Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án khai thác và chế biến khoáng sản núi pháo tại xã hà thượng huyện đại từ tỉnh thái nguyên năm 2014

- Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và ổn định nâng cao đời sống của các hộ dân bị thu hồi đấ

i

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THU HẰNG

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN KHAI THÁC

VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN NÚI PHÁO TẠI XÃ HÀ THƯỢNG

HUYỆN ĐẠI TỪ TỈNH THÁI NGUYÊN NĂM 2014

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Khóa học : 2011 - 2015

Thái Nguyên, năm 2015

ii

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THU HẰNG

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN KHAI THÁC

VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN NÚI PHÁO TẠI XÃ HÀ THƯỢNG

HUYỆN ĐẠI TỪ TỈNH THÁI NGUYÊN NĂM 2014

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Khóa học : 2011 - 2015 Giáo viên hướng dẫn : ThS Nguyễn Ngọc Anh

Thái Nguyên, năm 2015

i

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là một giai đoạn cần thiết và hết sức quan trọng đối với mỗi sinh viên, đó là thời gian để sinh viên tiếp cận với thực tế, nhằm củng

cố và vận dụng những kiến thức mà mình đã học được trong nhà trường

Được sự nhất trí của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban Chủ nhiệm khoa

Quản lý Tài Nguyên và sự hướng dẫn nhiệt tình của thầy giáo Ths Nguyễn

Ngọc Anh em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo tại xã Hà Thượng Huyện Đại Từ Tỉnh Thái Nguyên năm 2014”

Sau một thời gian nghiên cứu và thực tập, bản báo cáo tốt nghiệp của

em đã hoàn thành Để có được kết quả này, ngoài sự cố gắng của bản thân em

đã nhận được sự giúp đỡ của nhiều thầy cô giáo trong khoa Qua đây em xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong khoa và các bạn

bè Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Ths Nguyễn Ngọc Anh

người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận này

Do trình độ và kinh nghiệm của bản thân có hạn nên đề tài sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được sự đóng góp bổ sung quý báu của các thầy cô giáo để đề tài của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên,ngày tháng 5 năm 2015

Sinh viên thực tập

Nguyễn Thu Hằng

ii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1: Cơ cấu kinh tế xã Hà Thượng 28

Bảng 4.2: Kết quả điều tra về dân số, lao động việc làm xã Hà Thượng 29

Bảng 4.3: Kết quả thống kê diện tích đất đai của dự án khai thác và chế biến khoáng sản núi Pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 31

Bảng 4.4: Kết quả thực hiện về đối tượng và điều kiện bồi thường 33

Bảng 4.5: Đơn giá bồi thường đối với đất nông nghiệp 35

Bảng 4.6: Giá đất ở tại xã Hà Thượng năm 2014 35

Bảng 4.7: Kết quả bồi thường đất phi nông nghiệp 36

Bảng 4.8: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp 37

Bảng 4.9: Kết quả bồi thường về nhà cửa, công trình kiến trúc gắn liền với đất 40

Bảng 4.10: Kết quả bồi thường cây lâm nghiệp 41

Bảng 4.11: Kết quả thống kê về cây cối hoa màu 42

Bảng 4.12: Kết quả đền bù đất mồ mả 43

Bảng 4.13: Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ trong bồi thường, GPMB 45

Bảng 4.14: Kết quả tổng hợp kinh phí bồi thường GPMB 46

Bảng 4.15:Ý kiến nhận xét của người dân về công tác bồi thường GPMB tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 48

iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Viết đầy đủ

2 GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

4 KT – XH Kinh tế- xã hội

10 TT-BTNMT Thông tư- Bộ Tài nguyên Môi trường

iv

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iii

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu, yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu của đề tài 3

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

2.1.2 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB 5

2.1.3 Đối tượng và điều kiện được đền bù 6

2.1.4 Trình tự, thủ tục tiến hành bồi thường thiệt hại 8

2.1.5 Khái niệm giải phóng mặt bằng 10

2.1.6 Các văn bản pháp luật liên quan 11

2.2 Chính sách bồi thường GPMB của các tổ chức tài trợ, một số nước trên thế giới và Việt Nam 13

2.2.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới 13

2.2.2 Công tác bồi thường GPMB ở nước Việt Nam 17

PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 24

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 24

v

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 24

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 24

3.2.1 Địa điểm 24

3.2.2 Thời gian 24

3.3 Nội dung nghiên cứu 24

3.3.1 Đánh giá sơ lược tình hình cơ bản trên địa bàn nghiên cứu 24

3.3.3.Ý kiến của người dân về ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng 25

3.3.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng và đề xuất phương án giải quyết 25

3.4 Phương pháp nghiên cứu 25

3.4.1 Điều tra số liệu thứ cấp 25

3.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp 25

3.4.3 Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu 25

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tại xã Hà Thượng 26

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

4.1.2 Đặc điểm kinh tế xã hội 28

4.2 Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng của dự án khai thác và chế biến khoáng sản núi Pháo xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 30

