Giáo dục cải tạo trẻ em vị thành niên phạm pháp

PHẦN I : PHẦN MỞ ĐẦUChương I : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI GIÁO DỤC TRẺQua nghiên cứu tình hình tội phạm, thực trạng đang diễn biến phứctạp, có chiều hướng gia tăng cả về số vụ và tính ch

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, chúng em xin bày tỏ lòngbiết ơn chân thành tơi cô giáo Hoàng Mộc Lan và các thầy cô trong Khoa

đã hướng dẫn chúng em tận tình, cùng với sự giúp đỡ của cơ quan Công

an thị xã, công an tỉnh Hưng Yên

Trong quá trình chúng em thực hiện đề tài nghiên cứu này, chúng

em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Tâm lý họctrường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

đã trang bị cho chúng em những kiến thức Tâm lý cũng như kỹ năng bài

và nghiên cứu Khoa học trong thời gian học tập và thực tập vừa qua

PHẦN I : PHẦN MỞ ĐẦUChương I : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI GIÁO DỤC TRẺ

Qua nghiên cứu tình hình tội phạm, thực trạng đang diễn biến phứctạp, có chiều hướng gia tăng cả về số vụ và tính chất mức độ phạm tội.Tình hình trẻ em phạm tội và các loại tệ nạn xã hội trong nhà trường xảy

ra nghiêm trọng ở hầu hết các địa phương trong cả nước với con số làmnhức nhối trong nhân dân, đó là số trẻ em (vị thành niên) phạm tội trungbình hàng năm chiếm từ 8 - 10% tổng số tội phạm, mà trước năm 1986chỉ có 4,1% Trước tình hình đó tâm lý học pháp lý có nhiêm vụ nghiêncứu đưa ra nhiều giải pháp hữu hiệu trong hoạt động giáo dục cải tạo kẻphạm tội nói chung và trẻ em vị thành niên nói riêng nhằm đấu tranhphòng chống tội phạm cũng như các hành vi vi phạm pháp luật khác đểbảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước, của các tổ chức xã hội và của côngdân Điều quan trọng nhất ở nước ta khẳng định được “Tâm lý học tưpháp là một chuyên ngành còn mới mẻ trong hệ thống khoa học tâm lý,nhiêm vụ của tâm lý học tư pháp nghiên cứu những cơ sở tâm lý của hành vi

tuân thủ pháp luật (ý thức pháp luật, đạo đức, ý thức xã hội, nhữngchuẩn mực xã hội, nhân cách của người phạm tội là vị thành niên nóiriêng” và có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc phát huy nhân tố conngười trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

- Từ năm 1954 đến năm 1975 mức độ phạm tội của trẻ em vị thànhniên là rất ít

- Từ năm 1975 đến 1995 mức độ phạm tội của trẻ em vị thành niên

có chiều hướng gia tăng

- Từ năm 1977 đến nay trẻ em vị thành niên phạm tội tăng cao.Ngành Tâm lý học Việt Nam phát triển là một khoa học có cách nhìnnhận mới từ cách hiểu việc giáo dục, cải tạo trẻ em vị thành niên trênphương diện lý thuyết thuần tuý đến cách hiểu việc giáo dục cải tạo trẻ

em vị thành niên trong thực tế sáng tạo với các chương trình có giá trịlớn như : Tâm lý học pháp lý, Tâm lý học đại cương, tâm lý học giađình… đặc biệt trong Hiến pháp, các Bộ Luật hình sự (sửa đổi) đã mở ragiải pháp phòng chống tội phạm nói chung và giải pháp giáo dục trẻ em

vị thành niên, giúp họ nhanh chóng tái hội nhập cộng đồng

1.2 Đối tượng nghiên cứu của đề tài:

Nghiên cứu thực trạng về trẻ em vị thành niên phạm pháp ở HưngYên

Tìm hiểu môi trường xã hội, gia đình đối với giáo dục cải tạo trẻ

em vị thành niên phạm pháp

Thực trạng trẻ em vị thành niên phạm pháp ở Hưng Yên với nhữnghoạt động tích cực của các ngành các cấp, các đơn vị công an, trườnghọc

