sự phát triển của lý luận giá trị lao động trong học thuyết kinh tế

Các ông nghiên cứu những vấn đề cơ bản của lý luận kinh tế chính trị học như thuyết giá trị lao động, tiền lương, lợi nhuận, lợi túc, tư bản, tích luỹ, tái sản xuất.. Để tìm hiều những t

I LỜI MỞ ĐẦU:

Xã hội loài người đã và đang trải qua những hình thái kinh tế – xã hội khác nhau Ở mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội loài người đều có những hiểu biết và cách giải thích các hiện tượng kinh

tế – xã hội nhất định Việc giải thích các hiện tượng kinh tế – xã hội ngày càng trở nên hết sức cần thiết đối với đời sống kinh tế của xã hội loài người Lúc đầu nó chỉ xuất hiện dưới những hình thức tư tưởng kinh tế, về sau mới trở thành những quan niệm, quan điểm kinh tế có tính hệ thống của các giai cấp khác nhau, đáp ứng cho nhu cầu lý luận và bảo vệ các lợi ích của các giai cấp đó Mặt khác, các trường phái lý luận qua các giai đoạn lịch sử khác nhau mang tính kế thừa, phát triển, cũng như phê phán có tính lịch sử của các

Trường phái kinh tế chính trị học tư sản đầu tiên là chủ nghĩa Trọng thương Nó ra đời trong thời kỳ tích luỹ nguyên thuỷ tư bản Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị học lúc này là lĩnh vực lưu thông và đánh giá cao vai trò tiền tệ trong việc tích luỹ của cải Con đường làm tăng của cải là thương nghiệp, là ngoại thương Họ đòi hỏi

sự can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế để tạo điều kiện cho chủ

Theo đà thâm nhập của tư bản vào lĩnh vực sản xuất, những vấn đề kinh tế của sản xuất nảy sinh vượt quá khả năng lý giải của chủ nghĩa Trọng thương; Đòi hỏi phải có những lý thuyết mới – Kinh tế chính trị học tư sản cổ điển xuất hiện Kinh tế chính trị học tư sản cổ điển lần đầu tiên chuyển đối tượng nghiên cứu từ lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực sản xuất Các đại biểu xuất sẵc của trường phái cổ điển là W.Petty, F.Quesnay, A.Smith, D.Ricacdo Các ông nghiên cứu những vấn đề cơ bản của lý luận kinh

tế chính trị học như thuyết giá trị lao động, tiền lương, lợi nhuận, lợi túc, tư bản, tích luỹ, tái sản xuất Từ đó xây dựng nên hệ thống các phạm trù, quy luật kinh tế Trường phái này ủng hộ tư tưởng tự do

kinh tế, dưới sự chi phối của bàn tay vô hình, Nhà nước không can thiệp vào kinh tế

Song thực tế đã bác bỏ tư tưởng tự do kinh tế của trường phái cổ điển Đồng thời thể hiện sự bất lực của kinh tế chính trị học tư sản cổ điển trước những hiện thực kinh tế mới Trước bố cảnh đó, nhiều trào lưu kinh tế chính trị học nổi lên mà cơ bản là 2 trào lưu:

Một là những nhà kinh tế tiếp tục thuyết tư sản cổ điển đã đổi mới

và phát triển, Trường phái Keynes, tự do mới, chính hiện đại

Hai là kinh tế chính trị học Marx – Lenin

Trong hệ thống các các lý luận cơ bản của từng trường phái cũng như của cả quá trình lịch sử phát triển, lý luận giá trị lao động đóng vai trò hạt nhân, là cơ sở của các lý luận khác; Nó cũng bắt đầu sơ khai từ những tư tưởng kinh tế và được phát triển thành những quan niệm, khái niệm và đến Marx đã khái quát hoá thành những phạm trù, những hệ thống lý luận hoàn chỉnh Để tìm hiều những tư tưởng

đó, bài tiểu luận này sẽ đi nghiên cứu “sự phát riển của lý luận giá trị lao động trong học thuyết kinh tế”, mà nhờ đó sẽ giải thích được các hiện

tượng kinh tế trong xã hội

II. HOÀN CẢNH RA ĐỜI, MỤC TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Hoàn cảnh ra đời của lý luận giá trị lao động

