SỰ TẤT YẾU KHÁCH QUAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

Vào buổi bình minh của thế kỷ 21, một điều rõ ràng đối với toàn thế giới là nền kinh tế chỉ huy, tập trung đã thất bại trong việc duy trì tăng trưởng kinh tế, trong việc đạt được sự thịn

Mở đầu

Xuyên suốt tiến trình lịch sử, mọi xã hội đều phải đối mặt với một vấn đề kinh

tế cơ bản là việc quyết định phải sản xuất cái gì và cho ai trong một thế giới mà các nguồn tài nguyên bị hạn chế Trong thế kỷ 20, nhìn chung có hai cơ chế kinh tế đối chọi nhau đã mang những kết quả rất khác nhau, đó là: nền kinh tế chỉ huy được định hướng từ chính phủ trung ương và nền kinh tế thị trường được dựa trên doanh nghiệp

tư nhân Vào buổi bình minh của thế kỷ 21, một điều rõ ràng đối với toàn thế giới là nền kinh tế chỉ huy, tập trung đã thất bại trong việc duy trì tăng trưởng kinh tế, trong việc đạt được sự thịnh vượng, hoặc thậm chí trong việc bảo đảm an ninh kinh tế cho các công dân của mình.Và cũng trong thời gian này,thế giới xuất hiện thêm một hình thức nữa của nền kinh tế thị trường,đó là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG 1

SỰ TẤT YẾU KHÁCH QUAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM.

1.Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?

Theo quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam, Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là nền kinh tế nhiều thành phần,vận động theo

cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước,theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Để hiểu rõ hơn về khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”,chúng

ta cần hiểu rõ thế nào là “kinh tế thị trường”, thế nào là “định hướng xã hội chủ

nghĩa”?

 Kinh tế hàng hóa là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó sản phẩm sản

xuất ra để trao đổi,để bán trên thị trường

 Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế - xã hội, trong đó quá trình sản

xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng đều được thực hiện thông qua thị trường

Vì thế kinh tế thị trường không chỉ là "công nghệ", là "phương tiện" để phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là những quan hệ kinh tế - xã hội, nó không chỉ bao gồm các yếu tố của lực lượng sản xuất, mà còn cả một hệ thống quan hệ sản xuất Như vậy, chứng tỏ không có và không thể có một nền kinh tế thị trường chung chung, thuần túy, trừu tượng tách rời khỏi hình thái kinh tế - xã hội, tách rời khỏi chế độ chính trị - xã hội của một nước

 Tính định hướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế thị trường ở nước ta thể hiện

trước hết ở việc xác định nội dung các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế thị trường

và đặc trưng xã hội của nền kinh tế thị trường Trong nhiều đặc tính có thể dùng làm

tiêu thức để phân biệt nền kinh tế thị trường này với nền kinh tế thị trường khác, phảinói đến mục đích chính trị, mục tiêu kinh tế - xã hội mà nhà nước và nhân dân đã lựa

chọn làm định hướng chi phối sự vận động của nền kinh tế Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã xác định: "Xã hội

xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội:

- Do nhân dân lao động làm chủ

- Có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế

độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu

- Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực,hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện pháttriển toàn diện cá nhân

- Các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ

- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thế giới"Cương lĩnh cũng xác định rõ mục tiêu tổng quát phải đạt tới khi kết thúc thời kỳ quá

độ là "xây dựng xong về cơ bản những cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội, với kiếntrúc thượng tầng về chính trị và tư tưởng, văn hóa phù hợp, làm cho nước ta trở thànhmột nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh"

Với những định hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta nêu trên, thì mục tiêuhàng đầu phát triển kinh tế thị trường ở nước ta được xác định là giải phóng và pháttriển lực lượng sản xuất, phát triển nền kinh tế, động viên mọi nguồn lực trong nước vàngoài nước để xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội tạo ra sự pháttriển năng động, hiệu quả cao của nền kinh tế, trên cơ sở đó, cải thiện từng bước đờisống của nhân dân, từng bước thực hiện sự công bằng, bình đẳng và lành mạnh cácquan hệ xã hội Từ đó sẽ khắc phục được tình trạng tự túc tự cấp của nền kinh tế, thúcđẩy phân công lao động xã hội phát triển, mở rộng ngành nghề, tạo việc làm cho ngườilao động Áp dụng khoa học, công nghệ, kỹ thuật mới vào sản xuất nhằm tăng năngsuất lao động xã hội, tăng số lượng, chủng loại và chất lượng hàng hóa, dịch vụ Thúcđẩy tích tụ, tập trung sản xuất, mở rộng giao lưu kinh tế giữa các địa phương, các vùnglãnh thổ, với các nước trên thế giới Động viên mọi nguồn lực trong nước và tranh thủcác nguồn lực bên ngoài Phát huy tinh thần năng động, sáng tạo của mỗi người laođộng, mỗi đơn vị kinh tế, tạo ra sự phát triển năng động, hiệu quả cao của nền kinh tế,tạo ra tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bền vững Đưa nước ta thoát khỏi tình trạngmột nước nghèo và kém phát triển, thực hiện được mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xãhội công bằng, dân chủ, văn minh

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là kiểu tổ chức nền kinh

tế - xã hội vừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựatrên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội Bởi vậy, kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa có hai nhóm nhân tố cơ bản tồn tại trong nhau, kết hợpvới nhau và bổ sung cho nhau Đó là, nhóm nhân tố của kinh tế thị trường và nhóm

nhân tố của xu hướng mới đang vận động, đang phát triển theo định hướng xã hội chủnghĩa Trong đó, nhóm thứ nhất đóng vai trò "động lực" thúc đẩy sản xuất xã hội pháttriển nhanh, hiệu quả; nhóm thứ hai đóng vai trò "hướng dẫn", "chế định" sự vận độngcủa nền kinh tế theo những mục tiêu đã xác định, bổ sung những mặt tích cực, hạn chếnhững mặt tiêu cực của thị trường, hoàn thiện mô hình chủ nghĩa xã hội

