Nguyên lý của chủ nghĩa máclênin về vấn đề văn hóa

Do vậy văn hóa có mặttrong mọi hoạt động của con người như: kinh tế, chính trị-xã hội, tinh thần… 1.2 Khái niệm nền văn hóa: Nền văn hóa: Là biểu hiện cho toàn bộ nội dung, tính chất của

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

1 Phan Thị Như Nghĩa

Lớp 59 Khái niệm văn hóa, nền văn hóa

7 Nguyễn Bảo Anh

Lớp 60 Đặc điểm, tính chất nền văn hóa Việt Nam

Lớp 40 Nguyên nhân các mặt hạn chế nền văn hóa Việt Nam

11 Lê Thái Nhân

Lớp 41 Phương hướng nền văn hóa Việt Nam

12 Phạm Huy Vũ

Lớp 40 Giải pháp nền văn hóa Việt Nam

17 Hoàng Vũ Trung Hiếu

Lớp 40 Thiết kế powerpointTrả lời câu hỏi

18 Nguyễn Tấn Khoa

Lớp 41

Thiết kế powerpointTrả lời câu hỏi

19 Phan Tuấn Hảo

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

MỤC LỤC

A. NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MAC-LENIN VỀ VẤN ĐỀ VĂN HÓA:

I. Khái niệm nền văn hóa xã hội chủ nghĩa:

1. Khái niệm văn hóa và nền văn hóa:

1.1 Khái niệm văn hóa:

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra bằng laođộng và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình; biểu hiện trình độ phát triển xã

hội trong từng thời kì lịch sử nhất định Văn hóa bao hàm cả văn hóa vật chất lẫn văn hóa tinhthần.

Khái niệm văn hóa được biểu hiện theo hai nghĩa:

+ Nghĩa rộng: Văn hóa bao gồm văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

Văn hóa vật chất : Là năng lực sáng tạo của con người được thể hiện và kết tinh trong sảnphẩm vật chất

Văn hóa tinh thần: Là tổng thể các tư tưởng, lý luận và giá trị được sáng tạo ra trong đờisống tinh thần và hoạt động tinh thần của con người Đó là những giá trị cần thiết cho hoạt độngtinh thần, những tiêu chí, nguyên tắc chi phối hoạt động nói chung và hoạt động tinh thần nóiriêng, chi phối hoạt động ứng xử, những tri thức, kỹ năng, giá trị khoa học, nghệ thuật được conngười sáng tạo và tích lũy trong lịch sử của mình; là nhu cầu tinh thần, thị hiếu của con người vànhững phương thức thỏa mãn nhu cầu đó

+ Nghĩa hẹp: Văn hóa được hiểu chủ yếu là văn hóa tinh thần

Như vậy nói tới văn hóa là nói tới con người, là nói tới việc phát huy những năng lực thuộcbản chất của con người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện xã hội Do vậy văn hóa có mặttrong mọi hoạt động của con người như: kinh tế, chính trị-xã hội, tinh thần…

1.2 Khái niệm nền văn hóa:

Nền văn hóa: Là biểu hiện cho toàn bộ nội dung, tính chất của văn hóa được hình thành vàphát triển trên cơ sở kinh tế- chính trị của một thời kì lịch sử, trong đó ý thức hệ của giai cấpthống trị chi phối phương hướng phát triển và quyết hệ thống các chính sách, pháp luật quản lícác hoạt động văn hóa

Điều kiện sinh hoạt vật chất của mỗi xã hội và của mỗi giai cấp khác nhau, đặc biệt là củagiai cấp thống trị, là yếu tố quyết định hình thành các nền văn hóa khác nhau Mọi nền văn hóatrong xã hội bao giờ cũng có tính giai cấp và gắn với bản chất của giai cấp cầm quyền

Kinh tế là cơ sở vật chất của nền văn hóa Một nền kinh tế lành mạnh được xây dựng trênnguyên tắc công bằng, thật sự vì đời sống của người lao động sẽ là điều kiện để xây dựng mộtnền văn hóa tinh thần lành mạnh và ngược lại

Chính trị là yếu tố quy định khuynh hướng phát triển của một nền văn hóa, tạo nên nộidung ý thức của văn hóa Do đó,nền văn hóa của bất cứ thời kì nào của lịch sử cũng đồng thời

có sự kế thừa, sử dụng những di sản của quá khứ và sáng tạo ra những giá trị văn hóa mới

Như vậy,trong xã hội có giai cấp và quan hệ giai cấp, các giai cấp thống trị của mỗi thời kỳlịch sử đều in dấu ấn của mình trong lịch sử phát triển của văn hóa và tạo ra nền văn hóa của xãhội đó, tạo ra những giai đoạn khác nhau trong lịch sử phát triển văn hóa.

