Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn tỉnh hưng yên

Do đó, các bãi rác t phát đã... Hình 1.2 Các giai đo n trong quá trình lên men mêtan... Ho c quy mô gia đình... Ngoài ra, trong đ ng còn có các m cát nh.

L I C M N

Lu n v n “Nghiên c u, đánh giá hi n tr ng và đ xu t các gi i pháp nâng

cao hi u qu qu n lý ch t th i r n t nh H ng Yên” đ c hoàn thành ngoài s c

g ng n l c c a b n thân tác gi còn đ c s giúp đ nhi t tình c a các Th y, Cô,

c quan, b n bè và gia đình

Tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i Cô giáo h ng d n: PGS TS V Hoàng Hoa, ng i đã gi ng d y và t n tình h ng d n c ng nh cung c p tài li u, thông tin khoa h c c n thi t cho lu n v n

Xin trân tr ng c m n các th y, cô giáo Phòng đào t o i h c và Sau đ i h c, khoa Môi tr ng- Tr ng i h c Thu L i đã t n tình gi ng d y và giúp đ tác

gi trong su t quá trình h c t p, c ng nh quá trình th c hi n lu n v n này

Xin trân tr ng c m n các đ ng nghi p t i C c Khí t ng th y v n và Bi n

đ i khí h u; S Tài nguyên và Môi tr ng t nh H ng Yên đã t n tình giúp đ , cung

c p tài li u đ lu n v n đ c chính xác và có tính c p thi t

c bi t, đ hoàn thành lu n v n, tác gi đã nh n đ c s c v , đ ng viên khích l th ng xuyên và giúp đ v nhi u m t c a gia đình và b n bè trong và ngoài l p cao h c 20MT

Xin trân tr ng c m n!

Hà N i, tháng 12 n m 2014

Tác gi lu n v n

Tr n Thu Huy n

Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ c chính tôi th c hi n d i s h ng

d n c a PGS.TS V Hoàng Hoa v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “Nghiên c u,

đánh giá hi n tr ng và đ xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý ch t

th i r n t nh H ng Yên”

ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào

tr c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào N i dung c a lu n

v n đ c th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s

TN&MT : Tài nguyên và Môi tr ng

NN&PTNN : Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

BCLHVS : Bãi chôn l p h p v sinh

Trang

CH NG 1 T NG QUAN V CH T TH I R N VÀ QU N LÝ CH T

TH I R N 4

1.1 Ch t th i r n 4

1.1.1 Khái ni m 4

1.1.2 Ngu n g c phát sinh, phân lo i, và thành ph n ch t th i r n 4

1.1.3 Các y u t nh h ng đ n thành ph n và kh i l ng ch t th i r n 6

1.2 H th ng qu n lý và x lý ch t th i r n 9

1.2.1 H th ng qu n lý ch t th i r n 9

1.2.2 H th ng x lý ch t th i r n 12

1.3 Qu n lý và x lý ch t th i r n trên th gi i 13

1.3.1 Mô hình phân lo i và thu gom rác 13

1.3.2 X lý ch t th i r n trên th gi i 14

1.4 Qu n lý và x lý ch t th i r n t i Vi t Nam 15

1.4.1 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n t i Vi t Nam 15

1.4.2 Các ph ng pháp x lý ch t th i r n t i Vi t Nam 18

CH NG 2 ÁNH GIÁ HI N TR NG QU N LÝ CH T TH I R N T NH H NG YÊN 28

2.1 i u ki n t nhiên và kinh t xã h i 28

2.1.1 i u ki n t nhiên 28

2.1.2 c đi m kinh t xã h i 31

2.2 Hi n tr ng qu n lý và x lý ch t th i r n t nh H ng Yên 33

2.2.1 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n sinh ho t đô th , nông thôn 33

2.2.2 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n nông nghi p và làng ngh 39

2.2.3 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n công nghi p 44

2.2.4 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n xây d ng và bùn th i đô th 45

2.2.5 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n y t 49

2.3 Các t n t i trong qu n lý ch t th i r n t nh H ng Yên 51

CH NG 3 XU T CÁC GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ CH T TH I R N T NH H NG YÊN 56

3.1 Các gi i pháp qu n lý ch t th i r n nâng cao hi u qu qu n lý ch t th i

r n c a t nh H ng Yên 56

3.1.1 Ph ng pháp phân lo i ch t th i r n t i ngu n 56

3.1.2 Ph ng pháp thu gom ch t th i r n 69

3.1.3 ào t o nâng cao n ng l c qu n lý ch t th i r n 74

3.1.4 Gi i pháp tuyên truy n nâng cao nh n th c c ng đ ng 75

3.1.5 Các gi i pháp đ u t khác 76

3.2 Gi i pháp k thu t nâng cao hi u qu x lý ch t th i r n t nh H ng Yên77 3.2.1 Ph ng pháp x lý đ i v i ch t th i nông nghi p 77

3.2.2 Ph ng pháp x lý đ i v i ch t th i sinh ho t mang đi chôn l p t i bãi rác i ng 81

K T LU N VÀ KI N NGH 108

1 Các k t qu đã th c hi n đ c c a lu n v n 108

2 Ki n ngh 108

TÀI LI U THAM KH O 109

DANH M C B NG

Trang

B ng 1.1 T l CTR x lý b ng ph ng pháp khác nhau m t s n c 14

B ng 2.1 Th ng kê di n tích, dân s và m t đ dân s t nh H ng Yên 31

B ng 2.2 Kh i l ng CTR sinh ho t phát sinh t i các huy n/thành ph 33

B ng 2.3 T l thành ph n CTR sinh ho t đô th t i các huy n/thành ph 34

B ng 2.4 Hi n tr ng thu gom CTR sinh ho t trên đ a bàn t nh H ng Yên 36

B ng 2.5 S l ng BCL CTR sinh ho t quy mô thôn, xã t i các huy n 38

B ng 2.6 H s phát th i CTR làng ngh 43

B ng 2.7 Hi n tr ng phát sinh CTR công nghi p t nh H ng Yên n m 2012 44

B ng 2.8 Kh i l ng CTR xây d ng phát sinh trên đ a bàn t nh H ng Yên 46

B ng 2.9 Thành ph n CTR xây d ng phát sinh t i các v trí đ b c a các đô th 47

B ng 2.10 Hi n tr ng kh i l ng bùn th i phát sinh t i các đô th t nh H ng Yên 48 B ng 2.11 Kh i l ng CTR y t phát sinh trên đ a bàn t nh H ng Yên 49

B ng 3.1 Dân s c a t nh H ng Yên qua các n m 85

B ng 3.2 i u ki n c a bãi chôn l p 94

B ng 3.3 Th i gian th c hi n thi t k ô chôn l p 2A và thu h i di n tích các ô chôn l p đã đóng c a 103

B ng 3.4 Th i gian ho t đ ng c a 4 ô chôn l p thu c 2 ô chôn l p 1A và 1B đã thu h i 104

B ng 3.5 B ng so sánh các ph ng pháp chôn l p ch t th i 107

DANH M C HÌNH

Trang

Hình 1.1 S đ t ng quát c a quá trình lên men mêtan 18

Hình 1.2 Các giai đo n trong quá trình lên men mêtan 19

Hình 1.3 H m biogas xây b ng g ch có n p c đ nh 19

Hình 1.4 H m biogas ch t li u composit 20

Hình 1.5 H m biogas d ng túi nilong HDPE 21

Hình 1.6 ng xây b ng xi m ng gay g c đ nh 24

Hình 1.7 ng d ng l i hay g r i 25

Hình 1.8 Thùng kín 25

Hình 3.1 Mô hình phân lo i CTR sinh ho t t i các đô th và nông thôn 60

Hình 3.2 Mô hình phân lo i CTR nông nghi p 63

Hình 3.3 Mô hình phân lo i CTR làng ngh t i t nh H ng Yên 64

Hình 3.4 Mô hình phân lo i CTR công nghi p t i ngu n 66

Hình 3.5 Mô hình phân lo i CTR xây d ng 68

Hình 3.6 Mô hình phân lo i CTR y t 69

Hình 3.7 Mô hình thu gom rác th i đ xu t cho m t khu v c 73

Hình 3.8 Thùng phân compost 80

Hình 3.10 C u trúc c a các lo i bãi chôn l p 91

Hình 3.11 C u t o c a bãi chôn l p bán hi u khí 93

Hình 3.12 Vai trò c a các ng thu gom n c th i 93

Hình 3.13 Lysimeter l n mô ph ng m t bãi chôn l p BHK và m t bãi chôn l p k khí 94

Hình 3.14 Ph ng pháp đo l ng n c b c h i và khí sinh ra 95

Hình 3.15 S thay đ i ch s BOD và pH theo các tháng trong n c r rác t 2 lysimeter 96

