phân tích vai trò của các yếu tố đối với sự hình thành, phát triển nhân cách. Liên hệ thực tiễn

Sự hình thành và phát triển nhân cách của con người chịu sự tác động củanhiều yếu tố mà mỗi yếu tố này lại có vai trò quan trọng khác nhau.. Lêonchiev cũng chỉ ra rằng: “nhân cách cụ thể

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG I Cơ sở lý luận của vấn đề 2

II Khái niệm chung về nhân cách 2

III Vai trò của các yếu tố ảnh hưởng 3

tới sự hình thành và phát triển nhân cách 1 Nhân tố bẩm sinh - di truyền có vai trò tiền đề vật chất 3

2 Nhân tố hoàn cảnh sống 4

a Môi trường tự nhiên có ảnh hưởng 4

đến sự hình thành và phát triển nhân cách b Môi trường xã hội có vai trò quan trọng 5

trong sự hình thành và phát triển nhân cách 3 Nhân tố giáo dục giữ vai trò chủ đạo 6

4 Nhân tố hoạt động giữ vai trò quyết định trực tiếp 7

5 Nhân tố giao tiếp giữ vai trò cơ bản 7

IV Liên hệ thực tế 9

KẾT LUẬN 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

Phụ lục ……… 12

Nhân cách không phải được sinh ra, không phải có sẵn và được bộc lộ dầntrong cuộc sống mà là một cấu tạo tâm lý mới được hình thành và phát triển trongquá trình sống, hoạt động, giao tiếp Chính bằng các hoạt động xã hội, conngười ngay từ khi còn nhỏ đã dần dần linh hội nội dung năng lực bản chất ngườichứa đựng trong các mối quan hệ xã hội có liên quan đến hoạt động của họ.

Sự phát triển nhân cách như là sự phát triển toàn bộ các sức mạnh của conngười Quá trình phát triển nhân cách không chỉ là những biến đổi về lượng mà

là những biến đổi về chất trong mỗi con người

Sự hình thành và phát triển nhân cách của con người chịu sự tác động củanhiều yếu tố mà mỗi yếu tố này lại có vai trò quan trọng khác nhau Vậy nên,

sau đây ta sẽ “phân tích vai trò của các yếu tố đối với sự hình thành, phát triển nhân cách Liên hệ thực tiễn”.

NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận của vấn đề

Nhân cách không có sẵn mà bằng cách bộc lộ dần các bản năng nguyên thủy

mà nhân cách là các cấu tạo tâm lý mới được hình thành và phát triển trong quátrình sống - giao tiếp, vui chơi, học tập, lao động như V.I Lênin đã khẳng

định “Cùng với dòng sữa mẹ, con người hấp thụ tâm lý, đạo đưc của xã hội mà

nó là thành viên” Nhà tâm lý học Xô-viết nổi tiếng A.N Lêonchiev cũng chỉ ra rằng: “nhân cách cụ thể là nhân cách của con người sinh thành và phát triển theo con đường từ bên ngoài chuyển vào nội tâm, từ các quan hệ với thế giới tự nhiên, thế giới đồ vật, nền văn hóa xã hội do các thế hệ trước tạo ra, các quan

hệ xã hội mà nó gắn bó”.

Trong quá trình hình thành nhân cách bị chi phối bởi nhiều yếu tố : bẩm sinh

-di truyền, hoàn cảnh sống, giáo dục, hoạt động và giao tiếp Sau đây ta sẽ phân tíchtừng yếu tố và vai trò của chúng trong việc hình thành và phát triển nhân cách

II Khái niệm chung về nhân cách

Khi nghiên cứu về nhân cách, chúng ta thường xem xét 1 số khái niệm liên quan

Con người là một thành viên của cộng đồng, một xã hội, vừa là một thực thể tự

nhiên, vừa là một thực thể xã hội Khái niệm “con người là một thực thể sinh vật

-xã hội và văn hóa” đã xem xét con người dưới ba góc độ: sinh vật, tâm lý và -xã hội

