Tổ chức và hoạt động của tổ chức phát triển quỹ đất

Chính vì vậy, song song với việchoàn thiện các chính sách về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cưthì các quy định về tổ chức và hoạt động của cơ quan thực thi công việc t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

ĐÊ TẢI

Giảng viên hướng dẫn:

Tiến sĩ Phan Trung Hiền

Trần Vang Phủ MSSV: 5075058 Sinh viên thưc hiên

MS Lớp: LK0764A1

Cần Thơ, tháng 4/2011NHẬN XÉT CỦA QUÝ THẦY, CÔ

'ỈS.GŨI^ỄỈ'

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, người viết xin gửi đến Cha Mẹ, người thân, bạn bè và các Thầy, Cô Khoa Luật, Trường Đại học Cần Thơ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ, động viên cả về vật chất lẫn tinh thần trong suốt quá trình người viết thực hiện đề tài này Kế đến, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến các anh, chị cán bộ, viên chức thuộc Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Cần Thơ và Tổ chức phát triển quỹ đất huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ Các anh, chị đã tận tình giúp đỡ, chỉ dẫn tác giả về nguồn tài liệu và các kiến thức thực tiễn quý báu Đặc biệt, người viết xin gửi lời biết ơn chân thành đến Tiến ã Phan Trung Hiền, Thầy là ngưòti đã khơi dậy lòng đam mê của người viết về lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng, không chỉ dừng lại ở đó, ữong suốt quá trình thực hiện

đề tài, Thầy luôn tận tình, tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo những kiến thức, những định hướng nghiên cứu quý báu giúp người viết hoàn thành đề tài nghiên cứu này.

Xi n cảm ơn và chúc tất cả mọi người sức khỏe — thành công — hạnh phúc!

Sinh viên thực hiện

Trần Vang Phủ

http://forum.wcbsinhvicn.com/showthrcad.php?t=4221#axzz1 ỊkHhrbGc , [truy cập 10-4-2011].

động 1-5 và chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thửx của Đảng, ngày 28-4-2006),

đề giải phóng mặt bằng trở thành điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nó đòihỏi phải có sự quan tâm đúng mức và giải quyết triệt để.1

Không nằm ngoài quy luật trên, Việt Nam với đặc thù là một nước đangphát triển, trong điều kiện hiện nay chúng ta đang tiến hành công cuộc côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, với mục tiêu đến năm 2020 cơ bản trở thànhnước công nghiệp2 Vì thế, nhu cầu về xây dựng các công trình phục vụ mục đích

an ninh quốc phòng, lọi ích quốc gia, lọi ích công cộng ngày càng gia tăng Đểđạt được mục tiêu trên, thì vấn đề giải phóng mặt bằng để tạo quỹ đất phục vụcác dự án đầu tư là một bài toán khó đã và đang đặt ra cho các cơ quan chứcnăng Để giải được bài toán về giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch thu hút đầu

tư, các cơ quan chức năng đã ban hành nhiều văn bản điều chỉnh về vấn đề này

Các văn bản có thể kể đến như: Nghị định số 90-CP ngày 17 tháng 8 năm 1994của Chính phủ ban hành quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồiđất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích côngcộng (sau đây viết tắt là Nghị định 90/1994/ND-CP), Nghị định số 22/1998/NĐ-

CP ngày 22 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ về việc đền bù thiệt hại khi Nhànước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lọi ích quốc gia, lợiích công cộng (sau đây viết tắt là Nghị định 22/1998/NĐ-CP), Nghị định số197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗtrợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (sau đây viết tắt là Nghị định197/2004/NĐ-CP) và gần đây nhất là Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13

tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giáđất, thu hồi đất, bồi thuờng, hỗ trợ và tái định cu (sau đây viết tắt là Nghị định69/2009/NĐ-CP) Nhìn chung, các văn bản đuợc ban hành trong lĩnh vục giảiphóng mặt bằng, bồi thuờng, hỗ trợ, tái định cu ngày càng phù hợp hơn với thựctiễn và sự cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người dân cũng đượcquan tâm điều chỉnh nhiều hơn.