2. Khái niệm nền văn hóa xã hội chũ nghĩa:

2.1 Khái niệm nền văn hóa xã hội chủ nghĩa:

Cũng như mọi hiện tượng xã hội khác, văn hóa luôn trong quá trình phát triển và có sự biếnđổi không ngừng theo quy luật vận động, phát triển từ thấp đến cao Sự thay đổi từ một nền vănhoá này bằng một nền văn hóa khác luôn diễn ra và là một hiện tượng thường xuyên trong lịch

sử xã hội Sự ra đời của nền văn hóa XHCN là một tất yếu trong quá trình phát triển của lịch sử.Nền văn hóa XHCN là sự phát triển tự nhiên, hợp quy luật khi phương thức sản xuất tư bảnchủ nghĩa đã lỗi thời và phương thức sản xuất mới xã hội chủ nghĩa đã hình thành

Chế độ mới XHCN được xác lập với hai tiền đề quan trọng là tiền đề chính trị và tiền đềkinh tế Từ hai tiền đề này cách mạng XHCN tiếp tục phát triển trên mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa tinh thần

Nền văn hóa XHCN là nền văn hóa được xây dựng và phát triển trên nền tảng hệ tư tưởngcủa giai cấp công nhân và do Đảng cộng sản lãnh đạo nhằm thỏa mãn nhu cầu không ngừngtăng lên về đời sống văn hóa tinh thần, trình độ dân trí của nhân dân, đưa nhân dân lao độngthực sự trở thành chủ thể sáng tạo và hưởng thụ văn hóa

Như vậy cách mạng XHCN là một cuộc cách mạng toàn diện trên tất cả các lĩnh vực kinh

tế chính trị, văn hóa, xã hội Chính vì thế Lênin khẳng định sự thay thế nền văn hóa tư sản bằngnền văn hóa vô sản là một sự thay đổi lớn về tư tưởng “ lịch sử tư tưởng chính là lịch sử của quátrình thay thế của tư tưởng, do đó là lịch sử đấu tranh tư tưởng” ( Trích V.I.Lênin: Toàn tập,Nxb Tiến bộ, Maxcova 1980, t.25, tr.131)

2.2 Đặc trưng cơ bản nền văn hóa xã hội chũ nghĩa:

Nền văn hóa XHCN có ba đặc trưng cơ bản sau đây:

Một là: hệ tư tưởng của giai cấp công nhân là nội dung cốt lõi, giữ vai trò chủ đạo, quyếtđịnh phương hướng phát triển nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, trong xã hội có giai cấp, ý thức hệ giai cấp lànội dung cốt lõi của mọi nền văn hóa Vì vậy, sau khi giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầmquyền thì ý thức hệ của nó trở thành nhân tố giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xãhội Mọi sự coi nhẹ, xa rời nội dung khoa học, cách mạng của ý thức hệ giai cấp công nhân đềunhất định dẫn đến kết cục là không thể xây dựng được nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Đặc trưng nói trên phản ánh bản chất giai cấp công nhân của nên văn hóa XHCN Mọi sựcoi nhẹ, xa rời nội dung khoa học, cách mạng của ý thức hệ giai cấp công nhân đều nhất địnhdẫn đến kết cục là không thể xây dựng được nền văn hóa XHCN.

Hai là: nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa có tính nhân dân rộng rãi và tính dântộc sâu sắc

Đặc trưng này thể hiện mục đích và động lực nội tại của quá trình xây dựng nền văn hóaXHCN, quá trình xây dựng xã hội mới