Cá nhân dùng để chỉ một con người cụ thể trong một cộng đồng, thành viên

của xã hội Cá nhân cũng là một thực thể sinh vật - văn hóa và xã hội nhưngđược xem xét một cách cụ thể riêng từng người với các đặc điểm về sinh lý, tâm

lý và xã hội để phân biệt cá nhân này với cá nhân khác trong cộng đồng

Cá tính dùng để chỉ cái đơn nhất, có một không hai, không lặp lại trong tâm

lý (hoặc sinh lý) của cá thể động vật hoặc cá thể người

Nghiên cứu về nhân cách đã được nhiều lý thuyết trong tâm lý học đề cập đến,

và các lý thuyết này đã đưa ra những định nghĩa khác nhau về nhân cách Hiệnnay có rất nhiều lý thuyết khác nhau về nhân cách trong khoa học tâm lý Có thểnêu lên một số thuyết sau: Thuyết phân tâm học của Freud, thuyết siêu đẳng và bùtrừ của A.Adler, thuyết lo lắng của K.Horney, thuyết phát huy bản ngã củaA.Maslow, thuyết đặc trưng của A.Allport

- Quan điểm sinh vật hóa nhân cách: coi bản chất nhân cách nằm trong cáđặc điểm hình thể (Krestchmev), ở góc mặt (C Lombrozo), ở bản năng vô thức(S.Freud)

- Quan điểm xã hội hóa nhân cách lấy các quan hệ xã hội (gia đình, họ hàng, làngxóm ) để thay thế một cách đơn giản, máy móc các thuộc tính tâm lý của cá nhân

Từ những cách hiểu trên đây, có thể nêu lên một định nghĩa về nhân cách

như sau: Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy.

Như vậy, nhân cách không phải là tất cả các đặc điểm cá thể của con người màchỉ bao hàm những đặc điểm quy định con người là một thành viên của xã hội, nóilên bộ mặt tâm lý xã hội, giá trị và cốt cách làm người của mỗi cá nhân Nhân cáchquy định bản sắc riêng, cái riêng của cá nhân trong sự thống nhất trọn vẹn với cáichung

III Vai trò của các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách.

1 Nhân tố bẩm sinh - di truyền có vai trò tiền đề vật chất.

Ngay từ lức trẻ em ra đời đều có những đặc điểm hình thái - sinh lý của conngười bao gồm các đặc điểm bẩm sinh và di truyền Những thuộc tính sinh học

có ngay từ lúc đứa trẻ mới sinh gọi là những thuộc tính bẩm sinh Những đặcđiểm, những thuộc tính sinh học của cha, mẹ được ghi lại trong hệ thống gentruyền lại cho con cái được gọi là di truyền Yếu tố bẩm sinh - di truyền baogồm các đặc điểm hình thể như cấu trúc giải phẫu - sinh lý, đặc điểm cơ thể, đặcđiểm của hệ thần kinh và các tư chất

Đối với mỗi cá thể khi ra đời đã nhận được một số đặc điểm về cấu tạo vàchức năng cơ thể từ các thế hệ trước theo con đường di truyền, trong đó cónhững đặc điểm về cấu tạo và chức năng của các giác quan và não Những đặcđiểm của hoạt động thần kinh cấp cao được biểu hiện ngay từ những ngày đầucủa cá thể Ví dụ như có rất nhiều tài năng âm nhạc thiên bẩm được sinh ra trongmột gia đình mà bố mẹ đều theo nghiệp ca sĩ hay nhạc sĩ

Sự phát triển không bình thường của cơ thể con người cũng ảnh hưởng đến

sự phát triển tâm lý nhân cách Ví dụ: người có dị tật hay người thấp bé thường

nảy sinh tâm lý tự ti, không thích thể hiện mình ở giữa đám đông Hoặc nhữngngười điếc bao giờ cũng nói to vì họ tưởng người khác cũng khó nghe như họ.Theo quan điểm tâm lý học mácxít thì yếu tổ bẩm sinh - di truyền không quyếtđịnh chiều hướng cũng như giới hạn phát triển của nhân cách con người Mặc dùnhững đặc điểm sinh học có thể ảnh hưởng mạnh đến quá trình hình thành tài năng,xúc cảm, thể chất trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển con người nhưng nóchỉ đóng vài trò tạo nên tiền đề cho sự phát triển nhân cách Những quan sát khoahọc về quá trình phát triển của trẻ sinh đôi cùng trứng cũng chỉ ra rằng, sự tươngđồng rất cao của trí nhớ hình ảnh, âm thanh ở chúng đã mất dần cùng với sự pháttriển của lứa tuổi do tác động của hoàn cảnh và tính tích cực riêng của mỗi cá thể.Như vậy, di truyền có một vai trò quan trọng đối với một số đặc điểm sinh họccủa con người Di truyền không quyết định sự hình thành và phát triển của nhâncách nhưng là những tiền đề vật chất cần thiết cho sự định hướng và phát triển củacon người trong một số lĩnh vực nhất định.

