Tìm một phong cách lãnh đạo của các nhà quản trị phù hợp với các vấn đề đang diễn ra của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay

Hay người quản lý một tập thể các nhà khoa học có thể sử dụng phong cách lãnh đạo tự do để khuyến khích các nhà khoa học đó được tự do trong việc triển khai các công trình nghiên cứu, th

Lời mở đầu

Bước vào thế kỷ XXI, thế giới đã mang theo nhiều những biến đổi to lớn mang tính toàn cầu Chỉ trong hai thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, loài người đã chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, cuộc cách mạng trong kỹ thuật sinh học và đặc biệt là những biến đổi trong quan niệm về người với người

Trong các quan hệ xã hội, vai trò của con người được đề cao hơn bao giờ hết, nhất là vai trò của người lãnh đạo Một thực tế không thể phủ nhận rằng với thời đại ngày nay sẽ không còn đất cho sự tồn tại của một ông giám đốc chỉ biết ngồi chờ đợi khách hàng tới mua - bán sản phẩm do doanh nghiệp mình làm ra sẵn, mà phớt lờ đi nhu cầu, nguyện vọng của khách hàng Người lãnh đạo – quản lý phải nắm được trong tay mình một thứ vũ khí quan trọng, đó chính là phong cách lãnh đạo hợp lý Phong cách lãnh đạo hợp lý là phong cách mà ở đó người lãnh đạo vừa đáp ứng được các nhu cầu khác nhau của người lao động, vừa phát huy được sức mạnh cá nhân và tập thể người lao động trong hoạt động sản xuất kinh doanh Trong môi trường kinh tế toàn cầu và mang tính cạnh tranh khốc liệt như ngày nay,

sự thành công của một doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào phong cách lãnh đạo của nhà lãnh đạo, chứ không chỉ phụ thuộc vào việc thay đổi kỹ thuật, công nghệ, đầu tư vốn…như trước kia

Với các doanh nghiệp Việt Nam cũng vậy Bản thân mỗi nhà lãnh đạo phải xây dựng được cho mình một phong cách lãnh đạo phù hợp và phải biết vận dụng

ưu thế của từng kiểu phong cách lãnh đạo trong từng hoàn cảnh cụ thể, từng đối tượng cụ thể cũng như trong từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp thay vì

việc chỉ áp đặt một phong cách duy nhất Có thể khẳng định rằng phong cách lãnh đạo giữ vai trò quan trọng trong việc làm nên thành công cho doanh nghiệp

Nhóm 5 chúng tôi sẽ làm rõ vấn đề này qua đề tài: “Tìm một phong cách lãnh đạo của các nhà quản trị phù hợp với các vấn đề đang diễn ra của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay”.

I Phong cách lãnh đạo của phương Tây và phương Đông

Để hiểu rõ hơn, chúng ta lần lượt nghiên cứu các kiểu phong cách lãnh đạo qua những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học phương Tây và phương Đông

- Trong những công trình của các tác giả phương Tây, thường nêu lên hai

kiểu quản lý (phong cách lãnh đạo) cơ bản Đó là kiểu quản lý dân chủ và kiếu quản lý mệnh lệnh:

+ Kiểu quản lý dân chủ được đặc trưng bằng việc người quản lý biết phân chia quyền lực quản lý của mình, tranh thủ ý kiến cấp dưới, đưa họ tham gia vào việc khởi thảo các quyết định Kiểu quản lý này còn tạo ra những điều kiện thuận lợi để cho những người cấp dưới được phát huy sáng kiến, tham gia vào việc lập kế hoạch

và thực hiện kế hoạch, đồng thời tạo ra bầu không khí tâm lý tích cực trong quá trình quản lý

+ Kiểu quản lý mệnh lệnh, độc đoán được đặc trưng bằng việc tập trung mọi quyền lực vào tay một mình người quản lý, người lãnh đạo - quản lý bằng ý chí của mình, trấn áp ý chí và sáng kiến của mọi thành viên trong tập thể