Với trách nhiệm của mình góp phần giáo dục cải tạo các trẻ em hư,phạm pháp

1.3 Mục đích nghiên cứu:

Ngành tâm lý học tư pháp có vai trò rất quan trọng trong giáo dục

và cải tạo người phạm tội là vị thành niên tiến bộ trở lại hoà nhập cộngđồng Viện nghiên cứu về giáo dục cải tạo trẻ em vị thành niên mangtính nhân văn, nhân đạo Nhà nghiên cứu tâm lý học, sinh viên khoa tâm

lý học cần tập trung vào mối quan tâm của gia đình, xã hội, phân tíchnhững yếu tố văn hoá, xã hội từng giai đoạn lịch sử, trình độ hiểu biếtpháp luật, và ý thức tuân thủ pháp luật để giúp trẻ em phạm tội, chủđộng cải tạo, hoàn lương, trở thành thành viên tốt, sống có ích cho giađình và xã hội

Đối với tâm lý học tư pháp, rất quan tâm đến môi trường cải tạo trẻ

em phạm pháp, đó là yếu tố môi trường xã hội tốt, tổ ấm gia đình, hoàncảnh sống được thể hiện ở sự đầu tư của bố mẹ, trẻ em tiến bộ phần lớnphụ thuộc vào sự chăm sóc của người lớn không phải chỉ là đầu tư tiềnbạc mà đầu tư thì giờ tâm trí tình cảm Đối với con cái thì nhu cầu hàngđầu là được trưởng thành tiến tới tự lập

Để làm việc này chúng ta những sinh viên tâm lý xác định đúng vànhìn nhận rõ ràng nguyên nhân vì sao một số các em vị thành niên hưphạm tội Việc giáo dục cải tạo ra sao? Phương pháp nào đúng, hữu hiệuhơn - nắm và hiểu đầy đủ kiến thức pháp luật, tuyên truyền mọi người ýthức tuân thủ pháp luật qua đó khẳng định chế độ nhà nước ta, Nhà nước

xã hội chủ nghĩa quản lý xã hội bằng pháp luật, có nhiều ngnàh có vaitrò quan trọng trong xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật

1.4 Khách thể nghiên cứu.

Ngày nay vấn đề giáo dục cải tạo người phạm tội nói chung và trẻ

em vị thành niên phạm pháp nói riêng được nhiều nhà khoa học, nhiềunhà Tâm lý học quan tâm nghiên cứu và đưa ra các phương pháp giáodục cải tạo thích hợp, đã có những đóng góp xây dựng con người mớilàm chủ và xây dựng đất nước Vì vậy những người phạm tội, trẻ em vịthành niên phạm pháp được giáo dục cải tạo đó là đòi hỏi cấp bách của

sự nghiệp xây dựng đất nước, xây dựng con người mới có đạo đức, trítuệ trong thời kỳ đất nước đổi mới hiện nay Nhiều nhà khoa học, nhàgiáo dục học, tâm lý học đã có thành công trong chiến lược xây dựng conngười mới

Qua nghiên cứu giáo dục trẻ em vị thành niên phạm pháp chúng tathấy được sự hình thành phát triển nhân cách con người phạm tội khiđược sự giáo dục cải tạo là một nhiêm vụ nặng nề và lâu dài, đòi hỏi ở

xã hội, gia đình và vai trò cá nhân vị thành niên vì mục tiêu chung vì sựtiến bộ của trẻ em vị thành niên

Trên cơ sở nghiên cứu trẻ em vị thành niên cho phép chúng ta rút

ra kết luận là các nhà khoa học, nhà giáo dục học, nhà tâm lý học tiếptục có nhiều đề tài đóng góp vào việc xây dựng chiến lược giáo dục conngười cho đất nước, có giải pháp khả thi trong việc giáo dục cải tạo trẻ

1.5 Phạm vi nghiên cứu của chúng tôi là tỉnh Hưng Yên nằm ởtrung tâm đồng bằng Bắc Bộ có số dân đông, số trẻ em vị thành niênphạm tội ra sao Vai trò của cơ quan pháp luật và tình hình giáo duc, cảitạo ra sao, dư luận thái độ của người dân Hưng Yên với việc giáo dục cảitạo trẻ em vị thành niên phạm pháp.

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI1.1 Đặc điểmt trẻ em vị thành niên phạm pháp.