2 Nhân tố hoàn cảnh sống.

Môi trường là hệ thống các hoàn cảnh bên ngoài, các điều kiện tự nhiên và

xã hội xung quanh cần thiết cho hoạt động sống và phát triển của con người Cóthể phân thành 2 loại: môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

a Môi trường tự nhiên có ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách

Môi trường tự nhiên bao gồm các điều kiện tự nhiên - hệ sinh thái phục vụcho các hoạt động sinh sống của con người Hoàn cảnh địa lý, nước, không khí,đất đai, động vật, thực vât, khí hậu, thời tiết đều thuộc môi trường tự nhiên.Mỗi dân tộc sống trên một lãnh thổ nhất định với những độc đáo riêng vềhoàn cảnh địa lý Những điều kiện ấy qui định đặc điểm của các dạng, các ngànhsản xuất, đặc tính nghề nghiệp và một số nét riêng trong phạm vi sáng tạo nghệthuật Qua đó, qui định giá trị vật chất và tinh thần ở một mức độ nhất định Chonên có thể nói, tâm lý dân tộc mang dấu ấn của hoàn cảnh tự nhiên thông quakhâu trung gian là phương thức sống Ví dụ như những người ở đồng bằng thìtrồng lúa còn người sống ở thành thị thì thường là tiểu thương, buôn bán

Xét cho cùng, nhiều phong tục tập quán đều có nguồn gốc từ điều kiện vàhoàn cảnh sống tự nhiên Một số nét tâm lý nào đó của bản địa, của nghề nghiệp

cũng có thể được hiểu theo logic ấy Nhân cách như là một thành viên xã hội,chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên thông qua những giá trị vật chất và tinhthần, qua phong tục tập quán của dân tộc, của địa phương, của nghề nghiệp -những cái vốn có liên hệ với điều kiện tự nhiên ấy mà qua phương thức sống củachính bản thân nó Ví dụ, những người sống ở nơi gần biển thì thường làm nghề

đi biển, dạn dày với nắng gió Vì vậy họ thường phát triển theo lối sống mạnh

mẽ, từng trải nhưng vô cùng thuần hậu

b Môi trường xã hội có vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách

Môi trường xã hội bao gồm cả một hệ thống quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội

- lịch sử, văn hóa, giáo dục được thiết lập Con người hòa nhập được với xãhội qua môi trường này Tác động của môi trường xã hội đến sự hình thành vàphát triển nhân cách qua các mối quan hệ xã hội mà mỗi cá nhân tham gia tíchcực vào các mối quan hệ đó Các mối quan hệ giữa cá cá nhân được thiết lập lại

do các quan hệ sản xuất, quan hệ kinh tế quyết định

Không có sự tiếp xúc, trao đổi với người xung quanh hoặc sống trong một xãhội quá đơn điệu thì cơ thể sẽ lớn lên và phát triển trong trạng thái của động vậthoặc sẽ nghèo nàn về tâm lý, kém sự linh động Chẳng hạn, bác sĩ Sing, người

Ấn Độ, có kể về trường hợp cô Kamala được chó sói nuôi từ nhỏ Khi được đưa

ra khỏi rừng, cô đã 12 tuổi Bình thường, cô ngủ trong xó nhà, đêm đến thì tỉnhtáo và đôi khi sủa lên như chó rừng Cô đi lại bằng 2 chân, nhưng khi bị đuổi thìchạy bằng 4 chi khá nhanh Người ta dạy nói Kamala trong 4 năm nhưng cô chỉnói được 2 từ Cô không thể thành người thực sự và 18 tuổi thì qua đời

