Nghiên cứu, tính toán và đánh giá quá trình vận chuyển bùn cát vùng cửa sông đáy bằng các mô hình số trị

Wang, Onyx W.H.. cao trung bình vùng... Giá tr tiêu.

Lu n v n Th c s ngành Th y v n h c v i đ tài “Nghiên c u, tính toán và đánh giá quá trình v n chuy n bùn cát vùng c a sông áy b ng các mô hình s

tr ” đã hoàn thành vào tháng 11 n m 2014.Vi c hoàn thành lu n v n, đã đánh d u

m c quan tr ng đ i v i cá nhân tôi trong quá trình h c t p và rèn luy n t i tr ng

i h c Thu L i.Nh ng k t qu đ t đ c trong lu n v n tuy không nhi u, nh ng

là c s b c đ u cho tôi nh ng kinh nghi m và ph ng pháp lu n quý báu

Nhân đây, tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c đ n th y giáo PGS.TS Ngô Lê Long (Gi ng viên Tr ng i h c Th y L i), TS Nguy n Lê Tu n (Vi n phó Vi n nghiên c u qu n lý bi n và h i đ o), Ths Nguy n Quang Minh (Cán b Vi n a

Lý) đã tr c ti p, t n tình giúp đ h c viên t nh ng b c đi đ u tiên xây d ng ý

t ng nghiên c u, c ng nh trong su t quá trình nghiên c u th c hi n và hoàn

t hành Lu n v n

Tôi xin bày t lòng bi t n t i các th y cô trong b môn Mô hình toán và D báo KTTV đã giúp đ , chia s , đ ng viên, c v tôi trong quá trình làm Lu n v n Tôi xin bày t lòng bi t n t i gia đình, đ ng nghi p, b n bè cùng t t c các b n

h c viên trong l p CH19V, nh ng ng i đã cùng tôi b c đi trong su t th i gian

h c t p v a qua

Cu i cùng tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i toàn th các th y cô giáo,

Tr ng i h c Th y l i, Khoa Th y v n – Tài nguyên n c đã t o cho tôi m t môi

tr ng h c t p lành m nh, cho tôi nh ng c h i đ ph n đ u, rèn luy n, và tr ng thành trong su t th i gian h c t p t i tr ng

Do th i gian và kinh nghi m còn h n ch , dù đã có nhi u c g ng nh ng Lu n

v n không tránh kh i còn có nh ng khi m khuy t và thi u sót c n đi u ch nh b xung Vì v y, r t mong nh n đ c nh ng ý ki n đóng góp quý báu c a th y cô cùng toàn th các b n sinh viên đ Lu n v n có th hoàn thi n h n

Xin chân thành c m n!

Hà N i, ngày tháng n m 2014

H c viên

Nguy n Th Thúy

Tôi là Nguy n Th Thúy, tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u

c a riêng tôi Các n i dung và k t qu nghiên c u trong Lu n v n là trung

th c và có trích d n ngu n tham kh o rõ ràng

Hà N i, ngày tháng n m 2014

Tác gi

Nguy n Th Thúy

M C L C

M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài: 1

2 M c đích c a đ tài: 1

3 i t ng và ph m vi nghiên c u: 2

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u: 2

4.1 Cách ti p c n: 2

4.2 Ph ng pháp nghiên c u: 2

5 B c c lu n v n: 3

CH NG 1: T NG QUAN V VÙNG C A SÔNG VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN C U V N CHUY N BÙN CÁT VÙNG C A SÔNG 4

1.1 Các khái ni m và đ nh ngh a v vùng c a sông 4

1.1.1 C a sông 4

1.1.2 Vùng c a sông 4

1.2 T ng quan v các c a sông c a Vi t Nam và vai trò c a c a sông trong phát tri n kinh t - xã h i: 5

1.3 Khái quát ngu n g c và đ c đi m v n chuy n bùn cát vùng c a sông 7

1.3.1 Ngu n g c bùn cát vùng c a sông 7

1.3.2 c đi m v n chuy n bùn cát vùng c a sông 7

1.4 T ng quan tình hình nghiên c u v n chuy n bùn cát vùng c a sông trên th gi i và Vi t Nam 11

1.4.1.Tình hình nghiên c u ngoài n c 11

1.4.2.Tình hình nghiên c u trong n c 13

1.4.3 Các ph ng pháp nghiên c u v n chuy n bùn cát vùng c a sông 15

K t lu n ch ng 1 18

CH NG 2: I U KI N T NHIÊN VÀ TÌNH HÌNH KINH T XÃ H I C A VÙNG NGHIÊN C U 20

2.1 c đi m t nhiên 20

2.1.1 V trí đ a lý 20

2.1.2 c đi m đ a hình 20

2.1.3 c đi m đ a ch t và ki n t o 21

2.2 c đi m khí t ng, khí h u 23

2.2.1 M ng l i các tr m khí t ng 23

2.2.2 c đi m khí t ng 24

2.2.2 Các hi n t ng th i ti t đ c bi t 26

2.3 c đi m h i v n 27

2.3.1 Th y tri u 27

2.3.2 Sóng gió 28

2.3.3 Ch đ dòng ch y 29

2.4 c đi m ch đ th y v n, bùn cát 29

2.4.1 M ng l i các tr m th y v n 29

2.4.2 M ng l i sông ngòi 31

2.4.3 c đi m dòng ch y 35

2.5 Tình hình kinh t xã h i c a khu v c nghiên c u 39

2.5.1 Dân s 39

2.5.2 C c u kinh t 39

K t lu n ch ng 2 40

CH NG 3: PHÂN TÍCH L A CH N VÀ THI T L P MÔ HÌNH TÍNH TOÁN V N CHUY N BÙN CÁTVÙNG C A SÔNG ÁY 41

3.1 Khái quát mô hình s tr 41

3.1.1 Các mô hình s tr s d ng trong nghiên c u, tính toán quá trình v n chuy n bùn cát vùng c a sông 41

3.1.2 M t s v n đ chung trong vi c áp d ng các mô hình đi u ki n Vi t Nam hi n nay 44

3.2 Phân tích, l a ch n mô hình s tr s d ng trong nghiên c u 44

3.2.1 Tiêu chí l a ch n mô hình 45

3.2.2 Phân tích, đánh giá và l a ch n mô hình mô hình theo các tiêu chí đã đ xu t 45

3.2.3 C u trúc chung c a mô hình đ c l a ch n 46

3.2.4 u đi m, t n t i c a mô hình 56

3.3 Thi t l p mô hình s tr cho vùng nghiên c u 56

3.3.1 Các tài li u s d ng 56

3.3.2 Thi t l p l i tính toán 57

3.3.3 Thi t l p đ a hình tính toán 58

3.3.4 Xác đ nh đi u ki n biên và đi u ki n ban đ u 59

3.3.5 Hi u chnh và ki m đ nh mô hình 61

K t lu n ch ng 3 64

CH NG 4: NG D NG MÔ HÌNH S TR TÍNH TOÁN, ÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH V N CHUY N BÙN CÁT VÙNG C A SÔNG ÁY 65