4.2.1 Đánh giá chung 30

4.2.2 Đánh giá công tác bồi thường đất phi nông nghiệp 35

4.2.3 Đánh giá công tác bồi thường đất nông nghiệp 37

4.2.5 Đánh giá công tác bồi thường về cây cối hoa màu 41

4.2.6 Đánh giá kết quả đền bù mồ mả 43

4.2.7 Chính sách hỗ trợ khi thu hồi 44

4.2.8.Tổng hợp kinh phí bồi thường và giải phóng mặt bằng 46

vi

4.3 Nhận xét của người dân về thực hiện công tác bồi thường GPMB 46

4.3.1 Kết quả điều tra, phỏng vấn các hộ về tình hình thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ 46

4.3.2 Nhận xét của người dân về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trong khu vực GPMB 47

4.3.3 Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của hội đồng bồi thường 49

4.4 Đánh giá những thuận lợi khó khăn trong công tác GPMB của dự án xây dựng và chế biến khoáng sản núi Pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên 50

4.5 Đề xuất các giải pháp và rút ra những bài học kinh nghiệm 52

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 53

5.1 Kết luận 53

5.2 Kiến nghị 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, phục vụ cho những lợi ích khác nhau trong cuộc sống: Nơi cư trú, môi trường sống, tham gia vào mọi quá trình sản xuất, đáp ứng những nhu cầu thiết yếu cho con người Vì vậy, đất đai là nguồn tài nguyên không thể thay thế và có giới hạn, gắn liền với hoạt động của xã hội loài người, có tác động trực tiếp đến môi trường sinh thái, là yếu tố quyết định cho sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu sử dụng đất đòi hỏi ngày càng cao Đặc biệt, với tốc độ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước như hiện nay thì việc sử dụng đất phục vụ xây dựng đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng đáp ứng cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đang diễn ra hết sức nhanh chóng Do đó, đất đai là vấn đề ngày càng nóng bỏng thu hút sự quan tâm không chỉ của các ngành, các lĩnh vực mà còn là vấn đề nổi cộm của cả nước

Trong những năm gần đây, để thực hiện quá trình đổi mới đất nước có rất nhiều chương trình, dự án đầu tư xây dựng phát triển kinh tế, xã hội diễn

ra trên khắp cả nước: Các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao,

đô thị mới đã góp phần đáng kể vào việc giải quyết công ăn, việc làm cho một bộ phận đông đảo lao động trẻ, đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của

cả nước Để các chương trình, dự án đảm bảo tính khả thi cao, xây dựng đúng tiến độ, tiến hành đúng kế hoạch thì việc bàn giao mặt bằng là vấn đề hết sức quan trọng Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) quyết định đến thời gian, tiến độ thi công của các công trình, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các

tổ chức, các cá nhân, hộ gia đình

2

Trên thực tế, công tác bồi thường GPMB đang gặp rất nhiều khó khăn, tồn tại rất nhiều bất cập trong việc xác định giá đất bồi thường, tái định cư, các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, ổn định cuộc sống sau tái định cư Qua đó ta thấy, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đang là vấn

đề nan giải của các ngành, các cấp và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội

Để giải quyết những vấn đề trên, cần phải xác định rõ những nguyên nhân, thuận lợi, khó khăn, phức tạp và những hạn chế, rồi đưa ra những giải pháp có tính khả thi để đạt được hiệu quả cao, tạo sự hoàn thiện trong công tác bồi thường GPMB, đảm bảo cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước

Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác giải phóng mặt bằng, được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu nhà trường, ban Chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên – Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo Ths

Nguyễn Ngọc Anh em tiến hành nghiên cứu thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên năm 2014”

1.2 Mục tiêu, yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu

- Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Ý kiến nhận xét của người dân về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Đánh giá những thuận lợi khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án

3

- Trên cơ sở đánh giá những thuận lợi khó khăn còn tồn tại của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các dự án tương tự trên địa bàn

- Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và ổn định nâng cao đời sống của các hộ dân bị thu hồi đất

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

- Nắm chắc Luật Đất đai, các Nghị định, Thông tư văn bản luật dưới luật, các quyết định có liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng

- Điều tra, thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng từ đó phân tích và nhận xét

- Tài liệu, số liệu đảm bảo tính chính xác trung thực, khách quan

- Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học kinh nghiệm đã thu được

1.3 Ý nghĩa của đề tài

- Đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc học tập và nghiên cứu khoa học Nó giúp củng cố kiến thức đã học bằng việc áp dụng trực tiếp và gián tiếp vào điều kiện thực tiễn của địa phương

- Đối với thực tiễn đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả

4

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.1.1 Bồi thường

Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra Đền bù là trả lại tương

xứng với giá trị hoặc công lao Như vậy bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ

thể khác

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị

quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [7] 2.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới…[7]

2.1.1.3 Tái định cư

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đấy để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó Như vậy tái đinh cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT- XH đối với một bộ phận dân

cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau:

5

-Bồi thường bằng nhà ở

-Bồi thường bằng giao đất ở mới

-Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát triển và được thực hiện như các dự án khác (Nghị định 197, 2004) [5]

2.1.1.4 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Khi tiến hành thực thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi, nhà đầu tư Tuy nhiên, có thể nhận thấy một điều là cùng một lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa

vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường hỗ trợ

và tái định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mỗi quan hệ phức tạp này,

đó là chính sách liên quan đến lợi ích của mỗi bên

2.1.2 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư là yếu tố quyết định thực hiện đầu tư, góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế xã hội đất nước Nhưng đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội Tốc độ giải phóng mặt bằng phụ thuộc vào các yếu tố:

- Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước

- Việc ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản Pháp luật về quản lý và

sử dụng đất, thống kê, kiểm kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Đăng kí đất đai lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

6

- Công tác giao đất, cho thuê đất phải phù hợp với quy hoạch và kế hoạch phát triển dự án thì khi tiến hành bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ giảm bớt thời gian

- Thanh tra, kiểm kê công tác quản lý Nhà nước về đất đai vè tổ chức thực hiện

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Nhận thức và trình độ của người dân, cán bộ GPMB

- Công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện theo chính sách pháp luật của nhà nước

- Sự tích cực tham gia và kiểm tra tiến độ GPMB của các ban ngành quản lý hành chính nhà nước

- Tình hình kinh tế, trình độ dân trí của khu vực thực hiện dự án

- Cơ chế chính sách và các hướng dẫn của nhà nước về GPMB

2.1.3 Đối tượng và điều kiện được đền bù

Nội dung này được Nhà nước quy định rõ ràng tại khoản 1 Điều 42 Luật đất đai 2003 như sau: “Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì người thu hồi đất được bồi thường” [7]

2.1.3.1 Đối tượng được đền bù theo quy định của pháp luật

Tổ chức, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, cá nhân trong nước, ngoài nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi (gọi chung là người bị thu hồi đất) được đền bù thiệt hại về đất khi bị thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng phải là người có đủ điều kiện được đền bù thiệt hại về đất

Người được đền bù thiệt hại về tài sản trên đất phải là người sử dụng hợp pháp tài sản đó, phù hợp với quy định của pháp luật

7

2.1.3.2 Điều kiện được đền bù thiệt hại

* Điều kiện được đền bù thiệt hại về đất

Theo quy định của Luật đất đai 2003 người bị Nhà nước thu hồi được đền bù phải có một trong các điều kiện sau:

- Có giấy CNQSDĐ theo quy định của pháp luật về đất đai

- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có quyền theo quy định của pháp luật đất đai

- Hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản làm muối, tại vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo nay được UBND xã, phường xác nhận là người sử dụng đất ổn định không có tranh chấp

- Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định thi hành

án của tòa án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành

- Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất mà trước đây cơ quan Nhà nước đã

có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách của đất đai của Nhà nước, nhưng trong thực tế Nhà nước chưa quản lý mà hộ gia đình, cá nhân vẫn chưa sử dụng [7]

* Điều kiện được đền bù tài sản trên đất

Khi thu hồi đất, ngoài việc được đền bù trên đất thì người bị thu hồi sẽ được đền bù về đất, đền bù về tài sản trên đất theo những nguyên tắc và điều kiện sau:

- Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được bồi thường

8

- Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất

đó thuộc đối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản

- Nhà, công trình gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất công bố mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép xây dựng thì không được bồi thường

- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi có quyết định thu hồi đất được công bố thì không được bồi thường

- Chủ sử dụng tài sản là người có tài sản trên đất hợp pháp khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được đền bù thiệt hại theo giá hiện có của tài sản [7]

2.1.4 Trình tự, thủ tục tiến hành bồi thường thiệt hại

Khi có quyết định thu hồi đất của UBND tỉnh Thái Nguyên, Trung Tâm PTQĐ & GPMB đã đề nghị với UBND tỉnh thành lập hội đồng bồi thường GPMB, và các tổ tư vấn Tổ tư vấn có trách nhiệm giúp việc Hội đồng Bồi thường GPMB kiểm tra hồ sơ đất đai, kiểm kê tài sản vật kiến trúc, cây cối, hoa màu của các hộ phải thu hồi đất Hội đồng bồi thường GPMB thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; tổ tư vấn

trong khu vực GPMB

Bước 2: Công khai cho các hộ đại diện để các hộ biết phạm vi thu hồi

đất cho dự án để các hộ có phương án di chuyển tài sản, cây cối, hoa màu, nhanh chóng ổn định đời sống

Bước 3: Hướng dẫn các hộ tự kê khai tài sản, đất đai, xác định số khẩu,

số khẩu trong độ tuổi lao động, diện tích đất được giao ban đầu, phô tô các loại giấy tờ có liên quan đến thửa đất

9

Bước 4: Công khai chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi

đất, công khai tiến độ dự án, thời hạn chậm nhất mà các hộ phải di chuyển

Bước 5: Công khai đơn giá bồi thường đất đai, tài sản cho các hộ biết,

giải đáp thắc mắc nếu có

Bước 6: Kiểm kê, kiểm tra thực tế so với tờ khai của các hộ và thu hồi

các giấy tờ nhà đất có liên quan Nếu các hộ không kê khai, không ký vào biên bản kiểm kê thì phải lập biên bản có xác nhận của chính quyền cơ sở

- Biên bản kê khai phải ghi theo mẫu quy định và phải có đầy đủ chữ

ký của tổ công tác, xác nhận UBND xã và chủ dự án

- Biên bản kê khai tài sản, nhà cửa, vật kiến trúc cây cối, khối lượng riêng biệt, ghi đủ các thông số trong bảng giá bồi thường quy định