Trong môi trường xã hội ta còn thấy những hiện tượng tâm lý xã hội quầnchúng khác ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý nhân cách Dư luận và tâm trạngchung, đó là sự phán xét đánh giá của sự đông người về sự kiện đời sống xã hộicủa hoạt động tập thể của hành vi cá nhân Dư luận có thể đóng vai trò tích cựchay tiêu cực trong đời sống được bắt nguồn từ sự kiện thực hay bịa đặt Nó nảysinh, phát triển trên tâm trạng xã hội và có ảnh hưởng trở lại tâm trạng đó

Tâm trạng chung: Bao trùm bầu không khí lạc quan hay bi quan - sức phấn đấu

chung của nhóm hay cá nhân đều chịu ảnh hưởng của tâm trạng chung đó Ví dụ:

lời nói, cử chỉ, việc làm, cách nhìn của một thành viên đều có muôn màu muôn vẻcủa tâm trạng chung đó, tình cảm cuả nhân cách được kết tinh dần dần từ đó.

Thi đua: Là phương thức tác động qua lại giữa cá nhân, nhóm và tập thể làm

tăng kết quả hoạt động của nhau Nhiều phẩm chất nhân cách, tập thể được pháttriển qua thi đua.Ví dụ: sự thi đua trong lớp học nhằm đạt kết quả cao trong họctập sẽ tạo điều kiện thuận lợi để phát triển ở mỗi thành viên sự nỗ lực học tập

Bắt chước: Thể hiện ra trong mọi lĩnh vực của đời sống Bắt chước diễn ra

một cách có ý thức hay không có ý thức, bắt chước trong cách giao tiếp, ngônngữ, trong ăn mặc Đặc biệt trẻ con trong độ tuổi ấu thơ rất hay bắt chước ngườilớn Vì vậy, cách xử sự của người lớn có tác động rất lớn đến sự hình thành vàphát triển nhân cách của trẻ sau này

3 Nhân tố giáo dục giữ vai trò chủ đạo.

Giáo dục thường được hiểu như là quá trình tác động có ý thức, có mục đích và

có kế hoạch về mặt tư tưởng, đạo đức và hành vi trong tập thể trẻ em và học sinh,trong gia đình và cơ quan giáo dục ngoài nhà trường Trong sự hình thành và pháttriển nhân cách thì giáo dục giữ vai trò chủ đạo, điều đó được thể hiện như sau:

- Giáo dục vạch ra phương hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách

và dẫn dắt sự hình thành và phát triển của học sinh theo chiều hướng đó Quátrình này được thực hiện bằng các mục tiêu đào tạo của nhà trường các cấp vàcác cơ quan giáo dục ngoài nhà trường

- Giáo dục có thể mang lại những cái mà các yếu tố bẩm sinh di truyền haymôi trường tự nhiên không thể đem lại được Ví dụ như đến một độ tuổi nào đó,đứa trẻ làm được mọi động tác vốn có của con người nhưng muốn có đượcnhững kỹ xảo nghề nghiệp thì dứt khoát phải học nghề

- Giáo dục có thể phát huy tối đa các mặt mạnh của các yếu tố khác chi phối

sự hình thành nhân cách như các yếu tố thể chất (bẩm sinh di truyền), yếu tố xãhội Ví dụ như những trẻ khi sinh ra đã có khả năng về âm nhạc sẽ được giáodục một cách bài bản để có nhận thức đầy đủ nhất về âm nhạc Đồng thời giáodục bù đắp cho những thiếu hụt, hạn chế do bệnh tật đem lại cho con người Ví

dụ cụ thể là nhạc sĩ chơi ghita nổi tiếng Văn Vượng của nước ta bị mù từ bé,nhờ giáo dục mà thành tài năng âm nhạc

- Giáo dục có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu, do tác động tự phátcủa môi trường hay xã hội gây nên Chẳng hạn, công tác giáo dục trẻ em hưhoặc cải tạo lao động đối với những người phạm pháp Và không phải ngẫunhiên mà những trại cai nghiện được lập ra.