4.1 Phân tích đ nh y c a các thông s 66

4.1.1 Các thông s nh h ng đ n quá trình v n chuy n bùn cát 66

4.1.2 Thi t l p ph ng án tính toán 70

4.1.3 Phân tích đ nh y 75

4.2 ánh giá quá trình v n chuy n bùn cát vùng nghiên c u 77

4.2.1 Mô ph ng dòng ch y, quá trình v n chuy n bùn cát vùng nghiên c u 77 4.2.2 ánh giá ch đ và nh ng đ c đi m v quá trình v n chuy n bùn cát vùng c a sông áy 94

K t lu n ch ng 4 96

K T LU N VÀ KI N NGH 97

TÀI LI U THAM KH O 99

PH L C 104

DANH M C HÌNH V

Hình 2.1: Hình nh c a áy trên nh v tinh 20

Hình 2.2: B n đ các tr m khí t ng th y v n l u v c sông áy 31

Hình 3.1: Các biên c a khu v c nghiên c u 60

Hình 3.2: cao và h ng sóng t i biên bi n trích t NOAA 60

Hình 3.3: cao và h ng sóng hi u ch nh đ c 61

Hình 3.4: ng quá trình m c n c tính toán và trích t mô hình th y tri u toàn c u t i các đi m hi u ch nh 63

Hình 4.1: K t qu tr ng sóng t i c a áy – mùa l (tháng 7) 78

Hình 4.2: Tr ng dòng ch y khi tri u lên – mùa l (tháng 7) 79

Hình 4.3: Tr ng dòng ch y khi tri u xu ng – mùa l (tháng 7) 79

Hình 4.4: Hàm l ng bùn cát l l ng khi tri u lên (mùa l ) 81

Hình 4.5: Hàm l ng bùn cát l l ng khi tri u xu ng (mùa l ) 81

Hình 4.6a: Cao trình đáy khu v c nghiên c u trong quá trình tri u lên (mùa l ) 83

Hình 4.6b: S thay đ i cao trình đáy khu v c nghiên c u trong quá trình tri u lên (mùa l ) 83

Hình 4.7a: Cao trình đáy khu v c nghiên c u trong quá trình tri u xu ng (mùa l ) 84

Hình 4.7b: S thay đ i cao trình đáy khu v c nghiên c u trong quá trình tri u xu ng (mùa l ) 84

Hình 4.8: Tr ng sóng tính toán trong mùa ki t (tháng 11) 86

Hình 4.9: Tr ng dòng ch y trong mùa ki t 87

Hình 4.10: Phân b n ng đ bùn cát l l ng vùng c a áy khi tri u lên mùa ki t - th i k tri u c ng 89

Hình 4.11: Phân b n ng đ bùn cát l l ng vùng c a áy khi tri u xu ng mùa ki t - th i k tri u c ng 89

Hình 4.12: Phân b n ng đ bùn cát l l ng vùng c a áy khi tri u lên mùa ki t - th i k tri u kém 90 Hình 4.13: Phân b n ng đ bùn cát l l ng vùng c a áy khi tri u xu ng mùa ki t - th i k tri u kém 90 Hình 4.14: Cao trình đáy khu v c c a áy khi tri u lên trong mùa ki t 92 Hình 4.15: S thay đ i cao trình đáy t i khu v c c a áy khi tri u lên trong mùa ki t 92 Hình 4.16: Cao trình đáy t i c a áy khi tri u rút trong mùa ki t 93 Hình 4.17: S thay đ i cao trình đáy c a áy khi tri u rút trong mùa ki t 93

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1: Th ng kê s c a sông theo vùng c a Vi t Nam 6

B ng 2.1: M ng l i các tr m khí t ng l u v c sông áy 23

B ng 2.2: Nhi t đ không khí t i tr m Nam nh (o C) 24

B ng 2.3: m không khí (%) 25

B ng2.5: T c đ gió trung bình tháng và n m (m/s) 26

B ng 2.6: H ng và t c đ gió m nh nh t tháng và n m 26

B ng2.7 : S gi n ng trung bình tháng và n m (gi ) 26

B ng 2.8: Kho ng cách xâm nh p m n (km) 28

B ng 2.9: L i tr m th y v n thu c l u v c sông áy 30

B ng 2.10 : c tr ng hình thái l u v c c a m t s sông nhánh 33

B ng 2.11: K t qu tính toán l u l ng bình quân các tháng 1, 2, 3 ( m3/s) 37

B ng 2.12 : M c chuy n cát trung bình nhi u n m (1961 ÷ 1970) c a sông Nam nh t i tr m Nam nh, c a sông Bôi t i H ng Thi (kg/s) 38

B ng 2.13 : đ c bình quân tháng tr m H ng Thi 38

B ng 2.14: T ng h p s li u dân s và ngu n l c n m 2000 l u v c sông áy 39 B ng 3.1 : Các đ c tr ng c a l i tính toán 58

B ng 3.2: T a đ các đi m hi u ch nh m c n c và h s nash 63

B ng 3.3: B thông s c a mô hình th y l c 63

B ng 4.1: Giá tr v n t c l ng đ ng đ xu t trong các tr ng h p 72

B ng 4.2: Giá tr ng su t c t trong các tr ng h p nghiên c u 72

B ng 4.3: H s xói và ng su t c t gi i h n trong các tr ng h p 73

B ng 4.4: M t đ c a các l p đáy trong các tr ng h p nghiên c u 74

B ng 4.5: Giá tr đ nhám đáy trong các tr ng h p tính toán 74

B ng 4.6: Các ph ng án tính toán cho thông s đ x p và h s phân lo i tr m tích 75

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài:

Sông áy là con sông chính c a l u v c sông Nhu - áy phía Tây Nam vùng châu th sông H ng có vai trò quan tr ng trong s phát tri n kinh

t c a đ t n c nói chung và khu v c đ ng b ng sông H ng nói riêng

Trong nh ng n m qua, quá trình b i t đang di n ra r t m nh t i đây làm

t ng thêm di n tích đ t t nhiên song do s c ép phát tri n kinh t - xã h i đã gây

nh h ng nh t đ nh đ n quá trình đ ng l c c a sông và vùng ven b

Do đó, vi c nghiên c u đánh giá v n chuy n bùn cát vùng c a sông áy

là m t v n đ r t c p thi t đáp ng yêu c u này, đòi h i ph i có m t công

c đ m nh đ nghiên c u, tính toán và đánh giá quá trình v n chuy n bùn cát khu v c nghiên c u Trên c s nh n th c đ c s c n thi t và t m quan

tr ng đó, đ tài“NGHIÊN C U, TÍNH TOÁN VÀ ÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH

V N CHUY N BÙN CÁT VÙNG C A SÔNG ÁY B NG CÁC MÔ HÌNH

S TR ” đã ti n hành nghiên c u, tính toán và đánh giá quá trình v n chuy n

bùn cát vùng c a sông áy

2 M c đích c a đ tài:

S d ng mô hình s tr đ nghiên c u, tính toán, đánh giá quá trình v n chuy n bùn cát c a sông áy ánh giá chung v ch đ và các đ c đi m v quá trình v n chuy n bùn cát vùng nghiên c u, làm c s cho vi c đ xu t

m t s gi i pháp t ng th trong khai thác, s d ng tài nguyên, b o v môi

tr ng, phát tri n b n v ng vùng c a sông áy

3 i t ng và ph m vi nghiên c u:

i t ng nghiên c u: Lu n v n t p trung ch y u vào vi c nghiên c u,

tính toán và đánh giá v ch đ và đ c đi m quá trình v n chuy n bùn cát khu

v c nghiên c u

Ph m vi nghiên c u: ánh giá các nhân t nh h ng đ n quá trình v n chuy n bùn cát vùng c a sông áy, đ a ra đ c xu th quá trình v n chuy n bùn cát, qua đó làm c s cho vi c đ xu t h ng ch nh tr cho khu v c nghiên c u

4.2 Ph ng pháp nghiên c u:

- Ph ng pháp thu th p, phân tích x lý s li u và k th a các tài li u đã có: Ph ng pháp này nh m ki m tra, đánh giá, t ng h p và phân tích x lý các s li u v đ a hình, đ a ch t, th y v n ph c v cho vi c hi u ch nh ki m

đ nh mô hình ph c v c cho nh ng nghiên c u trong lu n v n

- Ph ng pháp mô hình toán: ây là ph ng pháp c b n và đ nh l ng trong nghiên c u v n chuy n bùn cát vùng c a sông áy làm c s cho vi c đ

xu t các gi i pháp t ng th ph c v phát tri n b n v ng vùng c a sông áy

- Ph ng pháp phân tích h th ng: ánh giá quá trình v n chuy n bùn cát trên c s phân tích t ng h p các y u t nh : ch đ th y v n, h i v n, đ a hình lòng d n, tác đ ng c a con ng i, các công trình vùng c a sông c ng

nh các bi n pháp ch nh tr v.v…

Trong quá trình làm lu n v n, các ph ng pháp trên đ c s d ng linh

ho t và b tr cho nhau S d ng ph ng pháp phân tích h th ng đ thi t

l p, mô ph ng mô hình th y l c khu v c nghiên c u ng th i s d ng

ph ng pháp phân tích h th ng đ phân tích đánh giá k t qu t ph ng pháp mô hình toán

Ch ng 4: ng d ng mô hình s tr tính toán, đánh giá quá trình v n

chuy n bùn cát vùng c a sông áy

K t lu n và ki n ngh

CH NG 1: T NG QUAN V VÙNG C A SÔNG VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN C U V N CHUY N BÙN CÁT VÙNG C A SÔNG 1.1 C ác khái ni m và đ nh ngh a v vùng c a sông

nh n ch đ th y v n bi n, x y ra trong kho ng không gian t ng đ i không

l n – m t v trí thu n l i cho n c sông đ ra bi n đ a đ n s thay đ i c b n

v ch đ th y đ ng l c, hóa lý và sinh h c trong môi tr ng n c, đ ng th i

xu t hi n hi n t ng xói mòn đáy và dòng b i tích d n đ n vi c thành t o c a bar c a sông Do v y gi i h n c a sông th ng đ c xác đ nh b i các d u

- Ch đ th y v n c a sông là ch đ th y v n bi n Chúng ph thu c vào ch đ th y v n c a toàn l u v c sông (dòng ch y, dòng bùn cát, quá trình dòng d n ) và ch đ th y v n bi n (dòng ch y, đ i ven b , dòng tri u, dao đ ng m c n c…)

+ nh h ng c a bi n truy n sâu vào trong sông đ c bi u hi n qua s dao đ ng m c n c (th y tri u và n c dâng) gây d n n c sông kèm theo quá trình truy n m n

c n cát, bãi tri u r ng l n, ti n thân c a đ ng b ng châu th delta c a sông

1.2 T ng quan v các c a sông c a Vi t Nam và vai trò c a c a sông trong phát tri n kinh t - xã h i:

N c ta có t i g n 3260 km b bi n (Móng Cái – Hà Tiên), d c theo b

bi n n c ta có r t nhi u c a sông và v nh Tính trung bình c kho ng 25 km

l i có m t c a sông, t c có kho ng h n 130 c a, nh ng s c a sông có tên, có giá tr khai thác, thì vào kho ng 89 c a, phân b theo các vùng, mi n nh trong b ng 1.1 th hi n Do đó vi c nghiên c u c a sông và b bi n v i ngu n tài nguyên vô cùng phong phú c a n c ta tr thành m t v n đ vô cùng c p bách và th i s

B ng 1.1: Th ng kê s c a sông theo vùng c a Vi t Nam

Vùng mi n Chi u dài b

bi n (km)

Chi u dài b bi n trên 1.000 km 2

S c a sông chính đ ra bi n

H u h t các c a sông đ u đ ra bi n ông, ch có 3 ÷ 4 c a sông đ vào

v nh Thái Lan Do b bi n tr i dài t v tuy n 10 đ n v tuy n 22, ch đ th y tri u, khí h u – khí t ng, đ a hình – đ a m o khác nhau đáng k , nên các c a sông n c ta có muôn hình, muôn v , quy lu t v n đ ng c ng h t s c khác nhau, vì v y đó là ngu n đ tài khoa h c – công ngh r t phong phú

Nhìn t ng th , các c a sông Vi t Nam có m t s s p x p khá thú v hai đ u đ t n c, B c B và Nam B , đ u có 2 h th ng sông g n nh đ i

x ng t nhiên

- H th ng sông d ng estuary đ vào các v nh n a kín: B c B , đó là

h th ng sông đ vào v nh H i Phòng; Nam B đó là h th ng đ vào v nh Gành Rái Nh ng v nh đó đ u là nh ng trung tâm giao thông v n t i th y l n,

v i các c ng quan tr ng: B c B đó là c ng H i Phòng; Nam B , đó là

c ng Cái Mép – Th V i

- H th ng sông d ng delta t o ra các châu th l n: B c B , đó là h

th ng sông H ng; Nam B , đó là h th ng sông C u Long Hai h th ng sông này t o ra 2 v a thóc kh ng l cho đ t n c, đ hi n nay n c ta tr thành m t trong nh ng n c hàng đ u trên th gi i v xu t kh u g o