Hình 3.16 S thay đ i BOD trong n c rác theo th i gian 97

Hình 3.17 S thay đ i d l ng b c h i theo chu kì 2 tháng 97

Hình 3.18 S phát sinh khí ga t các bãi chôn l p 98

Hình 3.19 L ng khí gas và ch t ô nhi m phát sinh t các bãi chôn l p 99

Hình 3.20 T ng m t b ng khu x lý ch t th i i ng 100

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Phát tri n kinh t xã h i và b o v môi tr ng luôn là n i dung không th tách

r i trong m i ho t đ ng nh m b o đ m phát tri n b n v ng S t ng tr ng kinh t

m nh m đã giúp h n 20 tri u ng i dân Vi t Nam thoát đ c c nh nghèo đói trong vòng ch a đ y m t th p k qua Tuy nhiên, t ng tr ng kinh t m t cách nhanh chóng s t o nên nh ng thách th c v môi tr ng mà trong đó ch t th i r n (CTR)

đã và đang tr thành m t trong nh ng v n đ c p bách Vi t Nam

Th c t hi n nay, nhi u đô th n c ta ch a có khu x lý t ng h p ch t th i

r n bao g m tái ch ch t th i, lò đ t rác, bãi chôn l p h p v sinh, x lý ch t th i nguy h i, ch t th i xây d ng, ch bi n phân vi sinh, bi n ch t th i thành n ng

l ng…

đ m b o phát tri n các đô th b n v ng và n đ nh, v n đ qu n lý và x lý

ch t th i r n ph i đ c nhìn nh n m t cách t ng h p, không ch đ n thu n là vi c t

ch c xây d ng m t bãi chôn l p h p v sinh cho m t đô th mà còn ph i đ c nhìn

nh n m t cách toàn di n nh vùng, liên đô th …M t khác vi c qu n lý và x lý ch t

th i r n mu n đ t đ c hi u qu t t c ng ph i đón đ u đ c s phát tri n ch không ph i là ch y theo s phát tri n c a các đô th nh hi n nay Nói m t cách khác c n ph i l p quy ho ch qu n lý t ng h p ch t th i r n cho các vùng đô th và nông thôn phù h p v i các quy ho ch phát tri n, đáp ng các m c tiêu c a Chi n

l c qu c gia v qu n lý t ng h p ch t th i r n và ng d ng các công ngh tiên ti n trên th gi i nh m x lý an toàn, tri t đ và b n v ng ch t th i r n

T nh H ng Yên n m trong vùng kinh t tr ng đi m B c B , có di n tích kho ng 926,03m2 V i đi u ki n đ a lý thu n l i có qu c l 5 ch y qua, n i Hà N i-

H i Phòng, n m trong khu v c tr ng đi m tam giác kinh t B c B , H ng Yên có nhi u u th đ phát tri n công nghi p và d ch v Tuy nhiên, bên c nh quá trình công nghi p hóa, đô th hóa m nh m , H ng Yên c ng đang ph i đ i m t v i các thách th c v b o v môi tr ng, đ c bi t là v n đ qu n lý và x lý ch t th i r n

góp ph n phát tri n kinh t -xã h i b n v ng, Nghiên c u, đánh giá hi n

tr ng và đ xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý ch t th i r n t nh

H ng Yên là c n thi t và có ý ngh a khoa h c, th c ti n to l n trong vi c đ a ra các

gi i pháp thích h p nh m nâng cao hi u qu qu n lý và x lý c a t nh H ng Yên

- i t ng nghiên c u: Ch t th i r n trên đ a bàn t nh H ng Yên

- Ph m vi nghiên c u: Qu n lý ch t th i r n trên đ a bàn t nh H ng Yên, và x

lý CTR sinh ho t t i bãi rác i ng, V n Lâm, H ng Yên

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

Cách ti p c n: Trên c s v n d ng chính sách v phát tri n kinh t -xã h i cho

n c ta nói chung và cho đ a ph ng nói riêng, các v n b n pháp quy v qu n lý,

x lý ch t th i r n, lý lu n c a các môn chuyên ngành nh : Quy ho ch và qu n lý

ch t th i r n…cùng v i tình hình th c t qu n lý và x lý ch t th i r n c a t nh

H ng Yên

tài s d ng các ph ng pháp chính đ nghiên c u, c th nh sau:

Ph ng pháp th ng kê t ng h p: phân tích t ng h p nh ng thông tin s li u

thu th p làm c s cho các nghiên c u chuyên sâu c a lu n v n

Ph ng pháp k th a tài li u : Vi c đi u tra, kh o sát, đánh giá hi n tr ng

qu n lý và x lý ch t th i r n trên đ a bàn t nh H ng Yên đã có m t s c quan th c

hi n trong th i gian qua Vi c th a k các k t qu , đánh giá các k t qu đã có đ tìm

ra nh ng v n đ c n b sung nâng cao là c n thi t

5 Ý ngh a khoa h c và th c ti n áp d ng

Nghiên c u, đánh giá hi n tr ng qu n lý ch t th i r n trên đ a bàn t nh H ng Yên đ xác đ nh nhu c u c p thi t v qu n lý và x lý ch t th i r n trên đ a bàn t nh Nghiên c u và đ xu t các gi i pháp c th , phù h p và kh thi nh m qu n lý

t t ch t th i r n, theo đó ch t th i r n đ c phân lo i t i ngu n, thu gom, tái s

d ng, tái ch và x lý tri t đ b ng nh ng công ngh tiên ti n, phù h p, h n ch t i

đa l ng ch t th i ph i chôn l p, nh m ti t ki m tài nguyên đ t và h n ch gây ô nhi m môi tr ng

6 Nh ng k t qu đ t đ c

Trong khuôn kh c a lu n v n này, tác gi đã t ng h p, phân tích và có nh ng đánh giá c b n v tình hình qu n lý ch t th i r n t nh H ng Yên, các k t qu đ t đ c

c a lu n v n nh sau:

- ánh giá đ c hi n tr ng qu n lý ch t th i r n t nh H ng Yên: hi n tr ng phân

lo i, thu gom, x lý ch t th i r n

- ánh giá đ c nh ng t n t i, h n ch trong qu n lý ch t th i r n t nh H ng Yên

- xu t các gi i pháp qu n lý ch t th i r n: khâu thu gom, phân lo i ch t th i

Ch t th i r n (Solid Waste) là thu t ng dùng đ ch các ch t th i thông

th ng d ng r n đ c phát sinh trong quá trình sinh ho t, s n xu t và các ho t

đ ng khác c a con ng i CTR có th bao g m c c n bùn, n u t l n c trong c n bùn m c đ cho phép, x lý đ c c n bùn nh x lý CTR

Ch t th i r n là nh ng thành ph n đ c th i b trong quá trình sinh ho t hay trong quá trình s n xu t c a con ng i Ch t th i r n là m t thu t ng đ ch nh ng

ch t t n t i d ng r n

V t ch t mà con ng i th i b trong khu v c đô th mà không đòi h i đ c b i

th ng cho s v t b đó đ c g i là ch t th i r n Ch t th i đó đ c coi nh ch t

th i r n đô th n u nh xã h i nhìn nh n nó là m t th mà thành ph có trách nhi m thu gom và phân h y

Ch t th i r n m c dù có tác đ ng tiêu c c đ n môi tr ng s ng, nh ng ngày nay, m t ph n đáng k trong CTR có th thu h i, tái ch và tái s d ng l i đ c

1.1.2 Ngu n g c phát sinh, phân lo i, và thành ph n ch t th i r n

1.1.2.1 Ngu n g c phát sinh ch t th i r n

Ngu n g c phát sinh, thành ph n và t c đ phát sinh c a CTR là các c s quan tr ng trong vi c thi t k , l a ch n công ngh x lý và đ xu t các bi n pháp QLCTR Có nhi u cách phân lo i ngu n g c phát sinh CTR khác nhau, nh ng phân

lo i theo cách thông th ng nh t là:

Rác h dân: Phát sinh t ho t đ ng s n xu t c a xí nghi p, h gia đình, các

bi t th Thành ph n rác th i bao g m: th c ph m, gi y Carton, plastic, g , th y tinh, can thi c, các kim lo i khác….ngoài ra các h gia đình còn có th ch a m t

ph n ch t th i đ c h i

Rác quét đ ng: Phát sinh t ho t đ ng v sinh hè ph , khu vui ch i gi i trí

và làm đ p c nh quan Ngu n rác này do ng i đi đ ng và các h dân s ng d c

hai bên đ ng x th i Thành ph n c a chúng có th g m các lo i nh cành cây và

lá cây, gi y v n bao nilon, xác đ ng v t ch t

Rác khu th ng m i: Phát sinh t các ho t đ ng buôn bán c a c a hàng bách

hóa, nhà hàng khách s n, siêu th v n phòng, giao d ch, nhà máy in Các lo i ch t

th i t khu th ng m i bao g m: gi y carton, plastic, th c ph m, th y tinh Ngoài ra rác th ng m i còn ch a m t ph n ch t th i đ c h i

