Th ch Th t là đ ng Láng - Hoà L c thông su t v i Xuân Mai, Hà ông H th ng giao thông liên thôn - xóm đã đ c

bê tông hoá và đi l i khá thu n ti n

H th ng thông tin: hi n nay làng ngh có kho ng 1.200 máy đi n tho i và

50 máy fax, và đài truy n thanh xã ho t đ ng có hi u qu , cung c p k p th i các thông tin đ n ng i dân N m 2008, ài truy n thanh xã Phùng Xá đ c đ u t xây

d ng tháp loa, phòng phát thanh theo đúng quy đ nh c a Nhà n c, tr giá g n 500 tri u đ ng.[6]

e i u ki n v sinh môi tr ng

- a ph n các h gia đình đ u có nhà v sinh t ho i - khép kín, m t s h làm nông nghi p v n gi thói quen xây d ng h xí hai ng n làm phân bón cho ho t

đ ng nông nghi p, tuy nhiên đ n n m 2008 t l này ch còn 5% trên t ng s h trong xã.[6]

f Giáo d c, y t , v n hóa

- Giáo d c: xã đã có tr ng ti u h c và trung h c c s , nhà tr m u giáo, t o

đi u ki n cho 100% các cháu trong đ tu i đi h c đ c đ n tr ng

- Y t : xã có 1 tr m y t chu n Qu c gia, có t 5 - 7 nhân viên và 5 gi ng

b nh

- V n hoá: Trong th i gian qua nh có s n xu t th công nghi p mà đ i s ng

c ng nh phong trào n p s ng v n hoá đang đ c phát tri n m nh m Xã có 2 thôn

đ t danh hi u đ n v v n hóa, s h đ t tiêu chu n gia đình v n hoá h n 3.000 h , chi m 90% t ng s Ngoài ra m i xã còn có sân v n đ ng, nhà v n hoá v i di n tích trên 100m2 đây là n i di n ra m i ho t đ ng v n hoá v n ngh [6]

Quy mô l n: Di n tích s n xu t >300m2; Công su t >500kg s n

ph m/ngày; S lao đ ng >10 ng i

Quy mô trung bình/v a: Di n tích s n xu t 100 - 250m2; Công su t

- Gia công kim lo i

Hình 1.6 S đ công ngh gia công kim lo i kèm dòng th i

ây là quy trình s n xu t dây thép cu n dùng vào vi c đ n gi n nh làm lõi thép đ bê tông n p c ng t m đan, th ng đ c dùng t thép 6 – 10mm c cán kéo

ra, s các h làm ngh này còn l i r t ít

Các công đo n chính c a gia công kim lo i nh sau:

+ Phân lo i: s t ph li u sau khi đ c thu mua s đ c phân lo i theo kích

th c Quá trình này hoàn toàn đ c th c hi n th công

S t ph li u

B i, r s t, ti ng n

Gia công s b

N u Cán, kéo

Bán thành ph m

B i, ti ng n

S n ph m (Thép cu n, thép tròn xây

Than, đi n n ng

i n n ng

+ Gia công s b : Sau khi phân lo i, các ph li u có kích th c đ c c t thành nh h n Quá trình này th c hi n nh m h tr quá trình n u sau này

+ N u: S t, thép đ c nung nhi t đ cao đ n nóng ch y b ng đi n, sau đó

đ c rót vào khuôn t o thành nh ng thanh thép

+ Cán, kéo: S t sau khi đ c nung đ đ c đ a vào máy cán, máy kéo t o

thành thép d ng d t, t m

- Quá trình s n xu t đinh, dây thép

Hình 1.7 S đ công ngh gia công s n xu t đinh kèm dòng th i

Quy trình s n xu t đinh g m các công đo n sau:

+ Rút dây: thép cu n đ c nung nóng đ r i đ a vào máy rút dây t o thành các lo i dây có đ ng kính khác nhau

+ t d p: sau đó dây thép đ c đ a vào máy d p đinh t o ra s n ph m cu i cùng là các lo i đinh