Bên cạnh đó K.Lêvin, nhà tâm lý học người Mỹ, là người đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống các phong cách quản lý Theo ông, ngoài 2 phong cách quản

lý trên còn có một kiểu thứ 3 Đó là kiểu quản lý hình thức (hay phong cách quản lý

tự do) Theo kiểu này, người quản lý chỉ vạch ra kế hoạch chung, ít tham gia trực tiếp chỉ đạo, thường giao khoán cho cấp dưới và làm các việc khác ở văn phòng Chỉ làm việc trực tiếp với người bị quản lý hay tập thể trong những trường hợp đặc biệt Sau này, bằng những kết quả nghiên cứu về các phong cách lãnh đạo trong các tập thể, các nhà tâm lý học đã chỉ ra rằng: ở mỗi phong cách lãnh đạo (dân chủ, độc đoán, tự do) đều có những điểm mạnh, điểm yếu Tuy nhiên, phong cách lãnh đạo dân chủ sẽ đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao hơn Nói điều này không đồng

nghĩa với việc phủ nhận hiệu quả của phong cách lãnh đạo độc đoán và phong cách lãnh đạo tự do Điều quan trọng nhất đối với nhà quản lý đó là phải biết vận dụng một cách linh hoạt phong cách lãnh đạo của mình trong các tình huống quản lý cụ thể Điều này đã được khẳng định qua các công trình nghiên cứu Người ta thấy rằng, kiểu quản lý mệnh lệnh độc đoán sẽ đạt hiệu quả khi nhà quản lý cần đề ra những yêu cầu cứng rắn, những tình huống cần phải giải quyết ngay trong một thời gian ngắn Sẽ là không tưởng nếu vị chỉ huy trong một trận đánh khi ra quyết định tấn công hay rút lui lại phải họp toàn thể quân lính để hỏi ý kiến Hay người quản

lý một tập thể các nhà khoa học có thể sử dụng phong cách lãnh đạo tự do để khuyến khích các nhà khoa học đó được tự do trong việc triển khai các công trình nghiên cứu, thí nghiệm…

Kế thừa các tư tưởng nghiên cứu về phong cách lãnh đạo - quản lý, Rensis Likert, một nhà tâm lý học người Mỹ đã nghiên cứu các kiểu mẫu và phong cách lãnh đạo của các nhà lãnh đạo quản lý trong 3 thập kỷ (1930 - 1960) Likert đã đưa

ra ý tưởng và những cách tiếp cận mới đối với việc hiểu biết các hành vi lãnh đạo Theo Likert có 4 kiểu phong cách lãnh đạo - quản lý:

 Thứ nhất, phong cách quản lý "quyết đoán - áp chế”: Ở phong cách này các nhà quản lý chuyên quyền cao độ ít có lòng tin với cấp dưới, thúc đẩy người

ta bằng đe doạ và thưởng phạt bằng những phần thưởng hiếm hoi, tiến hành thông tin từ trên xuống và giới hạn ở việc ra quyết định ở cấp cao nhất

 Thứ hai, phong cách lãnh đạo “quyết đoán - nhân từ”: các nhà quản lý loại này có lòng tin của cấp trên và tin vào cấp dưới Thúc đẩy người cấp dưới bằng khen thưởng và bằng một ít đe doạ, trừng phạt, cho phép có ít nhiều thông tin lên trên, tiếp thu một số tư tưởng phía dưới và cho phép phần nào

sự giao quyền ra quyết định nhưng kiểm tra chặt chẽ về mặt chính sách

 Thứ ba, phong cách “quản lý tham vấn”: Các nhà quản lý có sự tin tưởng và

hy vọng lớn nhưng không hoàn toàn vào cấp dưới, dùng các phần thưởng để thúc đẩy, các luồng thông tin từ trên xuống hoặc từ dưới lên trong quá trình điều hành và hoạch định các chính sách chiến lược của Công ty Các nhà quản lý có phong cách lãnh đạo tham vấn thường xuyên tham khảo những ý kiến khác nhau từ phía cấp dưới