Hai h th ng sông này đ u đ ra vùng bi n có th y tri u cao, chênh l ch

x p x 4m, nh ng B c B là ch đ nh t tri u, nh p đi u s ng khoan thai h n, còn Nam B có ch đ bán nh t tri u, nh p đi u s ng g n nh g p gáp h n

gi a đ t n c, mi n trung g y gu c v i các sông ng n t trên núi cao

đ xu ng vùng bi n có th y tri u th p mà quanh n m sóng l n, là đ a bàn thích h p c a các trung tâm ngh cá, và các vùng danh lam th ng c nh n i

v c S bi n đ i trong n m c a dòng bùn cát đ n c a sông, th m chí còn l n

h n so v i s bi n đ i c a dòng n c

Bùn cát mang đ n c a sông có ngu n g c bi n t ng đ i ph c t p M t

ph n là do sóng, dòng tri u cu n t bãi b i ven b , m t ph n khác s bùn cát

do dòng ch y sông mùa l mang ra b i tích vùng bãi xa ngoài c a, đ n mùa

Ngoài ra, nhi t đ n c t ng lên c ng làm gi m nh tính nh t c a n c,

t ng c ng chuy n đ ng Brown, xúc ti n hi u qu keo t , d n đ n s t ng lên

c a v n t c chìm l ng c a bùn cát

 Chuy n đ ng di đáy c a bùn cát khu v c c a sông:

T c đ dòng ch y t i vùng c a sông ph thu c vào t c đ c a dòng sông

và t c đ (h ng) c a dòng tri u ra vào c a sông Bùn cát đáy t th ng l u chuy n đ ng đ n c a sông s chuy n đ ng xuôi ng c xen k nhau ph thu c các đi u ki n c th c a th y v n sông và th y tri u G p tr ng h p c a sông có dòng d tr ng nêm m n, dòng ch y đáy th ng h ng v th ng l u kéo theo bùn cát đáy cùng đi Trong tình hình chung, bùn cát đáy b t k là t

th ng l u v hay t ngoài bi n t i đ u tích t l i trong đo n gi a hai gi i

h n trên và d i c a nêm m n Trong mùa l , khu v c b i tích có th b đ y

ra ngoài vùng xa h n

 Chuy n đ ng bùn cát l l ng t i khu v c c a sông:

Chuy n đ ng c a bùn cát l l ng có quan h m t thi t v i t c đ dòng

ch y T c đ dòng ch y vùng c a sông nh h ng tri u l i lúc l n lúc bé v i

h ng lúc lên lúc xu ng M t khác, d i tác d ng c a dòng ch y sông t

th ng l u, dòng ch y c a sông lúc thì t ng t c, lúc thì gi m t c Trong m t môi tr ng đa nguyên và không n đ nh nh th , s bi n đ i c a hàm l ng bùn cát t t nhiên là r t ph c t p

Do th y tri u lên xu ng có tính chu k , trong th i k tri u lên, n ng đ bùn cát s t ng d n lên t ng ng v i s t ng lên c a t c đ dòng tri u Mu n

ti u c a n ng đ bùn cát dòng tri u rút xu t hi n tr c th i đi m tri u dâng

đáy Hi n t ng l ch pha chuy n đ ng gi a bùn cát và dòng ch y nh v y g i

là chênh l ch th i đi m sa l ng M t khác, sau khi bùn cát r i xu ng đáy, do

s khác bi t gi a t c đ d ng và t c đ kh i đ ng, đ n khi t c đ t ng lên tr

l i đ n tr s t c đ d ng, bùn cát v n n m yên ch a kh i đ ng Cho đ n khi

t c đ dòng ch y ti p t c t ng lên, v t qua tr s t c đ kh i đ ng, bùn cát

m i b t đ u kh i đ ng Hi n t ng chênh l ch th i đi m trong tr ng thái kh i

đ ng g i là chênh l ch th i đi m kh i đ ng H t bùn cát càng m n, hai tr s chênh l ch sa l ng và kh i đ ng nêu trên càng l n

d ng Do nguyên nhân đó, ph n g n đáy quanh đi m d ng luôn t n t i vùng

có hàm l ng bùn cát cao V trí và tr s n ng đ bùn cát ph thu c bào đi u

ki n dòng ch y và bùn cát t sông ra bi n Vào mùa l , vùng có n ng đ bùn cát cao d ch xu ng h l u, mùa khô thì ng c l i Chênh l ch tri u l n s làm cho v trí đó l ch v h l u, chênh l ch tri u nh s đ y nó d ch lên th ng

l u S thay đ i c a v trí vùng đ c gi ng hoàn toàn v i s thay đ i v trí c a

đi m d ng Mùa l , bùn cát t th ng l u v nhi u, đ ng th i do tác d ng dòng d tr ng nêm m n m nh, bùn cát vùng đáy d t p trung, cho nên vào mùa l vùng n ng đ bùn cát cao rõ r t h n vào mùa khô S li u th c đo

ch ng t r ng, s t n t i vùng n ng đ bùn cát cao, nh h ng tr c ti p đ n

s b i l ng lòng sông, công tác n o vét c a c a sông này t p trung ch y u t i xung quanh đi m d ng

1.4 T ng quan tình hình nghiên c u v n chuy n bùn cát vùng c a sông trên th gi i và Vi t Nam

1.4.1 Tình hình nghiên c u ngoài n c

V n chuy n tr m tích đ c nghiên c u t r t s m nh Trung Qu c c

đ i, L ng Hà, Hy L p và qu c La Mã Nghiên c u b ng ph ng pháp lý thuy t và th c nghi m s m nh t đ c th c hi n b i nhà khoa h c DuBuat (1738-1809) ng i Pháp Ông xác đ nh v n t c dòng ch y gây ra xói mòn đáy, trong đó có xem xét đ n s khác nhau c a v t li u đáy DuBuat đã phát tri n khái ni m ma sát tr t Hagen (1797-1884) ng i c và Dupuit (1804-1866) ng i Pháp mô t v chuy n đ ng d c theo đáy và chuy n đ ng l l ng

c a tr m tích Brahms (1753) đ xu t m t công th c tính v n t c t i h n trên đáy v i v t li u là đá Công th c v n t i đáy đ u tiên d a vào đ d c và đ sâu đ c DuBoys (1847-1924) ng i Pháp đ xu t, ông khái quát quá trình

v n chuy n nh chuy n đ ng c a các h t tr m tích trong m t lo t các l p

n kho ng n m 1900, mô hình bi n đ i đáy đ u tiên đ c Fargue (1827-1910) ng i Pháp và Reynolds (1892-1912) ng i Anh xây d ng C

s nghiên c u v n chuy n tr m tích trong các máng thí nghi m đ c b t đ u

và Albert Y Kuo áp d ng mô hình hai chi u trung bình đ sâu nghiên c u

đ c đi m th y đ ng l c và v n chuy n bùn cát l l ng trong c a sông c a h

th ng sông Tanshui Rivers, ài Loan [43]