Vào thế kỷ thứ XVI-XVII sự thống trị của tư bản thương nghiệp thong qua việc thực hiện chủ nghĩa trọng thương chính là bộ phận của học thuyết tích lũy nguyên thủy, dựa trên cướp bóc và trao đổi không ngang giá ở trong nước và quốc tế, làm thiệt hại lợi ích của người sản xuất và người tiêu dùng, kiềm hãm sự phát triển của tư bản công nghiệp Khi nguồn tích lũy nguyên thủy đã cạn thì chủ nghĩa trọng thương trở thành đối tượng phê phán Sự phê phán chủ nghĩa trọng thương đồng thời là sự ra đời một lý thuyết mới làm cơ sở lý luận cho cương lĩnh kinh tế của giai cấp tư sản, hướng lợi ích của họ vào lĩnh vực sản xuất Kinh tế chính trị tư sản cổ điển ra đời từ đó

Ở một số nước, do hậu quả của chủ nghĩa trọng thương, nền nông nghiệp củ bị đình đốn Cho nên việc đấu tranh chống chủ nghĩa trọng thương gắn liền với việc phê phán chế độ phong kiến nhằm giải thoát những ràng buộc phong kiến để phát triển

nông nghiệp theo kiểu sản xuất tư bản chủ nghĩa, làm xuất hiện chủ nghĩa trọng nông Những đại biểu của chủ nghĩa trọng nông là những người đặt cơ sở cho việc nghiên cứu, phân tích nền sản xuất tư bản chủ nghĩa

Ở Anh, từ khi thương nghiệp mất dần đi ý nghĩa lịch sử, giai cấp tư sản Anh đã sớm nhận thấy lợi ích của họ trong sự phát triển công trường thủ công nghiệp Họ chỉ rõ: muốn làm giàu phải bóc lột lao động, lao động làm thuê của những người nghèo là nguồn gốc làm giàu vô tận cho người giàu Đó là điểm cốt lõi của kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh, là học thuyết của giai cấp tư sản ở nhiều nước lúc bấy giờ

2.2 Mục tiêu nghiên cứu:

Luận chứng cương lĩnh kinh tế và các chính sách kinh tế của giai cấp tư sản, cơ chế thực hiện lợi ích kinh tế trong xã hội nhằm phục vụ lợi ích của giai cấp tư sản trên cơ

sở phát triển lực lượng sản xuất

II.3 Phương pháp nghiên cứu: thể hiện tính chất 2 mặt:

- Một là sử dụng phương pháp trừu tượng hóa để tìm hiểu các mối liên hệ bản chất bên trong các hiện tượng và các quá trình kinh tế, nên đã rút ra những kết luận có giá trị khoa học

- Hai là, do những hạn chế về mặt thế giới quan, phương pháp luận và điều kiện lịch sử cho nên khi gặp phải những vấn đề phức tạp, họ chỉ mô tả một cách hời hợt và rút ra một số kết luận sai lầm

III NỘI DUNG

3 1 Tư tưởng về học thuyết giá trị - lao động của một số nhà kinh tế tiêu biểu của trường phái cổ điển Anh:

a) William Petty – người đầu tiên đặt ra nguyên lý lao động quyết định giá trị

kinh tế trong kinh tế chính trị học tư sản:

William Petty (W.P) sinh ra trong một gia đình làm nghề thủ công Ông là người học rộng, biết nhiều và có tài trên nhiều lĩnh vực, có trình độ tiến sĩ vật lý, là nhạc trưởng, là người phát minh ra máy móc, là bác sĩ trong quân đội Ông vừa là một đại địa chủ vừa là một nhà công nghiệp, ông còn cha đẻ của khoa học thống kê Ông viết nhiều tác phẩm như "Điều ước về thuế và thu thuế"( 1962), " Số học chính trị"(1676), " Bàn về tiền tệ" (1682)