 Thứ tư, phong cách quản lý "tham gia - theo 'nhóm": Các nhà quản lý có phong cách này là người có lòng tin và sự hy vọng hoàn toàn vào cấp dưới

ở mọi vấn đề, luôn thu nhận các tư tưởng, ý kiến của cấp dưới và sử dụng chúng một cách xây dựng Các nhà quản lý loại này thường sử dụng các

phần thưởng về mặt kinh tế để khuyến khích cấp dưới khi đạt được các mục tiêu mà họ đề ra Quá trình thông tin quản lý được thực hiện thông suốt theo

cả 3 chiều: lên trên, xuống dưới và với những người cùng cấp Họ thường xuyên khuyến khích cấp dưới trong việc đề ra những quyết định trong những tình huống khó khăn khi không có mặt của họ Mặt khác, các nhà quản lý có phong cách này thường coi họ và cấp dưới như là một nhóm Trong 4 kiểu phong cách nói trên, qua những kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các nhà quản lý áp dụng phong cách quản lý theo kiều "tham gia theo nhóm" vào các hoạt động quản lý của mình đã thu được thành công lớn nhất với tư cách là một người lãnh đạo

Bên cạnh những phong cách lãnh đạo đã và đang được áp dụng ở các nước phương Tây, thì trong công trình nghíên cứu của GS Hiroshi Mannari đã lựa ra

một kiểu phong cách quản lý phù hợp với nền văn hoá phương Đông, mà đặc

trưng của phong cách này là phong cách quản lý của các nhà quản trị kinh doanh Nhật Bản đang áp dụng:

Phong cách quản lý của những nhà lãnh đạo các công ty ở Nhật Bản chịu ảnh hưởng sâu sắc của triết học Khổng giáo và các yếu tố thuộc truyền thống dân tộc

Do vậy, đặc điểm nổi bật nhất của nó khác với phong cách quản lý của các nhà lãnh đạo phương Tây là việc xây dựng và duy trì những mối quan hệ đẹp, hài hoà giữa những người dưới quyền và phát huy tinh thần đoàn kết thân ái với nhau Chức năng hàng đầu của người quản lý doanh nghiệp là phải tạo điều kiện và giúp đỡ các nhóm, ca kíp, các tổ, đội sản xuất hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, thể hiện ở năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc, bằng cách loại trừ các xung đột, phát huy ý thức đoàn kết, thống nhất Trong xã hội Nhật Bản truyền thống, vai trò và vị trí của nhóm được đặc biệt coi trọng Tiếp tục truyền thống ấy, người đứng đầu mỗi nhóm phải tạo đựng cho được một bầu không khí thuận lợi để đạt được mục tiêu

mà cả nhóm đã xác định Như vậy, người lãnh đạo nhóm phải làm sao giữ được sự

"cân bằng", tạo ra cảm giác trong những người dưới quyền rằng, giữa họ không có

sự khác biệt nhau là mấy Người lãnh đạo, người quản lý chỉ thực sự được đánh giá

là có tài năng, có bản lĩnh khi người đó thiết lập và duy trì được quan hệ tốt đẹp giữa người này với người khác trong nhóm, giữa nhóm này và nhóm khác trong doanh nghiệp