N m 2004, Wahyu W Pandoe và Billy L Edge ng d ng mô hình ADCIRC-3D tính toán dòng ch y và v n chuy n bùn cát d c b bi n v nh Mexico và d c b bi n Texas, k t qu cho th y mô hình cho k t qu t t khi áp

d ng cho các khu v c c a sông có đ d c nh [42]

N m 2005, C.H Wang, Onyx W.H Wai và C.H Hu phát tri n mô hình tính toán v n chuy n tr m tích cho vùng c a sông Pearl River (v nh Lingding) [23]

N m 2008, John C Warner, Christopher R Sherwooda, Richard P Signel, Courtney K Harris và Hernan G Arangoc phát tri n mô hình 3D couple sóng, dòng ch y và v n chuy n bùn cát b ng công c MCT (Model Coupling Toolkit) và áp d ng tính toán cho v nh Massachusetts [39] Và c ng trong n m 2008, Idris Mandang và Tetsuo Yanagi áp d ng mô hình 3D

ECOMSED đ c phát tri n b i HydroQual (2002) vào tính toán v n chuy n

tr m tích khu v c c a sông Mahakam, phía ông Kalimantan, Indonesia [38]

N m 2009, M Radjawane và F Riandini s d ng mô hình 3D vào mô

ph ng hoàn l u và v n chuy n bùn cát g n k t t 3 c a sông Angke, Karang

và Ancol vàotrong v nh Jakarta, Indonesia [40]

G n đây, trên th gi i đã xu t hi n nhi u công trình nghiên c u v đ ng

l c bùn cát, s di chuy n bùn cát l l ng và di đ y vùng c a sông, đáng l u

ý là các công trình nghiên c u c a Bijker E.W, Engelund & Fredsoe, Engelund & Hansen, Meyer Peter & MiFller, Bogardi J.L, Coleman J.M, Graf W.H, V.N Mikhalov

1.4.2 Tình hình nghiên c u trong n c

Vi t Nam, các nghiên c u liên quan đ n v n đ th y đ ng l c và v n chuy n bùn cát b t đ u đ c nghiên c u t nh ng n m 60 c a th k tr c Cho đ n nay các v n đ liên quan đ n th y đ ng l c và v n chuy n tr m tích

t i các vùng ven bi n Vi t Nam đang là m i quan tâm c a nhi u nhà khoa h c

và các c quan nghiên c u M t s c quan nghiên c u tiêu bi u trong l nh

v c này nh Khoa Khí t ng Th y v n H i d ng h c, HQGHN, Vi n Khoa h c Th y l i, Vi n C h c, Vi n H i d ng H c Nha Trang, Vi n Tài nguyên và Môi tr ng bi n H i Phòng, Quá trình v n chuy n tr m tích đ c nghiên c u trong Ch ng trình Bi n KT.03 (1991-1995), KHCN.06 (1996-2000), ngoài ra nó c ng đ c nghiên c u trong các

HKHTN-đ tài HKHTN-đ c l p c p nhà n c và trong ch ng trình bi n giai HKHTN-đo n 2001-2005 Ngoài ra nhi u đ tài, d án liên quan đ n tr m tích l l ng đ c th c hi n t i các c p, cùng nhi u công trình nghiên c u đ c công b trong các t p chí khoa h c trong n c [10]

inh V n u (2003 – 2012), nghiên c u các quá trình th y đ ng l c, lan truy n v t ch t b ng mô hình 3D (MDEC) Trong th i gian này, tác gi đã phát tri n và hoàn thi n d n mô hình cho m c đích nghiên c u th y đ ng l c, v n chuy n tr m tích và lan truy n ch t gây ô nhi m môi tr ng Các công trình tiêu bi u có th k đ n nh n m 2003, Các k t qu phát tri n và ng d ng mô hình ba chi u (3D) thu nhi t đ ng l c bi n ven và n c nông ven b Qu ng Ninh [11] N m 2005, Phát tri n mô hình tính toán v n chuy n ch t l l ng đ i

v i vùng bi n v nh H Long và kh n ng ng d ng trong vi c xây d ng h

th ng mô hình monitoring và d báo môi tr ng bi n và ng d ng mô hình dòng ch y ba chi u (3D) nghiên c u quá trình lan truy n ch t l l ng t i vùng

bi n ven b Qu ng Ninh [12, 13] N m 2006, Phát tri n và ng d ng mô hình tính toán v n chuy n ch t l l ng và bi n đ ng tr m tích đáy cho vùng bi n

V nh H Long [14] N m 2009, Mô hình vào tính toán v n chuy n tr m tích và

bi n đ ng đ a hình đáy áp d ng cho vùng bi n c a sông c ng H i Phòng [15]

N m 2012, ti n t i hoàn thi n mô hình ba chi u (3D) th y đ ng l c c a sông ven bi n [17]

N m 2010, Nguy n Th Sáo, Nguy n Minh Hu n, Ngô Chí Tu n và

ng ình Khá phân tích đánh giá bi n đ ng tr m tích l l ng, tr m tích đáy

và di n bi n hình thái khu v c c a sông B n H i và vùng ven b C a Tùng trên c s s li u 2 đ t kh o sát do khoa KT-TV-HDH th c hi n 8/2009 và 4/2010 và thu th p c a Công ty T v n GTVT (TEDI) n m 2000 [7] Tr n

H ng Thái, Lê V Vi t Phong, Nguy n Thanh Tùng, Ph m V n H i ng d ng

mô hình toán 2 chi u RMA2 và SED2D đ mô ph ng quá trình v n chuy n bùn cát trong sông - bi n t nh ng ngu n ô nhi m khác nhau do D án xây

d ng Nhà máy nhi t đi n Mông D ng gây nên [8] V Thanh Ca, áp d ng

mô hình 2 chi u tính toán dòng ch y t ng h p và v n chuy n bùn cát k t dính vùng ven b [2] V Thanh Ca, Nguy n Qu c Trinh, áp d ng ph ng pháp

tính sóng có n ng l ng t ng đ ng vào tính toán v n chuy n bùn cát d c

b khi nghiên c u v nguyên nhân xói l b bi n Nam nh [3]

N m 2011, Ph m S Hoàn và Lê ình M u áp d ng mô hình ECOMSED tính toán v n chuy n v t ch t l l ng t i d i ven bi n c a sông

Quan đi m h th ng trong nghiên c u đ ng l c vùng c a sông là r t c n thi t b i nó bao hàm t t c các y u t tác đ ng t ng h l n nhau Hi u đ c

m i quan h gi a các y u t , có th xác đ nh đ c giá tr ng u nhiên c a các thành ph n trong h th ng và m i liên quan c a chúng v i môi tr ng xung quanh Theo T.Uoterman thì phân tích h th ng là t p h p các lo i ph ng pháp

có kh n ng nghiên c u các h t nhiên ph c t p, đa bi n, đa thành ph n

và sa b i lòng d n, đ ng th i là các d li u đ u vào cho các mô hình toán, mô hình d báo s v n chuy n, b i l ng bùn cát