W.P (1632 - 1687) là một người có công lao to lớn trong việc nêu ra lí luận về giá trị lao động Ông đã đưa ra các phạm trù về giá cả hàng hoá Gồm giá cả tự nhiên

và giá cả chính trị Tuy vậy lí thuyết giá trị lao động của ông còn nhiều hạn chế, chưa phân biệt được các phạm trù giá trị giá cả và giá trị Giá cả chính trị (giá cả thị trường) do nhiều yếu tố ngẫu nhiên chi phối, nên rất khó xác định chính xác Giá cả tự nhiên (giá trị) do hao phí lao động quyết định, và năng suất lao động có ảnh hưởng tới mức hao phí đó

Ông tập trung nghiên cứu về giá cả một bên là hàng hoá, một bên là tiền tức là ông mới chú ý nghiên cứu về mặt lượng Ông chỉ giới hạn lao động tạo ra giá trị phụ thuộc lao động khai thác vàng và bạc Ông so sánh giá lao động khai thác vàng và bạc với lao động khác, lao động khác chỉ tạo nên của cải ở mức độ so sánh với lao động tạo ra tiền

Như vậy W.Petty cho rằng lao động tạo ra tiền mới là lao động tạo ra giá trị nên giá trị hàng hoá phụ thuộc vào giá trị của tiền, giá trị hàng hoá là sự phản ánh giá trị của tiền tệ “như ánh sáng mặt trăng là sự phản chiếu của ánh sáng mặt trời “ ông đã không thấy được rằng tiền đo làm thời gian tách làm hai, một bên là hàng hoá thông thường, một bên là tiễn giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị

Một lý luận quan trọng của ông đó là ông khẳng định: “ lao động là cha còn đất đai là mẹ của của cải” Đây là luận điểm nổi tiếng trong lí thuyết giá trị lao động của ông

- Xét về mặt của cải (giá trị sử dụng) thì ông đã nêu lên được nguồn gốc của cải Đó là lao động của con người Kết hợp với yếu tố tự nhiên Điều này phản ánh tư liệu sản xuất để tạo ra của cải

- Xét về phương diện giá trị thì luận điểm trên là sai Chính Petty cho rằng giá trị thời gian lao động hao phí quy định nhưng sau đó lại cho rằng 2 yếu tố xác định giá trị đó là lao động và tự nhiên

Ông đã tìm thước đo thống nhất của giá trị là thước đo chung đối với tự nhiên

và lao động, ông đưa ra quan điểm “thước đo thong thường của giá trị là thức ăn trung bình hằng ngày của mỗi người, chứ không phải là lao động hằng ngày của người đó” Với luận điểm này chứng tỏ ông chưa phân biệt được rõ giá trị sử dụng và giá trị trao đổi, chưa biết đến tính chất xã hội của giá trị Ngoài ra ông còn có ý định giải quyết mối quan hệ giữa lao động phức tạp và lao động giản đơn nhưng không thành công Ông đã nhầm lẫn lao động với tư cách là nguồn gốc của giá trị với lao động tư cách là nguồn gốc của giá trị sử dụng Ông chưa phát hiện được tính hai mặt của hoạt động

sản xuất hàng hoá đó là lao động cụ thể sản xuất lao động trừu tượng Lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng còn lao động trừu tượng tạo ra giá trị

b) Adam Smith – Người đầu tiên trình bày một cách có hệ thống lý luận giá trị - lao động:

Adam Smith (1723- 1790) là một viên chức ngành thuế Sau khi tốt nghiệp đại học, 13 năm ông giảng dạy Văn học, logic, triết học và đạo đức Năm 1763, ông ngừng giảng dạy và đi du lịch các nước châu Âu Ông là nhà tư tưởng tiên tiến của giai cấp tư sản, ông muốn thủ tiêu tàn tích phong kiến, mở đường cho Chủ nghĩa tư bản phát triển, kêu gọi tích lũy và phát triển lực lượng sản xuất theo ý nghĩa tư bản, xem chế độ tư bản chủ nghĩa là hợp lý duy nhất

Về học thuyết giá trị lao động, A.Smith có bước tiến đáng kể so với W.Petty Adam Smith đã đưa ra thuật ngữ khoa học là giá trị sử dụng và giá trị trao đổi, khi phân tích về giá trị trao đổi ông tiến hành phân tích qua các bước:

- Xét hàng hóa trao đổi với lao động: Ông cho rằng thước đo thực tế của giá tị hàng hóa là lao động nên giá trị hàng hóa là do lao động sống mua được Như vậy là ông đã đồng nhất giá trị là lao động kết tinh trong hàng hóa với lao động

mà hàng hóa đó đổi được

- Xét trao đổi hàng hóa với hàng hóa: Ông viết “giá trị trao đổi của chúng bằng một lượng hàng hóa nào đó” Như vậy giá trị trao đổi của hàng hóa là quan hệ

tỷ lệ về số lượng giữa các hàng hóa

- Xét trao đổi hàng hóa thông qua tiền tệ: Theo ông, khi chấm dứt nền thương nghiệp vật đổi vật thì giá trị hàng hóa được đo bằng tiền và giá cả hàng hóa là biểu hiện bằng tiền của giá trị, giá cả hàng hóa có 2 loại thước đo đó là lao động

và tiền tệ, trong đó thước đo là lao động là thước đo chính xác nhất của giá trị, còn tiền tệ chỉ là thước đo trong một thời gian nhất định mà thôi

A.Smith là người đưa ra quan niệm đúng đắn về giá trị hàng hóa đó là: giá trị hàng hóa là do lao động hao phí tạo ra, ông còn chỉ rõ giá trị hàng hóa bằng số lượng lao động đã chi phí bào gồm lao động quá khứ và lao động sống

Tóm lại trong lý luận giá trị - lao động của A Smith đã có những bước tiến đáng kể so với chủ nghĩa trọng nông và W Petty Cụ thể là:

- Ông đã chỉ ra cơ sở của giá trị, thực thể của giá trị chính là do lao động Lao động là thước đo giá trị (theo ông: lao động là nguồn gốc của sự giàu có của các

quốc gia, là thực thể giá trị của hàng hóa Không phải vàng hay bạc mà sức lao động mới là vốn liếng ban đầu và có khả năng tạo ra mọi của cải cần thiết)

- Ông khẳng định mọi thứ lao động sản xuất đều bình đẳng trong việc tạo ra giá trị hàng hóa (đã khắc phục hạn chế của chủ nghĩa trọng thương và chủ nghĩa trọng nông)

- Trong khi phân biệt hai phạm trù giá trị sử dụng và giá trị, ông bác bỏ quan niệm cho rằng giá trị sử dụng quyết định giá trị trao đổi Khi phân tích về giá trị, ông cho rằng giá trị được biểu hiện ở giá trị trao đổi trong mối quan hệ về số lượng với các hàng hóa khác, còn trong nền sản xuất hàng hóa phát triển nó được biểu hiện ở tiền

- Lượng giá trị: là do hao phí lao động trung bình cần thiết quyết định, không phải do lao động chi phí thực tế để sản xuất hàng hóa Ở đây đã có sự trừu tượng hoác các dạng lao động cụ thể các chi phí lao động cá biết để xem xét giá trị lao động tạo ra như một đại lượng xác định mang tính chất xã hội Đã có sự phân biệt lao động giản đơn, lao động phức tạp trong việc hình thành lượng giá trị hàng hóa

- Về giá cả: theo A.Smith, giá trị là cơ sở của giá cả và có giá cả tự nhiên và giá

cả thị trường Giá cả tự nhiên là giá trị thực của hàng hóa do lao động quyết định Giá cả thị trường ( hay giá cả thực tế) thì khác với giá cả tự nhiên, phụ thuộc vào quan hệ cung cầu và các loại độc quyền khác ( ông đã sớm nhận ra nhân tố độc quyền tư bản)

Lý luận giá trị - lao động của A.Smith còn có những hạn chế đó là:

- Quan niệm về lượng giá trị chưa nhất quán: trên cơ sở lý luận giá trị lao động ông đã có định nghĩa đúng giá trị là lao động hao phí để sản xuất hàng hóa Nhưng có lúc ông lại định nghĩa giá trị lao là lao động mà người ra có thể mua được bằng hàng hóa này quyết định, tức là không thấy vai trò của lao động quá khứ Vì vậy dẫn đến sự bế tắc khi phân tích tái sản xuất