Thép cu n

Ti ng n

D p đinh inh

Ti ng n

Rút dây

Hình 1.8 S đ công ngh s n xu t dây thép kèm dòng th i

Quy trình s n xu t dây thép g m các công đo n sau:

+ Rút dây: t ng t nh quá trình rút dây trong s n xu t đinh

+ : sau khi rút dây, dây thép có nhi t đ cao s đ c đ a vào đ h nhi t

đ m t cách t t , m c đích làm m m thép

+ T y r : các bán thành ph m đ c t y r b ng H2SO4 và HCl đ lo i b r s t + Làm s ch: quá trình làm s ch b ng n c đ lo i b hoàn toàn ch t b n bám vào dây thép

+ M k m: bán thành ph m sau khi làm s ch s đ c đ a vào m Quá trình

m chính là nhúng s n ph m vào dung d ch m (dung d ch NH4Cl2, ZnCl2 và m t s dung d ch có g c Clo) và cho dòng đi n m t chi u đi qua t o l p b m t tr ng đ ng

th i b o v s n ph m ch ng b r S n ph m c a công đo n này là dây thép m k m dùng làm l i B40 hay dây thép gai ho c dây bu c

- S n xu t ke, ch t, b n l

Thép cu n

Ti ng n

T y r Làm s ch

Hình 1.9 S đ công ngh s n xu t ke, ch t, b n l kèm dòng th i

Quá trình s n xu t ke, ch t, b n l bao g m các công đo n chính sau:

+ t d p: thép d t, thép t m lá, tôn cu n đ c đ a vào đ t d p và t o hình thành các bán s n ph m nh b n l , ke, ch t

+ T y r : các bán thành ph m đ c t y r b ng H2SO4

+ Làm s ch: sau khi đ c t y r , bán thành ph m đ c làm s ch b ng n c + Sau khi làm s ch, bán thành ph m đ c t y axit b ng NaOH và nhúng

t d p

B i s t

N c th i

N c Axit H2SO4

Hình 1.10 S đ dây chuy n m k m kèm dòng th i

Quá trình m kim lo i bao g m các công đo n chính nh sau:

+ T y r : các bán thành ph m đ c ngâm vào dung d ch H2SO4 loãng đ lo i

b r s t

+ Quay sóc: dung d ch NaOH, tr u và các bán thành ph m sau khi t y r

đ c cho vào thùng quay sóc đ làm s ch

+ R a n c: sau quá trình quay sóc s x n c đ r a s ch hoàn toàn bán thành ph m tr c khi đem m

+ M : các b c t ng t nh trong dây chuy n s n xu t dây thép đ t o l p trang trí và ch ng r Tuy nhiên, s hóa ch t s d ng t i các h chuyên m kim lo i nhi u h n, c th là H2SO4, HCl, H2Cr2O7.2H2O, NaOH, CrO3, ZnCl2, NaCN, ZnO,

Zn2SO4, Na2S, ZnCl2

+ T o màu: đ các s n ph m có màu s c khác nhau thì sau khi m s n ph m

s đ c nhúng vào dung d ch t o màu (có g c Cr6+) và cho ra s n ph m cu i cùng

Bán thành ph m

T y r

R a n c Quay sóc

N c

Nguyên li u s d ng cho công ngh tái ch kim lo i ch y u là t các lo i s t thép ph li u đ c thu gom t nhi u đ a ph ng: H i Phòng, Qu ng Ninh, Thanh Hoá, Ngh An, S n La, L ng S n, thông qua m ng l i thu mua ph li u trong c

n c Nguyên li u này có ngu n g c khác nhau: Ch t th i công nghi p; Ch t th i t các ho t đ ng d ch v ; Ch t th i t các ho t đ ng sinh ho t c a ng i dân i v i

lo i hình tái ch kim lo i nhu c u tiêu th nguyên, nhiên li u, n c đ c đ a ra trong b ng sau:

Các thi t b s d ng trong công ngh tái ch kim lo i ch y u là thi t b s n

xu t trong n c, t t o ho c nh p c a Trung Qu c Các thi t b này có nguyên t c làm vi c đ n gi n, bán t đ ng nên v n đ BVMT h u nh ch a đ c quan tâm Lò

