Quan điểm về con người và phát triển con người trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam

Vì vậy, khi xây dựng quan niệm duy vật về lịch sử, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác ñã tạo ra bước ngoặt cách mạng trong quan niệm về con người và bản chất con người, về mối quan hệ giữa c

Trong tiến trình phát triển lâu dài của lịch sử tư tưởng nhân loại, vấn ñề con

người - trên những góc ñộ khác nhau - từ lâu ñã trở thành ñối tượng nghiên cứu của

nhiều ngành khoa học Trong hệ thống triết học cổ ñại Hy Lạp, La Mã, Ấn Độ,

Trung Quốc hay ở các hệ thống triết học cổ ñiển Đức, Anh, Pháp, người ta ñều có

thể tìm thấy những vấn ñề khác nhau về con người Mỗi thời ñại lịch sử lại ñặt ra

những vấn ñề mang tính thời ñại khác nhau và cách giải quyết khác nhau Chính vì

thế mà vấn ñề con người vẫn là ñề tài mới mẻ và sẽ không bao giờ kết thúc Nền

văn hoá văn minh của mọi thời ñại sẽ góp thêm những “hạt” giá trị mới trong nhận

thức về con người

Các nhà triết học trước ñây ñã cố gắng tìm kiếm sự khác biệt cơ bản của con

người với các loài vật và ñưa ra nhiều quan niệm khác nhau về con người Vì vậy,

khi xây dựng quan niệm duy vật về lịch sử, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác ñã tạo

ra bước ngoặt cách mạng trong quan niệm về con người và bản chất con người, về

mối quan hệ giữa con người - tự nhiên - xã hội, vị trí và vai trò của con người trong

tiến trình phát triển lịch sử nhân loại

Lịch sử phát triển của xã hội loài người ñã chứng minh rằng, nền văn minh

nhân loại càng phát triển cao bao nhiêu thì người ta càng nhận thức rõ ràng, sâu sắc

về vai trò của con người bấy nhiêu Vào những năm cuối thế kỷ XX, những biến

ñộng lớn lao trên các lĩnh vực của ñời sống xã hội càng làm cho vấn ñề con người

trở nên sôi ñộng và bức xúc Đặc biệt trong công cuộc ñổi mới hướng mục tiêu vào

chiến lược con người ở nước ta, việc nghiên cứu con người có ý nghĩa thời sự cấp

bách

Kế thừa và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác về vấn ñề con người, Đảng

Cộng sản Việt Nam do chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, ngay từ khi ra ñời ñã

giương cao ngọn cờ ñộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì sự phát triển tự do, toàn

diện của mỗi cá nhân Mục tiêu ñó ñược thể hiện qua mỗi chặng ñường lịch sử,

xong không có mục ñích nào khác là ñem lại “ấm no, hạnh phúc” cho “mọi lớp

người” Để thực hiện mục ñích ñó, trong hệ thống quan ñiểm, ñường lối của mình,

Đảng ta ñã khẳng ñịnh: Con người là nhân tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền

vững Vì vậy, trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia trên

thế giới, con người ñược xác ñịnh là nguồn lực ñặc biệt so với các nguồn lực khác

Ở nước ta, “chiến lược con người” ñã ñược ñặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến

lược, nhân tố con người ñược khẳng ñịnh vừa là ñộng lực, vừa là mục tiêu của sự

phát triển kinh tế - xã hội Bởi vậy, muốn phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện mục

tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh nhất thiết phải hiểu

rõ quan niệm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về con người qua ñó tiếp thu, kế

thừa, vận dụng và phát triển các quan niệm ñó và ñề ra ñường lối, chủ trương,

chính sách ñúng ñắn ñể phát triển con người trong công cuộc ñổi mới ñất nước

Trong di sản của Mác không ghi sẵn những câu trả lời, những giải ñáp cho những

vấn ñề ñặt ra của ñời sống xã hội ngày nay, nhưng ñã ñể lại cho hậu thế những tinh

hoa giá trị vĩ ñại, ñó chính là nhận thức duy vật biện chứng về lịch sử, về con

người

Trên cơ sở nhận thức ñúng ñắn quan ñiểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa

Mác về con người từ ñó thấy ñược quan niệm của Đảng ta trong việc kế thừa, vận

dụng và phát triển sáng tạo những quan niệm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác

trong sự phát triển con người hiện nay là vấn ñề rất quan trọng góp phần thực hiện

thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước, xây dựng thành công

chủ nghĩa xã hội ở nước ta

2 Tình hình nghiên cứu

Quan ñiểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác con người nói chung và quan

ñiểm về sự phát triển con người hiện nay của Đảng ta nói riêng ñã có rất nhiều các

công trình, các tài liệu nghiên cứu khác nhau như: “Con người và phát triển con

người trong quan niệm của C.Mác và Ăngghen” của Viện Nghiên cứu con người

do PGS TS Hồ Sĩ Quý chủ biên là một phần kết quả nghiên cứu của ñề tài KX

05.01 thuộc Chương trình khoa học - công nghệ cấp Nhà nước (giai ñoạn 2001 -

2005) “Sự hình thành con người” của GS Trần Đức Thảo, “Một số vấn ñề về triết

học - con người - xã hội” và “Nguồn nhân lực trong chiến lược kinh tế - xã hội ở

nước ta ñến năm 2000” của GS Nguyễn Trọng Chuẩn, “Triết học Mác về lịch sử”

của TS Phạm Văn Chung, “Tư tưởng triết học về con người” của Vũ Minh Tâm

(chủ biên), “Sự hình thành con người với tư cách chủ thể sáng tạo” của PGS PTS

Nguyễn Văn Huyên… Nhiều công trình và tài liệu nghiên cứu về con người trong

quan niệm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác và quan niệm của Đảng về sự phát

triển con người nhưng ít có công trình nghiên cứu nào ñi vào phân tích, làm rõ

quan niệm của Đảng ta về sự phát triển con người trên cơ sở tiếp thu, kế thừa và

phát triển sáng tạo quan niệm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về con người Vì

vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả ñi sâu làm rõ sự phát triển quan

ñiểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về con người trong sự nghiệp ñổi mới ở

Việt Nam

3 Mục ñích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục ñích: Trên cơ sở nhận thức ñúng ñắn quan ñiểm của các nhà sáng lập chủ

nghĩa Mác về con người, luận văn tập trung làm rõ sự tiếp thu, kế thừa, vận dụng

và phát triển lý luận của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác trong sự phát triển con

người của Đảng ta

- Nhiệm vụ: Để thực hiện mục ñích ñề ra, luận văn cần giải quyết các nhiệm vụ cơ

bản sau:

+ Hệ thống hoá và phân tích quan ñiểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về con

người và phát triển con người từ ñó thấy ñược sự phát triển quan ñiểm của các nhà

sáng lập chủ nghĩa Mác về con người trong sự nghiệp ñổi mới ñất nước

+ Đặt ra vấn ñề tiếp tục nhận thức và vận dụng quan ñiểm của chủ nghĩa Mác về

con người trong giai ñoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở nghiên cứu: Luận văn ñược thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy

vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh,

các quan ñiểm của Đảng ta về con người và phát triển con người trong các Cương

lĩnh, Văn kiện Đại hội Đảng cũng như của các nhà nghiên cứu Việt Nam Ngoài ra,

luận văn còn kế thừa thành quả nghiên cứu về con người của những nhà nghiên cứu

và các tác giả ñi trước

- Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, luận văn sử dụng phương

pháp khác nhau như: Lịch sử - lôgic, phân tích - tổng hợp, khái quát hoá - trừu

tượng hoá, gắn lý luận với thực tiễn Trong ñó, luận văn chủ yếu dựa trên quan

ñiểm phát triển của Phép biện chứng duy vật Quan ñiểm phát triển không chỉ giúp

chúng ta hiểu ñược các quan ñiểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về con