Trong các xã hội cũ giai cấp thống trị bóc lột độc quyền chiếm hữu tư liệu sản xuất và trên

cơ sở đó cũng độc quyền chi phối đời sống tinh thần, nền văn hóa của xã hội

Trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng chủ nghĩa xã hội, hoạt động sángtạo và hưởng thụ văn hóa không còn là đặc quyền đặc lợi của thiểu số giai cấp bóc lột Giai cấpcông nhân, nhân dân lao động và toàn thể dân tộc là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ văn hóa.Văn hóa luôn có sự kế thừa Trong bất kì thời kì nào của lịch sử, văn hóa đều đồng thời baogồm việc kế thừa, sử dụng di sản quá khứ và sáng tạo ra những giá trị mới Sự kế thừa và sángtạo của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa luôn mang tính giai cấp công nhân với tư tưởng chính trịtiên tiến của thời đại và hướng tới nhân dân, dân tộc Đông đảo nhân dân và cả dân tộc là chủthể của văn hóa Do đó, nền văn hóa XHCN là nền văn hóa mang tính nhân dân rộng rãi và tínhdân tộc sâu sắc

Ba là: nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa được hình thành, phát triển một cách tựgiác, đặc dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua tổ chức Đảng cộng sản, có sự quản

lí của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa không hình thành và phát triển một cách tự phát Trái lại, nóphải được hình thành và phát triển một cách tự giác, có sự quản lí của nhà nước và có sự lãnhđạo của chính đảng của giai cấp công nhân Moị sự coi nhẹ hoặc phủ nhận vai trò lãnh đạo củaĐảng cộng sản và vai trò quản lí của nhà nước đối với đời sống tinh thần của xã hội, đối với nềnvăn hóa xã hội chủ nghĩa đều nhất định sẽ làm cho đời sống văn hóa tinh thần của xã hội mấtphương hướng chính trị

II. Tính tất yếu của việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa:

Cách mạng XHCN là cuộc cách mạng triệt để và toàn diện, được triển khai trên quy môrộng lớn với những nhiệm vụ mới mẻ và phức tạp, vừa cải tạo XHCN, vừa xây dựng CNXH

trên mọi lĩnh vực cảu đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực tư tưởng văn hóa Chủ tịch Hồ ChíMinh cho rằng, trong công cuộc kiến thiết nước nhà có 4 vấn đề cần chủ ý, cũng phải coi là quantrọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa.

Tính tất yếu của việc thực hiện những biến đối cách mạng trên lĩnh vực văn hóa là xuấtphát từ những căn cứ sau:

1. Tính triệt để ,tính toàn diện của cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải thay đổi phương thức sản xuất tinh thần, làm cho phương thức sản xuất tinh thần phù hợp với phương thức sản xuất mới của xã hội chủ nghĩa.

Hệ tư tưởng thường gắn liền với đại diện cho một phương thức sản xuất nhất định Cáchmạng văn hóa là cần thiết và tất yếu để xây thay đổi phương thức sản xuất tinh thần, làm chophương thức sản xuất tinh thần của xã hội phù hợp với phương thức sản xuất mới

Cách mạng đã giải phóng được giai cấp công nhân và nhân dân lao động , xác lập quyềnlàm chủ của sản xuất và tiêu dùng, sấng tạo và cảm thụ các sản phẩm văn hóa, xây dựng đờisống văn hóa tinh thần thực sự của mình, xóa bỏ ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức, lối sống tưsản

2. Xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là tất yếu trong quá trình cải tạo tâm lý, ý thức và đời sống tinh thần của chế độ cũ để lại nhằm giải phóng nhân dân lao động thoát khỏi ảnh hưởng tư tưởng ,ý thức của xã hội cũ lạc hậu.

Mặt khác ,xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa còn là một yêu cầu cần thiết trong việcđưa quần chúng nhân dân thực sự trở thành chủ thể sản xuất và tiêu dùng , sáng tạo và hưởngthụ văn hóa tinh thần

Đó là một nhiệm vụ cơ bản ,phức tạp, lâu dài của quá trình xây dựng nền văn hóa mới xãhội chủ nghĩa.Về thực chất ,đây cũng chính là cuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực văn hóa,đấutranh giữa hai hệ tư tưởng tư sản và hệ tư tưởng vô sản trong quá trình phát triển xã hội

3. Nhằm khắc phục tình trạng thiếu văn hóa ,nâng cao trình độ văn hóa cho nhân dân lao động,tất yếu phải xây dựng xã hội chủ nghĩa.