- Một quan điểm sai lầm của A.Smith là khi ông cho rằng: “tiền công, lợi nhuận, địa tô là ba nguồn gốc đầu tiên của thu nhập cũng như của mọi giá trị trao đổi,

là ba bộ phận cấu thành giá cả hàng hóa” Do đó, giá trị do lao động tạo ra chỉ đung trong nền sản xuất hàng hóa giản đơn còn trong kinh tế tư bản chủ nghĩa

thì nó do các nguồn thu nhập tạo thành là tiền công, lợi nhuận và địa tô Điều này biểu hiện sự xa rời học thuyết giá trị - lao động

- Ông cũng đã phân biệt được giá cả tự nhiên và giá thị trường, nhưng ông lại chưa chỉ ra được giá cả sản xuất bao gồm chi phí sản xuất và lợi nhuận bình quân

c) Lý luận về giá trị - lao động của David Ricado đã đạt tới đỉnh cao của kinh tế chính trị học cổ điển của giai cấp tư sản:

David Ricardo (1772- 1832) là người bảo vệ lợi ích của bộ phận tư sản công nghiệp, chống chế độ phong kiến và tin tưởng vào tính ưu việt của chủ nghĩa tư bản, cho rằng chủ nghĩa tư bản là hợp lý và tồn tại vĩnh viễn Thế giới quan của D.Ricardo

là thế giời quan duy vật tự phát và máy móc, trong phương pháp cũng song song tồn tại cả phương pháp khoa học và phương pháp tầm thường Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là tác phẩm “ Những nguyên lý của kinh tế chính trị học” Đặc biệt tài sản vô giá của ông là kiến thức kinh tế thực tế, nhất là trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ

Lý luận về giá trị là lý luận chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống quan điểm kinh tế của Ricardo, là cơ sở của học thuyết của ông và được xây dựng trên cơ sở kế thừa, phê phán, phát triển lý luận giá trị của A.Smith

Ông định nghĩa giá trị hàng hóa, hay số lượng của một hàng hóa nào khác mà hàng hóa khác trao đổi, là số lượng lao động tương đối cần thiết để sản xuất ra hàng hóa đó quyết định Ông phê phán sự không nhất quán trong khi định nghĩa về giá trị của A.Smith

Ông cũng đã có sự phân biệt rõ ràng dứt khoát hơn giữa giá trị sử dụng và giá trị trao đổi, ông nhấn mạnh “ tính hữu ích không phải là thước đo giá trị trao đổi, mặc dầu nó rất cần thiết cho giá trị này” Ông chỉ rõ giá trị sử dụng là điều kiện cần thết cho giá trị trao đổi nhưng không phải là thước đo của nó Trừ một số ít hàng hóa khan hiếm thì giá trị sử dụng quyết định giá trị trao đổi, còn lại đa số hàng hóa khác giá trị

do lao động quyết định Vì giá trị trao đổi là giá trị tương đối được biểu hiện ở một số lượng nhất định của hàng hóa khác (thay tiền tệ) nên D.Ricardo đặt vấn đề là bên cạnh giá trị tương đối còn tồn tại giá trị tuyệt đối Đó là thực thể của giá trị, là số lượng lao động kết tinh, giá trị trao đổi là hình thức cần thiết và có khả năng duy nhất để biểu hiện giá trị truyệt đối Từ đó ông phê phán sự đồng nhất hai khái niệm tăng của cải và tăng giá trị Ông có ý kiến kiệt xuất rằng: “Tính hữu ích không phải là thước đo giá trị

trao đổi, mặc dù hàng hóa rất cần thiết giá trị này” “Giá trị khác xa với của cải, giá trị không phụ thuộc vào việc có nhiều hay ít của cải, mà tùy thuộc vào điều kiện sản xuất khó khăn hay thuận lợi” Theo ông sở dũ có nhiều nhầm lẫn trong khoa học kinh tế chính trị là do người ta coi “sự tăng của cải và tăng giá trị là một”, là do người ra quên rằng thước đo giá trị chưa phải là thước đo của cải vì của cải không phụ thuộc vào giá trị Theo ông giá trị trao đổi hàng hóa được quy đinh bởi lượng lao động chứa đựng trong hàng háo, lượng lao động đó tỷ lệ thuận với lao động tạo ra hàng hóa Tính hữu ích không tăng cùng nhịp độ với tăng giá trị, tính hữu ích là cần thiết vì vật không có ích, nó không có được giá trị trao đổi