1.4.3.3 Ph ng pháp vi n thám, b n đ và h thông tin đ a lý (GIS)

Ph ng pháp vi n thám, b n đ và h thông tin đ a lý nghiên c u bi n đ ng

đ ng b , theo dõi, đánh giá hi n tr ng và di n bi n quá trình v n chuy n, b i

l ng bùn cát vùng c a sông ven bi n L u tr , c p nh t các thông tin k c d

li u b n đ ây là ph ng pháp h u hi u đ đánh giá hi n tr ng và di n bi n xói l , b i l ng bùn cát vùng c a sông ven bi n, sa b i lòng d n và thoát l d a trên các đi m nghiên c u chìa khóa; các t li u nh vi n thám ( nh v tinh, nh máy bay) qua các th i kì khác nhau Công ngh GIS giúp cho vi c l u tr , c p

nh t và s d ng có hi u qu các d li u đã có v quá trình v n chuy n, b i l ng bùn cát vùng c a sông ven bi n Ph ng pháp b n đ (mô hình không gian, tr c quan) giúp cho vi c th hi n tr c quan nh t các k t qu nghiên c u đ ng l c

bi n, s v n chuy n, b i l ng bùn cát vùng c a sông ven bi n

1.4.3.4 Ph ng pháp đánh d u phóng x nghiên c u chuy n đ ng c a bùn cát vùng c a sông

Nh ng th nghi m đ u tiên v vi c dùng các ch t phóng x đ nghiên c u

di chuy n c a tr m tích t nhiên đ c th c hi n t n m 1954, v i công trình

“Thames Siltation Investigation, Preliminary Experiments on the Use of Radioactive Tracers for Indicating Mud Movement” c a Putman, J.L, Smith, D.B; Allen, F., R an, G Th c ra, ph ng pháp này c ng đã có c s t các ph ng pháp đánh d u b ng ch t nhu m hóa h c do Zenkorich (Nga) đ xu t tr c đó

Trong g n 10 n m sau đó, k thu t này h u nh n m trong tay c a các nhà s n xu t đ ng v phóng x , là nh ng ng i đã phát tri n ph ng pháp ch

t o v t li u đánh d u Trong th i gian này, thông tin thu đ c t các đ t nghiên

c u th ng không nhi u do kh n ng x lý s li u th c nghi m b h n ch Sau

th i gian đó, v i s h p tác c a các nhà nghiên c u chuyên môn thu c nhi u

l nh v c, k thu t đ ng v đánh d u đã thu đ c nhi u thành t u đáng k

1.4.3.5 Ph ng pháp mô hình toán

Trong nghiên c u đ ng l c các vùng c a sông, vi c ng d ng các mô hình toán đã đ c phát tri n t nh ng n m 30 đ u th p k (L.X.S.Yalin, Tatsuaki Nakato, Jonh F.Kennedy, Jonh L.Vadnal…) Các mô hình tính toán

d báo các đ c tr ng đ ng l c bao g m: Mô hình đ ng l c th y v n t ng t ,

mô hình xác su t th ng kê, mô hình s tr th y đ ng

Ph ng pháp đ ng l c th y v n t ng t đ c V.G.GlusKov kh i x ng vào nh ng n m 30 c a th k này và đã đ c s d ng khá r ng rãi trong tính toán th y v n N i dung c b n c a ph ng pháp là l a ch n các c a sông

t ng t v i c a sông nghiên c u v đi u ki n đ a lý t nhiên mà các c a sông đó có tài li u quan tr c ng th i gi thi t r ng các đ c tr ng đ ng l c

c a vùng c a sông nghiên c u g n gi ng ho c t ng t nh các vùng c a sông

có cùng đi u ki n t nhiên đây có hai cách s d ng ph ng pháp t ng t :

tr c ti p và gián ti p T ng t tr c ti p đ c s d ng khi các c a sông t ng

t có đi u ki n t nhiên g n gi ng nh c a sông nghiên c u Trong tr ng h p này các đ c tr ng đ ng l c c a c a sông nghiên c u có th xác đ nh b i các

ng u nhiên, các quá trình MarKov (chu i MarKov), ph ng pháp th nghi m

th ng kê (ph ng pháp Monte – Korlo), ph ng pháp t h p…

Ph ng pháp mô hình s tr th y đ ng đ c phát tri n m nh vào nh ng

n m 70, cùng v i s ra đ i c a h th ng máy tính đi n t Mô hình s tr th y

đ ng dùng đ tính toán d báo các đ c tr ng đ ng l c vùng c a sông

Hi n nay, trên th gi i đã có nh ng mô hình và ph n m m khá m nh có

th ng d ng r t t t đ tính toán di n bi n lòng d n cho vùng c a sông nh

h ng tri u, nh mô hình DELFT3D tr ng i h c Công ngh Delft (Hà Lan), MIKE 21 &MIKE 3 c a Vi n th y l c an M ch DHI, mô hình Sim D

c a Canada v.v… Tùy theo s phát tri n và ti n b c a Khoa h c – Công ngh , các mô hình toán s đ c hoàn thi n d n, s có nh ng ph n m m ng

và sau khi xây d ng công trình, s n ph m đ u ra và chuy n giao k t qu đ tài

đ n ng i s d ng

K t lu n ch ng 1

C a sông là đ i t ng đ a lý đ c bi t v nhi u m t, có v trí và vai trò r t quan tr ng đ i v i đ i s ng con ng i, nên t lâu là đ i t ng nghiên c u