người mà còn thấy ñược sự tiếp thu, kế thừa những quan ñiểm của chủ nghĩa Mác

trong chiến lược phát triển con người của Đảng ta trong sự nghiệp ñổi mới ñất nước

qua ñó góp phần bảo về lý luận của chủ nghĩa Mác trong ñiều kiện mới

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu quan ñiểm của

các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về con người và phát triển con người qua khảo sát

một số tác phẩm tiểu của Mác, Ăngghen, Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; quan ñiểm

của Đảng ta và của các nhà nghiên cứu về sự phát triển con người trong sự nghiệp

ñổi mới ñất nước

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn làm rõ sự phát triển quan ñiểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác

về con người trong sự nghiệp ñổi mới của Đảng ta, từ ñó, thấy ñược sự tiếp thu, kế

thừa, vận dụng và phát triển cũng như những hạn chế trong sự phát triển con người

ñáp ứng yêu cầu của ñất nước Tiếp tục ñặt ra các vấn ñề trong nhận thức và vận

dụng chủ nghĩa Mác về con người trong giai ñoạn hiện nay

7 Ý nghĩa của luận văn

Nghiên cứu ñề tài này ñóng góp vào việc bảo vệ các quan ñiểm của chủ

nghĩa Mác trong ñiều kiện mới hiện nay

8 Kết cấu dự kiến của luận văn

Ngoài phần mở ñầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn dự kiến gồm 2

chương và 5 tiết

Chương 1 Những quan ñiểm cơ bản của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác về

con người và phát triển con người 1.1 Quan ñiểm của Mác, Ăngghen về con người

1.1.1 Khái niệm con người

Lâu nay, giới lý luận mácxít thường quan niệm rằng, với triết học Mác thì

con ng ười là một thực thể sinh học - xã hội Tư tưởng này mặc nhiên ñược xem là

ñịnh nghĩa hay có giá trị tương ñương như ñịnh nghĩa về con người Tất cả các tàu

liệu mácxít, khi triển khai tài liệu của mình về con người và ñời sống con người

ñều ngầm ñịnh tư tưởng này là tiền ñề, là cơ sở của các quan niệm phát sinh khác

Thực ra, quan niệm xem con người là một thực thể tự nhiên là tư tưởng của

Phoiơbắc, người ñược Mác ñánh giá là ñã có công “làm cho quan niệm xã hội của

“con người ñối với con người” trở thành nguyên tắc cơ bản của lý luận” [23, 220]

Phoiơbắc cho rằng, con người là một thực thể ñặc biệt của tự nhiên Đặc biệt vì nó

là thực thể duy nhất có ý thức

Tiếp thu tư tưởng của Phoiơbắc, song Mác không dừng lại ở ñó mà ñi xa hơn

và hoàn chỉnh khái niệm con người của mình Mác viết: “Nhưng con người không

chỉ là thực thể tự nhiên, nó là thực thể tự nhiên có tính chất người, nghĩa là thực thể

tồn tại cho bản thân mình và do ñó là thực thể loài”[30, 234] Chúng ta có thể coi

ñây là một trong những ñịnh nghĩa về con người của Mác

1.1.2 Bản chất của con người

Việc nhận thức bản chất con người và ñời sống xã hội của con người, theo

các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác, con người cần phải ñược hiểu một cách hiện thực

trong ñời sống xã hội hiện thực - cụ thể của họ Đó “không phải những con người ở

trong một tình trạng biệt lập và cố ñịnh tưởng tượng mà là những con người trong

quá trình phát triển - quá trình phát triển hiện thực và có thể thấy bằng kinh nghiệm

- của họ dưới những ñiều kiện nhất ñịnh” [26, 633-634]