Tuy nhiên, các quy định, chính sách cho dù có phù hợp, tiến bộ đến đâu,nhưng cơ quan thực thi, áp dụng những quy định, chính sách đó vào thực tế được

tổ chức và hoạt động không phù hợp thì các quy định, chính sách đó cũng khó cóthể phát huy được hiệu quả như mong muốn Chính vì vậy, song song với việchoàn thiện các chính sách về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cưthì các quy định về tổ chức và hoạt động của cơ quan thực thi công việc trêncũng phải được quy định một cách phù hợp nhất với nhiệm vụ được giao, có nhưvậy, các chính sách, quy định tiến bộ, hợp lý mới phát huy được hết tác dụngđiều chỉnh của chúng

Hiện nay, Tổ chức phát triển quỹ đất là cơ quan giữ vai trò chính yếutrong việc áp dụng các quy định, chính sách trong lĩnh vực bồi thường và giảiphóng mặt bằng trên thực tế, để tạo quỹ đất sạch chủ động phục vụ các dự án đầu

tư Mặc dù được thành lập và hoạt động từ năm 2004, căn cứ vào Thông tư liêntịch 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV ngày 31 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tàinguyên và Môi trường - Bộ Nội vụ về việc hướng dẫn về chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất và Tổchức phát triển quỹ đất (sau đây gọi tắt là TTLT số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV), nhưng do các quy định tại Thông tư liên tịch này về tổ chức và hoạt độngcủa Tổ chức phát triển quỹ đất còn chưa được cụ thể, chi tiết dẫn đến cơ quannày gặp nhiều khó khăn trong tổ chức và hoạt động Nhận thấy được vai trò quantrọng của Tổ chức phát triển quỹ đất trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường vàgiải phóng mặt bằng, cũng như tầm quan trọng của công tác khai thác và pháttriển quỹ đất, đồng thời, nhận thấy những điểm chưa phù hợp tại TTLT số38/2004/TTLT-BTNMT-BNV Vì vậy, ngày 08 tháng 01 năm 2010, liên bộ Tàinguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư liêntịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn, cơ cấu tổ chức và cơ chế tài chính của Tổ chức phát triển quỹ đất (sauđây gọi tắt là TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC)

Tuy nhiên, các quy định về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triểnquỹ đất trong TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, thể hiện nhiều điểm

chưa phù hợp gây khó khăn cho cơ quan này trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.Chẳng hạn như, quy định về địa vị pháp lý của Tổ chức phát triển quỹ đất, quyđịnh về chức năng, nhiệm vụ chưa được rõ ràng, cụ thể là một trong nhữngnguyên nhân làm hạn chế hiệu quả hoạt động của đơn vị này Từ tình hình đó vàđược sự gợi ý, hướng dẫn của Thầy Phan Trung Hiền cùng với niềm đam mê củabản thân đối với lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nên

người viết chọn đề tài “Tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất”

để làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Khi tiến hành nghiên cứu đề tài này, tác giả với mục tiêu thông qua quátrình thực hiện đề tài sẽ tìm hiểu, phân tích các quy định của pháp luật về tổ chức

và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất được thấu đáo, cặn kẽ Qua đó, đánhgiá nhũng điểm hợp lý cũng như chưa họp lý trong các quy định của pháp luật cóliên quan và trong phạm vi khả năng của bản thân, người viết đưa ra những đềxuất, kiến giải nhằm khắc phục những điểm còn hạn chế của pháp luật, góp phầnhoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất nóiriêng, pháp luật về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nóichung

3 Phạm vi nghiên cứu

Đồ tài chỉ tập trung phân tích những điểm hợp lý và chưa hợp lý trongcác quy định tại TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC Đồng thời, có sựphân tích các quy định của pháp luật có liên quan và những yếu tố ảnh hưởngtrực tiếp đến tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, trên cả haiphương diện lý luận và thực tiễn