ph c v vi c khai thác s d ng và ch nh tr Vi c nghiên c u c a sông n c

ta đã đ c quan tâm ti n hành, nh ng ch y u trong khuôn kh c a các đ tài

và ch ng trình khoa h c c a Nhà n c Các nghiên c u chuyên đ d i

d ng các lu n án khoa h c ch y u t p trung vào các l nh v c th y v n – th y

l c, đ a ch t – đ a m o và h sinh thái ven bi n Các ph ng pháp nghiên c u

khá đa d ng, đ c l a ch n áp d ng tùy thu c vào n i dung c a chuyên đ

M t ph ng pháp r t có hi u qu đ c áp d ng trong nghiên c u c a sông

hi n nay là ng d ng các mô hình toán s tr nghiên c u, tính toán, đánh giá

v n chuy n bùn cát làm c s cho vi c đ xu t các gi i pháp ch nh tr ph c v

phát tri n kinh t xã h i và phòng tránh và gi m nh thiên tai

CH NG 2: I U KI N T NHIÊN VÀ TÌNH HÌNH KINH T XÃ

H I C A VÙNG NGHIÊN C U 2.1 c đi m t nhiên

Hình 2.1: Hình nh c a áy trên nh v tinh

2.1.2 c đi m đ a hình

Khu v c ven bi n C a áy t ng đ i b ng ph ng, h i nghiêng v phía

bi n, đ d c nh , dao đ ng t 0,04 đ n 0,05 m/km cao trung bình vùng

ven bi n khu v c nghiên c u dao đ ng t 0 đ n 2 m V i các h th ng đê quai

l n bi n đã làm nên các khu v c có đ a hình t ng đ i th p

2.1.3 c đi m đ a ch t và ki n t o

L u v c sông áy có ph n l n di n tích thu c đ ng b ng châu th sông

H ng nên các đ c đi m đ a ch t g n li n v i s hình thành c a đ a ch t sông

H ng Vùng đ i núi phía Tây Nam có c u t o Cacxt đá vôi ch u s tác đ ng

m nh m c a các đi u ki n t nhiên, nhi t đ gây ra phong hóa đ t đá t o ra

n n đ a ch t nham th ch Nham th ch đây phân b ph c t p, di p th ch, sa

di p th ch chi m ph n l n đ cao trung bình t 500 – 1500m Vùng đ ng

b ng là các l p tr m tích b i t , các t ng sét cát dày 0,8 ÷ 1m có k t c u ch t

ch Lòng sông g m có tr m tích v i t ng cát thô có màu vàng nh t, l p th c

v t ch a phân hóa h t, phía trên có l p phù sa nông, đ ng kính trung bình

h t lòng sông vào kho ng d50 = 92mm

Theo k t qu kh o sát đ a ch t, đ a t ng giai đo n nghiên c u kh thi

và thi t k k thu t, t trên xu ng d i khu v c xây d ng do HEC1 kh o sát

- L p 2a: t sét n ng – sét màu nâu, xám nâu, xám ghi, xám nh t

Tr ng thái d o ch y ch y, k t c u kém ch t v a – kém ch t Phân b r ng

kh p khu v c công trình Chi u dày t 0,3 ÷ 3,0m, ngu n g c b i tích (aQ)

- L p 3: t á sét n ng – sét có n i là á sét trung màu nâu, nâu nh t

th u kính m ng Chi u dày l p t 0,5 ÷ 3m ngu n g c b i tích (aQ)

- L p 5: Cát h t nh - thô ch a h t b i và v y mica nh , màu xám nâu,

xám đen Trong l p có n i xen k p các th u kính m ng á cát, sét – á sét n ng,

h n h p cu i s i cát, bão hòa n c Kích th c h t l n d n theo đ sâu (t cát

h t nh đ n thô), k t c u t kém ch t t ng lên ch t v a Giá tr xuyên tiêu chu n: N = 7-25 búa/30cm, phân b r ng kh p khu v c công trình Chi u dày

th m dò t 14,5 ÷ 24,2 m, ngu n g c b i tích (aQ)

- L p 6: t á sét n ng – sét màu nâu g , nâu nh t, vàng nâu Tr ng thái

n a c ng – d o c ng, k t c u ch t v a Giá tr tiêu chu n: N = 8-11 búa/30cm Phân b các v trí h khoan máy: VC2, VC3, VC5 và VC6 Chi u dày l p t 2,5 ÷ 4,0m, ngu n g c b i tích (aQ)

- L p 7: H n h p cu i s i cát ch a sét, h n h p cu i s i cát đ n h n h p cát cu i s i màu nâu nh t, xanh nh t, xám đen, xám vàng, xám xanh Cu i có kích th c 20 ÷ 60 mm chi m 30 ÷ 40%, s i kích th c 2 ÷ 20 mm chi m 30

÷ 40%, cát nh - v a chi m 20 ÷ 30%, đ t sét chi m 0,0 ÷ 10% Thành ph n

cu i s i cát ch y u là th ch anh c ng ch c Cu i s i t ng đ i tròn c nh đ t sét m m – d o ch y Bão hòa n c k t c u ch t v a – r t ch t Giá tr tiêu

chu n: N = 58-72 búa/30cm Phân b các v trí h khoan máy t VC2 đ n VC8 Chi u dày th m dò 4,5 ÷ 5,1m, ngu n g c b i tích (aQ)

2.2 c đi m khí t ng, khí h u

2.2.1 M ng l i các tr m khí t ng

Trên l u v c sông áy có t ng s 25 tr m khí t ng và đo m a nh ng

t i nay ch còn 25 tr m trong đó có 8 tr m khí t ng còn ho t đ ng là Ba Vì,

S n Tây, Hà N i, Hà ông, Ph Lý, Nho Quan, Ninh Bình, Nam nh Có

nh ng tr m đo m a đã đ c quan tr c s m nh tr m Láng (1886), Hà ông (1936), S n Tây (1933), Nam nh (1911), Nho Quan (1935), Ninh Bình (1930), V n Lý (1927), Lim S n (1919) Tuy nhiên giai đo n tr c khi hòa bình n m 1954 s li u quan tr c th ng b gián đo n b i chi n tranh tài li u không liên t c ch t l ng không t t h n ch cho vi c s d ng

Min 5,5 5,4 7,0 12,1 17,2 19,2 18,8 22,5 16,7 13,3 9,0 5,1

2.2.2.2 m

m không khí trung bình tháng trong nhi u n m kho ng (82-90)%

Nh ng tháng đ u mùa đông đ m không khí xu ng r t th p, th p nh t kho ng 42% gây ra hi n t ng khô hanh

T ng l ng m a trung bình nhi u n m vùng c a áy mang đ c tr ng

c a vùng ven bi n Nam nh, Ninh Bình kho ng 1.750mm Mùa hè l ng

m a d i dào và t p trung vào các tháng VI, VII, VIII chi m 70% l ng m a

c n m Mùa đông tiêu bi u là m a nh , m a phùn th nh hành vào n a cu i mùa đông tháng II, III

tháng có bão, các c n bão đ b vào vùng này th ng gây ra m a l n trong

th i gian vài ba ngày liên ti p

T ng s gi n ng trong n m dao đ ng trong kho ng t 1.600 – 1.700

gi V hè thu có s gi n ng cao kho ng t 1.100 – 1.200 gi chi m 70% s

Do v trí đ a lý c a m t vùng c a sông ven bi n nên c a sông áy luôn

ch u nh h ng c a bão, áp th p nhi t đ i, giông và các hình thái th i ti t b t

l i vùng c a sông ven bi n Theo s li u th ng kê c a T ng c c Khí t ng –

Th y v n, trung bình m i n m đây có 2 c n bão đ b tr c ti p vào và

th ng xuyên ch u nh h ng c a các c n bão và áp th p nhi t đ i đi vào

bi n đông Hình thái th i ti t này xu t hi n t tháng 5 đ n tháng 11, nhi u

nh t vào tháng 6 đ n tháng 9 gây thi t h i v ng i và c a cho các huy n ven

bi n C n bão s 5 xu t hi n tháng 9/1996 và c n bão n m 2006 có s c gió

gi t trên c p 12 là các tr n bão hi m có trong g n 100 n m l i đây đã gây thi t

h i n ng n cho đ a ph ng

2.3 c đi m h i v n

2.3.1 Th y tri u

Vùng c a sông áy b nh h ng th y tri u V nh B c B và có ch đ

nh t tri u, m t ngày có m t đ nh và m t chân tri u, th i gian tri u lên kho ng

11 gi và tri u xu ng kho ng 13 gi Th y tri u t i vùng bi n Nam nh, Ninh Bình thu c lo i nh t tri u, biên đ tri u trung bình t 1,6 – 1,7m, l n

nh t là 3,31m và nh nh t là 0,11m

l n th y tri u là chênh l ch m c n c đ nh tri u và chân tri u, c kho ng 15 ngày có 1 chu k n c c ng và 1 chu k n c ròng (đ l n th y tri u b ) nh h ng c a th y tri u m nh nh t vào các tháng mùa ki t, gi m