Giáo dục giữ vai trò chủ đạo quyết định sự hình thành và phát triển nhâncách, song không nên tuyệt đối hóa vai trò của giáo dục, giáo dục không phải làvạn năng, cần phải tiến hành giáo dục trong mối quan hệ hữu cơ với việc tổ chứchoạt động, tổ chức quan hệ giao tiếp, hoạt động cùng nhau trong các mối quan

hệ xã hội, quan hệ nhóm và tập thể Giáo dục không tách rời với tự giáo dục, tựrèn luyện, tự hoàn thiện nhân cách ở mỗi cá nhân

4 Nhân tố hoạt động giữ vai trò quyết định trực tiếp.

Hoạt động là phương thức tồn tại của con người, là nhân tố quyết định trựctiếp sự hình thành và phát triển nhân cách Hoạt động của con người là hoạtđộng có mục đích, mang tính xã hội, mang tính cộng đồng, được thực hiện bằngnhững thao tác nhất định với những công cụ nhất định

Con người lĩnh hội kinh nghiệm xã hội lịch sử bằng hoạt động của bản thân

để hình thành nhân cách Mặt khác, cũng thông qua hoạt động con người xuấttâm “lực lượng bản chất” (sức mạnh của thần kinh, cơ bắp, trí tuệ, năng lực )

và xã hội, “tạo nên sự đại diện nhân cách của mình” ở người khác trong xã hội

Sự hình thành và phát triển nhân cách mỗi người phụ thuộc vào hoạt độngchủ đạo ở mỗi thời kì nhất định Muốn hình thành nhân cách, con người phảitham gia vào các dạng hoạt động khác, trong đó đặc biệt chú ý tới vai trò củahoạt động chủ đạo Vì thế phải lựa chọn, tổ chức và hướng dẫn các hoạt độngđảm bảo tính giáo dục và tính hiệu quả đối với việc hình thành và phát triểnnhân cách Việc đánh giá hoạt động là rất quan trọng trong việc hình thành nhâncách Việc đánh giá sẽ chuyển dần thành tự đánh giá giúp con người thấm nhuầnnhững chuẩn mực, những biểu giá trị xã hội trở thành lương tâm của con người.Hoạt động của con người là hoạt động có mục đích và bao giờ cũng mang tínhtập thể, tính cộng đồng, hoạt động của con người bao giờ cũng được thực hiệnbằng những thao tác nhất định với những công cụ nhất định Do đó mỗi hoạt độngbao giờ cũng đặt ra trước con người những phẩm chất và năng lực nhất định thì

mới thực hiện được Chính trong quá trình tham gia trực tiếp hoạt động đó mà conngười hình thành và phát triển được những phẩm chất năng lực này.

5 Nhân tố giao tiếp giữ vai trò cơ bản.

Nhân cách không phải là một nét, một phẩm chất tâm lý riêng lẻ mà là mộtcấu tạo tâm lý mới, là tổng hợp các đặc điểm tâm lý đặc trưng với một cơ cấuxác định Do đó, nhân cách của con người chỉ được hình thành trong quá trìnhtham gia vào các mối quan hệ xã hội

Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội loài người Giao lưu là sựtiếp xúc giữa hai hay nhiều người để trao đổi với nhau những thông tin cần thiết.Giao lưu tạo ra các quan hệ người - người, các quan hệ xã hội Nếu với xã hội,giao lưu là một điều kiện tồn tại và phát triển của nó, thì đối với cá nhân, giao lữucũng có vai trò như thế Không có sự giao lưu với người khác, cá nhân khôngphát triển được tâm lý, ý thức của mình, không thể trở thành một nhân cách

C.Mác đã chỉ ra rằng: “Sự phát triển của một cá nhân được quy định bởi sự phát triển của tất cả các cá nhân khác và nó giao lưu một cách trực tiếp và gián tiếp với họ”.

Thực tế chứng minh những trường hợp trẻ con do động vật nuôi đã mất bảntính người, mất nhân cách và chỉ còn lại đặc điểm tâm lý, hành vi của con vật

Đã có nhiều công trình nghiên cứu chỉ ra rằng sự giao tiếp quá hạn chế, nghèonàn đã dẫn đến những hiệu quả nặng nề là dễ mắc bệnh “đói giao lưu do nằmviện lâu ngày” (hospitalism)