Đó chính là điều kiện cần thiết để đông đảo nhân dân lao động chiến thắng nghèo nàn, lạchậu, nâng cao trình độ và nhu cầu văn hóa của nhân dân lao động

4. Xuất phát từ yêu cầu khách quan:văn hóa vừa là mục tiêu,vừa là động lực của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội nên xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là tất yếu

Văn hóa, mà trong đó hệ tư tưởng đóng vai trò cốt lõi, là nền tảng tinh thần của xã hội, nếumột xã hội không có một nền tảng tinh thần tiến bộ và lành mạnh thì không giải quyết tốt mối

quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì sự phát triển kinh tế xã hộicũng không thể bền vững và cũng không đạt được mục đích giải phóng con người và xã hội.Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hóa, dân giàu, nước mạnh xã hộicông bằng dân chủ và vản minh, con người phát triển toàn diện.

Chỉ có phát triển văn hóa, nâng cao trình độ và nhu cầu văn hóa của quần chúng mới có thểlàm cho họ trở thành chủ thể thực sự của xã hội mới Nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa tạonhững tiền đề quan trong nâng cao chất lượng , phẩm chất , học vấn , giác ngộ chính trị củaquần chúng nhân dân lao động , tạo cơ sở năng suất lao động xã hội Văn hóa xã hội chủ nghĩavới nền tảng là hệ tư tưởng giai cấp công nhân trở thành điều kiện tinh thần của quá trình xâydựng chủ nghĩa xã hội và là động lực mục tiêu của chủ nghĩa xã hội

III. Nội dung và phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa:

1. Những nội dung cơ bản của quá trình xây dựng nền văn hóa:

Việc xây dựng nền văn hoá xã hội chủ nghĩa bao gồm những nội dung chính sau đây:

Một là: cần phải nâng cao trình độ dân trí, hình thành đội ngũ trí thức của xã hội mới.

Theo V.I.Lênin, “ Chủ nghĩa xã hội sinh động, sáng tạo là sự nghiệp của bản thân quầnchúng nhân dân” Quần chúng nhân dân càng được chuẩn bị tốt về mặt tinh thần, trí lực, tưtưởng… càng có ảnh hưởng tích cực đến tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Do đó, nâng caotrình độ dân trí, hình thành đội ngũ trí thức mới trở thành nội dung cơ bản của nền văn hóaXHCN

Trí tuệ khoa học và cách mạng là yếu tố quan trọng đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội.Do đó, nâng cao đân trí, đào tạo nguồn lao động có chất lượng và bồi dưỡng nhân tài,hình thành và phát triển đội ngũ trí thức là nhu cầu cấp bách, thiết yếu lâu dài của sự nghiệp xâydựng xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa cộng sản

Hai là: xây dựng con người mới phát triển toàn diện.

Con người là sản phẩm của lịch sử, chính hoạt động của con người đã sáng tạo ra lịch sử

Vì vậy xã hội muốn phát triển, các giai cấp cầm quyền của mỗi thời kì lịch sử khác nhau khi đã

ý thức về xã hội mà mình tạo dựng, thì trước tiên giai cấp đó phải quan tâm đến việc xây dựngcon người

Khi giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầm quyền, thì việc xây dựng con người mới đápứng được nhu cầu của sự nghiệp xây dựng CNXH trở thành một yêu cầu tất yếu Do đó, xâydựng con người mới phát triển toàn diện của xã hội mới là một trong những nội dung cơ bản củavăn hoá vô sản, của nền văn hoá XHCN

Con người mới xã hội chủ nghĩa được xây dựng là con người phát triển toàn diện Đó làcon người có tinh thần và năng lực xây dựng thành công CNXH, là con người lao động mới, làcon người có tinh thần yêu nước chân chính và tinh thần quốc tế trong sáng, là con người có lốisống tình nghĩa, có tính cộng đồng cao

Ba là: xây dựng lối sống mới xã hội chủ nghĩa

Lối sống : là dấu hiệu biểu thị sự khác biệt giữa những cộng đồng người khác nhau; là tổng

thể các hình thái hoạt động của con người, phản ánh điều kiện vật chất, tinh thần xã hội của conngười ; là sản phẩm tất yếu của một hình thái kinh tế-xã hội và có tác động đến hình thái kinh tế

xã hội đó

Lối sống mới xã hội chủ nghĩa là một đặc trưng có tính nguyên tắc của xã hội chủ nghĩa,việc xây dựng lối sống mới tất yếu trở thành một nội dung của nền văn hoá xã hội chủ nghĩa.Lối sống mới xã hội chủ nghĩa được hình thành trên những điều kiện cơ bản như: chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất, nguyên tắc phân phối theo lao động, quyền lực nhà nước thuộc về nhândân, hệ tư tưởng khoa học và cách mạng của giai cấp, xoá bỏ tình trạng bất bình đẳng dân tộc,giới tính, thể hiện công bằng, mở rộng dân chủ…

Bốn là: xây dựng gia đình văn hoá xã hội chủ nghĩa.