- Biên bản kê khai đất đai thể hiện diện tích, hạng đất, số thửa đất trên bản đồ

Bước 7: Công khai số liệu sau khi kiểm tra, kiểm kê cho từng hộ biết

sau khi kiểm tra, biên bản kiểm kê theo mẫu quy định có đầy đủ chữ ký của chủ hộ và tổ công tác, xác nhận của chủ dự án và UBND xã

Bước 8: Lập phương án bồi thường theo quy định (bao gồm biểu tổng

hợp và biểu tính toán chi tiết)

Bước 9: Tổ chức thực hiện

- Công khai phương án bồi thường đã được phê duyệt cho các hộ biết

- Công khai lịch trả tiền bồi thường theo phương án đã được phê duyệt

- Tổ chức chi trả bồi thường an toàn và thuận tiện

- Quy định thời gian cho các hộ di chuyển và bàn giao mặt bằng cho chủ dự án

Bước 10: Giải quyết những tồn tại

- Giải đáp những vướng mắc của hộ gia đình được nhận tiền bồi thường những thiếu sót nếu có

10

- Sau khi có quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường GPMB, tái định cư đã được cơ quan Nhà nước xét duyệt Được công bố công khai, có hiệu lực thi hành, người có đất bị thu hồi đất không chấp hành quyết định thu hồi đất

- Trường hợp người bị thu hồi đất không chấp hành Quyết định thu hồi đất thì UBND cấp có thẩm quyền Quyết định thu hồi đất, ra Quyết định cưỡng chế Người bị cưỡng chế thu hồi đất phải chấp hành Quyết định cưỡng chế

2.1.5 Khái niệm giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng phức tạp Nó thể hiện khác

nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của bên tham gia và lợi ích toàn xã hội Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

Thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập chung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án đẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng đến chất lượng công trình

Bồi thường giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực, đầu tư phát triển và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng Quá trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng phải đảm bảo hài hòa lợi ích của nhà nước, được thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển đất nước

11

2.1.6 Các văn bản pháp luật liên quan

- Luật đất đai 2003 hướng dẫn việc bồi thường GPMB đối với người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất cùng với luật đất đai là một số văn bản sau đi kèm: Các Nghị định, Thông tư có liên quan đến như:

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP của chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

- Thông tư số: 28/2004/TT-BTNMT ngày 01/11/2004 của Bộ Tài Nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện thống kê, kiểm kê đất đai và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn việc thực hiện Nghị định số: 188/2004/NĐ- CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của chính phủ về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số: 16/2004/TT-BTC ngày 7/12/2004 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ tài chính về hướng dẫn thi hành nghị định 197/2004/NĐ - CP của chính phủ

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của chính phủ về phương pháp định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 114/2004/TT-BTC về hướng dẫn thực hiện nghị định 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một số điều nghị định 197/2004/NĐ-CP

- Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của chính phủ về quy định bổi sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực

12

hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư 06/2007/TT-BTNMT ngày 02/07/2007 của Bộ Tài Nguyên

và Môi Trường hướng dẫn thi hành Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của chính phủ

- Thông tư liên tịch số 17/2008/TTLT-BTC-BTNMT ngày 31/01/2007 của Bộ Tài chính - Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn một số điều của Nghị định 84/2007/NĐ- CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình

tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định 69/2009/NĐ- CP ngày 13/8/2009 của chính phủ bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 535/QĐ-UBND ngày 3/3/2011 của Ủy ban nhân dân Tỉnh Thái Nguyên quy định về việc phê duyệt nội dung thỏa thuận kế hoạch thực hiện thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ tái định cư Dự án khai thác, chế biến khoáng sản Núi pháo , huyện Đại Từ

- Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 11/4/2008 của UBND Tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối và hoa màu gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh

- Quyết định số 23/2008/QĐ-UBND ngày 24/4/2008 của UBND Tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bòi thường nhà và công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh

- Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND Tỉnh Thái Nguyên về ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

13

- Quyết định số 1519/QĐ-UBND ngày 05/07/2010 của UBND Tỉnh Thái Nguyên về chuyển nhượng vốn đầu tư và chuyển đổi thành doanh nghiệp 100% vốn Việt Nam

- Công văn số 1139/UBND-GPMB ngày 21/7/2010 của UBND Tỉnh Thái Nguyên về việc thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng dự án khai thác chế biến khoáng sản Núi pháo huyện Đại Từ

2.2 Chính sách bồi thường GPMB của các tổ chức tài trợ, một số nước trên thế giới và Việt Nam

2.2.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới

Đối với các nước trên thế giới chế độ quản lý đất đai là sở hữu tư nhân, thị trường đất đai phát triển theo quy luật của thị trường hoàng hóa và mua bán tự do Việc chuyển nhượng và cho thuê ruộng đất được coi là một biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bởi họ cho rằng đất đai khi thuộc

sử hữu của các chủ sử dụng tư nhân mới có khả năng sinh lợi cao hơn so với chủ sử dụng cũ Chính vì thế việc GPMB thực chất là việc mua và bán đất theo thỏa thuận giữa người mua và người bán nên việc GPMB chỉ mang tính chất thủ tục vì đất đai thuộc sở hữu tư nhân, do đó họ có quyền đem ra trao đổi hay mua bán tùy ý