Có thể nói rằng: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta vừa mangnhững đặc trưng chung của kinh tế thị trường, vừa mang tính đặc thù, đó là địnhhướng xã hội chủ nghĩa Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trườngkhông phủ nhận các quy luật kinh tế thị trường, mà là cơ sở để xác định sự khác nhaugiữa kinh tế thị trường ở nước ta với các nước khác

2.Tính tất yếu khách quan của việc xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Sự ra đời của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam gắn liền

với công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo Kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa là vấn đề lý luận và thực tiễn hết sức mới mẻ và phức tạp Nóthể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa việc nhận thức sâu sắc tính quy luật khách quan vớiphát huy vai trò chủ động, sáng tạo của chủ thể là Đảng, Nhà nước xã hội chủ nghĩa và

nhân dân lao động trong thực tiễn cách mạng Việt Nam Đây là sự lựa chọn con đường và mô hình phát triển của Việt Nam trong điều kiện toàn cầu hóa kinh tế đáp ứng yêu cầu "đi tắt, đón đầu" đang đặt ra như một yếu tố sống còn Sự hình thành tư

duy của Đảng ta về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là cả một quátrình tìm tòi thể nghiệm, phát triển từ thấp lên cao, từ chưa đầy đủ, hoàn thiện tới ngàycàng đầy đủ, sâu sắc và hoàn thiện

Nếu như trong văn kiện Đại hội VI và Hội nghị Trung ương 6 khoá VI, Đảng ta

mới đề ra quan điểm phát triển nền kinh tế hàng hoá có kế hoạch gồm nhiều thành phần đi lên chủ nghĩa xã hội, coi đây là vấn đề "có ý nghĩa chiến lược và

mang tính quy luật từ sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội", thì đến Đại hội VII,

Đảng đã khẳng định: "phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước" Tới Đại hội Đảng IX, kinh tế thị trường lại được khẳng định

một cách sâu sắc, đầy đủ hơn như là mô hình kinh tế tổng quát hay mô hìnhmới của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Phát triển kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn sâusắc, bắt nguồn từ bối cảnh thời đại và điều kiện lịch sử – cụ thể của đất nước.Cónhững khía cạnh đáng lưu ý, quy định tính tất yếu của việc lựa chọn mô hìnhkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

Thứ nhất, mô hình chủ nghĩa xã hội cổ điển, đặc trưng bởi hệ thống kinh tế kế hoạch

hoá tập trung, sau gần 70 năm tồn tại với tất cả những ưu thế và nhược điểm, rốt cuộc

đã tỏ ra không còn sức sống và khả năng tự phát triển nội sinh về mặt kinh tế, bị vavấp nặng nề trong thực tiễn Trong khi đó, chủ nghĩa tư bản với mục tiêu tìm kiếm lợi

nhuận đã lợi dụng tối đa những mặt mạnh của kinh tế thị trường để tạo ra động cơ vềlợi ích và sự cạnh tranh mạnh mẽ, phát triển các lực lượng sản xuất cũng như tiềmnăng kinh doanh Chủ nghĩa tư bản đã sử dụng vai trò nhà nước như một chủ thể xãhội sáng tạo và hùng mạnh để can thiệp – quản lý các quá trình kinh tế vĩ mô, nhằmhạn chế những khuyết tật của thị trường, đáp ứng yêu cầu phát triển, xã hội hoá các lựclượng sản xuất.

Thứ hai, mặc dù chủ nghĩa tư bản đã có những thành công nhất định trong phát triển

kinh tế thị trường, nhưng cần nhận thức sâu sắc rằng, phát triển kinh tế thị trường theocon đường tư bản chủ nghĩa không phải là duy nhất đúng mà trong nó cũng ẩn chứađầy rẫy những cạm bẫy, rủi ro Thực tế phát triển ngày càng cho thấy rõ mặt trái cũngnhư nguy cơ thất bại ngay chính trong quá trình phát triển kinh tế thị trường Ngày

nay, nhân loại đã nhận thức được rằng, mô hình phát triển kinh tế thị trường theo kiểu phương Tây hay đi theo con đường phương Tây hoá không phải là cách tối ưu Những

mô hình phát triển theo kiểu này đã tỏ ra mâu thuẫn sâu sắc với các giá trị truyềnthống, làm tăng tính bất ổn của xã hội và khoét sâu hố ngăn cách giầu - nghèo Hơnnữa, nó còn có nguy cơ ràng buộc các nước chậm phát triển hơn, đẩy các nước đó vàotình trạng bị lệ thuộc và bóc lột theo kiểu quan hệ "trung tâm - ngoại vi"

Thứ ba, trong thực tế không có một mô hình kinh tế thị trường chung cho mọi quốc

gia, mà trái lại, mỗi quốc gia - dân tộc tùy theo trình độ phát triển, đặc điểm cơ cấu tổchức và thể chế chính trị, kể cả các yếu tố văn hoá - xã hội truyền thống, mà xây dựngnhững mô hình kinh tế thị trường đặc thù của riêng mình Không thể phủ nhận nhữnghạn chế và mâu thuẫn cố hữu của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa ngay tại quêhương của nó và việc khắc phục những mâu thuẫn đó vẫn đang là vấn đề cực kỳ nangiải Một số nước Tây Âu và Bắc Âu với mong muốn tìm kiếm con đường riêng củamình, nhằm khắc phục hạn chế của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa đã chủ trương

đi theo "con đường thứ ba" hay nhấn mạnh "Nhà nước phúc lợi": nhà nước tư bản chủnghĩa ở đây được gắn thêm chức năng "sáng tạo" khi tham gia giải quyết các vấn đề xãhội và phân phối lại thu nhập mang tính định hướng xã hội, tạo ra cái gọi là "nền kinh

tế cho mọi người" hay "chủ nghĩa tư bản nhân dân" Nhưng trong phạm vi của quan hệ

tư bản chủ nghĩa thì những nỗ lực trên rõ ràng đã không mang lại kết quả như mongmuốn