4 Phương pháp nghiền cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, trên nền tảng cơ sở lý luận duy vậtbiện chứng của Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngườiviết vận dụng kết hợp các phương pháp so sánh, đối chiếu, tổng hợp, phân tích

và đặc biệt là phương pháp phân tích luật viết để tiến hành đánh giá, phân tích,bình luận những quy định của pháp luật trong tổ chức và hoạt động của Tổ chứcphát triển quỹ đất, cũng như trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài Lời cảm ơn, Lời nói đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo

và Phụ lục, đề tài được chia thành 03 chương và trình bày theo trình tự từ cơ sở

lý luận đến các quy định của pháp luật có liên quan và sau cùng là thực tiễn vàhướng hoàn thiện Cụ thể:

- Chương 1: Khái quát chung về giải phóng mặt bằng, bồi thường,

hỗ trơ, tái đỉnh cư

Chương này giới thiệu về các cơ sở lý luận chung nhất, từ các khái niệm

cơ bản đến quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư Sau đó, là hệ thống các cơ quan chỉ đạo và thực hiện nhiệm vụbồi thường, hỗ trợ, tái định cư hiện nay Đồng thời, phân tích vai trò, cũng như sựcần thiết phải thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất Sau cùng, trên cơ sở các quyđịnh có liên quan và kiến thức thực tiễn, người viết tóm lượt trình tự tiến hànhthu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Qua đó, làm nền tảng lý luận để thựchiện chương 2

- Chương 2: Quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của

so sánh, đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn để tìm ra hướng hoàn thiện cho vấn

đề nghiên cứu

- Chương 3: Thực tiễn tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển

quỹ đất và hướng hoàn thiện

Chương này tập trung phân tích thực tiễn tổ chức và hoạt động của Trungtâm phát triển quỹ đất thành phố cần Thơ và Tổ chức phát triển quỹ đất huyệnPhong Điền thành phố cần Thơ Sau đó, hệ thống lại những thuận lợi và khókhăn trong tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất ở hai khía cạnhpháp lý và thực tiễn Sau cùng, đưa ra một số đề xuất nhằm góp phần hoàn thiệncác quy định có liên quan đến tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹđất nói riêng, trong lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng, khai thác vàphát triển quỹ đất nói chung

Do thời gian nghiên cứu có hạn và có phần hạn chế về kiến thức chuyênmôn và thực tiễn, nên trong quá trình nghiên cứu đề tài sẽ không tránh khỏinhững thiếu sót, rất mong nhận được những ý kiến nhận xét, đóng góp tận tình,quý báu từ quý Thầy, Cô và các bạn để người viết củng cố, bổ sung thêm kiếnthức và điều chỉnh đề tài nghiên cứu được hoàn chỉnh hơn

Khoản 5 Điều 4 Luật Đất đai năm 2003.

CHƯƠNG1 KHÁI QUÁT CHUNG VÈ GIẢI PHÓNG MẬT BẰNG BỒI THƯỜNG HÔ TRỢ, TÁI ĐỊNH cư

'ỉs.ÊBvêS'

Với tốc độ đô thị hóa ngày một nhanh chóng như hiện nay, vẩn đề giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất để xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật - xã hội càng trở nên bức thiết và đi cùng với nó là các chế định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Vậy, thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là gì? Lịch sử hình thành và phát triển ra sao? Do cơ quan nào thực hiện ? Đe giải đáp những vấn đề cơ bản trên, trong chương này lần lượt trình bày các vẩn đề về: (i) một số khái niệm cơ bản trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và lịch sử phát triển của chế định bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng như hệ thống các cơ quan chỉ đạo và thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng hiện nay; ịii) sự cần thiết và vai trò của Tổ chức phát triển quỹ đất, trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

1.1 Tổng quan về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1.1.1 Một số khái niệm cơ bản trong giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Thu hồi đất

Là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đấthoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản

lý theo quy định của Luật Đất đai.3

Việc Nhà nước thu hồi đất sẽ chấm dứt quyền sử dụng đất của cá nhân,

tổ chức đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất bởi một quyết định hành chính.Tuy nhiên, Nhà nước không tùy tiện tiến hành việc thu hồi đất, mà việc thu hồiđất của Nhà nước phải thực hiện theo đúng các quy định của pháp luật Đồngthời, trong những trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế Nhà nước phải tiến hành bồithường về đất đai và tài sản cho người có đất bị thu hồi Luật Đất đai năm 2003

có những quy định cụ thể về các trường hợp thu hồi đất (Điều 38); các trường

Xem thêm Điều 38 Luật Đất đai năm 2003.