2.2.1.1 Ôxtrâylia

Ôxtrâylia có lịch sử hình thành từ thuộc địa của Anh, nhờ vậy mà hệ

thống pháp luật quản lý xã hội nói chung, quản lý sở hữu và sử dụng đất đai nói riêng được hình thành từ rất sớm Theo chiều dài lịch sử, chính sách, pháp luật đất đai Ôxtrâylia mang tính kế thừa và phát triển liên tục, không bị thay đổi và gián đoạn bởi thay đổi của chế độ chính trị Trên cơ sở tập hợp và vận dụng hàng chục luật khác nhau của đất nước nên pháp luật và chính sách đất đai phát triển một cách nhất quán ngày càng hoàn thiện thuộc nhóm đứng hàng đầu trên thế giới Luật đất đai của Ôxtrâylia quy định đất đai của quốc

14

gia, thuộc hai loại sở hữu là sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo vệ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai, chủ sở hữu đất đai có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp, thừa kế theo di chúc mà không có sự cản trở nào, kể cả việc tích lũy đất đai Luật cũng quy định Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân phục vụ vào mục đích công cộng, phục vụ phát triển KT – XH và trưng thu gắn với việc Nhà nước thực

hiện bồi thường

Ở mỗi bang ngoài luật đất đai, các văn bản quy định cụ thể việc thực hiện và các đạo luật khác có liên quan nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu đất để phát triển bền vững đất đai, khai thác tối đa hiệu quả trong việc sử dụng đất Về quản lý công trình công cộng mang lại lợi ích cho Nhà nước và nhân dân Quyền lấy đất để cấp cho các công trình công cộng là quy tắc chung bao chùm các luật có liên quan tới đất ngay cả trong trường hợp mảnh đất đó thuộc sở hữu tư nhân, giấy chứng nhận thửa đất đó có lưu quyền bảo

lưu của Nhà nước lấy lại mảnh đất đó phục vụ cho công trình công cộng (Viện nghiên cứu địa chính 2002) [2]

2.2.1.2.Trung Quốc

Trung Quốc là một quốc gia có quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa diễn

ra mạnh mẽ Điều đó dẫn đến quá trình GPMB cũng diễn ra với tốc độ nhanh chóng Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa mở cửa đặt ra hàng loạt vấn đề mới về quản lý đất đai đô thị, xây dựng cơ sở đầu tư nước ngoài Chính phủ Trung Quốc có những quy định mới về chính sách và pháp luật để giả quyết các nhu cầu trên

Tại các thành phố lớn như: Bắc Kinh, Vũ Hán, Quảng Châu và một số tỉnh nhiệm vụ quy hoạch đất đai ở đô thị và nông thôn được Nhà nước Trung Quốc quan tâm và thực hiện triệt để

15

Công tác bồi thường và tái định cư ở Trung Quốc những năm gần đây, đạt được những kết quả đáng kể, nguyên nhân là do việc xây dựng các chính sách và các thủ tục rất chi tiết, ràng buộc các hoạt động tái định cư với nhiều lĩnh vực khác, mục tiêu của các chính sách này là cung cấp cơ hội phát triển cho tái định cư, thông qua cách tiếp cận và tạo nơi ở mới ổn định, tạo nguồn lực sản xuất cho người thuộc diện bồi thường và tái định cư Đối với các dự

án phải bồi thường để GPMB, kế hoạch tái định cư chi tiết được chuẩn bị trước khi thông qua dự án, cùng với việc dàn xếp kinh tế khôi phục cho từng địa phương, từng gia đình và người bị ảnh hưởng

Thành công của Chính phủ Trung Quốc trong việc thực hiện bồi thường và tái định cư là do hệ thống pháp luật đồng bộ, pháp luật đất đai và chính sách pháp luật đất đai đầy đủ, phù hợp công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất rất năng động cùng với một Nhà nước pháp quyền vững chắc Năng lực, thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức pháp luật nghiêm minh nhân dân tin tưởng vào chế độ tốt

đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa (Viện nghiên cứu địa chính 2002) [2]

2.2.1.3 Chính sách bồi thường và tái định cư của một số ngân hàng trên thế giới

Ngân hàng Thế giới là một trong những tổ chức tài trợ quốc tế đầu tiên đưa ra chính sách về tái định cư bắt buộc Khi Nhà nước thu hồi đất và tái định cư thì những người bị ảnh hưởng, là những người mà do hậu quả của dự

án họ phải chịu thiệt hại toàn bộ hay một phần tài sản vật chất và phi vật chất, bao gồm nhà cửa, cộng đồng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, các phương tiện sản xuất bao gồm đất đai, nguồn thu nhập, kế sinh nhai do đất đai tạo ra, đặc trưng văn hóa và tiềm năng về sự hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo đời sống, tài nguyên cho sự sinh tồn và hệ sinh thái… Kinh nghiệm của Ngân Hàng Thế Giới cho thấy việc tái định cư không tự nguyện do các dự án phát triển gây nên, trong trường hợp không thể giảm thiểu được thường dẫn đến những hiểm

16

họa nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và môi trường do các hệ thống sản xuất bị phá vỡ, con người phải đối mặt với sự bần cùng hóa khi những tài sản, công cụ sản xuất hay nguồn thu nhập của họ bị mất đi Tất cả những điều đó nếu giải quyết không tốt sẽ dẫn đến những khó khăn, căng thẳng về xã hội và dễ dàng dẫn tới sự bần cùng hóa đời sống dân cư