Rác c quan công s : Phát sinh t c quan xí nghi p, tr ng h c, v n phòng

làm vi c Thành ph n rác đây gi ng nh rác khu th ng m i

Rác ch : Phát sinh t các ho t đ ng mua bán ch Thành ph n ch y u là

rác h u c bao g m: rau, qu , qu h h ng

Rác xà b n t các công trình xây d ng: Phát sinh t các ho t đ ng xây

d ng và tháo d các công trình xây d ng, đ ng giao thông Các lo i ch t th i bao

g m nh g , thép, bê-tông, g ch, th ch cao

Rác b nh vi n: Bao g m rác sinh ho t và rác y t phát sinh t các ho t đ ng

khám b nh, đi u tr b nh và nuôi b nh trong các b nh vi n và c s y t Rác y t có thành ph n ph c t p bao g m các lo i b nh ph m, kim tiêm, chai l ch a thu c, các

l thu c quá h n s d ng có kh n ng lây nhi m đ c h i đ i v i s c kh e c ng

đ ng nên ph i đ c phân lo i và t ch c thu gom h p lý, v n chuy n và x lý riêng

Rác công nghi p: Phát sinh t các ho t đ ng s n xu t c a xí nghi p, nhà máy

s n xu t xu t công nghi p (s n xu t v t li u xây d ng, nhà máy hóa ch t, nhà máy

Ngu n g c phát sinh: Ch t th i đ c phân lo i theo ngu n g c phát sinh đ c

trình bày trong ph n 1.1.2.1 bao g m ch t th i r n sinh ho t, ch t th i r n công nghi p, ch t th i r n xây d ng, ch t th i t các nhà máy x lý, ch t th i r n nông nghi p và ch t th i r n y t

Thành ph n hóa h c: Ch t th i đ c chia thành rác h u c , rác vô c Trong

đó rác vô c đ c chia thành rác vô c có th tái ch và vô c không th tái ch :

- Rác h u c : Các lo i rau, c qu , trái cây, th c n th a

- Rác vô c có th tái ch : Gi y, nh a, kim lo i, th y tinh…

- Rác vô c : cao su, s than, đ t đá, sành s v

Theo m c đ nguy h i: ch t th i đ c phân chia thành các lo i sau:

- Ch t th i nguy h i: bao g m các hóa ch t d ph n ng, các ch t đ c h i, ch t

th i sinh h c d th i r a, các ch t d cháy, d gây n , ch t th i phóng x

- Ch t th i không nguy h i: là nh ng ch t th i không ch a các ch t và h p

ch t có m t trong các đ c tính nguy h i tr c ti p ho c gián ti p

- Ch t th i y t nguy h i: là nh ng ch t th i có ngu n g c t các ho t đ ng y

t , mà nó có đ c tính nguy h i tr c ti p ho c gián ti p đ n môi tr ng và s c kh e

c ng đ ng bao g m bông b ng, g c, kim tiêm, các b nh ph m và mô b c t b

1.1.2.3 Thành ph n c a CTR

Thành ph n ch t th i r n bi u hi n s đóng góp và phân ph i c a các ph n riêng bi t mà t đó t o nên dòng ch t th i, thông th ng đ c tính b ng ph n tr m theo kh i l ng bao g m: gi y, ch t d o, h u c m kim lo i đen, kim lo i màu, th y tinh, xa b n, nguy h i ti m tàng Thông tin v thành ph n ch t th i r n đóng vai trò

r t quan tr ng trong vi c đánh giá và l a ch n nh ng thi t b thích h p đ x lý, các quá trình x lý c ng nh vi c ho ch đ nh các h th ng, ch ng trình và k ho ch

qu n lý CTR

Thông th ng trong rác th i đô th , rác th i t các khu dân c và th ng m i chi m t l cao nh t t 50-75% Giá tr phân b s thay đ i tùy thu c vào s m

r ng các ho t đ ng xây d ng, s a ch a, s m r ng c a các d ch v đô th Thành

ph n riêng bi t c a CTR thay đ i theo v trí đ a lý, th i gian, mùa trong n m, đi u

ki n kinh t và tùy thu c vào thu nh p c a t ng qu c gia

1.1.3 Các y u t nh h ng đ n thành ph n và kh i l ng ch t th i r n

1.1.3.1 nh h ng c a ho t đ ng gi m thi u và tái sinh ch t th i t i ngu n

Vi c gi m thi u ch t th i t i ngu n có th đ c th c hi n qua các b c thi t

k , s n xu t và đóng s n ph m sao cho l ng ch t th i nh nh t, th tích v t li u s

d ng ít nh t và th i gian h u d ng c a s n ph m dài nh t Vi c gi m ch t th i c ng

có th x y ra các gia đình và khu th ng m i ho c công nghi p thông qua khuynh

h ng mua m t cách ch n l c và tái s d ng s n ph m và v t li u Hi n nay, gi m thi u ch t th i t i ngu n ch a đ c th c hi n m t cách nghiêm ng t và đ ng b nên khó có th c tính đ c nh h ng th c s c a ch ng trình gi m thi u ch t th i

t i ngu n đ n t ng l ng ch t th i sinh ra Tuy nhiên, gi m thi u ch t th i t i ngu n

tr thành y u t quan tr ng c a vi c gi m thi u kh i l ng ch t th i r n trong t ng lai

Ví d :

- Gi m thi u đóng gói không c n thi t ho c đóng gói quá th a;

- Phát tri n và s d ng các s n ph m có tính b n v ng kh n ng ph c h i cao h n;

- Thay th các lo i s n ph m ch s d ng m t l n b ng các s n ph m có kh n ng tái s d ng đ c

N i (URENCO) kéo dài trong 3 n m t i 4 qu n Hoàng Ki m, Hai Bà Tr ng, Ba ình, ng a đã mang l i nh ng hi u qu tích c c D án này tuyên truy n, khuy n khích ng i dân phân lo i rác th i ngay t i nhà: rác h u c (rau, c qu ,

th c n th a…) và rác vô c (chai l , g ch v , kim lo i…) tr c khi đ a vào xe thu gom rác th i Sau đó rác th i thay vì chôn l p s đ c t n d ng trong m t s ho t

đ ng có l i v kinh t l n nh ch n nuôi l n, s n xu t phân compost Kêt qu mà

d án mang l i là gi m m t l ng l n rác th i sinh ho t phát sinh và mang đi chôn

l p

1.1.3.2 nh h ng c a pháp lu t và quan đi m c a qu n chúng

Cùng v i ch ng trình gi m thi u và tái sinh ch t th i t i ngu n, quan đi m

c a qu n chúng và pháp lu t c ng nh h ng đáng k đ n l ng ch t th i sinh ra

Vai trò c a qu n chúng: Kh i l ng ch t th i sinh ra s gi m đáng k n u

ng i dân s n lòng thay đ i ý mu n c a h , thay đ i cách s ng đ b o v tài nguyên thiên nhiên và gi m gánh n ng kinh t liên quan đ n qu n lý CTR có

th thay đ i quan đi m c a quân chúng c n th c hi n ch ng trình giáo d c c ng

đ ng Có th nói y u t con ng i quy t đ nh đ n vi c gi m thi u CTR t i ngu n

Vi c th i b ch t th i sinh ho t x y ra m i lúc, m i n i v i kh i l ng ngày càng

t ng C ng vì lý do đó mà vi c gi m thi u ch t th i t ngu n có th th c hi n đ c

hi u qu khi t t c m i ng i trong c ng đ ng hi u đ c nh ng tác h i c a vi c không phân lo i và l i ích c a vi c phân lo i rác t i ngu n

Vai trò c a pháp lu t: Y u t quan tr ng nh h ng nh t đ n s phát sinh c a

m t s lo i ch t th i là quy đ nh c a đ a ph ng v s d ng các lo i v t li u đ c

bi t, nh t là v t li u đóng gói và ch t th i sinh ho t hàng ngày C ng có th áp d ng

bi n pháp nh khuy n khích mua và bán v t li u tái sinh b ng cách gi m giá bán t 5-10%

1.1.3.3 nh h ng c a các y u t đ a lý t nhiên và kinh t vùng đ n s phát sinh

ch t th i

Các y u t đ a lý t nhiên nh v trí, mùa trong n m, chu k thu gom và đ c

đi m c a khu v c có th nh h ng đ n l ng ch t th i sinh ra và l ng ch t th i thu gom

