Phân tích vai trò của các yếu tố đối với sự hình thành ,phát triển nhân cách.

A.ĐẶT VẤN ĐỀ Loài người từ khi ra đời đã trải qua biết bao biến động,thay đổi.Cùng với sự phát triển và đổi thay của xã hội thì những giá trị được coi là chuẩn mực về nhân cách cũng dần

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

Loài người từ khi ra đời đã trải qua biết bao biến động,thay đổi.Cùng với sự phát triển và đổi thay của xã hội thì những giá trị được coi là chuẩn mực về nhân cách cũng dần được hình thành và phát triển cho phù hợp với đời sống.Thế nhưng,trong môi trường toàn cầu hóa,ảnh hưởng rất nhiều từ yếu tố bên ngoài đã tác đông không nhỏ đến nhân cách của mỗi người,gây khó khăn cho việc xây dựng, phát triển nhân cách.Để hiểu

rõ hơn về vấn đề này,em xin chọn đề bài: “Phân tích vai trò của các yếu tố đối với sự hình thành ,phát triển nhân cách.Liên hệ thực tiễn”.Do kiến thức của em còn hạn chế

nên bài làm khó tránh khỏi thiếu sót.Mong thầy cô góp ý để bài làm của em được tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.Khái niệm

Hiện nay có nhiều khái niệm về nhân cách nhưng nhân cách thường được xác định như

là một hệ thống các quan hệ của con người đối với thế giới xung quanh và đối với bản thân mình

Trong quá trình sống của mình,con người đã làm biến đổi các phẩm chất tự nhiên của mình,nhưng những biến đổi đó không tạo ra nhân cách.Nhân cách được hình thành và phát triển như những quan hệ xã hội mà trong đó cá nhân đang lớn lên và đang được biến đổi,bắt đầu quá trình hoạt động sống của mình Không phải sự biến đổi các đặc điểm cá thể tự nhiên của con người là nguyên nhân của sự hình thành con người như là một nhân cách mà ngược lại sự hình thành con người như một nhân cách là nguyên nhân của sự biến đổi và phát triển các đặc điểm cá thể của con người

Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một các nhân biểu hiện ở bản sắc

và giá trị xã hội của người ấy

Có 5 nhân tố chính tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách Di truyền, hoàn cảnh sống, nhân tố giáo dục, nhân tố hoạt động, nhân tố giao tiếp

II.Vai trò của các nhân tố đối với sự hình thành phát triển nhân cách

1.Nhân tố di truyền:

Theo sinh vật học hiện đại, di truyền là mối liên hệ kế thừa của cơ thể sống đảm bảo sự tái tạo ở thế hệ mới những nét giống nhau về mặt sinh vật đối với thể hệ trước và đảm bảo năng lực đáp ứng những đòi hỏi của hoàn cảnh theo một cơ chế định sẵn

Bẩm sinh di truyền là những đặc điểm giải phẫu sinh lý của hệ thần kinh và các cơ quan cảm giác, vận động Đối với một số cá thể khi ra đời đã nhận được một số đặc điểm về cấu tạo và chức năng của cơ thể của các thể hệ trước thông qua con đường di truyền, trong đó có các đặc điểm và chức năng của các cơ quan giác quan và não Những đặc điểm của hoạt động thần kinh cấp cao được biểu hiện ngay từ những ngày đầu của cá thể Tuy nhiên không thể khẳng định vai trò quyết định của yếu tố di truyền trong sự hình thành và phát triển của nhân cách