- Từ tháng 02/1994, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã bắt đầu áp dụng bản hướng dẫn hoạt động của WB về tái định cư và từ tháng 11/1995 Ngân hàng này đã có chính sách riêng của Ngân hàng về tái định cư bắt buộc

Theo chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư của

WB và ADB thì việc thiếu các quyền pháp lý chính thức về đất sẽ không cản trở việc bồi thường cho một nhóm dân bị ảnh hưởng và những người ảnh hưởng còn được mở rộng cả với đối tượng không bị thiệt hại về đất đai và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng nhỏ về mặt tinh thần Đối với đất đai và tài sản được bồi thường, chính sách của WB và ADB là phải bồi thường theo giá xây dựng mới đối với tất cả các công trình xây dựng và quy định thời hạn bồi thường tái định cư hoàn thành trước một tháng khi dự án triển khai thực hiện

Khôi phục thu nhập là một yếu tố quan trọng của tái định cư khi những người bị ảnh hưởng bị mất cơ sở sản xuất, công việc kinh doanh, việc làm hay những thu nhập khác, bất kể là họ có mất nơi ở hay không Các bước cơ bản trong chương trình khôi phục thu nhập của WB và ADB đó là:

- Phân tích các hoạt động kinh tế của tất cả những người bị ảnh hưởng (theo giới, nhóm tuổi, trình độ văn hóa, kỹ năng, thu nhập, số người trong hộ gia đình, nguyện vọng, các phương án) để đánh giá các nhu cầu của họ

- Xác định các chương trình khôi phục thu nhập đa dạng (cho cả cá nhân lẫn các nhóm đặc biệt) thông qua việc tư vấn về lợi ích và sự phân tích khả thi về tài chính và thị trường

17

- Kiểm tra các chương trình đào tạo và tạo thu nhập với người bị ảnh hưởng được lựa chọn trên cơ sở thử nghiệm

- Nhân rộng việc thử nghiệm

- Đánh giá chương trình và hỗ trợ kỹ thuật bổ sung nếu cần thiết

Việc lập kế hoạch cho công tác bồi thường tái định cư được các tổ chức cho vay vốn quốc tế coi là điều kiện bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết của kế hoạch phụ thuộc vào số lượng người bị ảnh hưởng và mức độ tác động của dự án Kế hoạch bồi thường tái định cư phải được coi là một phần của chương trình phát triển cụ thể, cung cấp đầy đủ nguồn vốn và

cơ hội cho các hộ bị ảnh hưởng Ngoài ra còn phải áp dụng các biện pháp sao cho người bị di chuyển hòa nhập được với cộng đồng mới (Hoàng Thị Nhất Thương, 2012) [15]

2.2.2 Công tác bồi thường GPMB ở nước Việt Nam

2.2.2.1 Công tác GPMB ở Việt Nam

Trong những năm qua việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam đã và đang đạt được những kết quả nhất định Việc thu hồi để thực hiện các dự án đã góp phần rất quan trọng để phát triển kinh tế -

xã hội Nhưng gần đây cũng là vấn đề nổi cộm nhất trong công tác quản lý đất đai hiện nay.hiện nay mức đền bù vào đất đai chiếm tỷ lệ lớn trong kinh phí đầu tư song vẫn chưa thỏa mãn được nguyện vọng của người dân vì giá đất để bồi thường vẫn thấp hơn giá thì trường Tình hình đó dẫn đến việc một số dự án tăng bao nhiêu thì lại kéo theo lượng đơn thư khiếu nại của người dân tăng lên

Kế thừa và phát triển chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong luất đất đai 2003, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án

18

Gần đây các cơ quan quản lý đã có nhiều nỗ lực để tháo gỡ những vướng mắc, trong đó đã có thêm cơ chế “tự nguyện” đối với những dự án kinh doanh Các nhà đầu tư được phép thỏa thuận với người dân về giá đền bù và những lợi ích liên quan Các dự án được Nhà nước thu hồi thì được tính phù hợp theo giá thị trường và mỗi năm UBND tỉnh lại đưa ra khung giá đất các loại đất cho địa phương mình Điều này tạo điều kiện thông thoáng hơn cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, đồng thời tình trạng kiến nghị, khiếu nại của người dân cũng giảm bớt

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật đất đai năm 2003, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án

Thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng: Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư lớn théo quy định của chính phủ Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiện thủ tục thu hồi đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự

án đầu tư Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh thành lập để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý quỹ đất thu hồi

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Được quy định rất cụ thể, chi tiết trong Luật đất đai năm 2003 và các văn bản dưới luật

19

mà thể hiện vấn đề đổi mới quan trọng đó là: trước khi bị thu hồi đất ít nhất

90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình Trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì người bị thu hồi đất đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai

Nhìn chung, về cơ bản chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng theo Luật đất đai 2003 đã kế thừa những ưu điểm trong thời kỳ trước đồng thời có những thay đổi góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng hiện nay ( Đỗ Thị Thắm, 2012) [14]