Khi nghiên cứu con người, Mác và Ăngghen ñã xuất phát từ những cá nhân

hi ện thực, là hoạt ñộng của họ và những ñiều kiện sinh hoạt vật chất của họ, những

ñiều kiện mà họ thấy có sẵn cũng như những ñiều kiện so hoạt ñộng của chính họ

tạo ra

Tính hiện thực của con người và bản chất con người thể hiện trước hết ở chỗ,

con người tồn tại khách quan trong hoạt ñộng thực tiễn của nó Sự tồn tại của con

người là tồn tại hiện thực, hiển nhiên, cảm tính chứ không phải là cái gì ñó mang

tính trừu tượng

Khi phê phán quan ñiểm duy tâm tư biện của Hêghen về con người, ngay từ

năm 1843, Mác ñã quan niệm con người là một thực thể hiện thực Trong Lời nói

ñầu Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, Mác ñã khẳng ñịnh “con

ng ười không phải là một sinh vật trừu tượng, ẩn náu ñâu ñó ở ngoài thế giới Con

người chính là thế giới con người, là nhà nước, là xã hội”[25, 569]

Trong Bản thảo kinh tế triết học năm 1844, với phạm trù “lao ñộng bị tha

hoá”, Mác ñã xây dựng một hệ thống lý luận triết học có khả năng soi sáng con

ñường giải phóng nhân loại, khắc phục tình trạng tha hoá của con người

Vào mùa xuân năm 1845, khi phê phán Phoiơbắc ñã “hoà tan thế giới tôn

giáo vào cơ sở trần tục của nó”, ñã hoà tan bản chất tôn giáo vào bản chất con

người Mác cho rằng phê phán tôn giáo, phê phán tính chất ảo tưởng về tính hiện

thực của con người phải gắn liền một cách trực tiếp với giải phóng con người về

mặt tinh thần

Đặc trưng bản chất của con người thông qua sự xem xét bản chất, nguồn gốc

của tôn giáo, ñó là tính chủ thể của nó Theo Mác, sự thống trị của tôn giáo chính là

biểu hiện của việc con người ñã ñánh mất mình, ñánh mất bản chất con người hiện

thực và thay thế nó bằng bản chất hư ảo Đấy là lúc con người không thể “tự xoay

quanh” bản thân mình, nghĩa là không làm chủ ñược bản thân nữa Do ñó, phải làm

sao cho con người quay về với hiện thực, tìm lại bản thân mình, tức là ñể cho con

người “tự xoay quanh mình” và vì thế, bản chất con người chỉ có thể tìm thấy trong

tư cách con người là thực thể tự do, làm chủ cuộc sống của mình, không bị tôn giáo

và chính con người áp bức

Tiếp tục quan niệm này, trong Luận cương về Phoiơbắc, Mác ñã ñi ñến

khẳng ñịnh: “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá

nhân riêng bi ệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà

nh ững quan hệ xã hội”[26, 11] Đây là luận ñiểm hết sức nổi tiếng và tiêu biểu cho

triết học Mác về bản chất con người

Bản chất con người là sự thống nhất biện chứng giữa hai mặt tự nhiên và xã

hội, giữa con người tự nhiên và con người xã hội, giữa cái sinh học và cái xã hội

Chính trong hoạt ñộng lao ñộng của mình con người ñã làm biến ñổi bản chất tự

nhiên và tạo ra bản chất xã hội của chính mình Con người không chỉ sống trong

môi trường tự nhiên mà còn sống trong môi trường xã hội, nên tự nhiên và xã hội

trong con người gắn bó khăng khít với nhau Yếu tố sinh học trong mỗi con người

không phải tồn tại bên cạnh yếu tố xã hội, mà chúng hoà quyện vào nhau và tồn tại

trong yếu tố xã hội Bản tính tự nhiên của con người ñược chuyển vào bản tính xã

h ội của con người và ñược cải biến ở trong ñó

Như vậy, với các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác, con người là sản phẩm của sự