Để nhận thức rõ vai trò của nó, ta cần phải thừa nhận một thực tế là mọi cơ thể bình thường đều có thể phát triển tốt đẹp đời sống tinh thần của mình Hơn thế, hoạt động tâm sinh lý của con người còn có khả năng bù trừ (sự thiếu hụt của giác quan này có thể làm gia tăng khả năng của một giác quan khác) Ngoài ra, sự tác động của yếu tố di truyền đến từng giai đoạn phát triển và đối với từng hoạt động cụ thể là khác nhau (VD: khả năng tiềm tàng của bộ máy phân tích âm thanh cần phải được phát triển và bồi dưỡng từ thời thơ ấu Nó là đặc điểm di truyền, khác với những đặc điểm khác của cơ thể) Tóm lại, bẩm sinh di truyền đóng vai trò đáng kể trong sự hình thành và phát triển của tâm lý nhân cách Chính nó tham gia vào sự tạo thành cơ sở vật chất của các hiện tượng tâm lý Từ đó khẳng định vai trò tiền đề vật chất của yếu tố di truyền đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

VD: Moza là nhà soạn nhạc thiên tài và cũng là một nghệ sĩ xuất sắc xuất thân trong một gia đình đã có truyền thống âm nhạc lâu đời, đó là một cơ sở di truyền bẩm sinh giúp tạo một tiền đề để nhân cách của Moza phát triển mạnh mẽ

2 Hoàn cảnh sống:

a Hoàn cảnh sống tự nhiên

Như ta dã biêt, mỗi dân tộc sống trên một lãnh thổ nhất định, có cái độc đáo của địa lý Những điều kiện đó quy định đặc điểm của các dạng, các ngành sản xuất, đặc tính của nghề nghiệp và một số nét riêng trong sáng tạo nghệ thuật Qua đó quy định các giá trị vật chất và tinh thần ở một mức độ nhất định Cho nên có thể nói rằng tâm lý dân tộc mang dấu ấn của hoàn cảnh thiên nhiên thông qua khâu trung gian là phương thức sống Xét cho cùng, nhiều phong tục tập quán đều có nguồn gốc từ điều kiện và hoàn cảnh

tự sống tự nhiên Một số nét tâm lý nào đó của bản địa, của nghề cũng có thể hiểu theo logic ấy Nhân cách như một thành viên của xã hội, chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên thông qua những giá trị vật chất và tinh thần, qua phong tục tập quán của dân tộc, của địa phương, của nghề nghiệp – những cái vốn có liên hệ với điều kiện tự nhiên ấy

và qua phương tức sống của bản thân nó

b.Hoàn cảnh xã hội.

Trước hết cần nhận thức về ảnh hưởng nói chung của xã hội đối với sự phát triển của tâm lý nhân cách Rõ ràng là không có sự tiếp xúc với con người thì cá thể lớn lên và phát triển trong trạng thái động vật, nó không thể trở thành một con người, một nhân cách Nhân cách đó là một sản phẩm của xã hội Như thế có nghĩa là một đứa trẻ muốn trở thành nhân cách phải có sự tiếp xúc với người lớn để nắm vững tri thức, kinh nghiệm lịch sử xã hội, để chuẩn bị bước vào đời sống lao động và văn hóa của nhân loại

Trong tất cả các mối quan hệ xã hội, nhân cách không chỉ là một khách thể mà còn là một chủ thể Cá nhân là một tồn tại có ý thức, nó có thể lựa chọn phương thức sống của

mình và do đó lựa chọn những phản ứng khác nhau trước những tác động của hoàn cảnh xã hội

Trong môi trường xã hội ta còn thấy những hiện tượng tâm lý xã hội quần chúng khác có ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý nhân cách Dư luận và tâm trạng chung, đó

là sự phán xét đánh giá của đông người về sự kiện đời sống xã hội của hoạt động tập thể của hành vi cá nhân Dư luận được hình thành âm thầm hoặc có ý thức Có thể đóng vai trò tích cực hoặc tiêu cực trong đời sống được bắt đầu từ sự kiện thật hay bịa đặt Nó nảy sinh và phát triển trên tâm trạng của xã hội và có ảnh hưởng trở lại tâm trạng đó