Phong cách quản lý Nhật Bản được thừa nhận là độc đáo ở chỗ: Người lãnh đạo luôn ý thức rằng, họ phải thiết lập các quan hệ không chính thức với những người dưới quyền bằng thái độ ứng xử chân tình, gần gũi, chan hoà, sự thiện cảm

và đồng cảm ở người dưới quyền Đối với các nhà quản lý Nhật Bản, quan hệ gần

gũi, thân mật với người dưới quyền không phải là mục đích tự thân mà là một nhiệm vụ để qua đó tạo được bầu không khí cởi mở, chân tình, tin cậy lẫn nhau trong tập thể Hơn thế nữa, nó là động lực khuyến khích mọi người đóng góp trí tuệ, tài năng, sức lực vào công việc chung Phong cách quản lý Nhật Bản còn độc đáo ở cách thức khen thưởng và kỷ luật Khen thưởng không chỉ dành cho những ai

có sáng kiến, đạt năng suất lao động cao, mà cả những người làm việc chăm chỉ, cần mẫn, dù năng lực của họ như thế nào Khen thưởng phải có tác dụng khích lệ những người dưới quyền dám làm những gì họ cho là đúng và hợp lý, không ngồi chờ thụ động chỉ thị cấp trên Nếu có điều gì không tốt xảy ra thì ban quản trị cũng không mất công truy tìm, điều tra người phạm lỗi (điều này khác hẳn so với phương pháp quản lý theo phương Tây) Điều quan trọng của việc thực hiện các biện pháp kỷ luật của người lãnh đạo với người dưới quyền không phải là tìm cho

ra thủ phạm rồi thi hành kỷ luật bằng phạt tiền, đuổi việc mà là tìm ra và làm rõ cho mọi người hiểu rõ nguyên nhân sai lầm để rút ra kinh nghiệm Khi phê bình, người lãnh đạo Nhật Bản không bao giờ làm cho người mắc khuyết điểm bị mất thể diện, phải lúng túng trước tập thể, trước tổ đội sản xuất Họ thường trao đổi riêng với người phạm sai lầm theo tình thần hai bên cùng chịu trách nhiệm, cùng nhau tìm cách tháo gỡ những vướng mắc, những hậu quả đó Vì vậy mà người mắc lỗi sẽ không phải mặc cảm về mình như là "đồ bỏ đi", "vô dụng" chừng nào người đó còn

cố gắng vươn lên

 Qua phân tích ở trên, chúng ta có thể thấy rằng việc áp dụng một phong cách lãnh đạo cũng phụ thuộc vào văn hoá, con người của mỗi đất nước Như vậy,

áp dụng phong cách quản lý của những nhà lãnh đạo các doanh nghiệp Việt Nam trong hoạt động quản trị kinh doanh cũng phải tuân theo cách làm trên Một phong cách lãnh đạo phù hợp với các đặc điểm đặc thù của Việt Nam sẽ

là phong cách lãnh đạo mà ở đó người lãnh đạo phải có tính quyết đoán thể hiện qua các phẩm chất dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm, tự tin, ra được những quyết đính kịp thời trong những tình huống khó khăn Bên cạnh

đó, người lãnh đạo tạo ra được nhiều điều kiện thuận lợi để cấp dưới phát huy hết năng lực, trí lực, óc sáng tạo, lòng nhiệt tình vào công việc, có hệ thống chế độ đãi ngộ, khen thưởng, kỷ luật kịp thời, thích đáng nhằm động viên người lao động phát huy mọi tiềm năng, ổn định tinh thần và đảm bảo được cuộc sống

Chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ vấn đề này trong phần II sau đây.

II Ba phong cách lãnh đạo lớn: chuyên quyền, dân chủ và tự do

1 Phong cách lãnh đạo là gì?

“Một nhà lãnh đạo tốt nhất khi mọi người biết rõ ràng rằng anh ta tồn tại, không tốt lắm khi mọi người vâng lời và tôn anh ta lên, và tồi tệ nhất khi

họ khinh miệt anh ta” (Lão Tử đã nói như vậy vào năm 630 trước Công nguyên.) Như vậy, xây dựng một phong cách lãnh đạo để nhân viên tin tưởng, làm theo và quý trọng là rất cần thiết với bất kỳ một nhà lãnh đạo nào.