phát triển cao nhất của tự nhiên, gắn bó chặt chẽ với tự nhiên, thân thể vô cơ của

nó; bằng hoạt ñộng thực tiễn của mình, nhất là hoạt ñộng sản xuất, con người ñã

biến thuộc tính tự nhiên của mình thành bản chất xã hội Chỉ có trong xã hội, con

người mới thể hiện bản chất tự nhiên và xã hội của mình Tự nhiên và xã hội thống

nhất nhau trong bản chất con người Con người là một tổng thể, tồn tại với cả hai

mặt tự nhiên và xã hội

1.2 Quan ñiểm của Lênin về con người và xây dựng con người mới

1.2.1 Sự phát triển lý luận mácxít về con người

Lênin là người đã phát triển chủ nghĩa Mác trong điều kiện mới thể hiện trên

mọi phương diện của hệ thống lý luận mácxít, trong đĩ cĩ lý luận về con người

Do những yêu cầu cụ thể của thời đại, trong các tác phẩm của Lênin, sự kế

thừa và phát triển lý luận về con người của chủ nghĩa Mác được thể hiện tập trung

ở việc Lênin đã vận dụng học thuyết của Mác vào việc cải tạo con người cũ và xâu

dựng co người mới xã hội chủ nghĩa (XHCN)

Ở thời kỳ của Mác và Ăngghen, do cách mạng XHCN chưa trở thành hiện

thực, nên những vấn đề lý luận về con người và xây dựng con người mới xã hội

cộng sản tương lai, trên thực tế mới được các ơng hình dung với tư cách là những

dự đốn được xây dựng trên cơ sở phân tích những mâu thuẫn của sự phát triển của

chủ nghĩa tư bản (nĩi theo cách của Mác là “tìm ra cái thế giới mới qua sự phê

phán thế giới cũ” [35, 520]

Nghiên cứu quy luật phát triển của xã hội lồi người nĩi chung, nhất là chủ

nghĩa tư bản trên cơ sở quan niệm duy vật về lịch sử, Mác và Ăngghen đã chỉ ra xu

thế tất yếu diệt vong của chủ nghĩa tư bản và sự thay thế nĩ bằng xã hội cộng sản

chủ nghĩa

Hình dung mẫu người của xã hội cộng sản tương lai của Mác và Ăngghen

được thể hiện trong quan niệm về con người tồn diện, con người làm chủ được tự

nhiên, làm chủ được xã hội và làm chủ được bản thân, tức là con người đã bước từ

“vương quốc của tất yếu” sang “vương quốc của tự do” Ở giai đoạn thấp của xã

hội cộng sản chưa thể cĩ ngay con người tồn diện như cách nĩi của Mác

Xuất phát từ lý luận của Mác về các giai đoạn của xã hội cộng sản chủ nghĩa,

Lênin nhận định: Việc xây dựng con người mới là quá trình cĩ tính quy luật, khơng

thể tách nĩ với sự phân biệt về trình độ phát triển ở từng giai đoạn của xã hội Và

điều đĩ hàm nghĩa với những bước đi, những nhiệm vụ phải giải quyết cụ thể của

nhiệm vụ xây dựng con người mới đương nhiên phụ thuộc vào trình độ phát triển

Ở giai ñoạn “quá ñộ” lên chủ nghĩa cộng sản, sự phát triển của xã hội và con

người theo Lênin ñược quy ñịnh bởi những ñiều kiện:

- Tình trạng người bóc lột người ñã bị xoá bỏ;

- Sự phân phối còn phải thực hiện theo nguyên tắc “làm theo năng lực và

hưởng theo lao ñộng”;

- Xác lập và thực hiện chuyên chính vô sản;