Điều 20 Bộ luật dân sự của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa ViệtNam năm 2000 qui định người từ 18 tuổi trở lên là người thành niên,người chưa đủ 18 tuổi là người chưa thành niên

Người chưa thành niên phạm pháp là người có những hiểu biết cầnthiết về Tâm lý học, về khoa học giáo dục cũng như về đấu tranh phòngchống tội phạm của người chưa thành niên

Để công tác giáo dục trẻ em vị thành niên có hiệu quả cần chú ýcác vấn đề sau :

- Tuổi, trình độ phát triển về thể chất và tinh thần, mức độ nhậnthức về hành vi phạm tội của người chưa thành niên

- Điều kiện sinh sống và giáo dục của gia đình, nhà trường

- Có hay không có những người lớn tuổi xúi giục, dẫn dắt phạmpháp

- Nguyên nhân và điều kiện phạm pháp

Với mức độ phạm pháp tuỳ theo mà giáo dục tại gia đình hoặcgiam giữ cải tạo ở trại, trường giáo dưỡng do pháp luật qui định, côngtác giáo dục tốt, tội phạm được tha giam giữ Ban Giám thị phối hợp vớichính quyền, tổ chức xã hội và phường xã để giúp đỡ người đó trở vềsống bình thường trong xã hội

Khái niệm trẻ em phạm pháp : Là trẻ em phạm tội theo tâm lý họctội phạm đó là hành vi nguy hiểm cho xã hội; trái với pháp luật và chịuhình phạt, hành động gây nguy hiểm, đe doạ sự ổn định an ninh cho xãhội, gây hậu quả, vi phạm quyền được pháp luật bảo vệ

Nói đầy đủ hơn: Trẻ em phạm pháp trước hết là có hành vi hoànchỉnh, nó thoả mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm, chủ quan khách quanthông qua hành độngk phương tiện công cụ gây án (có mục đích, cóchuẩn bị, tội vô cùng lớn)

Về mặt chủ quan : mục đích và động cơ phạnm tội tất cả mọi hành

vi, hành động của con người đều ý thức hành động - Người làm pháp luậttìm động cơ để tăng hoặc giảm nhẹ hình phạt Động cơ biểu thị ra bênngoài hành vi kẻ phạm tội như : trả thù, cướp…

Khi xem xét đánh giá kẻ phạm tội 2 mặt Thông thường nó thốngnhất cả chủ quan và khách quan Để hiểu sâu về trẻ em phạm pháp ta cấnhiểu khái niệm tội phạm được ghi tại điều 8 Bộ luật hình sự nước Cộnghoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xãhội được qui định trong bộ luật hình sự Do người có năng lực tráchnhiêm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập,chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ tổ quốc, xâm phạm chế độchính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá quốc phòng, an ninh trật tự an toàn

xã hội, quyền, ợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sứckhoẻ, danh dự nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền lợi ích hợp phápkhác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật

xã hội chủ nghĩa”

Vậy, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái vớipháp luật hình sự và phải chịu hình phạt

Đặc điểm của trẻ em vi phạm pháp luật: Trẻ em vi phạm pháp luật

có hành vi trái với qui định của pháp luật và gây thiệt hại cho xã hội,như không tuân theo những quy định của pháp luật Pháp luật qui địnhmột đằng một số thanh thiếu niên lại làm một nẻo và có hành vi vi phạmđến tuân thủ pháp luật Xâm phạm tới những quan hệ xã hội và pháp luậtbảo vệ, gây cho những quan hệ xã hội những thiệt hại nhất định về vậtchất hoặc phi vật chất ví dụ như đua xe máy, đánh võng…

- Tính có lỗi của hành vi trong hành vi vi phạm đều trái với phápluật Biết sai nhưng vẫn làm đó là trái với pháp luật Biết sai nhưng vẫnlàm đó là cố ý: là thực hiện hành vi trái pháp luật tuy nhiên thấy đượctính nguy hiểm đã để mặc cho hậu quả đó xảy ra

- Vô ý : là dạng trẻ em thiếu kinh nghiệm sống, khi thực hiện hành

vi trái pháp luật không nhìn thấy trước hậu quả nguy hại cho xã hội Mặc

dù người đó có thể hiểu rõ hậu quả do gia đình, xã hội thông tin, xongkhông chịu học, chịu nghe, hoặc có thể cho rằng mình có thể khắc phụcđược hậu quả các loại phạm pháp mà các em vị thành niên thường phạmtội

+ Hành vi phạm tội: là những hành vi gây nguy hiểm cho xã hộiđược qui định trong bộ luật hình sự do người có trách nhiêm hình sựthực hiện một cách có ý hoặc vô ý xâm hại nhà nước xã hội chủ nghĩa

Có 4 đặc điểm không thể thiếu được trong việc qui định người phạm tội

+ Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội Hành vi nguy hiểmcho xã hội là hành vi đã gây ra đe doạ gây ra thiệt hại cho những quan hệ

xã hội xã hội chủ nghĩa được luật hình bảo vệ

+ Tính có lỗi : Lỗi là thái độ chủ quan của một người đối với hành

vi nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu quả gây ra thể hiệndưới dạng cố ý hoặc vô ý