Thứ tư, nền kinh tế thị trường hiện đại ngày càng thể hiện xu hướng tự phủ định và

tiến hoá tất yếu để chuyển sang giai đoạn mới cao hơn - hậu thị trường, hậu côngnghiệp và kinh tế tri thức Trong những điều kiện hiện đại, con đường phát triển rútngắn như C.Mác đã từng dự báo, trở thành một khả năng hiện thực xét cả về hai

phương diện: tính tất yếu kinh tế - xã hội và tính tất yếu công nghệ - kỹ thuật Nếu như

nền văn minh công nghiệp ra đời trên cơ sở phủ định nền văn minh nông nghiệp thìtrái lại, nền văn minh hậu công nghiệp - kết quả của làn sóng cách mạng khoa học –công nghệ lần thứ ba lại có thể hàm chứa và gần gũi với nền văn minh nông nghiệp.Thực tế cho thấy, công nghệ cao có khả năng áp dụng trong hoàn cảnh nông nghiệp vàtương ứng, một nền nông nghiệp truyền thống có thể đi tắt sang hậu công nghiệp màkhông bắt buộc phải trải qua tất cả các giai đoạn của quá trình công nghiệp hoá tư bản

chủ nghĩa nặng nề, tốn kém Ví dụ, sản phẩm công nghệ cao vi điện tử và sinh học, dotính nhiều vẻ lại có thể phù hợp với nhu cầu xã hội, với nguồn nguyên liệu sẵn có vàđiều kiện sản xuất phân tán của những nước lạc hậu.

Thứ năm, xét về mặt lịch sử thì quan hệ hàng hoá - thị trường chỉ là hình thái đặc biệt,

là nấc thang trung gian cần thiết để chuyển xã hội từ trình độ xã hội nông nghiệp, phithị trường, lên trình độ xã hội hậu công nghiệp, hậu thị trường Nếu xét kỹ, ngay ở giaiđoạn phát triển phồn thịnh, sung mãn của các quan hệ thị trường thì sự xuất hiện củachúng cũng không có nghĩa là đồng nhất với chủ nghĩa tư bản Chính sở hữu tư nhân

tư bản chủ nghĩa đã ra đời trên cơ sở tách rời các yếu tố người và vật của sản xuất, cácyếu tố này vốn gắn bó hữu cơ trong sở hữu tư nhân của kinh tế hàng hoá giản đơn

Thứ sáu, sự lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt

Nam là một tất yếu nếu đặt trong bối cảnh toàn cầu hoá; thế giới đang bước vào giaiđoạn quá độ sang trình độ xã hội hậu công nghiệp, hậu thị trường và kinh tế tri thức;yêu cầu phát triển rút ngắn và hội nhập Đây không phải là sự gán ghép khiên cưỡng,chủ quan giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội, mà là trên cơ sở nhận thức sâusắc tính quy luật tất yếu của thời đại, sự khái quát hoá, đúc rút từ kinh nghiệm pháttriển kinh tế thị trường thế giới, và đặc biệt, từ tổng kết thực tiễn mấy chục năm xâydựng chủ nghĩa xã hội và gần hai thập kỷ đổi mới của Việt Nam

Kinh tế thị trường như là một chế độ kinh tế hay phương thức sản xuất có tínhlịch sử, là thành quả của văn minh nhân loại, nó có thể được sử dụng nhằmphục vụ cho sự phát triển và thịnh vượng chung của mọi quốc gia, dân tộc màkhông phải là tài sản riêng của chủ nghĩa tư bản, chỉ phục vụ cho riêng chủnghĩa tư bản Thoát khỏi giới hạn chỉ làm giàu cho tư bản, kinh tế thị trường sẽ

có những mục tiêu và động lực xã hội mới, phù hợp với những đặc tính xã hộihóa vốn có, để trở thành công cụ phát triển kinh tế, phục vụ đắc lực cho việc tạo

ra của cải và mang lại sự giàu có chung cho toàn xã hội

Việc Việt Nam lựa chọn con đường phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xãhội chủ nghĩa là sự lựa chọn vừa phù hợp với xu hướng phát triển khách quan của thờiđại, vừa là sự tiếp thu các giá trị truyền thống của đất nước và những yếu tố tích cựctrong giai đoạn phát triển đã qua của chủ nghĩa xã hội kiểu cũ Đây cũng là sự trùnghợp giữa quy luật khách quan với mong muốn chủ quan, giữa tính tất yếu thời đại vớilôgic tiến hoá nội sinh của dân tộc, khi chúng ta chủ trương sử dụng hình thái kinh tếthị trường để thực hiện mục tiêu phát triển, từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội Nócũng là con đường để thực hiện chiến lược phát triển rút ngắn, để thu hẹp khoảng cáchtụt hậu và nhanh chóng hội nhập, phát triển

CHƯƠNG 2

ĐẶC TRƯNG, BẢN CHẤT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình độ phát triển nhất địnhcủa văn minh nhân loại Là một kiểu tổ chức kinh tế, kinh tế thị trường vừa là vấn đềcủa lực lượng sản xuất, vừa là vấn đề của quan hệ sản xuất Phải đạt đến một trình độphát triển nhất định, nền sản xuất xã hội mới thoát khỏi tình trạng tự cung tự cấp, mới

có sản phẩm dư thừa để trao đổi Cũng phải trong những quan hệ xã hội như thế nàocủa sản xuất mới nảy sinh cái tất yếu kinh tế: người sản xuất hàng hóa phải mang sảnphẩm dư thừa ra thị trường; kẻ mua và người bán trao đổi sản phẩm với nhau trên thịtrường