- Gắn việc xây dựng con người và xã hội với nhiệm vụ cách mạng cụ thể

Để thực hiện công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, ñối với những người

cộng sản, vấn ñề quan trọng là phải có một “chính sách nghiêm túc” và một “sách

lược khéo léo” trong việc dùng, cải tạo và xây dựng con người (con người do xã

hội cũ ñể lại và con người mới của chủ nghĩa xã hội)

Để thực hiện nhiệm vụ này, phải xuất phát từ ñặc ñiểm cụ thể của mỗi giai

cấp, tầng lớp nhất ñịnh ñể xây dựng nội dung, yêu cầu trong việc cải tạo, giáo dục

và sử dụng họ

1.2.2 Xây dựng phẩm chất và năng lực của con người mới theo quan ñiểm của

Lênin

Trong các tác phẩm của Lênin, bên cạnh những luận chứng về tính tất yếu

của việc xây dựng con người mới XHCN, về những phẩm chất và năng lực của nó,

vấn ñề phương hướng và biện pháp xây dựng con người mới ñược bàn ñến khá

nhiều với những chỉ dẫn giá trị

Khi nói ñến biện pháp xây dựng con người mới, Lênin chú ý ñến “biện pháp

tổ chức” và tạo lập “những lực lượng vật chất” ñể thực hiện Công cụ ñể tổ chức

lực lượng sắc bén có trong tay giai cấp vô sản là chuyên chính vô sản

Chỉ rõ, việc giáo dục, xây dựng con người mới là nhiệm vụ của cả hệ thống

chính trị: Đảng, Nhà nước, các tổ chức và phong trào quần chúng như cơng đồn,

đồn thanh niên, nhà trường Với mỗi tổ chức này, Lênin chỉ rõ yêu cầu cụ thể

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà nước chuyên chính vơ sản là

phải tập trung xây dựng điều kiện vật chất của chủ nghĩa xã hội, tức là “cái cốt vật

chất” cho hình thành những tư tưởng, tình cảm, thĩi quen, kỹ năng của con người

mới

Sử dụng hệ thống chuyên chính vơ sản để cải tạo những thĩi hư, tật xấu do

xã hội cũ để lại và xây dựng những phẩm chất và năng lực của con người mới

Để xây dựng con người mới - những chủ nhân xây dựng xã hội XHCN,

Lênin yêu cầu phải giải quyết vấn đề dân tộc trên nguyên tắc mới, phải triệt để giải

phĩng phụ nữ

Bồi dưỡng, giáo dục thanh niên là vấn đề được Lênin đặc biệt quan tâm

trong chiến lược xây dựng con người mới

Mác và Ăngghen với quan điểm biện chứng duy vật và chủ nghĩa nhân đạo

đã xây dựng học thuyết khoc học về con người Các ơng khơng chỉ lần đầu tiên

trong lịch sử triết học đã đưa ra những kiến giải khoa học về bản chất của con

người, mà cịn chỉ ra về mặt lý luận con đường hiện thực để giải phĩng con người

khỏi sự tha hố Đĩng gĩp to lớn của Lênin đối với sự phát triển lý luận về con

người của chủ nghĩa Mác khơng chỉ ở sự bổ xung, làm phong phú những luận điểm

của chủ nghĩa Mác về con người, mà cịn ở chỗ ơng đã phát triển và cụ thể hố

những tư tưởng của Mác và Ăngghen về con người trong những điều kiện lịch sử

mới - cơng cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đã trở thành hiện thực Vì thế, trong các

tác phẩm của Lênin, ngồi sự phong phú của những luận điểm thì cái cĩ giá trị

khơng nhỏ đối với nghiên cứu, xây dựng con người mới hiện nay cịn là những chỉ

dẫn liên quan đến cách thức cụ thể hố những tư tưởng, quan niệm thành chiến

lược, chính sách hoạch định nhiệm vụ xây dựng con người mới của chủ nghĩa xã

hội Vì vậy, nghiên cứu kỹ những tư tưởng, quan ñiểm và những chỉ dẫn ñó của

ông không chỉ cần ñối với nghiên cứu học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn cần