5 TS Phan Trung Hiền, Giáo trình Luật Hành chính đô thị, nông thôn, Đại học cần Thơ, tháng 02/2009,

tr 54-55.

hợp bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi (Điều 42) và nhữngtrường họp thu hồi đất nhưng chủ thể có đất bị thu hồi không được bồi thường(Điều 43)

Việc thu hồi đất có thể có rất nhiều lý do4, ví dụ như người sử dụng đất

vi phạm các quy tắc về quản lý và sử dụng đất (thu hồi đất do vi phạm pháp luậtđất đai), hoặc do người sử dụng đất trả lại Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứucủa đề tài, người viết chỉ tập trung vào các trường họp thu hồi đất do thực hiệnquy hoạch xây dựng, nên cần đất để phục vụ các mục đích công cộng, quốcphòng, an ninh hoặc để phát triển kinh tế theo đồ án quy hoạch xây dựng đã được

cơ quan có thẩm quyền phê duyệt Do vậy, thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng

có một số đặc điểm:5

> Vì mục đích công cộng hoặc phát triển kinh tế;

> Theo quy hoạch xây dựng đã được duyệt (quy hoạch, kế hoạch sửdụng đất; quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch xây dựng đô thị; quyhoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn);

> Do cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền tiến hành;

> Theo những trình tự, thủ tục do pháp luật quy định;

> Việc thu hồi đất gắn với việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Giải phóng mặt bằng

Khái niệm giải phóng mặt bằng được sử dụng trong hai trường hợp: (i)giải phóng mặt bằng có gắn với việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tức thực hiệncác “thủ tục” cần thiết để tiếp nhận mặt bằng từ người dân bị thu hồi đất; (ii) giảiphóng mặt bằng không gắn với bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tức việc giảiphóng mặt bằng được thực hiện trên thực địa để bàn giao “mặt bằng sạch” chođơn vị thi công Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chỉ trình bàykhái niệm giải phóng mặt bằng ừong trường họp có gắn với việc bồi thường, hỗtrợ, tái định cư

Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đếnviệc di dời nhà cửa, các công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi và một bộ phận

Xem thêm “Luận văn: Tìm hiểu chính sách đền bù thiệt hại, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất’,

httD://forum.websinhvien.com/showthread.php?t=4221#axzzlJkHhrbGe [truy cập 15-4-2011].

7 Bồi thường là đền bù bằng tiền nhũng thiệt hại về vật chất mà mình phải chịu trách nhiệm, Từ điển tiếng

1997, tr 79.

2003).

cư của dự án đến khi tiếp nhận mặt bằng từ người dân bị thu hồi đất trên thựcđịa.6

Để có thể giải phóng mặt bằng, chủ đầu tư và tổ chức làm nhiệm vụ bồithường, hỗ trợ, tái định cư phải thực hiện rất nhiều công việc như: lập phưomg ánbồi thường, hỗ trợ, tái định cư, kiểm kê và áp giá tài sản, chi trả tiền bồi thường,

hỗ trợ để tiếp nhận mặt bằng từ phía người dân bị thu hồi đất

- Bồi thường 7 khỉ Nhà nước thu hồi đất

Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất8 đối với diện tích đất

bị thu hồi cho người bị thu hồi đất9 Bồi thường là sự “đền trả lại” một cáchtương xứng tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây thiệt hại đã gây ra đối với chủthể bị thiệt hại Trong quy hoạch xây dựng, thiệt hại gây ra có thể là thiệt hại vậtchất hoặc thiệt hại phi vật chất