Kinh tế thị trường thuộc phạm trù quan hệ sản xuất, nhưng nó không bao giờ tự sản sinh ra một hệ thống quan hệ sản xuất đầy đủ, độc lập với các phương thức sản xuất

mà trong đó nó vận động Nó bao giờ cũng gắn bó hữu cơ với hệ thống các quan hệ sản xuất và trao đổi của từng thời đại kinh tế, với các quan hệ sở hữu, tổ chức quản lý

và phân phối của từng phương thức sản xuất trong lịch sử Sự gắn bó đó chặt chẽ đến mức chúng ta có thể nói đến nền kinh tế hàng hóa của xã hội nô lệ; nền kinh tế hàng hóa giản đơn trong lòng xã hội phong kiến Đến chủ nghĩa tư bản, kinh tế hàng hóa giản đơn trở thành kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa, trở thành kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Và, trong chủ nghĩa tư bản, những quan hệ kinh tế của kinh tế thị trường và của chủ nghĩa tư bản thâm nhập vào nhau thành một thể thống nhất Điều đógây nên rất nhiều sự nhầm lẫn của kinh tế học tầm thường Chỉ có sự trừu tượng hóa khoa học của những người mác-xít mới phân tích được bản chất và đặc điểm của kinh

tế thị trường của từng phương thức sản xuất trong lịch sử

Cho đến nay, nhân loại mới chỉ biết đến nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa như lànền kinh tế phát triển ở trình độ cao Nhân loại chưa biết đến nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, bởi vì ở nơi mà chủ nghĩa xã hội hiện thực đã ra đời thìlại không phát triển thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; còn ở nơi phát triển nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì chủ nghĩa xã hội chưa phát triểnhoàn chỉnh

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đây là một điểm đột phá lý luận, một mô hình thựctiễn đang trong quá trình thử nghiệm, là sự phủ định con đường xây dựng chủ nghĩa xãhội tập trung, quan liêu, bao cấp Đương nhiên, đó không phải là nền kinh tế thị trường

tư bản chủ nghĩa, tuy rằng nó có thể học hỏi nhiều điều từ nền kinh tế thị trường tư bảnchủ nghĩa hiện đại và cũng chưa hoàn toàn là kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa bởi vìchúng ta còn đang ở trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa, còn có sự đan xen vàđấu tranh giữa cái cũ và cái mới, vừa có, vừa chưa có đầy đủ yếu tố xã hội chủ nghĩa.Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có bản chất kinh tế khác với nền

kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Bản chất đó được quy định bởi các quan hệ kinh tếtrong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

1 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam một mặt vừa có những tính chất chung của nền kinh tế thị trường:

Một là: trong nền kinh tế thị trường, hàng hoá và dịch vụ do nhiều chủ thể kinh tế

sản xuất ra Các chủ thể kinh tế cạnh tranh với nhau,tìm cách giữ vững và mở rộngthêm vị thế của mình trên thị trường Họ có tính độc lập, có quyền tự chủ trong sảnxuất, kinh doanh

Hai là: giá cả do thị trường quyết định, hệ thống thị trường được phát triển đầy đủ

và nó có tác dụng làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn lực kinh tế vào trong cácngành, các lĩnh vực của nền kinh tế

Ba là: trên thương trường, hầu hết các quyết định của các chủ thể kinh tế lại chịu sự

chi phối của một lực lượng khách quan của thị trường hay quyền lực của thị trường.Kinh tế hàng hoá càng phát triển thì quyền lực của thị trường đối với những chủ thểtham gia thị trường càng mạnh Quyền lực này tồn tại như một lực lượng khách quanchi phối hoạt động và độc lập với ý chí của họ Lực lượng khách quan này được CácMác gọi là các quy luật vốn có của kinh tế thị trường, như quy luật giá trị,quy luậtcung cầu, quy luật cạnh tranh…Sự tác động của các quy luật đó hình thành cơ chế tựđiều tiết của nền kinh tế

Bốn là: nếu là nền kinh tế thị trường hiện đại thì còn có sự điều tiết vĩ mô của nhà

nước thông qua pháp luật kinh tế, kế hoạch hoá, các chính sách kinh tế

2 Mặt khác, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam dựa trên cơ sở và được dẫn dắt, chi phối bởi nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội Do đó, kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội có những đặc trưng bản chất dưới đây:

Mục tiêu phát triển kinh tế thị trường

Về mục tiêu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta lànhằm: thực hiện "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"; giảiphóng mạnh mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân;đẩy mạnh xóa đói, giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chínhđáng, giúp đỡ người khác thoát nghèo và từng bước khá giả hơn

Như vậy, mục tiêu trên đã thể hiện mục đích của phát triển kinh tế thị trường địnhhướng xã hôi chủ nghĩa là vì con người Con người phải luôn luôn được chú trọng, đặtvào vị trí trung tâm của sự phát triển Trên cơ sở giải phóng mọi tiềm năng để pháttriển lực lượng sản xuất, làm cho mọi người đều được hưởng thành quả của sự pháttriển

Nền kinh tế thị trường gồm nhiều thành phần trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Trong nền kinh tế của chúng ta hiện nay có ba loại hình sở hữu cơ bản:sở hữu toàndân,sở hữu tập thể,sở hữu tư nhân

Từ 3 loại hình sở hữu cơ bản đó,hình thành các thành phần kinh tế : kinh tế nhànước,kinh tế tập thể,kinh tế cá thể tiểu chủ,kinh tế tư bản tư nhân,kinh tế tư bản nhànước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Chúng ta phải thực hiện phát triển nền kinh tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều thànhphần kinh tế là nhằm giải phóng sức sản xuất, giải phóng tiềm năng phát triển trongmỗi thành phần kinh tế, mỗi cá nhân, mỗi vùng miền là cách để phát huy tối đa nộilực, tạo sức bật để phát triển nhanh và bền vững

Trong nền kinh tế nhiều thành phần, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bởi vì: giữvai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước là sự thể hiện định hướng xã hội chủ nghĩa củanền kinh tế; kinh tế nhà nước là công cụ chủ yếu để Nhà nước điều tiết nền kinh tế,

định hướng cho sự phát triển vì mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Để giữ được vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước phải nắm được những vị trí then chốtcủa nền kinh tế bằng trình độ công nghệ, hiệu quả sản xuất kinh doanh, chứ khôngphải dựa vào bao cấp, "xin - cho" hay độc quyền kinh doanh Đổi mới doanh nghiệpnhà nước theo hướng cổ phần hóa là con đường chủ yếu nâng cao hiệu quả kinhdoanh, là cách thức để kinh tế nhà nước làm tốt vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Nhà nước trong nền kinh tế thị trườngcũng là một phương thức kết hợp để vừa phát huy được những sức mạnh của nhau tạođộng lực cho phát triển kinh tế nhanh và bền vững, vừa hạn chế được cả những mặttiêu cực của thị trường và những biểu hiện quan liêu, kém hiệu lực của điều tiết nhànước

Trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,thực hiện nhiều hình thức phân phối thu nhập trong đó lấy phân phối theo lao dộng là chủ yếu.