cho việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng con người và nguồn nhân lực của công cuộc

công nghiệp hoá, hiện ñại hoá hiện nay ở nước ta

Chương 2 Quan ñiểm về con người và phát triển con người trong sự nghiệp

ñổi mới ở Việt Nam 2.1 Đặc ñiểm của thời ñại và của công cuộc ñổi mới hiện nay

Hai mươi năm là một chặng ñường không dài so với lịch sử của một ñất

nước, một dân tộc Nhưng với công cuộc ñổi mới, hai mươi năm là một quãng thời

gian ñủ giúp chúng ta suy ngẫm, ñánh giá, kiểm chứng những gì ñã diễn ra với tất

cả sự thăng trầm trong xu thế phát triển ñi lên, dù mới là sơ bộ…

Vào những năm cuối thập kỷ 70, ñầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX, sau khi ñất

nước hoàn toàn thống nhất, bên cạnh thuận lợi cơ bản và những thành tựu bước ñầu

ñã giành ñược, nước ta cũng ñứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới:

- Trên thế giới, trước tác ñộng mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công

nghệ, xu thế toàn cầu hoá, chạy ñua kinh tế, cuộc ñấu tranh giữa chủ nghĩa xã hội

và chủ nghĩa tư bản có nhiều diễn biến phức tạp; hầu hết những nước ñi lên chủ

nghĩa xã hội lâm vào khủng hoảng về kinh tế - xã hội

- Ở trong nước, tư tưởng chủ quan, say sưa với thắng lợi, nôn nóng muốn

tiến nhanh lên chủ nghĩa xã hội trong một thời gian ngắn, dẫn ñến việc bố trí sai cơ

cấu kinh tế, cơ cấu ñầu tư, cộng với những khuyết ñiểm của mô hình kế hoạch hoá

tập trung quan liêu, bao cấp bộc lộ ngày càng rõ, làm cho kinh tế - xã hội rơi vào trì

trệ, khủng hoảng, ñời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn Nước ta lại bị các thế lực

thù ñịch bao vây, cấm vận; chiến tranh biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc

xảy ra, hậu quả rất nặng nề

Trước hình hình ñó, Đảng và nhân dân ta không thấy còn lựa chọn nào khác

là phải ñổi mới, trước hết là ñổi mới cách nghĩ, cách làm nhằm xây dựng chủ nghĩa

xã hội một cách có hiệu quả hơn

Sau những năm tháng tìm tời, thử nghiệm, ñấu tranh tư tưởng và tổng kết

thực tiễn, ñến Đại hội VI của Đảng (tháng 12 năm 1986), Đảng ta ñã ñưa ra ñường

lối ñổi mới toàn diện trên tất cả mọi lĩnh vực của ñời sống xã hội

Trước sự biến ñổi của thời ñại hiện nay, công cuộc ñổi mới ở nước ta ñang

tiến triển theo chiều hướng tích cực, tiến bộ với nhịp ñộ khẩn trương và mạnh mẽ

Đổi mới ñã thổi vào cuộc sống một luồng sinh khí sống ñộng, làm lay chuyển mọi

lĩnh vực ñời sống xã hội và tạo ra những biến ñổi nhanh chóng, khả quan Những

kết quả ban ñầu ñạt ñược còn khiêm tốn nhưng ñó là những kết quả ñáng khích lệ

và trân trọng, là tiền ñề cho những bước phát triển của ñất nước trong lương lai

Những thành công trong ñổi mới ñã khẳng ñịnh sự ñúng ñắn trong nhận thức và

vận dụng sáng tạo những tư tưởng khoa học của Mác, Ăngghen, Lênin, ñặc biệt là

trong nhận thức ñúng vai trò, ñộng lực của nhân tố con người, ñặt con người vào vị