đ t s d ng t i Phùng Xá là lo i lò đ t th công l c h u, nguyên li u đ t là than cám mua t Qu ng Ninh i v i m t s c s s n xu t l n, các công ty TNHH

đ c doanh nghi p t nhân xây d ng đã l p đ t đ c m t s lò nung hi n đ i (lò nung cao t n) cho phép nung đ c các s n ph m ch t l ng cao, đ dày m ng khác nhau, gi m đ c ô nhi m nhi t và khí th i ra môi tr ng

Các s n ph m sau khi s n xu t không nh ng đ c tiêu th t i các t nh thành trong c n c mà còn đ c xu t kh u sang ài Loan, Trung Qu c…

ánh giá v công ngh tái ch kim lo i

+ Thu gom t n nhi u công lao đ ng và phân lo i hoàn toàn th công nên hi u

+ Các thi t b c t, đ t d p yêu c u l ng nhân công l n, nguy c x y ra m t

an toàn lao đ ng cao;

+ Công đo n làm s ch nguyên li u tr c khi m do nh ng ng i th ch a áp

d ng đ c công ngh m i nên không kh ng ch đ c l ng n c s d ng, l ng

2 Lu n v n đã trình bày các công ngh s n xu t t i làng ngh kèm theo dòng

th i Tuy nhiên, theo cung c p c a UBND xã Phùng Xá, các h s n xu t t i làng ngh không s n xu t hoàn thi n 1 dây chuy n; m i h gia đình ch th c

hi n m t ho c hai công đo n trong dây chuy n s n xu t Do đó, vi c th c

hi n các bi n pháp gi m thi u (quy ho ch, x lý ch t th i) t ng đ i thu n

l i

Ch ng 2

C A LÀNG NGH C KIM KHÍ PHÙNG XÁ 2.1 Các ngu n ô nhi m chính làng ngh c kim khí Phùng Xá

2.1.1 Ô nhi m do khí th i

Ô nhi m môi tr ng không khí t i các làng ngh có ngu n g c ch y u t :

- S d ng nhiên li u đ gia nhi t

- S d ng hóa ch t, v t t làm phát sinh các ch t khí, h i và b i gây ô nhi m Trong đó làng ngh tái ch kim lo i nói chung th ng gây ô nhi m môi

tr ng không khí do các khí CO2, CO, SO2, NOx, b i … t quá trình đ t nhiên li u;

h i axit, ki m t khâu t y r a, làm s ch b ngoài quá trình m ; b i kim lo i, h i

m t s ôxit kim lo i nh PbO, ZnO, Al2O3 và ô nhi m nhi t [3]

Chi ti t ngu n phát sinh khí th i c a làng ngh Phùng Xá nh sau:

- Quá trình phân lo i nguyên li u: ch y u phát sinh b i Do không thu mua

s t ph li u ngoài mà tái s d ng s t ph li u t các h s n xu t trong làng ngh nên quá trình này đ c đánh giá là ngu n ô nhi m th p nh t

- Quá trình gia công s b :

Gia công s b là quá trình c t nh s t ph li u Quá trình này s phát sinh

b i (b i s t) Hàm l ng b i phát sinh trong quá trình gia công không l n: ch có 10

h th c hi n gia công kim lo i

- Quá trình t y r nguyên li u: phát sinh là h i axit, h i ki m, h i ôxit k m,

b i s t; làng ngh không s d ng nguyên li u b ng chì, nhôm hay hóa ch t có ch a chì, nhôm nên không có b i chì, h i ôxit chì, h i ôxit nhôm

- Quá trình n u (nung ch y nguyên li u): s t, thép đ c nung nóng ch y nhi t đ cao s phát sinh h i kim lo i; vi c s d ng than cho lò nung phát sinh b i,