2.2.2.2 Công tác GPMB ở tỉnh Thái Nguyên

Năm 2013 được đánh giá là năm thành công trong thực hiện công tác giải phóng mặt bằng của tỉnh Thái nguyên Việc bồi thường giải phóng mặt bằng đúng tiến độ, đặc biệt là đối với các dự án đã góp phần thay đổi diện mạo phát triển hạ tầng đô thị, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Năm 2013, tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện việc GPMB cho 176 công trình, dự án, diện tích đất thu hồi là 391,6 ha với số tiền chi trả bồi thường lên tới 716,97 tỷ đồng Có thể kể đến các dự án tiêu biểu được GPMB năm 2013 như: Dự án Nhà máy điện tử Samsung (Khu công nghiệp Yên Bình), đây là một trong những dự án đầu tư trực tiếp từ nước ngoài lớn nhất vào tỉnh Thái Nguyên trong thời gian vừa qua và cũng là dự án có tiến độ GPMB nhanh nhất trong toàn tỉnh Việc bàn giao mặt bằng đúng tiến độ cho dự án của Công

ty điện tử Samsung đã tạo điều kiện thu hút các dự án đầu tư nước ngoài vào tỉnh tăng lên nhanh chóng, tạo điều kiện phát triển kinh tế cũng như giải quyết việc làm của người lao động Tiếp đó là việc GPMB dứt điểm dự án Nhà hát

Ông Lê Kim Phúc, Phó Trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư tỉnh Thái Nguyên cho biết: Có được kết quả như trên là do Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh quan tâm tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, các ngành các cấp vào cuộc quyết liệt, công tác chỉ đạo kiểm tra, giám sát giải quyết vướng mắc được thực hiện thường xuyên Lãnh đạo UBND tỉnh

và Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư cùng các ngành của tỉnh đã tiến hành nhiều cuộc làm việc trực tiếp với các địa phương, doanh nghiệp chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, tháo gỡ khó khăn, giải quyết kịp thời những kiến nghị, đề nghị của các chủ dự án, tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với các hộ dân trong vùng dự án nhằm giải đáp những vướng mắc phát sinh trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư đẩy nhanh tiến độ bồi thường, GPMB cho các dự án Việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được thực hiện với nhiều hình thức, phương pháp phù hợp Cộng với sự phấn đấu nhiệt tình của cán bộ làm công tác GPMB và đặc biệt là

sự ủng hộ, đồng thuận cao của nhân dân đã chấp nhận khó khăn khi di chuyển, tự nguyện hiến đất bàn giao mặt bằng với số lượng và giá trị lớn trong thời gian ngắn Điều đáng nói là người dân sau bị thu hồi đất khi được giao đất tái định cư đều có hạ tầng bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ với giá tái định

cư không cao hơn giá bồi thường đất ở tại nơi ở cũ Trong điều kiện Thái

21

Nguyên là một tỉnh còn nghèo, nền kinh tế còn nhiều khó khăn, nguồn vốn dành cho công tác GPMB hạn hẹp, có thể nói đây là nỗ lực rất lớn của tỉnh Thái Nguyên trong công tác bồi thường GPMB năm qua Khó khăn lớn nhất trong công tác bồi thường GPMB là cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ luôn có sự thay đổi, có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Việc bố trí tái định cư cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm thường là cùng và sau dự án chính được triển khai, ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của các hộ dân Một số dự án trước đây việc bố trí kinh phí bồi thường GPMB không kịp thời, chưa bố trí kế hoạch tái định cư, khi chính sách thay đổi phải trình duyệt lại, làm kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện, gây bức xúc cho người dân trong vùng dự án Công tác quản lý Nhà nước về đất đai và quy hoạch xây dựng trước đây còn tồn tại ở một số địa phương còn chưa tốt, các trường hợp xây dựng nhà trên đất lấn chiếm, làm nhà và công trình đón bồi thường đã ngăn chặn nhưng còn thiếu chế tài xử lý triệt để Bên cạnh đó, cùng với việc đa số các hộ dân ủng hộ chính sách bồi thường GPMB của Nhà nước vẫn còn những hộ chây ỳ, lời dụng kẽ hở của chính sách gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Đây cũng chính là nguyên nhân khiến nhiều dự án triển khai chậm hoặc khó triển khai, gây ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh

Ông Lê Kim Phúc cũng chia sẻ thêm: Vì công tác bồi thường là lĩnh vực khó khăn, nhạy cảm nhưng ở một số ít cán bộ kinh nghiệm và trình độ chuyên môn còn hạn chế nên khi triển khai thực hiện GPMB còn để xảy ra sai sót Mặc dù vậy, với sự quyết tâm, vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương từ tỉnh đến cơ

sở đã có nhiều giải pháp thích hợp, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc tồn đọng, có nhiều đề xuất giải pháp phù hợp, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư, tạo được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và tầng lớp nhân dân