Trong nền kinh tế thị trường ở nước ta tồn tại các hình thức phân phối thu nhập sau:

 Phân phối theo lao động

 Phân phối theo vốn hay tài sản đóng góp

 Phân phối theo giá trị sức lao động

 Phân phối thông qua phúc lợi tập thể, phúc lợi xã hội

trong đó,phân phối theo lao động là chủ yếu

Phân phối theo lao động là nguyên tắc phân phối cơ bản dưới chủ nghĩa xã hội.Đây

là nguyên tắc phân phối thu nhập cho người lao động dựa vào số lượng và chất lượnglao động mà mỗi người đã đóng góp cho xã hội không phân biệt giới tính, dân tộc, tôngiáo… (“Ai làm nhiều hưởng nhiều, ai làm ít hưởng ít, ai không làm thì khônghưởng”)

Phân phối theo lao động đuợc thực hiện trong thành phần kinh tế nhà nước và mộtphần trong thành phần kinh tế tập thể Thực chất của nguyên tắc phân phối theo laođộng là phân phối theo hiệu quả mà lao động sống đã cống hiến.

Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc thực hiện côngbằng xã hội không thể chỉ dựa vào chính sách điều tiết và phân phối lại thu nhập củacác tầng lớp dân cư, mà còn phải thực hiện tốt các chính sách phát triển xã hội, nhằmgiải quyết hài hòa các mối quan hệ xã hội, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dântộc, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.Đối tượng của các chính sách xã hội là toàn thể nhân dân, bởi vậy các chính sách ấybao gồm:

xã hội chủ nghĩa.Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước của dân, do dân, vì dân thực hiện chức năng quản lý nền kinh tế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Cơ chế quản lý và vận hành nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa là cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước dưới sự lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam Thực hiện cơ chế đó sẽ bảo đảm tính định hướng,điều khiển hướng tới đích xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế theo phương châm: nhànước điều tiết vĩ mô, thị trường hướng dẫn doanh nghiệp

Cơ chế vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện trên cácmặt, như Nhà nước đóng vai trò là "nhân vật trung tâm" và quản lý kinh tế vĩ mô,thông qua các chức năng:

- Tạo môi trường pháp lý, kinh tế - xã hội ổn định, thuận lợi cho các chủ thể kinh tếhoạt động theo cơ chế thị trường

- Định hướng và hướng dẫn sự phát triển kinh tế - xã hội bằng việc soạn thảo, banhành các kế hoạch, quy hoạch, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội và các chínhsách (đặc biệt là các chính sách tài chính, tiền tệ, tín dụng) để hướng các chủ thể kinh

tế vào thực hiện các kế hoạch, quy hoạch và các chương trình phát triển kinh tế - xãhội đã đặt ra

- Tổ chức là một chức năng quan trọng của quản lý nhà nước về kinh tế, nó bao gồm:Nhà nước sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị kinh tế, đặc biệt là sắp xếp, củng cố cácdoanh nghiệp nhà nước; phân phối các khu công nghiệp tập trung, các vùng kinh tế

nhằm tạo ra cơ cấu kinh tế hợp lý, phù hợp với nền kinh tế thị trường; tổ chức lại hệthống quản lý, sắp xếp lại các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế Đổi mới thể chế vàthủ tục hành chính Đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước

và quản lý doanh nghiệp; thiết lập mối quan hệ kinh tế với các nước và các tổ chứckinh tế quốc tế

- Điều tiết kinh tế, điều hành vĩ mô nền kinh tế, trong đó Nhà nước cần cân nhắc kỹlưỡng những mệnh lệnh hành chính để cho các hoạt động thị trường được diễn ra chủyếu theo sự hướng dẫn của các quy luật giá trị, quy luật cung cầu, cạnh tranh; bảo đảmnguyên tắc vận hành của nền kinh tế là nguyên tắc thị trường "tự điều chỉnh" Mặtkhác, do thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa khôngphải là thị trường tự điều tiết hoàn toàn, mà còn phải phục vụ các mục tiêu kinh tế - xãhội của đất nước trong từng thời kỳ, do đó nó còn phải chịu sự quản lý của Nhà nước

xã hội chủ nghĩa Do vậy, không thể xem các quan hệ thị trường hoạt động theo quyluật kinh tế khách quan một cách biệt lập với sự điều tiết của Nhà nước bằng các chínhsách kinh tế của mình

- Nhà nước thực hiện chức năng kiểm tra, kiểm soát nhằm thiết lập kỷ cương tronghoạt động kinh tế, phát hiện và ngăn chặn các hiện tượng vi phạm pháp luật và làm saichính sách, bảo vệ tài sản quốc gia và lợi ích của nhân dân, góp phần tăng trưởng kinh

tế và từng bước thực hiện công bằng xã hội

Cơ chế thị trường là nhân tố "trung tâm" của nền kinh tế, đóng vai trò "trung gian"giữa Nhà nước và doanh nghiệp Nhà nước ta quản lý nền kinh tế - xã hội theo nguyêntắc kết hợp thị trường với kế hoạch, phát huy mặt tích cực, hạn chế và khắc phục mặttiêu cực của cơ chế thị trường, bảo vệ lợi ích của người lao động và của toàn thể nhândân