trí trung tâm của tiến trình ñổi mới Tại Đại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ VI, Đảng

ta ñã nhấn mạnh: Phát huy yếu tố con người và lấy việc phục vụ con người làm

mục ñích cao nhất của mọi hoạt ñộng

2.2 Quan ñiểm về con người và phát triển con người trong sự nghiệp ñổi mới

ở nước ta

2.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất con người

Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất con người là sự kế thừa và phát triển tinh

hoa tư tưởng văn hoá của nhân loại mà chủ yếu là tiếp thu và sáng atọ học thuyết

Mác - Lênin về con người trong hoàn cảnh Việt Nam

- Chủ tịch Hồ Chí Minh không ñưa ra một khái niệm hoàn chỉnh về con

người, nhưng dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện

chứng, Người ñưa ra các tư tưởng về con người toàn diện và sâu sắc

- Trong quan niệm Hồ Chí Minh, con người là một thực thể mang tính xã

hội Tính xã hội ñó ñược hình thành trong tổng hoà các quan hệ xã hội với nhiều

cấp ñộ khác nhau “Chữ người, nghĩa hẹp là gia ñình, anh em, họ hàng, bầu bạn

Nghĩa rộng là ñồng bào cả nước Rộng nữa là cả loài người” [33, 644] Con người

ở ñây vừa là mỗi thành viên cụ thể, vừa là những cộng ñồng người trong xã hội

Trong cộng ñồng con người Việt Nam, quan hệ gia ñình, anh em, họ hàng là rất

quan trọng Hơn nữa, nét ñộc ñáo trong cộng ñồng người Việt Nam là quan hệ

“ñồng bào”, cùng một nguồn gốc con Rồng, cháu Tiên Điều ñó cắt nghĩa vì sao Hồ

Chí Minh rất coi trọng sức mạnh cộng ñồng người Việt Nam, tìm mọi cách ñể bồi

dưỡng và phát huy sức mạnh ñó trong quá trình cách mạng Việt Nam

Khi nghiên cứu nguồn gốc, bản chất con người, triết học Mác - Lênin ñặt con

người trong lịch sử sản xuất vật chất ñể xem xét Từ quan ñiểm duy vật lịch sử ñể

khẳng ñịnh, lao ñộng là ñiều kiện chủ yếu, quyết ñịnh sự hình thành, phát triển con

người, làm biến ñổi ñiều kiện tồn tại tự nhiên của con người, biến ñổi bản chất tự

nhiên của con người, hình thành, phát triển phẩm chất xã hội của con người Đồng

thời, nhờ lao ñộng mà con người khẳng ñịnh mình là chủ thể sáng tạo mọi giá trị

vật chất và tinh thần Tiếp thu quan ñiểm Mác - Lênin, con người trong tư tưởng

Hồ Chí Minh trước hết là con người lao ñộng, nhân dân lao ñộng Ở Việt Nam, Hồ

Chí Minh ñề cập ñến công nhân, nông dân, trí thức, bộ ñội họ chính là chủ thể

sáng tạo xã hội mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân lao ñộng là chủ thể sáng tạo lịch sử xã

hội là một trong những cơ sở lý luận ñể Đảng Cộng sản Việt Nam xác ñịnh mô

hình CNXH ở Việt Nam với ñặc trưng cơ bản hàng ñầu là “một xã hội do nhân dân

lao ñộng làm chủ” Trong hoạch ñịnh ñường lối, chính sách, Đảng và Nhà nước

phải luô luôn xuất phát từ lợi ích của nhân dân lao ñộng Mọi chủ trương, chính

sách của Đảng, Nhà nước nếu không còn phù hợp với nguyện vọng, lợi ích của

nhân dân ñều bị bãi bỏ

Con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh là sự thống nhất giữa con người cá

nhân và con người xã hội Vì vậy, Hồ Chí Minh khẳng ñịnh: CNXH không hề phủ