-Tâm trạng chung bao trùm bầu không khí lạc quan hay bi quan – sức phấn đấu chung

của nhóm hay cá nhân đều chịu tác động của tâm trạng chung đó.(Ví dụ:lời nói,cử chỉ,việc làm…của một thành viên)

-Thi đua là phương thức tác động qua lại giưa các cá nhân, nhóm và tập thể làm tăng

cho kết quả hoạt động cua nhau nhiều phẩm chất nhân cách, tập thê được phát triển qua thi đua

-Bắt chước thể hiện ra trong mọi lĩnh vực của đời sống, bắt chước diễn ra một cách có

ý thức hay không có ý thức, bắt chước trong giao tiếp, trong cách ăn mặc, ngôn ngữ.v.v

Liên hệ thực tế:

Một đứa trẻ được sinh ra trong một hoànn cánh sống thiếu thốn cả về thể xác lân tinh thân thường có sự hình thành và phát triển nhân cách không tốt bằng những đứa trẻ có điều kiện sống tôt Một nghiên cứu khoa học ở Mỹ cho thấy 90% trẻ em hư hỏng là do hoàn cảnh xô đẩy vào co đường tội lỗi Điều đó cho thấy tầm quan trọng của hoàn cảnh sống

3 Nhân tố giáo dục:

Theo quan điểm của tâm lý học và giáo dục học hiện đại thì giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong sự phát triển nhân cách

Giáo dục là một hoạt động chuyên môn của xã hội nhằm hình thành và phát triển nhân cách của con người theo yêu cầu của xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất

định Trong tâm lý học, giáo dục thường được hiểu như là quá trình tác động có ý thức,

có mục đích và có kế hoạch về mặt tư tưởng đạo dức và hành vi trong tập thể trẻ em và học sinh, trong gia đình và cơ quan giáo dục ngoài trường Nhưng thực tế giáo dục còn

có nghĩa rộng hơn thế bao gồm cả việc dạy học và hệ thống các tác động sư phạm khác, trực tiếp hay gián tiếp trong và ngoài lớp Vai trò của giáo dục trong sự phát triển nhân cách được thể hiện bởi các đặc điểm sau:

-Giáo dục vạch ra chiều hướng cho sự hình thành và phát triển của nhân cách và dẫn dắt nhân cách của học sinh theo chiều hướng đó

-Giáo dục có thể mang lại những cái mà yếu tố bẩm sinh di truyền không mang lại (VD: Nếu một đứaa trẻ sinh ra bình thường không khuyết tật thì theo sự tăng trưởng của

cơ thể, đến một giai đoạn nào đó đứa trẻ sẽ biết nói Nhưng muốn biết đọc thì đứa trẻ phải học)

-Giáo dục có thể bù đắp những thiếu hụt do bệnh tật mang lại (VD: bằng phương pháp giáo dục đặc biệt cho trẻ em khuyết tật bẩm sinh thì có thể phục hồi được các chức năng

đã mất, hoặc có thể phát triển tài năng một cách bình thường Như nhạc sĩ ghi ta Văn Vượng bị mù từ bé, nhưng nhờ có giáo dục mà trở thành tài năng âm nhạc

-Giáo dục có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu, do tác động tự phát của môi trường gây nên và làm cho nó phát triển theo chiều hướng mong muốn của xã hội (VD: Như sự cải tạo lao động đối với người phạm pháp)

-Giáo dục có thể đi trước hiện thực, trong khi tác động tự phát của xã hội chỉ có thể ảnh hưởng đến cá nhân ở mức độ hiên có của nó (VD: mục tiêu giáo dục của nước ta là xây dựng con người mới XHCN Đây chính là điểm tiên tiến của giáo dục)