CO, SO2; tuy nhiên, trong làng ngh hi n nay ch còn 10 h s d ng than đ nung

g u múc khi đ khuôn nên l ng CO, SO2 phát sinh là không đáng k

- Quá trình v n chuy n nguyên li u, s n ph m trong làng ngh : các xe v n chuy n s d ng x ng, d u Diezen, trong quá trình ho t đ ng, nhiên li u b đ t cháy

s th i ra môi tr ng l ng khói th i ch a các ch t ô nhi m không khí nh : b i khói, CO, CO2, SO2, NOx, VOC,…

2.1.2 Ô nhi m do ti ng n

Ô nhi m không khí do ti ng n là m t d ng ô nhi m đi n hình trong quá trình s n xu t tái ch Trong các x ng s n xu t, ti ng n phát sinh ch y u do:

- Ho t đ ng c a máy đ t d p, máy cán ép, máy n n và ch t thép…

- Ho t đ ng t p k t, v n chuy n, tháo r nguyên li u

- Ti ng n t ho t đ ng sinh ho t c a các h dân: loa đài, tr em ch i đùa

Ngu n phát sinh n c th i c a làng ngh t các công đo n sau:

- Quá trình sinh ho t c a các h dân

- Quá trình cán (t o hình cho s n ph m)

- Quá trình làm s ch sau khi t y r s t t nguyên li u đ u vào

- Quá trình m kim lo i

c tr ng n c th i t làng ngh tái ch kim lo i là kh i l ng n c s d ng không l n nh ng do s d ng nhi u axit, ki m, các hóa ch t khác nhau d n đ n n c

th i các làng ngh nay ch a l ng l n hóa ch t, kim lo i n ng nh Zn, Fe, Cr, Ni,

Hg, Pb, xyanua, oxit kim lo i, d u m công nghi p và nhi u t p ch t [3]

C th đ i v i làng ngh c kim khí Phùng Xá: Trong s các ngu n phát sinh

n c th i trên, n c th i sinh ho t phát sinh có t i l ng nhi u nh t; quá trình m kim lo i có thành ph n n c th i đ c h i nh t N c th i sinh ho t có ch a nhi u

ch t h u c ; n c th i s n xu t ch y u có ch a kim lo i n ng: Fe, Cr, Zn, CN

và

m t l ng nh d u m rò r t máy móc; trong thành ph n n c th i không có Pb,

n ng tái s d ng ho c bán ph li u nên tác đ ng t i môi tr ng th p

- Ch t th i r n s n xu t (không nguy h i): b i kim lo i, phoi, g s t c

đi m c a ch t th i này là phát sinh hàng ngày, đ c h i, khó thu gom, do đó tác đ ng

đ n môi tr ng và con ng i t ng đ i l n

- Ch t th i nguy h i: v ch a hóa ch t (ki m, axit…), bóng đèn hu nh quang, gi lau dính d u, d u th i, bùn th i t h th ng x lý n c th i… L ng

ch t th i này có ch a hóa ch t đ c h i đ i v i môi tr ng và con ng i nh ng

l ng phát sinh không nhi u

2.2 ánh giá nh h ng đ n môi tr ng c a làng ngh c kim khí Phùng Xá

2.2.1 Môi tr ng t nhiên

2.2.1.1 Môi tr ng không khí

c đi m c a làng ngh Phùng Xá là n i s n xu t không tách kh i khu dân

c và đ c hình thành c h u t i các h gia đình nên ng i dân ch u nh h ng

tr c ti p t chính ho t đ ng đó

đánh giá nh h ng c a làng ngh đ n môi tr ng không khí, lu n v n s

th c hi n tính toán t i l ng phát th i các ch t ô nhi m, s d ng s li u quan tr c môi tr ng và th c hi n đo đ c m t s m u đ c tr ng

 Tính toán t i l ng khí th i:

H s phát th i ch t ô nhi m không khí cho các ngành công nghi p Vi t Nam

đ c xác đ nh nh sau [8]:

l ng tiêu hao nguyên li u và ch t l ng nguyên li u

Theo đ tài “ ánh giá hi n tr ng phát th i ô nhi m không khí do s n

xu t công nghi p t i thành ph H Chí Minh, nghiên c u công ngh x lý khí

th i cho m t s ngành công nghi p đi n hình”, Kij = 0,7 [8]