V trí đ a lý: khí h u có th nh h ng đ n kh i l ng, th i gian phát sinh c a

m t s lo i ch t th i Ví d , s bi n thiên kh i l ng rác v n sinh ra t nh ng n i khác ph thu c vào khí h u nh ng vùng m áp, mùa tr ng tr t s kéo dài h n

nh ng n i khác, do đó rác v n thu gom đ c không nh ng có kh i l ng l n h n đáng k mà th i gian phát sinh c ng lâu h n Do tính bi n thiên kh i l ng c a m t

s thành ph n c a CTR theo khí h u, nên c n ph i th c hi n nghiên c u trong t ng

tr ng h p c th n u các giá tr này nh h ng đáng k đ n h th ng thi t k Mùa trong n m: kh i l ng c a m t s thành ph n ch t th i r n c ng b nh

h ng c a mùa trong n m Ví d , kh i l ng rác th c ph m liên quan đ n mùa

tr ng rau và trái cây

T n su t thu gom: nhìn chung n u d ch v thu gom không b h n ch , CTR s

đ c thu gom nhi u h n Tuy nhiên k t lu n này không cho phép áp d ng đ suy

lu n ra ch t th i r n s nhi u h n Ví d n u h gia đình b gi i h n 1 ho c 2 thùng

ch a rác thì ng i ch nhà ch có th ch a gi y báo hay các v t li u khác Còn khi

d ch v thu gom không b h n ch thì ng i ch nhà s có xu h ng b các v t li u khác nhi u h n

c đi m kinh t khu v c: đ c đi m kinh t c a khu v c nh h ng đ n CTR sinh ra Ví d , đ i v i vùng kinh t phát tri n, l ng ch t th i r n phát sinh s nhi u

h n, đa d ng h n, và t l thành ph n ch t th i c ng khác so v i các cùng có kinh t

th p h n c bi t, phát tri n công nghi p c a khu v c c ng là m t y u t quan

tr ng có nh h ng đ n l ng ch t th i r n phát sinh i v i nh ng vùng công nghi p phát tri n v i nhi u khu công nghi p s n xu t thì l ng ch t th i r n phát sinh c ng t ng lên đáng k

1.2.1.1 Phân lo i, ng n ng a và gi m thi u ch t th i r n t i ngu n

Ng n ng a, gi m thi u CTR t ngu n s mang l i nhi u l i ích cho các h gia đình, các c s , c ng nh toàn xã h i do vi c gi m các chi phí quan tr c, ki m soát, thu gom, v n chuy n và x lý CTR…

M t s gi i pháp ng n ng a, gi m thi u CTR

- S d ng t i u nguyên li u b ng cách h n ch ch t th i và t n d ng l i các nguyên li u th a, thay đ i công th c s n ph m đ t o ra ít ch t th i, nghiên

c u gi m l ng bao bì và đóng gói s n ph m ho c thay b ng các v t li u d phân h y, d tái ch (nh bao bì, gi y, g …thay cho bao nylon ho c các bao

đích gi m thi u các ch t th i, gi m thi u chi phí thu gom, v n chuy n ch t th i

và ti t ki m nguyên, nhiên li u

1.2.1.2 Tái s d ng, tái ch ch t th i r n và thu h i n ng l ng

- Tái s d ng (reuse) ho c t n d ng CTR: thu h i CTR đ d ng l i cho cùng

m t m c đích ho c s d ng cho m c đích khác Ví d nh t n d ng các chai

l sau khi s d ng đ đ ng ch t l ng khác

- Tái ch (recycling) CTR: tái ch ch t th i đ tr thành nguyên li u ban đ u

ho c dung làm nguyên li u đ t o thành s n ph m có giá tr h n Các ph li u

th ng đ c tái ch : gi y, kim lo i, th y tinh, nh a…

- Thu h i n ng l ng: nhi u ch t th i có giá tr nhi t l ng cao (g , tr u, cao su…), có th đ c s d ng nh là nhiên li u T n d ng đ c giá tr nhi t

l ng c a CTR s có l i h n so v i vi c th i b đi

Các v t li u có th thu h i t CTR dung cho tái ch ho c thu h i n ng l ng bao g m:

Gi y và carton

Gi y và carton th ng chi m t l 1,2-4,6% trong t ng l ng CTR

- Gi y và gi t báo: tái sinh b ng cách t y m c và in n s n xu t thành gi y m i

Do đ c tính nh nên chi phí v n chuy n, tái sinh, tái ch các s n ph m nh a r

h n so v i kim lo i và th y tinh Thành ph n nh a trong rác đô th t 1,2-4,2%

Nh v y n u thu h i và tái ch l ng ph li u này s gi m đáng k th tích chôn l p

c n thi t M t s ngu n s d ng nh a nh sau:

- HDPE (High density polyethylene) hay l p nh a ch ng th m bãi chôn l p:

nh a này sau tái sinh và tái ch đ c dùng đ ch t o thành các lo i kh n ph , túi đ ng hàng hóa, ng d n, thùng ch a n c, đ ch i tr em;

- LDPE (Low density polyethylene): đ t o nh ng bao bì nilon, t m tr i b ng

nh a;

- PVC (Polyvinyl chloride): đ t o ra h p đ ng th c n trong gia đình;

- PP (polypropylene): đ s n xu t pin ôtô, n p thùng ch a, nhãn hi u c a các chai l ho c dùng đ ch t o nh ng v t d ng đ ngoài tr i nh h p th ,

Lon, nhôm, thi c

Vi c tái sinh lon nhôm và thi c hi n nay r t thành công Vi t Nam.N u tái

ch tri t đ s mang l i hi u qu kinh t vì nó s t o ra ngu n nhiên li u trong n c

n đ nh Nh ng c n l u ý trong lúc thu gom không cho l n l n nh ng thành ph n khác nh cát, s i…vì t p ch t thì công ngh tái ch s t n kém h n

Kim lo i màu

H u h t kim lo i màu chi m t 0,01% trong thành ph n CTR sinh ho t t h gia đình, chúng đ c thu h i t các đ dung đ ngoài tr i, đ dùng nhà b p, d ng

c , máy móc, v t li u xây d ng (dây đ ng, máng n c) H u nh nh ng ph ph m

c a kim lo i màu đ u đ c đi tái sinh thành các lo i khác

Cao su

T t c ph li u cao su đ c thu h i đ tái ch l p xe, làm nhiên li u và nh a

r i đ ng

Rác th c ph m

Rác th c ph m chi m kho ng 63-69% trong t ng s CTR sinh ho t, m t s rác th c ph m nh : th c ph m d , lá cây, rau qu …nên phân lo i đ s n xu t phân compost, theo ph ng pháp k khí ho c hi u khí N u áp d ng ph ng pháp k khí

ho c chôn l p v sinh c n thu gom khí sinh h c và t n d ng s n xu t đi n ho c s n

1.2.1.3 Thu gom và v n chuy n ch t th i r n

Ho t đ ng thu gom và v n chuy n CTR (đ c bi t là rác th i đô th ) ph i đ m

b o nguyên t c: rác th i trong ngày nào đ c thu gom và v n chuy n đi trong ngày

đó C n c vào kh i l ng và đ c đi m rác th i, c ly, th i gian, đ a đi m c a khu

v c mà xây d ng ph ng án thu gom, v n chuy n thích h p

1.2.2 H th ng x lý ch t th i r n

Vi c l a ch n ph ng pháp x lý CTR d a trên các y u t sau:

- Tính ch t v t lý (đ m, thành ph n, kích c …), tính ch t hóa h c (hàm l ng

ch t vô c , h u c , thành ph n C, N, O, S…) và giá tr nhi t l ng c a CTR, t

đó xác đ nh kh n ng tái s d ng, tái ch ho c t n d ng làm nhiên li u;

- Kh i l ng, kh n ng cung ng và t c đ gia t ng CTR hi n t i và t ng lai;

- i u ki n và kh n ng tài chính;

- i u ki n v đ a đi m x lý, di n tích m t b ng, c s h t ng (đi n, đ ng xá…);

- Nhu c u tiêu th c a th tr ng khu v c: đi n, nhi t, phân bón, khí đ t…

Các ph ng pháp x lý CTR ch y u hi n nay g m:

- Chôn l p rác: đ rác thành đ ng hay bãi h (open dump), bãi chôn l p h p v

sinh (sanitary landfill) H u h t các đô th đ u s d ng ph ng pháp chôn l p CTR Ph ng pháp này ít t n kém v m t đ u t công ngh nh ng t n kém qu

đ t và gây nhi u nh h ng đ n môi tr ng và s c kh e c ng đ ng

- Ph ng pháp thiêu đ t rác: ph ng pháp đ t là m t ph ng pháp hi u qu và

hi n nay đ c s d ng khá ph bi n Quá trình đ t ch t th i là quá trình oxy hóa

hóa h c và bi n đ i ch t th i r n b ng oxy không khí d i tác d ng c a nhi t và quá trình oxy hóa h c V i ph ng pháp đ t, b ng cách đ t ch t th i th tích c a CTR có th gi m đ n 80-90% S n ph m cu i cùng c a quá trình đ t là các khí

và tro

- Ch bi n phân vi sinh: ph ng pháp này d a trên kh n ng phân h y c a các

ch t h u c trong ch t th i b i vi sinh v t Ph ng pháp này đ c ng d ng đ chuy n ch t h u c thành phân bón (lên men k khí) ho c phân h y chung hoàn toàn (lên men hi u khí)

1.3 Qu n lý và x lý ch t th i r n trên th gi i

1.3.1 Mô hình phân lo i và thu gom rác

Hi n nay, m t s n c phát tri n trên th gi i đã có nh ng mô hình phân lo i rác và thu gom hi u qu c th nh :