Quan điểm cho rằng, khi chuyển sang kinh tế thị trường thì Nhà nước không cần phảican thiệp vào kinh tế và không cần thiết phải kế hoạch hóa vĩ mô nền kinh tế là hoàntoàn sai lầm và không có căn cứ lý luận, thực tiễn Trong tất cả các mô hình kinh tế đã

được đúc kết trên thế giới có hai dạng điều tiết kinh tế: thứ nhất, điều khiển trực tiếp bằng kế hoạch hóa và các biện pháp hành chính; thứ hai, điều tiết gián tiếp thông qua

thị trường, vận dụng cơ chế thị trường để tác động đến hoạt động của các doanhnghiệp, dùng các đòn bẩy kinh tế để khuyến khích hoặc gây áp lực buộc các doanhnghiệp phát triển trong khuôn khổ pháp luật và theo hướng kế hoạch do Nhà nước đề

ra Hai dạng điều tiết kinh tế này chỉ khác nhau ở mức độ, liều lượng và hình thức củamỗi dạng trong cơ chế chung Sở dĩ như vậy là vì, với tư cách là công cụ điều tiết kinh

tế vĩ mô, là biện pháp, thủ đoạn kinh tế, cả kế hoạch hóa và thị trường đều có cả ưu thếlẫn khuyết tật Bởi vậy, chúng cần bổ sung cho nhau để hạn chế những khuyết tật.Thực chất của vấn đề kế hoạch hóa trong kinh tế thị trường, xét từ góc độ Nhà nước,

có thể được coi là sự kết hợp giữa điều khiển trực tiếp bằng kế hoạch và điều khiểngián tiếp thông qua cơ chế thị trường đối với các hoạt động kinh tế trong xã hội Trongnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quản lý kinh tế theo nguyên tắckết hợp kế hoạch với thị trường sẽ tạo điều kiện thuận lợi để giải phóng lực lượng sản

xuất, đẩy nhanh sự phát triển kinh tế - xã hội đúng hướng.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng là nền kinh tế mở hội nhập

Cơ cấu kinh tế khép kín tự cung tự cấp gắn liền với kinh tế tự nhiên, sản xuất nhỏ.Sự

ra đời của nền kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa đã gắn kết thị trường dân tộc và thịtrường thế giới

Nền kinh tế hàng hóa với cơ cấu mở ra đời,bắt nguồn từ quy luật phân công và hợp tácquốc tế và từ quy luật phân bố và phát triển không đồng đều về tài nguyên lao động vàthế mạnh của mỗi nước…Cơ cấu kinh tế mở là điều kiện phát triển kinh tế hàng hóatrong nước với tốc độ nhanh và hiệu quả lớn

Nền kinh tế hàng hóa theo cơ chế “mở” phù hợp với chiến lược thị trường “hướngngoại” thông qua hoạt động xuất nhập khẩu để phát huy nguồn lực đất nước,khai thácsức mạnh khoa học và công nghệ tiên tiến trên thế giới

CHƯƠNG 3

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG

THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

A-THỰC TRẠNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

Sau hơn 20 năm đổi mới, nước ta đã chuyển đổi thành công từ thể chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu, bao cấp sang thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đường lối đổi mới của Đảng đã được thể chế hoá thành Hiến pháp, pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hình thành và phát triển Chế độ sở hữu và cơ cấu các thành phần kinh tế được đổi mới cơ bản từ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể là chủ yếu sang nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế đan xen hỗn hợp,trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, tạo động lực và điều kiện thuận lợi cho khai thác tiềm năng trong và ngoài nước vào phát triển kinh tế - xã hội Các loại thị trường cơ bản đã ra đời và từng bước phát triển thống nhất trong cả nước, gắn với thị trường khu vực và thế giới

 Những thành tựu nổi bật mà nước ta đã đạt được:

1 - Tổng sản phẩm nội địa (GDP) Sau hơn 20 năm thực hiện đổi mới, tốc độ tăng

trưởng GDP của Việt Nam đã tăng lên liên tục

1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 20074.4% 8.2% 6.9% 6.9% 7.0% 7.3% 7.7% 7.5% 8.2% 8.5%[Tạp Chí Cộng Sản-số 17/2008]

Cùng với tăng trưởng kinh tế cao, chất lượng tăng trưởng kinh tế cũng đang được cảithiện GDP tính theo đầu người (2005): 637,56 USD.Đến năm 2007,GDP tính theo đầungười là 820USD.[ Tạp Chí Cộng Sản-số 17/2008]

2 - Kinh tế thị trường góp phần làm thay đổi sâu sắc cơ cấu ngành nghề và lao động

Tỷ trọng nông nghiệp trong các ngành kinh tế giảm xuống, nhưng những phân ngành theo nhu cầu của thị trường được phát triển nhanh như đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản, cây thực phẩm, cây công nghiệp Công nghiệp và xây dựng, thương mại và dịch

vụ phát triển có tỷ trọng không ngừng tăng trong nền kinh tế

So sánh tỉ trọng các ngành trong GDP giữa năm 1990,2005,2006

[Các dữ liệu cơ bản về Việt Nam-UNDP]

Riêng xuất khẩu đến nay đã chiếm khoảng 50% GDP Các loại thị trường mới như thị

trường lao động, sản phẩm khoa học - công nghệ, thị trường chứng khoán ra đời và có triển vọng phát triển nhanh.