+ Tính quy định trong bộ luật hình sự Các hành vi bị coi là phạmtội đều phải được qui định trong bộ luật hình sự Nếu không được quyđịnh trong bộ luật hình sự thì không bị coi là phạm tội

+ Tính chịu hình phạt Tính chịu hình phạt cùng với tính quy địnhtrong bộ luật hình sự là đặc điểm biểu hiện về mặt hình thức của tộiphạm, phản ánh nội dung của tội phạm là tính nguy hiểm cho xã hội vàtính có lỗi Đã là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi thì phải được quiđịnh trong bộ luật hình sự và phải chịu hình phát và ngược lại

Với đặc điểm trên với lứa tuổi từ 12 tuổi đến dưới 16 tuổi mà viphạm pháp luật với 4 đặc điểm trên thì gọi là trẻ em vị thành niên phạmpháp

Để hiểu đầy đủ về trẻ em phạm pháp vị thành niên theo giáo trìnhmôn học luật hình sự của trường Trung học An ninh nhân dân I Bộ Nội

vụ qui định tuổi chịu trách nhiêm hình sự: Người từ 14 tuổi trở lên

nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiêm hình sự về những tộinghiêm trọng do cố ý Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiêmhình sự về tội phạm điều 58 bộ luật hình sự.

Trong bộ luật hình sự Việt Nam, người chưa thành niên (vị thànhniên) là người đã đến tuổi chịu trách nhiêm hình sự (đủ 14 tuổi) nhưngchưa đủ 18 tuổi

Theo giáo trình Tâm lý học pháp lý của Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn khoa Tâm lý học đánh giá vấn đề người chưa thànhniên phạm tội - đánh giá dưới góc độ gia đình được phản ánh như sau :

Trong những thập kỷ cuối cùng của thế kỷ 20 nền kinh tế nước ta

đã có sự chuyển đổi lớn: Từ nên kinh tế tập trung bao cấp chuyển sangnền kinh tế thị trường Do vậy tốc độ tăng trưởng nền kinh tế cũng nhưđời sống của mỗi gia đình được cải thiện rõ rệt Nhưng đồng thời với sựphát triển của nền kinh tế là sự phát triển của tội phạm cũng như các tệnạn xã hội Đặc biệt, trẻ em vị thành niên có hành vi vi phạm pháp luật,phạm tội không chỉ tăng về số lượng mà còn cả về hình thức và qui môphạm tội Theo số liệu của Tổng cục Cảnh sát nhân dân - Bộ Công an,qua phân tích 1394 em phạm tội năm 1996 thì cơ cấu tội phạm như sau :45,6% phạm tội trộm cắp, 12,3% phạm tội hiếp dâm, 1,8% phạm tội giếtngười, 1,6% phạm tội chống người thi hành công vụ và 10,6% phạm cáctội khác So với giai đoạn 1954 đến năm 1986 thì số người chưa thànhniên phạm tội tăng lên rất nhiều Về tệ nạn xã hội theo số liệu của cụcphòng chống tệ nạn xã hội - Bộ Lao động Thương binh - xã hội thì sốthanh thiếu niên chiếm 85% tổng số người sử dụng ma tuý, trong đó50,4% là trẻ em vị thành niên (tập trung chủ yếu ở các thành phố, thị xãtrung tâm công nghiệp, dịch vụ…)

Trước hiện trạng trên, khoa tâm lý học - Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn tiến hành đề tài nghiên cứu “ảnh hưởng của gia đìnhđến hành vi phạm pháp luật của trẻ em vị thành niên” Qua kết quả điềutra tại trường Giáo dưỡng số II Ninh Bình và trường phổ thông cơ sở

Marie Quirie, qua điều tra 550 trẻ em tại trường giáo dưỡng số 2 NinhBình cho thấy 1/5 các em có bố mẹ hoặc anh chị em đã, đang phạm tội;gần 20% những đứa trẻ được tập trung cải tạo là có những người thântrong gia đình của mình từng phạm tội, có tiền án, đã và đang ở trại cảitạo Trong khi đó trên số liệu đối chứng ở trường Marie Quirie thì không

có một học sinh nào có bố, mẹ hoặc anh, chị, em đã và đang đi tù và cảitạo Kết quả trên có thể đánh giá chính xác một số nhân tố từ phía giáodục gia đình có ảnh hưởng tốt hoặc xấu tới trẻ như là một trong nhữngnguyên nhân dẫn tới hành vi phạm pháp luật của trẻ em vị thành niên