Nh t B n: Các gia đình Nh t B n đã phân lo i ch t th i thành 3 lo i riêng

bi t cho vào 3 túi v i các màu s c theo quy đ nh: Rác h u c , rác vô c (gi y, v i,

th y tinh, kim lo i), rác còn l i Rác h u c đ c đ a đ n nhà máy x lý rác th i

s n xu t phân vi sinh Các lo i rác vô c đ c đ a đ n c s tái ch hàng hóa Rác còn l i đ c đ a đ n h m có n p đ y và ch y trong m t dòng n c có th i khí r t

m nh đ phân gi i chúng m t cách tri t đ , k t qu s đ c s n ph m là các c n rác khônng còn mùi đ c đem nén thành các viên g ch lát hè r t x p có tác d ng hút

n c khi tr i m a (D án Danida, 2007)

Singapore: Là n c đô th hóa 100% và là đô th s ch trên th gi i Rác th i Singapore đ c thu gom và phân lo i b ng túi nilon Các ch t th i có th đ c tái

ch đ c, đ c đ a v các nhà máy tái ch l i còn các lo i ch t th i khác đ a v nhà máy khác đ thiêu h y Singapore có 2 thành ph n chính tham gia vào thu gom và x lý các rác th i sinh ho t t các khu dân c và công ty, h n 300 công ty t nhân chuyên thu gom rác th i công nghi p và th ng m i T t c các công ty này

đ u đ c c p phép ho t đ ng và ch u s giám sát ki m tra tr c ti p c a S khoa h c công ngh và môi tr ng Ngoài ra, các h dân và các công ty Singapore đ c khuy n khích t do thu gom rác th i tr c ti p t i nhà tr phí 17 đô la

Singapore/tháng, thu gom gián ti p t i các khu dân c ch tr phí 7 đô la/tháng (Lê

Hu nh Mai và c ng s , 2009)

Th y đi n: Chính ph Th y i n đã ch đ o c quan B o v Môi tr ng (EPA) l p K ho ch ch t th i qu c gia, công tác qu n lý ch t th i Th y i n đã

làm cho vi c s d ng hi u qu tài nguyên t ng lên nhi u và ít gây tác đ ng môi

tr ng L ng ch t th i sinh ho t đ c đem đi chôn l p gi m xu ng rõ r t n m

1994 là 1,38 tri u t n, đ n n m 2004 gi m xu ng còn 1,3 tri u t n Vi c tái ch v t

li u (g m gi y lo i, ch t th i đóng gói, ch t th i di n và đi n t ) chi m 33,2% ch t

th i sinh ho t đ c x lý; t ng 1,8% so v i n m 2003 i v i ch t th i khác, trách nhi m tùy thu c vào ch c s s n xu t, kinh doanh, n i ch t th i phát sinh

không đ c cung c p d ch v thu gom (Nguy n Th Anh Hoa, 2006) T l rác th i

đ c x lý theo các ph ng pháp khác nhau m t s n c trên th gi i hiên nay

M : Theo d báo s l ng CTR nói chung, rác th i sinh ho t nói riêng t i M

s ti p t c t ng t 540 tri u t n n m 1997 lên 43% t c 770,2 tri u t n đ n n m

2020 Trong khi đó l ng rác th i đem đ t, x lý ch 18%, 18% đ c tái sinh c ng

ch đ t 1/5 Và đi u nh c nh i h n là l ng rác th i đ c x lý, chôn l p không tri t đ đang gây ô nhi m môi tr ng

Th y đi n: L ng ch t th i r n sinh ho t đ c x lý b ng ph ng pháp sinh

h c ngày càng t ng, trong n m 2004 t ng 7,7 % k t n m 2003 Ngoài ra ch t th i sinh ho t đ c bi n ch t th i thành n ng l ng: Th y i n có 29 nhà máy thiêu

đ t ch t th i sinh ho t; trong n m 2004 các nhà máy này đã x lý đ c 1,94 tri u

t n hay 46,7 % ch t th i r n sinh ho t, t ng 4,1% so v i n m 2003 N m 2005, t ng

l ng ch t th i sinh ho t đ c thiêu đ t là 216kg/ng i/n m

Singapore: Là m t n c nh không có di n tích đ t đ chôn l p ch t th i r n

nh nh ng qu c gia khác nên ph i k t h p x lý rác b ng ph ng pháp đ t và chôn

l p, c n c Singapore có 3 nhà máy đ t rác Nh ng thành ph n ch t th i r n không cháy đ c chôn l p bãi rác ngoài bi n Bãi chôn l p rác Semakau đ c xây d ng

b ng cách đ p đê ng n n c bi n m đ o nh ngoài kh i Singapore Rác th i t các ngu n khác nhau sau khi thu gom đ c đ a đ n trung tâm phân lo i rác đây rác đ c phân lo i ra nh ng thành ph n cháy đ c và thành ph n không cháy đ c

Nh ng ch t cháy đ c chuy n t i các nhà máy đ t rác còn nh ng ch t không cháy

đ c ch đ n c ng trung chuy n, đ lên xe t i đ đ a đi chôn l p

Nh t B n: Theo s li u th ng kê c a B Môi Tr ng Nh t B n, h ng n m

Nh t B n có kho ng 450 tri u t n rác th i, trong đó ch t th i r n sinh ho t chi m 87 tri u t n i v i rác th i sinh ho t c a các gia đình kho ng 35% đ c tái ch thành phân bón h u c , góp ph n gi m b t nhu c u s n xu t và nh p kh u phân bón, giúp

c i thi n đ c tình tr ng x lý rác th i sinh ho t Nh t B n c ng đã ng d ng thành công công ngh chôn l p Bán hi u khí (Fukuoka) mang l i nhi u l i ích v kinh t

và môi tr ng

1.4 Qu n lý và x lý ch t th i r n t i Vi t Nam

1.4.1 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n t i Vi t Nam

1.4.1.1 Ch t th i r n sinh ho t đô th

V phân lo i CTR: vi c phân lo i CTR t i ngu n các đô th v n ch a đ c

tri n khai r ng rãi, vì v y h u h t các đô th n c ta, vi c thu gom rác ch a phân

thành nguyên li u đ u vào ho c s n ph m tái ch Các thành ph đã áp d ng th nghi m phân lo i rác t i ngu n, đi n hình nh Tp.HCM, Hà N i, à N ng nh ng

ch a đem l i hi u qu cao Tuy nhiên, đ tri n khai nhân r ng ho t đ ng này c n phát tri n đ ng b c s h t ng nh : các thi t b thu gom phân lo i, đ a đi m t p

k t và trung chuy n, c s h t ng cho công tác tái ch , tái s d ng nh nhà máy làm phân h u c , các c s tái ch ch t th i, nhân l c, các ch ng trình nh m nâng cao ý th c tham gia c a ng i dân

V công tác thu gom CTR: công tác thu gom CTR sinh ho t m c dù đã đ c

chính quy n các c p quan tâm, nh ng do l ng CTR sinh ho t ngày càng t ng, n ng

l c thu gom còn h n ch v thi t b l n nhân l c nên t l thu gom v n ch a đ t yêu

c u M t khác, do nh n th c c a ng i dân còn ch a cao nên l ng rác b v t b a bãi ra môi tr ng còn nhi u, vi c thu gom có phân lo i t i ngu n v n ch a đ c áp

d ng r ng rãi do thi u đ u t cho h t ng c s c ng nh thi t b , nhân l c

Thu gom thông th ng s d ng 2 hình th c là thu gom s c p (ng i dân t thu gom vào các thùng, túi ch a sau đó đ c công nhân thu gom vào các thùng rác

đ y tay c nh ) và thu gom th c p (rác các h gia đình đ c công nhân thu gom vào các xe đ y tay sau đó chuy n đ n các xe ép rác chuyên d ng và chuy n đ n khu

x lý, ho c t i các ch , khu dân c có đ t container ch a rác, công ty môi tr ng đô

th s có xe chuyên d ng ch container đ n khu x lý) Theo đánh giá hi n nay, h u

h t các đô th m i ch có các đi m t p k t rác, tuy nhiên các đi m t p k t này c ng

ch a đ m b o các tiêu chu n v v sinh môi tr ng

Công tác xã h i hóa vi c thu gom và v n chuy n ch t th i đang đ c th c hi n

r ng rãi nhi u n i, ch các đô th l n c p thành ph m i có URENCO đ m nh n

vi c thu gom, v n chuy n và x lý CTR đô th , ngoài ra v n có s tham gia c a các công ty c ph n ho c công ty t nhân T i các đô th nh c p th tr n, ph n l n là các h p tác xã, t đ i thu gom, t ch c t nhân đ m nhi m vi c thu gom v n chuy n v i chi phí thu gom th a thu n v i ng i dân đ ng th i có s ch đ o c a chính quy n đ a ph ng