3 - Cơ cấu sở hữu và các thành phần kinh tế thay đổi nhanh

Gần hai mươi năm trước, sở hữu tư liệu sản xuất trong nền kinh tế chủ yếu là sở hữucông dưới hai hình thức toàn dân và tập thể Trên cơ sở đó, có hai thành phần kinh tếchủ yếu là kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể Dưới tác động của cơ chế thị trường,bản thân các đơn vị kinh tế của 2 thành phần này được sắp xếp lại, có một số bị giảithể, phá sản hoặc sát nhập do làm ăn kém hiệu quả Các đơn vị kinh tế nhà nước từ 12

000 đơn vị, đến nay giảm xuống còn dưới 5 000 (giảm hơn 50%) Các đơn vị kinh tếquốc doanh và tập thể còn lại phần lớn chuyển sang hình thức cổ phần, một số chuyểnthành công ty trách nhiệm hữu hạn, liên doanh và làm ăn có hiệu quả hơn Vì vậy,tuy giảm đơn vị kinh doanh về số lượng tuyệt đối, nhưng giá trị sản xuất kinh doanhvẫn tăng, kinh tế nhà nước và tập thể vẫn giữ vai trò nền tảng của nền kinh tế quốc dân(chiếm khoảng 46% GDP) và nắm những ngành kinh tế then chốt; kinh tế nhà nướcvẫn giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế Sự lớn mạnh và vai trò trong nền kinh tế củacác tổng công ty nhà nước là một minh chứng

Sự giảm tương đối của các thành phần công hữu đi song song với sự ra đời và lớnmạnh của các thành phần phi công hữu Trong giai đoạn hiện nay, không có các thànhphần kinh tế này thì kinh tế thị trường cũng khó phát triển Đó là các thành phần kinh

tế cá thể và tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốnđầu tư nước ngoài Tỷ trọng của chúng trong GDP hiện nay chiếm khoảng 54%

4 - Cơ chế quản lý chuyển biến mạnh

Từ chỗ quản lý kinh tế bằng kế hoạch pháp lệnh và mệnh lệnh hành chính là chính,dần dần cơ chế thị trường ngày càng có vị trí quan trọng Hiện nay, vai trò của cơ chếthị trường trong phân bổ nguồn lực của nền kinh tế được thể hiện rõ nét Tính kế hoạchtrong quản lý vẫn không mất đi, nhưng chủ yếu được thể hiện trên bình diện vĩ mô củanền kinh tế Nhà nước giảm mạnh sự can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinhdoanh của đơn vị cơ sở, tập trung nhiều hơn vào chức năng quản lý nhà nước Quyền

tự chủ về các mặt của cơ sở ngày càng mở rộng Quá trình phi tập trung hóa trongquản lý kinh tế là một xu hướng vận động rõ nét hiện nay

5 - Về phân phối, có sự đổi mới sâu sắc về tư duy và chỉ đạo thực hiện Cùng với sự

xuất hiện nền kinh tế thị trường, chúng ta không chỉ phân phối theo tiêu chuẩn duynhất là lao động và phúc lợi xã hội như thời kỳ bao cấp trước đây Sự bổ sung quantrọng mới về chất là phân phối theo mức đóng góp về vốn trong hoạt động sản xuất,kinh doanh Đó là cốt lõi và là sự mở đường cho hình thức kinh tế mới xuất hiện phổbiến trong xã hội ta: cổ phần hóa Vốn đóng góp càng nhiều thì lợi nhuận và cổ tứccàng nhiều, tiền nhàn rỗi (qua nhiều con đường) đầu tư cho nền kinh tế càng lớn.Không phải ngẫu nhiên mà hiện nay mức đầu tư dựa vào nguồn huy động trong nước

đã chiếm đến trên dưới 70% tổng vốn đầu tư toàn xã hội (bao gồm đầu tư nước ngoài,vay mượn, viện trợ) Quan niệm về lao động cũng được nới rộng ra, theo đó phân phốichính đáng bao gồm hoạt động quản lý, hoạt động môi giới- một dịch vụ tối cần thiết

trong kinh tế thị trường

Thu nhập đa dạng và không hạn chế về số lượng tuyệt đối, mà tùy thuộc vào hiệu quảsản xuất, kinh doanh, đòi hỏi Nhà nước phải điều tiết để bảo đảm công bằng xã hội.Hoạt động này ngày càng có hiệu quả Tuy nhiên, việc Nhà nước kiểm soát được cácnguồn thu nhập cá nhân để điều tiết còn là một vấn đề nan giải

6 - Tiến bộ và công bằng xã hội là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt và được thực hiện

tích cực nhằm hạn chế mặt trái của kinh tế thị trường và đảm bảo định hướng xã hộichủ nghĩa

Nét nổi bật và được coi là điểm sáng trong các nước đang phát triển và được thế giớiđánh giá cao là công tác xóa đói giảm nghèo của Việt Nam Tính theo tiêu chuẩn thếgiới, Ngân hàng thế giới đánh giá tỷ lệ nghèo của nước ta giảm từ 37,4% (năm 1997 -1998) xuống còn 28,9% (năm 2001 - 2002),và còn 18.1% trong năm 2006

Về chỉ số phát triển con người (HDI - theo các tiêu chí kinh tế, văn hóa, sức khỏe) của Việt Nam là rất khả quan Điều đó được thể hiện ở sự gia tăng liên tục của Chỉ số Phát triển con người trong thập kỷ qua và những tiến bộ đạt được trong lĩnh vực giáo dục, y

tế và mức sống ở Việt Nam Trong tổng số 177 nước được xếp hạng về Chỉ số Phát triển con người trên thế giới, Việt Nam, từ vị trí 120 năm 1995, đã tiến lên vị trí 108 năm 2005 và ở vị trí 105 năm 2007 [Các dữ liệu cơ bản về Việt Nam-UNDP]

Điều đó chứng tỏ chúng ta ưu tiên chăm lo phát triển con người- mục tiêu cuối cùng của phát triển kinh tế

 Các mặt còn hạn chế:

1- Quá trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước Trình độ phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta còn ở giai đọan sơ khai

Do các nguyên nhân:

• Cơ sở vật chất-kĩ thuật còn ở trình độ thấp.Việt Nam đang ở trình độ công nghệ lạc hậu 2/7 của thế giới, thiết bị máy móc lạc hậu 2-3 thế hệ, năng suất lao động chỉ bằng 30% mức trung bình thế giới.( theo giáo trình KTCT Mác-Lênin-trang 382)

• Kết cấu hạ tầng còn lạc hậu kém phát triển Mật độ đường giao thông/kmbằng 1% với mức trung bình thế giới, tốc độ truyền thông trung bình cả nước chậm hơn thế giới 30 lần.( giáo trình KTCT Mác-Lênin-trang 382)