Theo ông lao động hao phí để sản xuất ra hàng hoá không phải chỉ có lao động trực tiếp, mà còn có cả lao động cần thiết trước đó để sản xuất ra các công cụ, dụng cụ, nhà xưởng dùng vào việc sản xuất ấy

Về thước đo giá trị, ông cho rằng cả vàng hay bất cứ một hàng hoá nào không bao giờ là một thước đo giá trị hoàn thiện cho tất cả mọi vật Mọi sự thay đổi trong giá

cả hàng hoá là hậu quả của những thay đổi trong giá trị của chúng

Về giá cả ông khẳng định: giá cả hàng hoá là giá trị trao đổi của nó, những biểu hiện bằng tiền, còn giá trị được đo bằng lượng lao động hao phí để sản xuất ra hàng hoá, ông cũng đã tiếp cận với giá cả sản xuất thông qua việc giải thích về giá cả tự nhiên Ông phân biệt giá cả tự nhiên và giá cả thị trường, ông cho rẳng không một hàng hóa nào mà giá cả không bị ảnh hưởng của biến động ngẫu nhiên hay tạm thời Nguyện vọng của các nhà tư bản luôn có xu hướng mún rút số vốn của mình khỏi một công việc kinh doanh ít lãi và đầu tư cào một kinh doanh khác có nhiều lãi hơn, nguyện vọng đó không cho phép giá cả thị trường của các hàng hóa dừng lâu ở một mức nào đó cao hơn nhiều hay thấp hơn nhiều so với giá cả tự nhiên của chúng Ricardo kiên định với quan điểm: lao động là nguồn gốc của giá trị, công lao to lớn của ông là đã đứng trên quan điểm đó để xây dựng lý luận khoa học của mình Đồng thời ông cũng phán A.Smith cho rằng giá trị là do các nguồn gốc thu nhập hợp thành, Theo ông giá trị hàng hóa không phải do các nguồn gốc thu nhập hợp thành là ngược lại được phân thành các nguồn thu nhập

Ricardo cũng đã đề cập đến lao động phức tạp và lao động giản đơn nhưng ông chưa lý giải việc quy lao động phức tạp thành lao động giản đơn

Ông cũng là người đầu tiên mô tả đầy đủ cơ cấu lượng giá trị, bao gồm 3 bộ

phận: c, v, m, tuy nhiên ông chưa phân biệt được sự chuyển dịch của c vào sản phẩm như thế nào, và không tính đến yếu tố c2 D.Ricardo bác bỏ quan điểm cho rằng tiền

lương ảnh hưởng đến giá trị hàng hoá

Tuy nhiên trong lý luận giá trị của D.Ricardo cũng còn những hạn chế, đó là:

- Chưa phân biệt giá trị và giá cả sản xuất mặc dù đã nhìn thấy xu hướng bình quân hoá tỷ suất lợi nhuận

- Coi giá trị là phạm trù vĩnh viễn, là thuộc tính của mọi vật (theo Mác phạm trù này chỉ tồn tại trong nền sản xuất hàng hoá)

- Chưa phát hiện ra tính chất hai mặt của sản xuất hàng hoá

- Chưa làm rõ tính chất lao động xã hội quy định giá trị như thế nào, thậm chí cho răng lao động xã hội cần thiết do điều kiện sản xuất xấu nhất quyết định

- Chưa phân tích được mặt chất của giá trị và các hình thái giá trị

d) Lý luận giá trị trong học thuyết kinh tế Marx

Trong hệ thống các học thuyết kinh tế, học thuyết về giá trị - lao động được trình bày như là cơ sở của tất cả các học thuyết kinh tế của Marx Lần đầu tiên, giá trị được xem xét như là quan hệ sản xuất xã hội của những người sản xuất hàng hóa, còn hàng hóa là nhân tố tế bào của xã hội tư sản Giá trị hàng hóa là lao động của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa Giá trị là phạm trù lịch sử - có sản xuất hàng hóa thì mới có giá trị hàng hóa Giá trị trao đổi là hình thức biểu hiện của giá trị; Giá trị là nội dung là cơ sở của giá trị trao đổi