Công tác thu gom CTR đô th trong nh ng n m g n đây đã đ c quan tâm

h n, các URENCO nhi u đ a ph ng đã quan tâm trang b thêm ph ng ti n và nhân l c cho khâu thu gom nh ng vi c đ u t ch đ c th c hi n v i các thành ph

l n nh Hà N i, Tp H Chí Minh T l thu gom trung bình các đô th t 72%

n m 2004 t ng lên kho ng 80 - 82% n m 2008 và đ t kho ng 83 - 85% cho n m

2010 M c dù t l thu gom có t ng nh ng v n còn kho ng 15 ÷ 17% CTR đô th

đ c th i ra môi tr ng và v t vào bãi đ t, h đ t, ao h , ho c đ t l thiên gây ô

nhi m môi tr ng (Báo cáo môi tr ng qu c gia, 2011)

Theo báo cáo c a các S TN&MT n m 2010 m t s đô th đ c bi t, đô th lo i

1, có t l thu gom đ t m c cao h n nh Hà N i đ t kho ng 90 - 95% 4 qu n n i thành c , Tp H Chí Minh đ t 90 - 97%, Hu , à N ng, H i Phòng đ u đ t kho ng 90% khu v c n i thành, các đô th lo i 2 c ng có c i thi n đáng k , đa s các đô

th lo i 2 và 3 đ u đ t t l thu gom khu v c n i thành đ t trên 80% các đô th

lo i 4 và 5 thì công tác thu gom đ c c i thi n không nhi u do ngu n l c v n h n

ch , thu gom ph n l n do các h p tác xã ho c t nhân th c hi n nên thi u v n đ u

t trang thi t b thu gom M t khác, ý th c ng i dân các đô th này c ng ch a cao do có gia đình không s d ng d ch v thu gom rác

1.4.1.2 Ch t th i r n nông thôn

V phân lo i CTR sinh ho t nông thôn: Vi c phân lo i CTR SH nông thôn

đ c ti n hành ngay t i h gia đình đ i v i m t s lo i ch t th i nh gi y, bìa các tông, kim lo i (đ bán), th c ph m, th c n th a (s d ng cho ch n nuôi) Các CTR SH khác không s d ng đ c h u h t không đ c phân lo i mà đ l n l n, bao

g m c các lo i rác có kh n ng phân h y và khó phân h y nh túi nilon, th y tinh, cành cây, lá cây, hoa qu ôi th i, xác đ ng v t ch t và đem đi x lý

V thu gom CTR sinh ho t nông thôn: hi n nay t t c các th xã, huy n, th

tr n đã thành l p các công ty môi tr ng đô th có ch c n ng thu gom, qu n lý và

x lý rác th i nh ng hi u qu c a các công ty còn kém ch đ t t 30 – 70 %, l ng rác th i còn l i ng i ta đ b a bãi xu ng các sông h , ao, khu đ t tr ng các vùng nông thôn, các đô th nh ch a có các khu x lý rác th i t p trung nên hi n tr ng rác

th i đ c đ b a bãi làm ô nhi m môi tr ng đ t, n c và không khí Vi c qu n lý

ch t th i r n t i nông thôn đang trong tình tr ng r t y u kém do: Ch t th i ch a

đ c phân lo i, l ng thu gom đ t th p, x lý và các bãi chôn l p ch t th i không

đ m b o các tiêu chu n v môi tr ng theo quy đ nh

Theo th ng kê (Báo cáo môi tr ng Qu c Gia, 2012) t l thu gom CTR sinh

ho t t i khu v c nông thôn vào kho ng 40 - 55%, trong đó có kho ng 60% s thôn

ho c xã t ch c thu d n đ nh k , trên 40% thôn, xã đã hình thành các t thu gom rác

th i t qu n Vi c thu gom rác còn r t thô s b ng các xe c i ti n, nhi u xã không

có quy ho ch các bãi rác t p trung, bãi rác công c ng, không quy đ nh ch t p trung rác, không có ng i và ph ng ti n chuyên ch rác Do đó, các bãi rác t phát đã

hình thành r t nhi u n i, làm cho tình tr ng CTRSH nông thôn tr thành v n đ nan gi i khó qu n lý

1.4.2 Các ph ng pháp x lý ch t th i r n t i Vi t Nam

Hi n nay, t i Vi t Nam có các ph ng pháp x lý ch t th i (đ i v i các ch t

th i r n thông th ng) bao g m: chôn l p (h p v sinh, chôn l p m , chôn l p bán

hi u khí), phân compost, biogas, và đ t ch t th i

1.4.2.1 Ph ng pháp xây d ng h m biogas

Ph ng pháp xây d ng h m biogas s d ng ch y u đ x lý ch t th i ch n nuôi phát sinh t các trang tr i ch n nuôi, ho c các h gia đình vùng nông thôn ch n nuôi gia súc, gia c m

Biogas hay còn g i là công ngh s n xu t khí sinh h c qua quá trình rác h u

c , bùn c ng đ t o ngu n khí sinh h c s d ng trong h gia đình Biogas là h n

h p bao g m mêtan (CH4), cacbondioxit (CO2), nit (N2) gà hydro sunphat (H2S)

Hình 1.1 S đ t ng quát c a quá trình lên men mêtan

Ch t h u c ph c t p (hydratcacbon, protetin, lipit)

Ch t h u c đ n gi n (đ ng, peptit, a.amin)

Cc axit (propionic, butyic, axetic,

lactic)

H2, CO2

CH4, CO2

Acetat

Hình 1.2 Các giai đo n trong quá trình lên men mêtan

Nh c đi m:

- Ph m chúa khí khó xây d ng, đòi h i k thu t cao\

- Áp su t khí l n tác đ ng lên thành b gây n t

- N c đ u vào d nh lên gây khó kh n khi n p nhiên li u

- Giá thành cao t 1,2 – 1,5 tri u đ ng/m2

- H m biogas b ng v t li u composit nh , có th di chuy n, thay đ i v trí

l p đ t khi c n nh t là nh ng n i n m trong vùng quy ho ch mà nh ng lo i

v y khi áp su t gas t ng lên, gas s lu n theo các n i này thoát ra ngoài Chính

vì v y, s n l ng gas t biogas b ng v t li u composit không cao

- Hay b t c ng d n gas: Do c u t o h m đúc s n b ng v t li u nh a Composite, ng i ta đúc và l p đ t 2 ng l i vào và l i ra th ng cao h n đ nh

b phân gi i 50cm v a t o n i đ a ch t th i vào và ra kh i h m, v a đ đi u

ti t áp su t c a gas Khi n p ch t th i ban đ u ( hay g i là d ch l ng g m n c

và phân), theo nguyên t c đ t o đ kín, gas không thoát ra ngoài thì l ng

ch t th i ph i ng p kín mi ng đáy c a ng l i vào và l i ra (t ng đ ng b ng

n a đ cao c a ng) Nh v y l ng d ch l ng s cao h n đ nh b phân gi i

Và theo nguyên t c “bình thông nhau” thì d ch l ng s đ y lên ng thu gas Khi gas hình thành t o áp xu t d ch l ng s b đ y lên theo đ ng ng và làm

t c ng

- Giá thành cao: do đây là v t li u m i, v i các u đi m v t tr i so v i các lo i h m biogas làm b ng các lo i v t li u thông th ng nên giá thành v n

m c cao

 H m biogas ch t li u b t HDPE (túi )

Hình 1.5 H m biogas d ng túi nilong HDPE

H m biogas b ng túi nilon HDPE ch y u đ c s d ng quy mô v a và l n, các trang tr i ch n nuôi, phát sinh nhi u ch t th i hàng ngày

u đi m:

- K thu t l p đ t d dàng

- Chi phí th p

N c ta hi n nay có h n 10 nhà máy ch bi n rác th i h u c thành phân bón

vi sinh Nhà máy ch bi n rác th i C u Di n (Hà N i) v i công su t x lý 50.000

t n rác/n m (công ngh Tây Ban Nha); Nhà máy x lý rác th i Nam nh công su t

250 t n/ngày (công ngh Pháp); Hooc Môn, TP H Chí Minh công su t 240

t n/ngày (công ngh Dano- an M ch; Nhà máy x lý rác th i H i Phòng v i công

su t 200 t n/ngày Ngoài ra, m t s đô th khác nh Vi t Trì, Vinh, S n Tây, Hu , Ninh Thu n c ng có nhà máy x lý rác thành phân bón, nh a tái sinh, v t li u xây

d ng Ch t l ng phân bón c a nhà máy ch bi n rác th i C u Di n (Hà N i) và Nam nh đ c đánh giá t t

Ngoài ra, composting có th đ c th c hi n quy mô công nghi p, các tr i

ch n nuôi l n, phân sau khi có th đ c đóng gói đem bán ra th tr ng Ho c quy mô gia đình Ph ng pháp composting đ c s d ng r ng rãi nh m t n thu ngu n phân và rác h u c s n có làm phân bón trong v n

Ph ng pháp phân hi u khí có đ c đi m nh sau:

- Ngu n phân m đ v a ph i 56-83%

- Ngu n cung c p carbon nh m t ng t l C/N kho ng 25/1 i u này thúc đ y quá trình phân h y và tránh th t thoát đ m do làm gi m các h p ch t khí có

ch a nit

- D ng c ch a phân ph i đ m b o s hi u khí cho toàn b kh i phân

- Ch t m i: thông th ng s phân h y hoàn toàn x y ra kho ng 40-60 ngày, đ làm t ng hi u qu phân và rút ng n th i gian ng i ta có th b sung các

ch t h u c đ t ng ho t đ ng c a các vi sinh v t ho c b sung tr c ti p các

vi sinh v t phân h y khi phân Th i gian phân có th rút ng n còn 20-40 ngày

Di n bi n quá trình phân

Phân compost c ng nh quá trình trong đ t nh ng x y ra nhanh h n do các

đi u ki n c a đ ng Các vi sinh v t ho t đ ng làm nhi t đ t ng đáng k kho ng 45-70oC sau 4-5 ngày đ u và lúc này pH acid kho ng 4-4,5 V i nhi t đ và pH này các vi sinh v t gây b nh h u h t là kém ch u nhi t d dàng b tiêu di t, ngoài ra các

tr ng kí sinh trùng, h t c d i c ng b phá h y Quá trình còn làm thoát ra m t

l ng l n h i n c và khí CO2 ra môi tr ng, s thoát khí nhi u hay ít còn ph thu c vào di n tích đ ng Quá trình k t thúc, h p ch t h u c b phân h y nên

x p, màu nâu s m và có mùi đ t H p ch t nit h u c đ c nitrate hóa thành d ng các mu i nitrate là ngu n đ m cho cây tr ng

- m và đ thông thoáng: đ m t i u đ t 50-60% Quá trình phân

h y s ng ng khi đ m xu ng đ n 15% Tuy nhiên khi đ m quá cao

s gi i h n s thông thoáng t o đi u ki n k khí c ch các vi sinh v t

- Nhi t đ : nhi t đ đ ng phân cao ch ng t quá trình di n ra t t, có

th di n đ c các m m b nh trong phân, th ng nhi t đ t ng 45-60oC trong 4-6 ngày N u nhi t đ trên 70oC s c ch th m chí tiêu di t các

vi sinh v t có l i Nhi t đ đ ng phân th p có th là do đ ng quá

nhi u n c, thi u nitrogen, kích th c đ ng quá nh , không đ ôxy, không thoáng

M t s d ng composting quy mô gia đình

Ch t th i nông nghi p có ngu n carbon cap nh ph ph m cây tr ng, ch t th i sinh ho t h u c , lá cây các khu v c nông thôn n i có nhi u di n tích và có nhu

c u s d ng phân h u c đ bón cho cây tr ng có th ng d ng các mô hình sau:

Hình 1.6 ng xây b ng xi m ng gay g c đ nh

u đi m c a công ngh phân compost

- phân compost là m t cách làm r t đ n gi n, giá thành t ng đ i th p đ

m i h gia đình có th làm đ c

- T n d ng đ c các ngu n nguyên li u t th c n th a, rau c qu h n ch

đ c phát sinh mùi trong quá trình v n chuy n và x lý do các lo i hoa qu

th c ph m b th i r a khi ch a k p mang đi x lý

- S d ng l i đ c 5% các ch t h u có có trong thành ph n rác th i đ ch

bi n làm phân bón ph c v nông nghi p theo h ng cân b ng sinh thái H n

ch vi c nh p kh u phân bón hoá h c đ b o v đ t

- Gi m đ c đáng k l ng rác nông nghi p, đ ng ru ng

- Ti t ki m đ t đai s d ng bãi chôn l p, t ng kh n ng ch ng ô nhi m môi

tr ng

Nh c đi m

M c đ t đ ng c a công ngh ch a cao, vi c phân lo i ch t th i r n v n ph i

đ c th c hi n b ng ph ng pháp th công nên d gây nh h ng đ n s c kho

1.4.2.3 Ph ng pháp đ t ch t th i

Công ngh đ t CTR: v i h th ng thi t b đ t đ c thi t k bài b n đã đ c áp

d ng t i Nhà máy đ t rác S n Tây (Hà N i) và m t s nhà máy khác Theo xu

h ng công ngh đ t rác hi n nay thành ph Hà N i và thành ph H Chí Minh đang có các k ho ch nh p dây chuy n công ngh đ t ch t th i có t n d ng nhi t đ phát đi n áp d ng cho CTR SH thành ph trong th i gian t i

1.4.2.4 Ph ng pháp chôn l p ch t th i h p v sinh

Ph ng pháp chôn l p ch t th i h p v sinh: n c ta h u h t ch t th i đ c

x lý b ng ph ng pháp này, t l rác th i đ c chôn l p hi n chi m kho ng 76 - 82% l ng CTR thu gom đ c (trong đó, kho ng 50% đ c chôn l p h p v sinh

và 50% chôn l p không h p v sinh) Th ng kê trên toàn qu c có 98 bãi chôn l p

ch t th i t p trung các thành ph l n đang v n hành nh ng ch có 16 bãi đ c coi

là h p v sinh Nh v y, cùng v i l ng CTR đ c tái ch , hi n c tính có kho ng 60% CTR đô th đã đ c x lý b ng ph ng pháp chôn l p h p v sinh và tái ch

trong các nhà máy x lý CTR đ t o ra phân compost, nh a tái ch (Nguy n Anh

Hoa, 2006)

1.4.2.5 Ph ng pháp chôn l p bán hi u khí

Ph ng pháp chôn l p bán hi u khí: ngoài ph ng pháp chôn l p h p v sinh

mà ch y u các bãi rác hi n nay đang s d ng, thì m t s bãi chôn l p đã ng d ng công ngh chôn l p bán hi u khí c a Nh t B n và đã cho thành công nhât đ nh nh :

 Khu bãi rác ình V – Qu n H i An – H i Phòng

Bãi chôn l p rác ình V đ c xây d ng theo ki m chôn l p tr c ti p v i

ph ng pháp chôn rác m , l p rác đ c chôn trong hi n tr ng k khí i u này tr thành nguyên nhân gây ô nhi m khí nh khí mêtan, n c r rác ng m vào trong đ t gây nh h ng đ n ngu n n c và môi tr ng xung quanh

Vi c đ u t xây d ng khu x lý rác th i s d ng ph ng pháp bán hi u khí theo ki u Fukuoka nh m c i thi n bãi chôn l p c đ gi m thi u gánh n ng môi

tr ng lên sông ngòi xung quanh khu v c chôn l p rác Sau 3 n m tri n khai, k thu t x lý theo ph ng pháp bán hi u khí đ c đánh giá là tiên ti n, đ n gi n, có

hi u su t x lý cao, thân thi n v i môi tr ng và đ c bi t phù h p v i đi u ki n kinh t Vi t Nam K t qu t i khu thí đi m c a bãi rác ình V cho th y, ch s

CO2 t i bãi rác gi m t 30,4% (t i khu v c ch a áp d ng ph ng pháp Fukuoka)

xu ng còn 8% đ i v i khu v c áp d ng, khí mêtan gi m t 67% xu ng 6%, các ch

s COD và BOD5 trong n c rác c ng gi m t 80% xu ng 20% Rác c ng đ c phân hu nhanh h n

 Khu x lý ch t th i Xuân S n – S n Tây

Hi n nay, khu x lý ch t th i Xuân S n trung bình m i ngày ti p nh n kho ng

540 t n rác th i, trong đó, 240 t n áp d ng bi n pháp chôn l p truy n th ng, 300 t n

đ c x lý b ng ph ng pháp đ t Qua tính toán, chi phí đ x lý 1 t n rác theo hình th c chôn l p t i đây kho ng 650 nghìn đ ng, không nh ng v y còn ti m n

nh ng nguy c r i ro có th x y ra, s c do vi c chôn l p rác Theo k ho ch, h t tháng 6-2014, d án x lý rác th i theo ph ng pháp bán hi u khí Fukuoka hoàn thành đ a vào v n hành c b n kh c ph c đ c nh ng nh c đi m trên

1.4.2.6 Ph ng pháp chôn l p m (open dumping)

Ph ng pháp chôn l p m (không h p v sinh): t ng h p các k t qu đi u tra nghiên c u và báo cáo c a các đ a ph ng cho th y r t nhi u t nh thành ph và nh t

là các khu v c đô th m i các bãi rác không đ c quy ho ch và phân b nh l

kh p các thành ph , th xã và các huy n, m t s đ a ph ng đi n hình nh : i n Biên, Hà Giang, Thanh Hóa, Qu ng Tr , Bình Thu n, Bình Ph c, Ti n Giang, H u Giang… ph n l n các bãi chôn l p không h p v sinh, vi c chôn l p rác đ c

th c hi n h t s c s sài nh : Sau khi rác thu gom đ c đ th i ra bãi rác phun ch

ph m EM đ kh mùi và đ nh k phun vôi b t đ kh trùng, rác đ khô r i đ d u vào đ t Tuy nhiên, vào mùa m a thì rác b t không đ t đ c ho c đ t không tri t

đ gây ô nhi m môi tr ng c tính kho ng 40 ÷ 50% l ng rác đ a vào bãi chôn

l p không h p v sinh đ c đ t l thiên (Báo cáo môi tr ng qu c gia, 2011)