1.2 Vai trò gia đình, xã hội với việc cải tạo trẻ em vị thành niênphạm pháp

* Định nghĩa : Hoạt động cải tạo là tổng hợp hoạt động của các cơquan nhà nước, tổ chức và công dân nhằm từng bước, cải tạo, giáo dụctrẻ em vị thành niên tiến bộ, chấm dứt phạm pháp, hoặc hướng trở về vớicộng đồng

Đối với pháp luật giáo dục bằng hình phạt, là biện pháp cưỡng chếcủa Nhà nước mà kẻ phạm pháp phải thi hành nhằm tước bỏ hoặc hạnchế quyền, lợi ích của người phạm tội Mục đích của cải tạo, giáo dụcphạm nhân được tổ chức đặc biệt ở trại cải tạo, thông qua giáo dục trênnhiều lĩnh vực và tác động của lao động cải tạo, dựa trên cơ sở tâm lýcon người có khả năng thay đổi dưới tác động của môi trường bên ngoàiđược tổ chức thông qua các hoạt động và giao tiếp tại các trại cải tạo đểđạt tới hiệu quả, làm cho phạm nhân có khả năng tự điều chỉnh, tự điềukhiển bản thân để giải quyết các mâu thuẫn tình huống theo khuôn khổpháp luật, đạo đức và luân lý trong qúa trình giáo dục cải tạo để trởthành người tiến bộ, mau chóng hoàn nương, trở về hoà nhập cuộc sốngcộng đồng

* Đặc điểm : Hoạt động cải tạo trẻ em vị thành niên gắn liền với sựquan tâm của Nhà nước, của tổ chức xã hội về cơ sở vật chất, đội ngũquàn giáo ảnh hưởng trực tiếp tới kẻ phạm pháp

Môi trường cải tạo giáo dục đặc biệt kẻ phạm tội ít được tiếp xúcvới cuộc sống cộng đồng.

Ở trại cải tạo một mặt sự giáo dục và các biện pháp giáo dục nhâncách người quản giáo và sự quan tâm của họ tới phạm nhân cũng như laođộng và ảnh hưởng tích cực của lao động dẫn đến sự xuất hiện các phẩmchất tâm lý tích cực ở phạm nhân Mặt khác yếu tố trợ giúp như tình yêugia đình và mong muốn đoàn tụ, sở thích sáng tạo cá nhân, nguyện vọngchính đáng muốn học nghề, tiềm năng sáng tạo của người phạm tội,mong muốn nâng cao trình đô học vấn v.v… đó là những tác động tíchcực vào phạm nhân trong qúa trình tái hoà nhập xã hội của họ

Đặc điểm nữa các chức năng của chế độ cải tạo cần phải xem xéttrong sự thống nhất, trong mối liên quan và giao thoa lẫn nhau

Dưới góc độ Tâm lý học pháp lý cần nắm vững đặc điểm giáo dụccải tạo kẻ phạm pháp trong đó có trẻ em vị thành niên phạm tội Để đưa

ra các hướng mới trong việc nghiên cứu qúa trình tái hoà nhập xã hội củaphạm nhân với sự tham gia của các nhà tâm lý, các nhà tâm lý trị liệu đểgóp phần trong hoạt động cải tạo đạt hiệu quả

Trong quá trình này, các Nhà nghiên cứu cần quan tâm đến cả vaitrò của các tổ chức tôn giáo và người truyền đạo và xem họ như là mộtnhân tố tham gia trong qúa trình tái hoà nhập của phạm nhân (trích tronggiáo trình Tâm lý học pháp lý do thày Nguyễn Hồi Loan và Đặng ThanhNga biên soạn)

Để hoạt động cải tạo trẻ em vị thành niên có hiệu quả cần một loạigiáo dục cải tạo cơ bản sau đây :

Phân tích các diễn biến tâm lý của trẻ em vị thành niên phạm phápthường có biểu hiện, ngại học tập, ngại lao động, không tự chủ Thích ănchơi đua đòi, hoặc do bạn bè lôi kéo quen ăn trộm cắp, nghiện hút, cờbạc… Bởi vậy việc giáo dục trong xã hội được xã hội hoá gia đình, nhàtrường kết hợp giáo dục, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội ở địaphương giáo dục bằng học tập văn hoá