K t qu tính toán h s phát th i cho ngành s n xu t s t th hi n trong b ng:

L ng than tiêu th trong n m 2013: 25 t n và s n xu t kho ng 4.000 t n s n

5 KK5 Công ty CP Hoa S a, thôn V nh L c 564 043 2 325 307

6 KK6 Ven đ ng giao thông t i CN 564 137 2 325 259

B ng 2.5 K t qu đo đ c môi tr ng không khí c a làng ngh

Ghi chú: (-): Không quy đ nh;

QCVN 05:2013/BTNMT - Quy chu n k thu t qu c gia v ch t l ng không khí xung quanh;

(*)QCVN 06:2009/BTNMT - Quy chu n k thu t qu c gia v m t s ch t đ c h i trong không khí xung quanh;

(**)QCVN 26:2010/BTNMT - Quy chu n k thu t qu c gia v ti ng n;

Hình 2.1 N ng đ các ch t ô nhi m đ c tr ng trong không khí làng ngh

Nguyên nhân: Do không l y m u vào th i đi m s n xu t m nh; th i đi m l y

m u vào mùa m a; không gian phát tán r ng; nhà x ng s n xu t xây d ng cao, thoáng; công ngh s n xu t hi n nay đã đ c c i ti n

 S li u th ng kê thu th p:

Hình 2.2 Di n bi n các ch t ô nhi m đ c tr ng trong môi tr ng không khí t n m 1997 – 2012

ánh giá:

Qua các k t qu trên cho th y môi tr ng không khí t i làng ngh Phùng Xá

đã b ô nhi m N ng đ các ch t ô nhi m t ng đ i cao

Trong chu i s li u thu th p đ c, giai đo n 2006 – 2010, hàm l ng khí

th i t ng m nh, t 2010 đ n nay hàm l ng khí gi m d n Nguyên nhân là do trong

nh ng n m t 2006 – 2010, các d án đ u t h t ng nhi u, nhu c u v s t thép cho xây d ng l n, nh ng t 2010 tr l i đây, n n kinh t suy thoái, các d án xây d ng

b ch ng l i, vi c mua bán các s n ph m c a làng ngh gi m, ho t đ ng s n xu t

gi m, l ng khí th i phát sinh gi m

Theo đánh giá khách quan c a các h dân trong và xung quanh làng ngh thì làng ngh tái ch kim lo i Phùng Xá hi n nay đang gi m d n v quy mô, v n đ ô nhi m môi tr ng không khí ch y u là t p trung môi tr ng làm vi c t i m t s công đo n nh t y r , m kim lo i - công đo n có s d ng hóa ch t Các lò nung

hi n nay h u nh không s d ng, n u có thì 100% s d ng đi n, than s d ng ít ch

đ nung g u múc do đó đã gi m thi u đáng k khí th i phát sinh Tuy nhiên, do các

h s n xu t không xây d ng ng khói nên khí th i phát sinh không có s trao đ i, làm môi tr ng trong làng ngh có ph n ng t ng t, b c bí M t b ng ph n l n đ c

s d ng cho s n xu t, nhà l i xây d ng phía sau x ng nên môi tr ng s ng kém

i v i làng ngh , ti ng n phát sinh l n, liên t c, th ng xuyên tác đ ng

tr c ti p đ n s c kh e ng i lao đ ng và khu dân c xung quanh

- Tiêu chu n dùng n c t i nông thôn là 70 lit/ng i/ngày (TCXD 33:2006)

- L ng n c th i sinh ho t c tính b ng 80% l ng n c c p cho sinh

o N c th i tái ch kim lo i các công đo n: m , t y r , v sinh công

nghi p l ng n c th i này tùy thu c vào t ng th i đi m c a s n xu t T i làng ngh , n c th i s n xu t phát sinh không nhi u nh ng trong thành ph n n c th i

có ch a thành ph n đ c h i Nh ng h s n xu t th ng s d ng dung d ch Cr6+ đ đánh bóng b m t s n ph m; dùng axit H2SO4 đ nhúng r a s n ph m Sau khi s

d ng n c th i đ c thoát ra rãnh