Theo Marx, hàng hóa có 2 thuộc tính: giá trị và giá trị sử dụng Ông đã tiến xa hơn lý luận của các nhà tư sản cổ điển là phân biệt một cách rõ ràng 2 thuộc tính này

Đó là:

- Giá trị sử dụng là công dụng của vật phẩm có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người Còn giá trị lao động xã hội thể hiện và vật hóa trong hàng hóa

- Giá trị và giá trị sử dụng là 2 thuộc tính cùng tồn tại và thống nhất với nhau ở một hàng hóa Quá trinh thực hiện giá trị và quá trình thực hiện giá trị sử dụng

là hai quá trình khác nhau về thời gian và không gian Trước khi thực hiện giá trị sử dụng của hàng hóa, phải thực hiện giá trị của nó, nếu không thực hiện được giá trị thì sẽ không thực hiện được giá trị sử dụng

Marx phân tích tính chất 2 mặt của lao động sản xuất hàng hóa là lao động cụ thể là lao động trừu tượng, lao động tư nhân và lao độgn xã hội

Lao động cụ thể là lao động có ích dưới một hình thứ cụ thể, có đối tượng lao động, mục đich, phương pháp lao động, kết quả sản xuất riêng Chính cái riêng đó phân biệt được các loại lao động cụ thể khác nhau Mỗi lao động cụ thể tjao ra 1 giá trị

sử dụng nhất định Lao động cụ thê tồn tại vĩnh viễn cùng với sản xuất và tái sản xuất

xã hội, không phụ thuộc vào bất cứ hình thái kinh tế xã hội nào

Còn lao động trừu tượng là lao động của người sản xuất hàng hóa đã gạt bỏ hình thức biểu hiện cụ thể của nó để quy về một cái chung đồng nhất ĐÓ là sự tiêu phí sức lao động, tiêu hao sức bắp thịt, thần kinh con người Lao động trừu tượng tạo

ra giá trị hàng hóa Chỉ có lao động sản xuất hàng hóa mới có tính chất là lao động trừu tượng

Tính chất 2 mặt của lao động sản xuất hàng hóa vừa là lao động cụ thể vừa là lao động trừu tượng có lien hệ với tính chất tư nhân và tính chất xã hội của lao động sản xuất hàng hóa Sự phân công lao động xã hội tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa người sản xuất hàng hóa thông qua trao đổi Việc trao đổi hàng hóa không thể căn cứ vào lao động cụ thể mà phải quy về lao động chung nhất, lao động trừu tượng

Marx đinh nghĩa lượng giá trị hàng hóa được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết Thời gian lao động xã hội cần thiết là thời gian lao động cần thiết để sản xuất

ra một hàng hóa nào đó trong những điều kiện sản xuất bình thường của xã hội, với một trình độ thành thạo trung bình và một cường độ lao động trung bình trong xã hội Thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hóa thay đổi thì lượng giá trị hàng hóa sẽ thay đổi

Marx chỉ ra ảnh hưởng khác nhau tới lượng giá trị hàng hóa của lao động giản đơn và lao động phức tạp “ Lao động phức tạp chỉ là lao động giản đơn được nâng lên lũy thừa, hay nói cho đúng hơn là lao động giản đơn được nhân lên thành thử lượng lao động phức tạp nhỏ hơn thì tương đương với lượng lao động giản đơn lớn hơn” Vì vậy khi trao đổi người ta lấy lao động giản đơn làm đơn vị tính toán và quy tất cả những lao động phức tạp thành lao động giản đơn

Đồng thời Marx phê phán các quan điểm của W.Petty, A.Smith, D.Ricardo về giá trị hàng hóa Ông đã hoàn thiện các yếu tố cấu thành lên giá trị hàng hóa gồm 3 bộ phận: C+V+m (trong đó C là lao động quá khứ, V là lao động sống và m là giá trị