đi trong các tháng l l n

Th i gian tri u l n trong ngày kho ng 8 - 9 gi , th i gian tri u xu ng kho ng 15 - 16 gi Hàng tháng trung bình c 2 l n tri u c ng, 2 l n tri u

ki t, m i k tri u kho ng 14 - 15 ngày

Sóng đ nh tri u truy n sâu vào n i đ a 150 km v mùa c n và 50 – 100km v mùa l Hình d ng đ ng quá trình m c n c gi trong mùa ki t phù h p v i đ ng quá trình tri u bi n, nh ng các tháng mùa l y u t l có tác đ ng l n vào hình d ng đ ng quá trình nh t là vùng c a sông và đo n sông g n bi n

Ranh gi i xâm nh p m n: Trong các tháng mùa l (tháng VI ÷ X) m n

h u nh không xâm nh p vào trong sông do dòng ch y th ng ngu n đ v

r t l n M c đ xâm nh p m n v mùa c n qua các th i k c ng đã có bi n

đ ng Tr c n m 1987 khi ch a có h ch a Hoà Bình m n xâm nh p khá sâu (Trên sông áy kho ng 20 ÷ 22 km và trên sông Ninh C kho ng 30 ÷ 32 km) Sau n m 1987 nh t là t n m 1992 tr l i đây h Hoà Bình đi vào ho t

đ ng đ y đ , ranh gi i m n đ c đ y lùi kho ng 5 ÷ 6 km c i thi n đi u ki n

l y n c ng t (c v th i gian và không gian cho nhi u c ng vùng tri u), m t khác c ng do quá trình b i l ng m nh vùng c a sông dài ra nên ranh gi i m n

c ng lùi xu ng T ng lai còn có thêm h ch a trên các nhánh l n c a sông

H ng thì ranh gi i m n v mùa ki t còn đ c đ y xa ra phía c a sông

Vào mùa đông (t tháng XI - III n m sau), h ng sóng chính ngoài

kh i là h ng ông B c v i t n su t 51,7%.Tuy nhiên, do nh h ng b i đ a hình có h ng ông B c - Tây Nam, vùng ven b khu v c c a áy th nh hành sóng h ng sóng ông và ông Nam Vào mùa hè (t tháng VI - IX),

h ng sóng nam th nh hành ngoài kh i chi m 37¸60% và vùng ven bi n là các h ng sóng ông Nam chi m 24% và Nam chi m 20% V m t đ l n, sóng trong mùa hè có đ cao l n h n trong mùa đông, do ch u nh h ng

m nh c a bão và áp th p nhi t đ i cao sóng ven b l n nh t t i 4 - 5 m và ngoài kh i là 9 - 10 m

2.3.3 Ch đ dòng ch y

Sông áy đo n c a sông ch y qua gi a hai t nh Nam nh và Ninh Bình, đây là con sông có hàm l ng phù sa l n, là ngu n cung c p n c t i cho t nh, đ ng th i c ng là con sông nh n n c tiêu Chi u r ng trung bình

c a sông kho ng (400 – 500)m Mùa l trên sông áy b t đ u t tháng t đ n

h t tháng m i, l chính v trên sông áy th ng t 15 tháng 7 đ n 15 tháng

8, có n m mu n đ n cu i tháng 8 V mùa l , do l ng n c t ngu n đ v nhi u, m n b đ y lùi ra phía bi n nên các c ng vùng tri u l y đ c n c t i,

đ c bi t là các c ng t C ng CT3 tr v th ng l u

V mùa ki t, ch u tác đ ng đi u ti t c a ngu n n c th ng ngu n nên

m c n c mùa ki t ch u nh h ng chung c a h th ng sông H ng, tuy nhiên vào các tháng mùa ki t, sông áy đo n ch y qua đ a ph n t nh Nam nh, Ninh Bình ch u tác đ ng m nh c a thu tri u Vào các k tri u c ng, th i

đi m đ nh tri u m c n c sông dâng cao, các c ng vùng tri u có th l a đ c

- Tr m H ng Thi đo l u l ng 1962 t i 1978 sau đó h c p ch còn đo

m c n c t i nay

- Tr m Ba Thá đo l u l ng t 1965 t i 1980 sai đó h c p ch còn đo

m c n c t i nay

- Tr m H u L i ng ng đo n m 1970

Tr m m c n c: có 9 tr m đo m c n c cho t i nay ch còn 6 tr m đo liên t c, tr m c B đã ng ng ho t đ ng, tr m Nho Quan, Chí Th y ch quan tr c trong mùa l

B ng 2.9: L i tr m th y v n thu c l u v c sông áy

14 Tr c

Ph ng Ninh C 1964-2008 H,Q,R

L u l ng và phù

sa đo t 2001 t i nay ch đo theo mùa

15 Phú L Ninh C 1960-2000 H

Hình 2.2: B n đ các tr m khí t ng th y v n l u v c sông áy

Ngoài các tr m th y v n trong l u v c còn có các tr m đo các sông có liên quan t i l u v c nh các tr m Hòa Bình tr m c p I, Trung Hà tr m c p III trên sông à, S n Tây, Hà N i tr m c p I, H ng Yên tr m c p III trên sông H ng Các tr m này đ u có s li u quan tr c l u l ng, m c n c phù

sa ch t l ng tài li u t t ph c v cho tính toán th y v n l u v c sông áy

Các tr m th y v n trên thu c Trung tâm Khí t ng th y v n thu c B Tài nguyên và Môi tr ng qu n lý có ch t l ng tài li u t t tin c y s d ng

đ c trong tính toán th y v n

2.4.2 M ng l i sông ngòi

 Sông áy:

Sông áy nguyên là m t ph n dòng ch y t nhiên c a sông H ng nên nó

v a có l u v c riêng đ ng th i l i liên h m t thi t v i sông H ng t i thành m t

l u v c th ng nh t Sông áy b t ngu n t bãi Yên Trung huy n an Ph ng

t nh Hà Tây, ch y theo h ng Tây B c – ông Nam qua các huy n Hoài c,