-Những công trình nghiên cứu về tâm lý học và giáo dục học cho thấy sự phát triển tâm

lý của trẻ em chỉ có thể diễn ra tốt đẹp trong điều kiện của sự dạy học và giáo dục Tuy nhiên giáo dục chỉ vạch ra phương hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách học

sinh và húc đẩy quá trình hình thành và phát triển theo hướng đó Còn cá nhân học sinh phát triển đền mức nào, có theo hướng đó hay không con tùy thuộc vào bản thân học sinh đó Cần phê phán quan điểm cho rằng giáo dục là vạn năng, xem đứa trẻ như tờ giấy trắng mà muốn vẽ gì lên đó thì vẽ Như vậy giáo dục một mặt cung cấp cho con người tri thức, mặt khác hình thành trong họ những phẩm chất tâm lý cần thiết theo yêu cầu của sự phát triển xã hội

4 Nhân tố hoạt động:

Con đường tác động có mục đích, tự giác của xã hội bằng giáo dục đến thế hệ trẻ không có hiệu quả nếu như bản thân học sinh không tiếp nhận, không hưởng ứng những tác động đó, không trực tiếp không trực tiếp tham gia vào hoạt động tâm lý, hình thành nhân cách Bởi vậy, hoạt động mới là nhân tố tác động trực tiếp đến sự hình thành và phát triển của nhân cách của cá nhân Điều này hoàn toàn phù hợp với quy tắc tự thân vận động, về động lực bên trong của sự phát triển nói chung Hoạt động là những biểu hiện phong phú về tính tích cực của nhân cách

Hoạt động của con người là hoạt động có mục đích, mang tính xã hội cộng đồng, được thực hiện bằng các thao tác nhất định Thông qua hai quá trình đối tượng hóa và chủ thể hóa trong hoạt động mà nhân cách được bộc lộ và hình thành Nói cách khác, hoạt động chính là nhân tố quyết định trực tiếp sự hình thành và phát triển của nhân cách

Liên hệ thực tế:

Các nghiên cứu khoa học của các nhà khoa học cho thấy, những đứa trẻ thường xuyên được tổ chức hoạt động vui chơi bổ ích thường có sự phát triển tâm lý nhân cách tôt hơn những đứa trẻ phải tham gia các hoạt động không tốt (VD như những đứa trẻ từ nhỏ đã phải lo đi kiếm ăn) hoặc những đứa trẻ ít hoạt động

5 Yếu tố giao tiếp:

Khác với hoạt động, đối tượng của giao tiếp là những chỉnh thể tâm lý sống động, những nhân cách hoàn chỉnh Ở đây diễn ra hoạt mối quan hệ giữa chủ thể và chủ thể Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội loài người.Nhu cầu giao tiếp là một nhu cầu xã hội cơ bản, xuất hiện sớm nhất ở con người Sự phát triển của cả một cá nhân được quy định bởi sự phát triển của tất cả các cá nhân khác mà nó giao tiếp trực tiếp hoặc gián tiêp với họ Chính con người làm xuất hiện, duy trì, phát triển giao tiếp

và trở thành sản phẩm của giao tiếp

Nhờ giao tiếp con người tham gia vào các mối quan hệ của xã hội, lĩnh hội nền văn hóa xã hội, chuẩn mực xã hội, đồng thời thông qua giao tiếp, con người đóng góp năng lực của mình vào kho tàng chung của nhân loại

Trong giao tiếp, con người không chỉ nhận thức người khác, nhận thức các quan hệ

xã hội, mà còn nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu so sánh mình với người khác, với chuẩn mực xã hội, tự đánh giá bản thân mình như là một nhân cách

III.Liên hệ thực tiễn

Có thể thấy rằng năm yếu tố nêu trên chi phối sự hình thành và phát triển của nhân cách con người Nếu cả năm yếu tố này tác động đến con người theo cùng một hướng, trên những quan điểm giáo dục đúng đắn, thống nhất thì việc hình thành và phát triển nhân cách của con người chắc chắn sẽ tốt Còn nếu tác động đến con người theo những cách trái chiều thì sẽ vô hiệu hóa, triệt tiêu lẫn nhau, gây ảnh hưởng xấu đến hình thành nhân cách con người Trong hoàn cảnh xã hội ở nước ta hiện nay khi mà quan hệ sản xuất phong kiến được thay bằng quan hệ sản xuất của thời kỳ quá độ chủ nghĩa xã hội thì nhân cách con người cũng được thay đổi,vị trí đó sẽ kích thích tính tích cực, nhu cầu, hứng thú và lý tưởng…

Giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người.Giáo dục có tính tiên tiến và có thể đi trước vạch đường cho nhân cách do vậy nếu đưa giáo dục dân số vào nhà trường sẽ giúp cho thế hệ trẻ có những định hướng giá trị nhân cách đúng đắn, có nhận thức, thái độ và hành vi hợp lý, có hiểu biết về vấn đề

dân số Giáo dục có thể bù đắp những thiếu hụt do khuyết tật bẩm sinh, hoặc bệnh tật đem lại cho con người trường hợp Nguyễn Ngọc Ký tuy không còn đôi tay những vẫn trở thành giáo viên, hay nghệ sỹ ghi ta Văn Vượng bị mù từ bé, nhưng nhờ có giáo dục

mà trở thành tài năng âm nhạc Đây là cơ sở để tổ chức các trường dạy trẻ em khuyết tật, trẻ em thiệt thòi Ngoài ra giáo dục còn giúp các em co tư chất tốt phát triển: các trường năng khiếu, trường đáo tạo chất lượng cao

Môi trường xã hội ngoài những ảnh hưởng tích cực, còn gây ra những tiêu cực Giáo dục có khả năng giúp học sinh phòng ngừa, loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực, động viên được tính tự giác rèn luyện, học tập của học sinh Đó chính là hiệu quả giáo dục đối với những trẻ em hư, trẻ em phạm pháp hoặc cải tạo lao động đối với người phạm pháp Giao tiếp là hình thức đặc trưng cho quan hệ giữa người với người, nó là điều kiện tồn tại của con người, nó giữ vai trò quan trọng trong sự hình thành phát triển tâm lý nhân cách nếu không có giao tiếp mỗi cá nhân khó có thể hình thành và phát triển nhân cách của bản thân bởi không có giao tiếp thì cá nhân sẽ không thể tham gia vào hoạt động giáo dục trường hợp những em bé được chó sói nuôi: đi bằng bốn chân, không biết nói chỉ biết rú như sói, không biết ăn thịt chín, không mặc quần áo Chẳng hạn như việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên Luật, thì thông qua quá trình tác động có ý thức, có kế hoạch thì mục tiêu của nhà trường là đào tạo ra những cử nhân Luật có phẩm chất chính trị và phảm chất đạo đức, có kiến thức và năng lực để có thể tự nghiên cứu cũng như giải quyết được những vấn đề cơ bản trong lĩnh vực lập pháp (thể hiện tính tiên tiến của giáo dục)

Tuy nhiên giáo dục chỉ vạch ra đường hướng cho sự phát triển nhân cách của sinh viên và thúc đẩy sinh viên đi theo hướng đó và nó sẽ không hiệu quả nếu như sinh viên không hưởng ứng không tác động, không trực tiếp tham gia vào các hoạt động chẳng hạn như việc làm bài tập theo nhóm mục đích của nhà trường là tạo cơ hội cho sinh viên bước đầu có kĩ năng làm việc tập thể tuy nhiên có những sinh viên tích cực tham gia làm việc nhóm, công việc chung của tập thể như đi xin bản án hay quyết định của