Gia đình là một trong những hình thức tổ chức căn bản trong đời sống cộng đồng của con

người, một thiết chế văn hóa-xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và phát triển trên quan hệhôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục… giữa các thành viên

Gia đình là một giá trị văn hoá của xã hội Văn hoá gia đình luôn gắn bó, tương tác với vănhoá cộng đồng dân tộc, giai cấp và tầng lớp xã hội trong các thời kì Cách mạng xã hội chủnghĩa là tiền đề quan trọng để xây dựng gia đình văn hoá mới Muốn xây dựng gia đình văn hoámới xã hội chủ nghĩa trước tiên phải xây dựng cơ sở kinh tế-xã hội của nó

Gia đình văn hoá xã hội chủ nghĩa phát triển cùng với tiến trình của công cuộc cách mạng

xã hội chủ nghĩa Vì vậy xây dựng gia đình văn hoá mới xã hội chủ nghĩa là một yêu cầu tất yếucủa quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong quá trình đó, cách mạng xã hội chủ nghĩa trênlĩnh vực tư tưởng và văn hoá có tác động trực tiếp và nền văn hoá xã hội chủ nghĩa có nhiệm vụquyết định nhất đến việc xây dựng gia đình văn hoá mới xã hội chủ nghĩa

Thực chất của việc xây dựng gia đình văn hoá mới xã hội chủ nghĩa là nhằm góp phần xâydựng nền văn hoá xã hội chủ nghĩa Gia đình là tế bào của xã hội, mỗi gia đình hoà thuận, hạnhphúc, ổn định sẽ góp phần cho sự phát triển ổn định lành mạnh của xã hội và ngược lại

Gia đình văn hoá mới xã hội chủ nghĩa là gia đình được xây dựng, tồn tại và phát triển trên

cơ sở giữu gìn và phát huy những giá trị văn hoá tốt đẹp của dân tộc,xoá bỏ những yếu tố lạchậu, những tàn tích của chế độ hôn nhân và gia đình phong kiến,tư bản chủ nghĩa, đồng thời tiếpthu những những giá trị tiến bộ

Việc xây dựng gia đình văn hoá xã hội chủ nghĩa trở thành một nội dung quan trọng củanền văn hoá xã hội chủ nghĩa, thể hiện tính ưu việt của nên văn hoá XHCN so vói các nền vănhoá trước Có nhiều nội dung cần phải thực hiện trong quá trình xây dựng gia đình văn hoá mớiXHCN Tuy nhiên, với tính chất cơ bản của gia đình trong chủ nghĩa xã hội, thì việc xây dựngmối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và giữa gia đình với xã hội là nội dung quantrọng nhất.Mối quan hệ trong gia đình là một bộ phận của quan hệ xã hội, đồng thời là biểu hiện

của quan hệ xã hội Phải tạo dựng mối qua hệ vợ chồng bình đẳng, thương yêu giúp đỡ nhau vềmọi mặt Bình đẳng, thương yêu, tôn trọng lẫn nhau là những yếu tố gắn bó mật thiết với nhautrong quan hệ vợ chồng Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em trong gia đình làmối quan hệ huyết thống, tình cảm của tình thương thương yêu và trách nhiệm.

2. Phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa:

Để thực hiện được nội dung chính yếu của nền văn hóa XHCN cần thực hiện các phươngthức cơ bản sau đây :

Thứ nhất, giữ vững và tăng cường vai trò chủ đạo của hệ tư tưởng giai cấp công nhân trong đời sống tinh thần của xã hội.

Phải làm cho hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trở thành hệ tư tưởng chủ đạo trong xãhội Đây là phương thức quan trọng để xây dựng nền văn hoá XHCN vì nó là phương thức cơbản để giữ vững đặc trưng, bản chất của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa.truyền bá hệ tư tưởng vàocác tầng lớp nhân dân bằng những phương pháp và hình thức thích hợp

Quá trình tư tưởng diễn ra không ngừng cùng với quá trình sản xuất vật chất trong đờisống văn hoá tinh thần, quá trình đó diễn ra với tất cả tính đa dạng, phức tạp của nó Chính vìthế trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội,giai cấp công nhân với tư cách là giai cấp cầmquyền, phải cố gắng tác động,chi phối các quan hệ tư tưởng, quá trình tư tưởng nhằm giữ vững,tăng cường vai trò chủ đạo của hệ tư tưởng giai cấp công nhân của mình trong đời sống tinhthần xã hội

Thứ hai, không ngừng tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cộng sản và vai trò quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa đối với hoạt động văn hóa.

Sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lí của nhà nước XHCN đối với hoạt động văn hóa làphương thức có tính nguyên tắc, là nhân tố quyết định sự thắng lợi của sự nghiệp xây dựng nềnvăn hóa XHCN Phương thức này được coi là sự bảo đảm về chính trị, tư tưởng để nền văn hóaxây dựng trên nền tảng của hệ tư tưởng của giai cấp công nhân đi đúng quĩ đạo và mục tiêu xácđịnh

Đảng lãnh đạo xây dựng nền văn hóa bằng cương lĩnh, đường lối, chính sách văn hóa của

mình và sự lãnh đạo của Đảng phải được thể chế hóa trong hiến pháp, pháp luật, chính sách.Nhà nước thực hiện quản lý văn hóa theo nguyên tắc, quan điểm, chủ trương của Đảng cộngsản

Thứ ba, xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa phải theo phương thức kết hợp giữa việc kế thừa những giá trị trong di sản văn hóa dân tộc với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của văn hóa nhân loại.

Nền văn hoá XHCN không hình thành từ hư vô, trái lại nó hình thành trên cơ sở kế thừanhững giá trị văn hoá dân tộcVăn hoá dân tộc là nền móng trên cơ sở đó tiếp thu tinh hoa vănhoá nhân loại

Sự gắn kết giữa giữ gìn, kế thừa văn hóa dân tộc, tiếp thu giá trị văn hóa nhân loại với quátrình sản sinh giá trị mới tạo nên sự thống nhất biện chứng của hai mặt giữ gìn và sáng tạo vănhóa Đây được coi là phương thức nhằm xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa phong phú, đadạng.

Thứ tư, tổ chức và lôi cuốn quần chúng nhân dân vào các hoạt động và sáng tạo văn hóa.

Trong tiến trình cách mạng XHCN cũng như trong sự nghiệp xây dựng CNXH, nhân dânlao động trở thành chủ thể sáng tạo và hưởng thụ văn hóa Để phát huy tối đa tính chủ động,sáng tạo của quần chúng, Đảng cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa cần phải tổ chức nhiềuphong trào nhằm lôi cuốn đông đảo nhân dân tham gia vào các hoạt động và sáng tạo văn hóa

B. VẤN ĐỀ VĂN HÓA Ở VIỆT NAM:

I. Sự hình thành nền văn hóa:

1. Mở đầu:

Nền văn hóa cổ truyền của người Việt Nam được xây dựng trên vùng địa văn hóa gió mùanhiệt đới, bán đảo Trong cái nôi phát sinh của loài người, người Việt đã trải qua con người bộlạc, con người của các mường Đông Nam Á rồi đến con người làng xã định cư, trồng lúa nước.Trải qua các quá trình hoàn thiện các công cụ lao động từ nền văn hóa đá cũ, đá mới đến thời đồđồng, người Việt đã nhảy xuống đồng bằng khai phá đất đai hoang dại, ẩm thấp, sình lầy, quần

cư, từ đó hình thành nên các làng, bản giống như các cư dân Nam Á khác

Nền văn hóa cổ truyền của người Việt đã kết tinh nhiều giá trị tốt đẹp Chẳng hạn: Tinhthần yêu nước, chủ nghĩa thích ứng, tình cảm vị tha, đức tính hiếu học, cần cù, tiết kiệm và sángtạo gắn chặt với cộng đồng làng xã là biểu tượng văn hóa đậm đà bản sắc Việt Nam Trong nềnvăn hóa cổ truyền có sự phát triển ưu trội của các quan hệ đạo đức Con người phải có bổn phậnvới cộng đồng trên là vua, dưới là làng là cha mẹ, anh em và gia đình Thiện ác, các tư tưởngbình quân ngấm rất sâu vào văn hóa lao động, giao tiếp, gia đình và nhân cách mỗi người Bảnchất kinh tế - xã hội của nó thể hiện lợi ích cộng đồng

2. Thực trạng nền văn hóa Việt Nam trước cách mạng tháng Tám:

Thực trạng nền văn hóa truyền thống Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám 1945 cónhững biểu hiện sau:

Đó là một nền văn hóa theo chủ nghĩa dân tộc chật hẹp Nền văn hóa truyền thống đã đạtđược những giá trị yêu nước to lớn, song nó phát triển cạnh chủ nghĩa bành trướng Đại Hán nêncũng trở thành một chủ nghĩa Đại Việt hẹp hòi

Đó là một nền văn hóa thiếu hụt một truyền thống khoa học, đặc biệt là khoa học tự nhiên.Kết cấu giai cấp trong xã hội cổ truyền không những không có giai cấp đại biểu cho công nghiệp

mà còn vắng bóng cả tầng lớp trí thức đại biểu cho khoa học Kẻ sĩ trong xã hội truyền thốnglàm quan (văn, võ) thảo binh thư, quốc pháp, lúc bãi triều thường làm thầy đồ, thầy thuốc vàthầy địa lý để dạy chữ, bốc thuốc chữa bệnh và trấn an tâm linh cho cộng đồng dân cư Tư duy

lý luận, các khái niệm khoa học, phương pháp khoa học chưa được coi trọng trong nền văn hóatruyền thống

Nền văn hóa truyền thống của người Việt có hai dòng văn hóa rõ rệt Dòng văn hóa dângian, văn hóa đại chúng thường phản ánh các kinh nghiệm sản xuất, tình cảm yêu thiên nhiên,tình cảm trai gái, trữ tình Nó không phải là những quan hệ, khuynh hướng văn hóa chính thống

và ưu tiên của xã hội, còn nền văn hóa bác học thường chịu ảnh hưởng nhiều của văn hóa TrungQuốc

Văn hóa Trung Hoa và các tư tưởng của hệ tư tưởng Nho-Phật-Lão ảnh hưởng rất mạnhtrong văn hóa truyền thống Việt Nam Các tư tưởng này chi phối thiết chế văn hóa lao động, vănhóa giao tiếp và các quan hệ khác, vừa ảnh hưởng lớn đến nhân cách làm người đặc biệt là nhâncách kẻ sĩ

II Đặc điểm, tính chất nền văn hóa Việt Nam:

Nội dung tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc của nền văn hóa mà chúng ta xây dựng tronggiai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa cần phải thể hiện những đặc điểm sau:

1 Tính hiện đại : đó là tác phong công nghiệp, khoa học và thực tiễn; đạt trình độ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa của khu vực Đông Nam Á và một số đạt trình độ quốc tế; sống vàlàm việc theo hiến pháp và pháp luật

2 Tính văn minh : đó là một lối sống tinh thần cao đẹp, phong phú và đa dạng, có nội dung

“nhân đạo, dân chủ, tiến bộ” như “cương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quáđộ” đòi hỏi Theo tinh thần trên thì đặc điểm văn minh được cụ thể hóa bằng các tính chất:phong phú, đa dạng, dân chủ và tiến bộ tức là công bằng, dân chủ và bình đẳng

Nội dung đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc là kế thừa, phát huy các đặc điểm tích cực củatruyền thống dân tộc trên lập trường của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

3 Ý thức tự hào, tôn vinh quốc gia, dân tộc : tức chủ nghĩa yêu nước chân chính trong cuộc

đấu tranh dựng nước nhằm thoát khỏi tình trạng là một trong những quốc gia nghèo nhấtthế giới

4 Nếp sống cộng đồng tình nghĩa: tối lửa tắt đèn có nhau, giúp đỡ, thăm hỏi nhau khi gặp

hoàn cảnh khó khăn, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn,…

5 Phong tục tập quán theo hướng thế tục và thuần hậu:

Những đặc điểm nêu trên của nội dung tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc sẽ dần dần hiện ra

rõ nét nếu chúng ta xây dựng được một chiến lược văn hóa quán xuyến suốt giai đoạn đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Và điều quyết định là ý tưởng xem văn hóa là nền tảngtinh thần, mục tiêu, động lực công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải được thấm sâu vào tất cả cáclĩnh vực hoạt động của con người từ sản xuất kinh doanh đến sinh hoạt gia đình, hưởng thụ cánhân Đặc biệt, nó phải được thấm sâu vào tất cả các khâu của quá trình lãnh đạo và quản lý ởcác cấp ngành

III Thực trạng nền văn hóa Việt Nam:

Ý thức phấn đấu cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tinh thần trách nhiệm và nǎng lực

tổ chức thực tiễn của cán bộ, đảng viên được nâng lên một bước Nhiều nét mới trong giá trị vǎnhóa và chuẩn mực đạo đức từng bước hình thành Tính nǎng động và tính tích cực công dânđược phát huy, sở trường và nǎng lực cá nhân được khuyến khích Không khí dân chủ trong xãhội tǎng lên Thế hệ trẻ tiếp thu nhanh những kiến thức mới và có ý chí vươn lên lập thân, lậpnghiệp, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Những việc làm thiết thực hướng về cội nguồn, về cách mạng và kháng chiến, tưởng nhớcác anh hùng dân tộc, quý trọng các danh nhân vǎn hóa, đền ơn đáp nghĩa những người có công,giúp đỡ những người hoạn nạn trở thành phong trào quần chúng Tự do tín ngưỡng và khôngtín ngưỡng được tôn trọng

Sự nghiệp giáo dục, khoa học thu được những thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao dân trí, trình độ học vấn của nhân dân, làm tǎng thêm sức mạnh nội sinh.

Sự nghiệp giáo dục có bước phát triển mới về quy mô, đa dạng hóa về loại hình trường lớp

từ mầm non, tiểu học đến cao đẳng, đại học

Năm 2000, cả nước đã đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học; đếngiữa năm 2004, 20 tỉnh, thành phố đã đạt chuẩn phổ cập trung học cơ sở Tỷ lệ người lớn (từ 15tuổi trở lên) biết chữ đã tăng từ 88% cuối năm 1980 lên 95% năm 2004

Hầu hết xã, phường đã có trường mầm non, tiểu học và trung học cơ sở Các huyện và khuvực đã có trường phổ thông trung học Các trường đại học được mở thêm nhiều, các trường dạynghề được khôi phục và ngày càng phát triển Phong trào khuyến học, khuyến tài được phátđộng rộng khắp, phong trào xã hội hoá giáo dục ngày càng toả rộng và được toàn dân tích cựchưởng ứng Nhờ những cố gắng đó mà nguồn nhân lực xã hội được nâng cao về chất lượng.Tính đến giữa năm 2004, 22,5% số người lao động đã được đào tạo, trong đó số đào tạo nghề là13,3%

Khoa học - công nghệ và tiềm lực khoa học - công nghệ có bước phát triển nhất định.Nhiều thành tựu khoa học và công nghệ đã được đưa vào áp dụng trong thực tế, mang lạihiệu quả kinh tế - xã hội rõ rệt đặc biệt là trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, bưu chính viễnthông Kinh phí đầu tư cho khoa học và công nghệ được tăng lên Nước ta đã có quan hệ hợptác về khoa học và công nghệ với trên 70 nước, vùng lãnh thổ và tổ chức quốc tế Đội ngũ cán

bộ khoa học và công nghệ (bao gồm Khoa học Xã hội, Khoa học Tự nhiên và Khoa học Kỹthuật) đã góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương chínhsách đổi mới của Đảng và Nhà nước; tham gia xây dựng các chương trình, dự án phát triển kinhtế-xã hội; tiếp thu, làm chủ và ứng dụng có hiệu quả các công nghệ nhập từ nước ngoài

Trên lĩnh vực vǎn học, nghệ thuật, các hoạt động sáng tạo có bước phát triển mới Các

tài năng văn hóa - nghệ thuật được khuyến khích Nhiều bộ môn nghệ thuật truyền thống đượcgìn giữ Có thêm nhiều tác phẩm có giá trị về đề tài cách mạng và kháng chiến, về công cuộc đổimới Nhiều bộ sưu tập công phu từ kho tàng vǎn hóa dân gian và vǎn hóa bác học Việt Namtrong nhiều thế kỷ được xuất bản, tạo cơ sở cho việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giátrị tư tưởng, học thuật và thẩm mỹ của dân tộc Hoạt động lý luận, phê bình đã đạt được nhữngkết quả tích cực, khẳng định mạnh mẽ vǎn nghệ cách mạng và kháng chiến, đẩy lùi một bướcnhững quan điểm sai trái

Số đông vǎn nghệ sĩ được rèn luyện và thử thách trong thực tiễn cách mạng, có vốn sống,giàu lòng yêu nước; trước những biến động của thời cuộc và những khó khǎn của đời sống vẫngiữ gìn được phẩm chất, kiên định quan điểm sáng tác phục vụ nhân dân, làm sứ mệnh người