Lãnh đạo là một khía cạnh quan trọng trong quản lý, lãnh đạo có hiệu quả là một trong những chìa khoá để trở thành một nhà quản lý giỏi Một cách khái quát, lãnh đạo được xác định như là sự tác động, như một nghệ thuật, hay là một quá trình tác động đến con người sao cho họ sẽ tự nguyện và nhiệt tình phấn đấu để đạt được các mục tiêu của tổ chức

Từ góc độ lý luận cũng như tâm lý học quản lý có nhiều cách định nghĩa về phong cách lãnh đạo Có người cho rằng, phong cách lãnh đạo là cách thức làm việc của nhà lãnh đạo Hay Phong cách lãnh đạo là hệ thống các đấu hiệu đặc trưng của hoạt động quản lý của nhà lãnh đạo, được quy định bởi các đặc điểm nhân cách của họ Hoặc, phong cách lãnh đạo là kết quả của mối quan hệ giữa cá nhân và sự kiện được biểu hiên thành công thức: “Phong cách lãnh đạo = Cá nhân x Môi trường” Nhìn chung, những định nghĩa trên đã đề cập và phản ánh khá rõ nhiều mặt, nhiều đặc trưng khác nhau của phong cách lãnh đạo Tuy nhiên, phần lớn các định nghĩa

chỉ nhấn mạnh đến mặt chủ quan, mặt cá tính của chủ thể lãnh đạo chứ chưa đề cập, xem xét phong cách lãnh đạo như một kiểu hoạt động Kiểu hoạt động đó được diễn ra như thế nào còn phụ thuộc vào yếu tố môi trường xã hội, trong đó có sự ảnh hưởng của hệ tư tưởng, của nền văn hoá Như vậy, chúng ta có thể định nghĩa như sau: Phong cách lãnh đạo là kiểu hoạt động đặc thù của người lãnh đạo được hình thành trên cơ sở kết hợp chặt chẽ và tác động qua lại biện chứng giữa yếu tố tâm lý chủ quan của người lãnh đạo và yêu tố môi trường xã hội trong hệ thống quản lý

2 Phong cách chuyên quyền

2.1 Khái niệm

Phong cách chuyên quyền là phong cách mà theo đó nhà quản trị triệt để sử dụng quyền lực hay uy tín chức vụ của mình để tác động đến người dưới quyền, trấn áp ý chí và sáng kiến của mọi thành viên trong tập thể Phong cách này xuất hiện khi các nhà lãnh đạo nói với các nhân viên chính xác những gì họ muốn nhân viên làm và làm ra sao mà không kèm theo bất kỳ lời khuyên và hướng dẫn nào cả

2.2Những đặc điểm cơ bản

- Giao tiếp từ trên xuống dưới

- Thiên về sử dụng mệnh lệnh

- Luôn đòi hỏi cấp dưới sự phục tùng tuyệt đối

- Thường dựa vào năng lực, kinh nghiêm, uy tín chức vụ của mình để tự đề ra các quyết định rồi buộc họ phải làm theo ý muốn hoặc quyết định của nhà quản trị

- Nhà quản trị chú trọng đến hình thức tác động chính thức, thông qua hệ thống tổ chức chính thức

2.3 Ưu điểm

- Giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng

- Tạo tính ổn định, trật tự cao trong tổ chức

- Nhà lãnh đạo sẽ trở thành 1 huấn luyện viên tốt với đầy đủ năng lực và trình

độ cho các nhân viên mới

- Nâng cao tính hiệu lực trong quản lý

- Trong những tính huống bất ngờ,bất chắc đòi hỏi phải đưa ra quyết định xử

lý ngay, hoặc những bất đồng trong trong tập thể hay những tình gây hoang mang, thì việc sử dụng phong cách lãnh đạo này sẽ đem lại hiệu quả rất cao

- Đảm bảo bí mật trong kinh doanh

- Nhà quản trị thường là người có tính quyết đoán cao và dứt khoát khi đưa các quyết định quản trị Điều này giúp cho họ giải quyết mọi vấn đề một cách nhanh chóng và thường chớp được các cơ hội kinh doanh