CH NG 2 ÁNH GIÁ HI N TR NG QU N LÝ CH T TH I R N

- Phía B c giáp t nh B c Ninh, có chi u dài 15 km

- Phía Nam giáp t nh Thái Bình theo sông Lu c dài 21 km

- Phía ông giáp t nh H i D ng v i chi u dài 45 km

- Phía Tây giáp th đô Hà N i và Hà Nam theo sông H ng dài 58 km

b c đi m đ a hình

a hình c a t nh H ng Yên t ng đ i đ ng nh t và có h ng d c ch y u theo h ng t B c xu ng Nam và t Tây sang ông

i m cao nh t có c t +9m đ n 10m t i khu đ t thu c xã Xuân Quan huy n

V n Giang, đi m th p nh t có c t +0,9m t i xã Tiên Ti n, huy n Phù C

Ti u khu ngoài đê sông H ng và sông Lu c, hành n m đ c b i đ p thêm phù

sa m i, nên phía ngoài đê th ng cao h n phía trong đê, c t đ t cao t +7 đ n +9m

Ti u khu Khoái Châu, V n Giang, M Hào, Yên M và V n Lâm có c t đ t cao t +6 đ n +7m

Ti u khu th xã H ng Yên, huy n Phù C , huy n Tiên L k bên sông H ng, sông Lu c có t ng đ t phù sa dày 1-1,5m, c t đ t cao t 3-3,5m

Tiêu khu B c V n Lâm có c t đ t cao t +4m đ n +5m

Ti u khu Ân Thi, B c Phù C , Kim ng có c t đ t cao +2m

c Khí h u

H ng Yên mang đ y đ đ c tr ng c a đ ng b ng B c B - khí h u nhi t đ i gió mùa m, có s phân hóa khí h u theo 2 mùa chính và 2 mùa chuy n ti p

Mùa hè kéo dài t tháng 5 đ n tháng 9, khí h u nóng m, m a nhi u Mùa đông kéo dài t tháng 11 đ n tháng 3 n m sau, ch u nh h ng c a khí h u nhi t

đ i l c đ a đã bi n tính nhi u trong quá trình di chuy n song v n còn khá l nh

d Nhi t đ

N m trong vùng nhi t đ i, H ng Yên quanh n m đ c ti p nh n m t l ng

b c x r t d i dào trên n n nhi t đ cao Nhi t đ không khí hàng n m giao đ ng trong kho ng 23,4o

m không khí c a t nh H ng Yên khá l n, giao đ ng t 79-83%

f Th y v n

Sông ngòi t nh H ng Yên có th chia làm hai lo i: các sông chính và các sông

n i đ ng

Các sông chính: Sông H ng, sông Lu c

Sông H ng ch y d c theo ranh gi i phía Tây c a t nh dài 57km, đo n sông qua t nh này r ng 3-4km, có nhi u c n, bãi l n

Sông Lu c là phân l u th 2 bên b t c a sông H ng, huy n H ng Hà (Thái Bình) và đ vào sông Thái Bình làng Quý Cao, T K , t nh H i D ng Ngoài ra còn có sông u ng, là con sông chuy n n c t sông H ng sang sông Thái Bình ch y qua t nh H i D ng, góp ph n quan tr ng trong dòng ch y

c ng nh t i tiêu c a t nh

H th ng sông n i đ ng B c H ng H i b t ngu n t sông H ng t i c ng Xuân Quan ch y qua các t nh H ng Yên, B c Ninh, H i D ng

g a ch t

T nh H ng Yên n m trung tâm đ ng b ng B c B , đ c c u t o b i các

tr m tích b r i thu c K T v i chi u dày 150-160m

- Các tr m tích Phistoxen, dày 140-140m v i các tr m tích v n, thô g m s n,

s i, cát thô, cát trung có xen k p các th u kính sét b t Bao g m các l p:

+ T ng b i tích sông, thành ph n ch y u là cu i, s n, cát đá khoáng xen k p các l p sét m ng m u xám, m u nâu, m u g , b dày đ t 65-70m, n m chính

h p trên t ng b i tích sông

+ T ng b i sông ki u h n h p, thành ph n là cát, sét, sét cát màu xám, màu nâu g , b dày đ t 50-60m, n m chính h p trên t ng b i tích sông

- Các tr m tích Holoxen, dày 5-30m Thành ph n ch y u là sét cát, sét b t, sét

ch t h u c , phân b trên m t đ a t ng bao g m các l p:

+ B i tích sông bi n h n h p, thành ph n có cát, cát sét chi u dày trên d i 10m

+ B i tích bi n: thành ph n là sét cát, sét cát màu xám chi u dày t 3-7m + B i tích sông hi n đ i, ch y u phân b d i c c b ven sông H ng, chi u dày 3-5m, thành ph n là sét pha cát, cát pha sét

h Tài nguyên

Tài nguyên n c m t

H ng Yên có ngu n n c m t khá d i dào, phong phú do n m trong h th ng sông l n nh t c a mi n B c: sông H ng, sông Thái Bình, sông Lu c và các sông

n i t nh nh : sông L c i n, sông C u Yên cùng h th ng m ng máng thu c h

th ng đ i th y nông B c H ng H i T h th ng B c H ng H i ch y vào 5 con sông n i đ ng v i t ng chi u dài 72km, đi u ti t 1,03 t m3 n c/n m ây là đi u

ki n thu n l i cho s n xu t nông nghi p, cho các nhu c u kinh t khác và giao thông

th y Tuy nhiên, do n m h l u c a h th ng sông chính, ngu ng n c phát sinh

t i ch ít h n nhi u so v i l ng n c ch y qua nên vi c khai thác s d ng c ng

g p ít nhi u khó kh n Ngoài ra, ngu n n c sông H ng ch a nhi u bùn cát, ít phù

h p cho s d ng, sinh ho t và công nghi p

Tài nguyên khoáng s n

Khoáng s n c a t nh H ng Yên là cát đen, đ t sét và ngu n than nâu vô cùng quý giá

Tr l ng cát c a các m l n ven sông kho ng 6,35 tri u m3 cát xây d ng và 3,65 tri u m3 cát san n n Ngoài ra, trong đ ng còn có các m cát nh

Ngu n đ t sét c a H ng Yên có các m : ng Than, Ngh a Giang, Tâm Vi t,

tr l ng đ t sét c p B có th khai thác s n xu t v t li u xây d ng: g ch, ngói, g m dân d ng là 67,8 tri u m3

T nh H ng Yên có tr l ng than r t l n K t qu th m dò t n m 1998 đ n

n m 2002 (b i công ty Than Vi t Nam và NEDO Nh t B n), t ng di n tích tìm

ki m th m dò t i huy n Khái Châu kho ng 80km2, có tr l ng ch c ch n là 564 tri u tân Than thu c lo i Bitum B r t thích h p cho công nghi p nhi t đi n, xi

m ng, luy n thép và công nghi p hóa ch t

Hai huy n có dân s l n nh t là Khoái Châu (m t đ dân s g p g n 1,13 l n

m t đ dân s trung bình c a t nh và chi m 16% t ng dân s t nh H ng Yên) và huy n Yên M ( m t đ dân s g p g n 1,19 l n và chi m 11,9% t ng dân s )

C c u thành th - nông thôn n m 2011 là 12,65 – 87,35%, cho th y khuynh

h ng đô th hóa phát tri n t ng đ i th p, dân s c a t nh v n t p trung t i g n 90% khu v c nông thôn

B ng 2.1 Th ng kê di n tích, dân s và m t đ dân s t nh H ng Yên

STT Tên TP, huy n Di n tích (km 2

)

Dân s (ng i) M t đ dân s (ng i/km 2

STT Tên TP, huy n Di n tích (km 2

)

Dân s (ng i) M t đ dân s (ng i/km 2

vi c làm m i cho 2,3 v n lao đ ng

c Tình hình phát tri n các ngành s n xu t

Công nghi p

Giá tr s n xu t công nghi p đ t 22.948 t đ ng, t ng 15,54%, đ t 97,09% k

ho ch, trong đó khu v c doanh nghi p nhà n c t ng 14,86%, khu v c ngoài qu c doanh t ng 18,01%, khu v c có v n đ u t n c ngoài t ng 12,84%, khu v c kinh doanh h cá th t ng 13,54% Ngu n đi n đ m b o ph c v s n xu t, kinh doanh

N m 2011 thu hút thêm 77 d án (58 d án trong n c, 19 d án n c ngoài) v i

t ng v n đ ng kí 4.100 t đ ng và 320 tri u USD, đ a t ng s 921 d án đ u t trên

T ng đàn gia súc, gia c m đ u t ng so v i cùng k , đàn trâu 2.400 con (t ng 0,97%), đàn bò 44.300 con (t ng 1,2%), s n l ng th t bò đ t 2600 t n (t ng 5,56%), đàn l n 647.500 con (t ng 4,6%), s n l ng 21.620 t n (t ng 4,77%), th y

s n phát tri n khá, s n l ng 26.580 t n (t ng 14,81%)