• Nền kinh tế nước ta chưa thóat khỏi nền kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ Nông nghiệp vẫn sử dụng khỏang 70% lực lượng lao động nhưng chỉ sản xuất khỏang 26%GDP

• Khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường trong nước cũng như thị trường nước ngòai còn rất yếu Do cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ lạc hậu nên năng suất lao đông thấp, khối lượng hàng hóa nhỏ

bé, chủng lọai nghèo nàn, chất lượng thấp, giá cả cao (giáo trình KTCT Mác-Lênin)

Bảng năng lực cạnh tranh quốc gia qua các năm(tính trên 125 quốc gia)

1998 2000 2002 2003 2005 2006

Bảng so sánh chỉ số năng lực cạnh tranh giữa các nước ASEAN

Singapo 26Thái Lan 35Indonexia 50Philippin 71Việt Nam 77Campuchia 103

[Theo UNDP]

2-Thị trường dân tộc thống nhất đang trong quá trình hình thành nhưng chưa đồng bộ :

• Do giao thông vận tải kém phát triển nên chưa lôi cuốn được tất cả các vùng trong nước vào mạng luới lưu thông hàng hóa thống nhất

• Các yếu tố thị trường và các loại thị trường hình thành, phát triển chậm, thiếu đồng bộ, vận hành chưa thông suốt

Thị trường hàng hóa, dịch vụ đã hình thành nhưng còn hạn hẹp và còn nhiều hiện tượng tiêu cực

Thị trường hành hóa sức lao động mới manh nha,mới xuất hiện nhưng đã nảy sinh nhiều hiện tượng khủng hỏang Sức cung về lao động lành nghề nhỏ hơn cầu rất nhiều trong khi cung về lao động giản đơn lại vượt quá xa cầu

Thị trường tiền tệ, thị trường vốn đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn trắc trở như doanh nhiệp tư nhân thiếu vốn nhưng không vay được vì vướng mắc thủ tục THị trường chứng khóang ra đời nhưng cũng chưa có nhiều “hàng hóa”

3-Nhiều thành phần kinh tế tham gia thị trường,do vậy, nền kinh tế nước ta có nhiều lọai hình sản xuất hành hóa cùng tồn tại, đan xen nhau, trong đó sản xuất hàng hóa nhỏphân tán còn phổ biến Doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác còn bị phân biệt đối xử

4-Sự hình thành thị trường trong nước gắn với mở rộng kinh tế đối ngọai, hội nhập vàothị trường khu vực và thế giới, trong hòan cảnh trình độ phát triển kinh tế kỹ thuật của nước ta thấp xa so với hầu hết các nước khác

5-Quản lí nhà nước về kinh tế -xã hội còn yếu

Hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách chưa đầy đủ, đồng bộ và thống nhất Việc xử lýcác vấn đề liên quan đến đất đai còn nhiều vướng mắc Vấn đề sở hữu, quản lý và phân phối trong các doanh nghiệp nhà nước chưa giải quyết tốt, gây khó khăn cho sự phát triển và làm thất thoát tài sản nhà nước, nhất là khi tiến hành cổ phần hoá Tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, gian lận thương mại, trốn, lậu thuế còn nhiều, chậmđược khắc phục Phân bổ nguồn lực quốc gia chưa hợp lý

Chính sách tiền lương còn mang tính bình quân, chưa bảo đảm đời sống của người hưởng lương, chưa khuyến khích, thu hút và sử dụng được người tài Hệ thống thuế chưa thực hiện tốt chức năng điều tiết và bảo đảm công bằng xã hội, thúc đẩy đầu tư,

đổi mới công nghệ, nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu Cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành của bộ máy nhà nước còn nhiều bất cập, hiệu lực, hiệu quả quản lý còn thấp Cải cách hành chính chưa đạt được mục tiêu, yêu cầu đề ra Tệ tham nhũng, quan liêu, lãng phí vẫn nghiêm trọng Cơ chế, chính sách phát triển các lĩnh vực văn hoá, xã hội đổi mới chậm, chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục - đào tạo còn thấp Khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư, giữa các vùng ngày càng lớn Hệ thống an sinh xã hội còn sơ khai Tỉ lệ người tham gia bảo hiểm xã hội thấp Nhiều vấn đề bất cập, bức xúc trong xã hội và bảo vệ môi trường chưa được giải quyết tốt.

 Những hạn chế trên có nguyên nhân do việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ trong lịch sử Nhận thức về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và thể chế

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn nhiều hạn chế Công tác lý luận chưa theo kịp đòi hỏi của thực tiễn Nền kinh tế vẫn trong tình trạng kém phát triển; sựchênh lệch phát triển giữa các vùng, miền, các thành phần kinh tế và các tầng lớp dân

cư còn cao Năng lực thể chế hoá và quản lý, tổ chức thực hiện của Nhà nước còn hạn chế, nhất là trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội bức xúc Vai trò tham gia hoạch định chính sách, thực hiện và giám sát thực hiện chính sách của các cơ quan dân

cử, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội, nghề nghiệp còn yếu

B-CHỦ TRƯƠNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1 Thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại được phát triển tới trình độ caodưới chủ nghĩa tư bản nhưng tự bản thân kinh tế thị trường không đồng nghĩa với chủnghĩa tư bản Thực tiễn đổi mới ở nước ta đã chứng minh đầy sức thuyết phục về việc

sử dụng kinh tế thị trường làm phương tiện xây dựng chủ nghĩa xã hội Nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế trong đó các thiết chế, công cụ vànguyên tắc vận hành kinh tế thị trường được tự giác tạo lập và sử dụng để giải phóngtriệt để sức sản xuất, từng bước cải thiện đời sống của nhân dân, vì mục tiêu dân giàu,nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Phát triển kinh tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tếnhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể ngày càng trở thànhnền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôivới xoá đói, giảm nghèo; từng bước làm cho mọi thành viên xã hội đều có cuộc sống

ấm no, hạnh phúc, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từngchính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hoá, y tế, giáo dục,