điều này quyết định trực tiếp tới việc hình thành phát triển nhân cách của sinh viên Khi chuyển sang phát triển theo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và mở cửa hội nhập, nước ta quả là có một bước dài tiến bộ về kinh tế xã hội và phát triển con người Nhưng cũng đã đặt ra những vấn đề mới, phức tạp, nhất là vấn đề tha hóa, khủng hoảng nhân cách trên nhiều phương diện Trở thành một người có nhân cách tốt khi trưởng thành hoàn tòan không dễ Không thể chủ quan cho rằng “cha mẹ sinh con trời sinh tính” Vấn đề được đặt ra là làm thế nào để có thể phát triển nhân cách theo chiều hướng tốt? Giáo dục nhân cách không thể bằng lời nói mà phải bằng những công việc

cụ thể, mọi hành vi thái độ, lối sống của người lớn có tác động trực tiếp tới việc hình thành phát triển nhân cách của trẻ em Người thầy có một vai trò quan trọng đối với việc rèn luyện nhân cách của học sinh, sinh viên như đã nêu ở trên giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong vệc hình thành và phát triển nhân cách Chúng ta đã quá quen thuộc với những câu nói, chẳng hạn: “Không thầy đố mày làm nên”, “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh” Vấn đề hiện nay là cần hiện thực hóa chúng trong cuộc sống Chất lượng giáo dục, phải được thể hiện đồng bộ trên cả 3 mặt: - Hình thành tri thức mới (mới đối với người học) Rèn luyện phương pháp tư duy (tư duy độc lập, tư duy phê phán và tư duy sáng tạo - một điểm đang yếu trong giảng dạy hiện nay) Bồi dưỡng tâm hồn trong sáng (bao hàm cả việc giáo dục lý tưởng, lẽ sống, đạo đức) cho học trò Phải “chắp cánh” ước mơ cho các trò bay cao, bay xa Trong mỗi bài giảng, đều nhất thiết phải có được cái mới trên những mức độ khác nhau

để đạt được yêu cầu về cả 3 mặt đó

Đồng thời mỗi cá nhân cũng cần phải tích cực tham gia vào hoạt động giao tiếp, giao lưu tập thể để tâm hồn có một đời sống phong phú, nhân cách phát triển hoàn thiện, nếu giao tiếp không đầy đủ về số lượng và nội dung giao tiếp thì có thể dẫn tới bệnh “đói” giao tiếp

Chúng ta hiện nay đang sống trong một môi trường xã hội vô cùng năng động có rất nhiều điều kiện thuận lợi giúp thúc đẩy sự hình thành nhân cách.Bản thân mỗi chúng ta

cần phải tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội,tìm hiểu các kiến thức về xã hội để

từ đó rèn luyện bản thân,rèn luyện nhân cách

Ngoài ra cần phải có sự năng động,hoạt bát.Là một sinh viên,kiến thức chuyên môn

là rất cần thiết nhưng kiến thức kinh nghiệm,đời sống cũng quan trọng không kém.Vì thế cần phải tích lũy nhiều vốn kinh nghiệm cho bản thân,là hành trang để vững bước vào đời

Cuối cùng phải luôn tự nhìn nhận lại bản thân,đánh giá đúng sai những việc đã làm,vạch ra những mục tiêu cần hướng tới và luôn nghiêm khắc với chính mình,hoàn thiện bản thân mình hơn

C KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Đặt trong bối cảnh đất nước ta,khi mà ta đã mở cửa nền kih tế thị trường,khi mà ta

đã ra nhập rất nhiều tổ chức thế giới như WTO,ASEAN…thì những vấn đề nhân cách cần được đặt ra một cách cấp thiết.Đặc biệt vấn đề này còn rất cần thiết với sinh viên Việt Nam.Thế hệ trẻ cần phải có sự định hướng một cách đúng đắn về chuẩn mực nhân cách để từ đó có sự rèn luyện phù hợp với yêu cầu của xã hội.Bởi môt đất nước chỉ có thể phát triển bền vững khi đất nước đó được xây dựng trên số đông là nhân cách tốt.Vì vậy tạo dựng một nhân cách tốt nghĩa là bạn đã chung tay vun đắp cho đất nước mình thêm phồn thịnh hơn,văn minh hơn!