Năm 2014, để thực hiện mục tiêu: “tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư”, UBND tỉnh sẽ tiếp tục chỉ đạo thực hiện hiệu quả công tác GPMB, ưu tiên các công trình dự án trọng điểm trên địa bàn, tập trung đẩy nhanh tiến độ, giải quyết dứt điểm đối với các dự án đang thực hiện, kiện toàn

bộ máy và nâng cao năng lực chuyên môn thực hiện công tác bồi thường, GPMB, chủ động tháo gỡ, giải quyết các vướng mắc, tuyên truyền vận động nhân dân tích cực phối hợp đảm bảo công tác GPMB thực hiện nhanh chóng, sớm ổn định đời sống nhân dân vùng dự án, đáp ứng yêu cầu đầu tư Để cụ thể hóa những nhiệm vụ này, tại phiên họp thứ 37 của UBND tỉnh, đồng chí Nhữ Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư tỉnh đề nghị: Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB tỉnh và các ngành, các huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh và các chủ đầu tư cần tập trung nguồn lực, quan tâm hơn nữa đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, công tác tái định cư, tạo cho người dân phải di chuyển sớm có chỗ ở mới có điều kiện cơ sở hạ tầng tốt hơn so với chỗ ở cũ… chủ

23 động quỹ đất sạch đón các dự án đầu tư vào tỉnh để phát triển kinh tế Đồng chí Dương Ngọc Long, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh tại kỳ họp thứ 8, HĐND tỉnh khóa XII nêu quyết tâm “Làm tốt công tác tuyên truyền vận động người dân tích cực tham gia công tác GPMB; thực hiện cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (đi trước) với khung giá cao nhất theo quy định pháp luật đồng thời cương quyết áp dụng các biện pháp hành chính đối với những người dân không hợp tác; quan tâm đến việc làm của người dân bị thu hồi đất” Hy vọng với những quyết tâm đó, năm 2014 sẽ có nhiều dự án GPMB trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên được thực hiện đạt hiệu quả, góp phần thúc đẩy nhanh quá trình đưa Thái Nguyên trở thành một tỉnh công nghiệp theo Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII

(Nguồn: http://thainguyen.gov.vn/2014) [13]

24

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Chính sách bồi thường GPMB được áp dụng tại dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Thực trạng đời sống người dân sau khi bị thu hồi đất tại dự án xây dựng khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại

Từ, tỉnh Thái Nguyên

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Công tác giải phóng mặt bằng tại dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo địa điểm xây dựng: xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

3.2.1 Địa điểm

Dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng

huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên

3.2.2 Thời gian

Bắt đầu: Từ ngày 05 / 01 / 2015

Kết thúc: ngày 05 / 04 / 2015

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Đánh giá sơ lược tình hình cơ bản trên địa bàn nghiên cứu

- Đánh giá điều kiện tự nhiên

- Đánh giá điều kiện kinh tế xã hội

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất trước khi giải phóng mặt bằng

3.3.2 Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

25

- Đánh giá công tác thống kê đất đai trong khu vực dự án

- Đánh giá công tác thống kê về tài sản, cây cối trong khu vực dự án

- Đánh giá công tác bồi thường giải phóng của dự án

- Đánh giá công tác hỗ trợ

3.3.3.Ý kiến của người dân về thực hiện công tác giải phóng mặt bằng 3.3.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng và đề xuất phương án giải quyết

- Những thuận lợi, khó khăn

- Các giải pháp khắc phục và bài học kinh nghiệm

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Điều tra số liệu thứ cấp

- Thu thập tài liệu từ cơ sở, các phòng ban có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Các Nghị định, Thông tư, Quyết định, Công văn hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

3.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp

-Điều tra phỏng vấn trực tiếp các 30 hộ gia đình thuộc diện bị ảnh hưởng bởi giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án (bằng phiếu điều tra)

3.4.3 Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu

- Phương pháp thống kê: thống kê các số liệu đã thu thập được về tổng

diện tích, tổng số tiền bồi thường cũng như chi tiết về từng loại (cả diện tích

và tiền bồi thường từng loại)

- Phương pháp so sánh: từ số liệu về tổng diện tích và tổng số tiền bồi thường đã thống kê và điều tra trong phạm vi của dự án so với thị trường với khung giá của chính phủ và quyết định bảng giá của tỉnh Thái Nguyên

26

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tại xã Hà Thượng

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Hà Thượng là xã nằm ở phía Đông Nam huyện Đại Từ cách trung tâm huyện khoảng 6 km; cách trung tâm thành phố Thái Nguyên khoảng 18 km, tổng diện tích tự nhiên của xã là 1.522,01 ha, có vị trí địa lý như sau:

- Phía Đông giáp xã Cù Vân;

- Phía Tây giáp xã Hùng Sơn;

- Phía Nam giáp xã Tân Thái;

- Phía Bắc giáp xã Phục Linh

4.1.1.2 Địa hình địa mạo

Đặc điểm về địa hình của xã phần lớn là đồi núi, địa hình dốc dần theo hướng Đông Nam - Tây Bắc Trên địa bàn xã Hà Thượng có 3 con suối bắt nguồn từ dãy núi Pháo có tổng chiều dài khoảng 10 km

4.1.1.3 Khí hậu

Là vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 11, khí hậu nóng ẩm và mưa nhiều; mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4, gió Đông Bắc chiếm ưu thế, lượng mưa ít, thời tiết hanh khô Đặc trưng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm thể hiện rõ qua các chỉ số: Nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 230C; tổng lượng mưa bình quân hàng năm 1.700-2.200mm, phân bố không đều có chênh lệch lớn giữa mùa mưa và mùa khô