- Nhà quản trị thường là những người dám chịu trách nhiệm cá nhân về các quyết định của mình, “dám làm, dám chịu”, và do vậy phát huy được đầy đủ các năng lực và phẩm chất cá nhân tốt đẹp của bản thân

2.4 Nhược điểm

- Triệt tiêu tính sáng tạo của các thành viên trong tổ chức, không thừa nhận trí tuệ của tập thể, của những người dưới quyền

- Quyết định của các nhà quản trị chuyên quyền thường ít được cấp dưới chấp nhận, đồng tình và làm theo, không khí làm việc căng thẳng thậm chí còn dẫn đến sự chống đối của cấp dưới

- Trong tổ chức thường có nhiều ý kiến bất đồng, một số người có tâm lý lo

sợ, lệ thuộc Đây là nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại của các nhà quản trị chuyên quyền

- Hiệu quả công việc thấp khi không có lãnh đạo

3 Phong cách dân chủ:

3.1 Khái niệm

Phong cách dân chủ là phong cách mà theo đó nhà quản trị chủ yếu sử dụng

uy tín cá nhân để đưa ra những tác động đến những người dưới quyền Nói cách khác, họ rất ít sử dụng quyền hay uy tín chức vụ để tác động đến những người dưới quyền

3.2Những đặc điểm cơ bản

- Thường sử dụng hình thức động viên khuyến khích

- Không đòi hỏi cấp dưới sự phục tùng tuyệt đối

- Thường thu thập ý kiến của những người dưới quyền, thu hút, lôi cuốn cả tập thể vào việc ra quyết định, thực hiện quyết đinh

- Nhà quản trị chú trọng tới hình thức tác động không chính thức ,thông qua

hệ thống không chính thức

3.3 Ưu điểm

- Phát huy được năng lực tập thể, trí tuệ của tập thể, phát huy được tính sáng tạo của cấp dưới, tạo cho cấp dưới sự chủ động cần thiết để giải quyết công việc

- Tạo không khí làm việc phấn khởi cho cấp dưới

- Quyết định của các nhà quản trị dân chủ thường được cấp dưới chấp nhận, đồng tình, ủng hộ và làm theo

- Thiết lập được mối quan hệ tốt đẹp giữa cấp trên và cấp dưới, tạo ra được ê kíp làm việc trên cơ sở khai thác những ưu điểm của hệ thống tổ chức không chính thức

3.4 Nhược điểm

- Nếu thiếu sự quyết đoán cần thiết, nhà quản trị dễ trở thành người theo đuôi cấp dưới, ba phải, vì vậy các quyết định thường đưa ra chậm chạp, bỏ

lỡ thời cơ, tốn kém thời gian

- Nhà quản trị dân chủ nếu không có tài năng thực sự sẽ không dám chịu trách nhiệm cá nhân về các quyết định của mình, từ đó sẽ làm giảm lòng tin của cấp dưới Người lãnh đạo nhu nhược sẽ theo đuôi cấp dưới

- Trên thực tế, có thể xảy ra tình trạng “dân chủ giả hiệu” để lấy lòng cấp dưới

4 Phong cách tự do

4.1 Khái niệm

Phong cách tự do là phong cách mà theo đó nhà quản trị rất ít sử dụng quyền lực để tác động đến những người dưới quyền,thậm chí không có những tác động đến họ

4.2 Những đặc điểm cơ bản

- Nhà quản trị đóng vai trò là người cung cấp thông tin

- Giao tiếp theo chiều ngang

- Các thành viên của nhóm tự thực hiện công việc theo cách tốt nhất mà họ

có thể

- Nhà quản trị thường không tham gia vào các hoạt động tập thể và sử dụng rất ít quyền lực của mình để tác động đến người dưới quyền Không khí tổ chức thân thiện, định hướng nhóm, định hướng vui chơi

- Phân tán quyền hạn cho cấp dưới,để cho cấp dưới sự độc lập cao và quyền

tự do hành động lớn