Nhờ giao tiếp, con người tham gia vào các mối quan hệ xã hội, lĩnh hội nềnvăn hoá xã hội, chuẩn mực xã hội và “tổng hoà các quan hệ xã hội” thành bảnchất con người Cụ thể hơn, con người học được cách đánh giá hành vi, thái độ,lĩnh hội được các tiêu chuẩn đạo đức một cách trực tiếp từ cuộc sống, kiểm tra

và vận dụng những tiêu chuẩn đó vào thực tiễn, dần dần hình thành nguyên tắcđạo đức trong cuộc sống của mình Như vậy, những phẩm chất nhân cách quantrọng như: tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ, tính nguyên tắc, tính trung thực, lòngnhân ái được biểu hiện và được hình thành trong chính quá trình giao tiếp.Trong giao tiếp, con người không chỉ nhận thức người khác, nhận thức cácquan hệ xã hội, mà còn nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu so sànhmình với người khác, với chuẩn mực xã hội, tự đánh giá bản thân mình như là một

nhân cách để hình thành một thái độ giá trị - cảm xúc nhất định đối với bản thân.Hay nói khác đi, qua giao tiếp con người hình thành năng lực tự ý thức Với sự tự

ý thức, sự thúc đẩy hành động trong câu nói của người mẹ, cậu bé Pablo Picasso

đã trở thành một danh hoạ, một nhân cách lớn của đất nước Tây Ban Nha Picasso

đã từng nói đến sức mạnh của sự tự giao tiếp trong một lời tâm sự rất dung dị:

“Mẹ tôi đã nói với tôi: nếu con đi lính, con sẽ là một vị tướng, nếu con đi tu, con

sẽ là giáo hoàng Thay vì vậy, tôi đã trở thành hoạ sĩ và là danh hoạ Picasso”

IV Liên hệ thực tế

Mỗi thời đại, mỗi đất nước đều có những chuẩn mực nhân cách của riêngmình và sự tác động của các yếu tố liên quan đến sự hình thành và phát triển củanhân cách cũng không giống nhau, nhưng thời đại nào, đất nước nào cũng cónhững vĩ nhân, những nhân cách lớn Nhân loại xưa tự hào vì có nhà bác họcĐácuyn với câu nói nổi tiếng: “Bác học không có nghĩa là ngừng học” Nhândân Việt Nam tự hào vì có lãnh tụ Hồ Chí Minh - một nhân cách lớn

Chúng ta đang sống trong môi trường xã hội vô cùng năng động, trong một nềnkinh tế thị trường định hướng XHCN, có rất nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy

quá trình hình thành và phát triển nhân cách Bác Hồ đã từng dạy: “Có tài mà không có đức là đồ vô dụng Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó.” Vì

thế một nhân cách hoàn thiện phải có đủ “tài” và “đức” Để đạt được điều ấy cần có

sự tác động vào các yếu tố hình thành và phát triển nhân cách một cách thích hợp.Khi đã có sự hiểu biết về vai trò của các yếu tố sinh thể với nhân cách, ta cóthể có những biện pháp để phát triển những mặt mạnh, kiềm chế những yếu tốkhông tốt thuộc về mặt bẩm sinh di truyền trong khả năng có thể

Ta cũng cần tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, tìm hiểu các kiếnthức về xã hội để xác định được những yêu cầu chuẩn mực của thời đại mới, từ đó

có sự rèn luyện bản thân theo hướng đáp ứng một cách tốt nhất những yêu cầu đó.Tích cực giao tiếp với bạn bè, thầy cô và mọi người tạo mối quan hệ rộnglớn, thu thập nhiều kiến thức lịch sử - xã hội giúp nhân cách được phát triển toàndiện Cần có sự năng động, hoạt động trên nhiều lĩnh vực Là một sinh viên,kiến thức về chuyên môn là cần thiết nhưng kiến thức, kinh nghiệm đời sốngcũng quan trọng không kém

Phải luôn luôn tự nhìn nhận lại bản thân đánh giá đúng sai những việc đã làm,vạch ra mục đích cần vươn tới, luôn luôn phải nghiêm khắc với chính mình, nhìn

nhận, đánh giá cuộc sống để giảm bớt những hành vi sai lệch Quá trình tự giáodục phải được xác định là thường xuyên liên tục thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi.Cuối cùng, bởi yếu tố môi trường xã hội ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thành

và phát triển nhân cách, cho nên bản thân ta phải là một tấm gương về nhân cáchtốt để có thể tác động một cách tích cực tới những nhân cách mới hình thànhnhư: những đứa em, đứa cháu nhỏ của mình