- Hỗ trợ khỉ Nhà nước thu hồi đất

Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghềmới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới10 Ngoài cáchình thức hỗ trợ trên, khi thu hồi đất, đặc biệt là đối với đất sản xuất nông nghiệpthì người bị thu hồi đất còn được nhận thêm một số khoản hỗ trợ khác như: hỗtrợ về cây trồng, giống vật nuôi; hỗ ừợ ổn định đời sống và sản xuất -11

- Tái định cư khỉ Nhà nước thu hồi đất

Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là biện pháp nhằm ổn định, khôiphục đời sống cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án và được đặt ra với các hộkhông còn đất ở hoặc diện tích đất còn lại không đủ để ở sau khi bị thu hồi đất,

Xem thêm Chương V Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Mục 3 Nghị định 69/2010/NĐ-CP.

13 TS Phan Trang Hiền, Giáo trình Luật Hành chính đô thị, nông thôn, Đại học cần Thơ, tháng 02/2009,

tr 55.

nhằm tái lập nơi ở mới “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” Có hai hình thức tái địnhcư: (i) tái định cư tập trung gồm giao nhà tái định cư hoặc đất tái định cư; (ii) táiđịnh cư phân tán bằng tiền (bồi thường bằng tiền để các hộ dân tự lo nơi ở mới)

Điều kiện xét tái định cư thực hiện theo quy định của pháp luật.12

Qua việc tìm hiểu những khái niệm cơ bản trên, người viết tiếp tục trìnhbày quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư cũng như các cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặtbằng qua các thời kỳ

1.1.2 Quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Mặc dù Luật Đất đai phát triển qua nhiều giai đoạn, tuy nhiên, vấn đề vềgiải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chỉ đặt ra trên thực tế khinước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường Vì vậy, đề tài giải phóng mặt bằng,bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có thể tạm chia thành 03 giai đoạn: (i) trước LuậtĐất đai năm 1993; (ii) từ Luật Đất đai năm 1993 đến trước Luật Đất đai năm2003; (iii) từ Luật Đất đai 2003 đến nay

I.I.2.I Giai đoạn trước Luật đất đai năm 1993

Nhìn chung, giai đoạn này công tác giải phóng mặt bằng còn đơn giản,đặt lợi ích xã hội, cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân một cách mạnh mẽ Hơnnữa, người sử dụng đất trước năm 1993 chỉ có những quyền năng rất hạn chế, đấtđai lại không được xem là một loại tài sản lưu thông trên thị trường nên nếu có

“giải tỏa” cho những dự án công cộng, thì tài sản trên đất được bồi hoàn cho chủ

sở hữu tài sản, nhưng đất đai thì chủ yếu là hoán đổi Do đất đai không xem là tàisản “có giá” nên sự hoán đổi mang tính chất tượng trưng, cung cấp những điềukiện “hoán đổi” để người sử dụng đất có thể “sống được” Điều này dựa trên cơ

sở lý luận: đất đai thuộc sở hữu của toàn dân, do Nhà nước quản lý; người sửdụng đất được Nhà nước giao, nên khi cần thì Nhà nước có thể “lấy lại” và “giaolại” một thửa đất khác.13

I.I.2.2 Giai đoạn từ Luật Đất đai năm 1993 đến trước Luật Đất

đai năm 2003

Luật Đất đai năm 1993 (sau đây gọi là Luật Đất đai 1993) bắt đầu ghinhận quyền năng của người sử dụng đất trong một nền kinh tế thị trường Đất đai

có giá và vì vậy phải được bồi thường tương xứng khi nhà nước thu hồi vào mụcđích công cộng, quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia

Luật Đất đai 1993 quy định cụ thể những trường họp thu hồi đất và đền

bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 26, Điều 27, Khoản 6 Điều 73) Cácquy định trên của Luật được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 90/1994/NĐ-CPngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ ban hành quy định về việc đền bù thiệthại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng Nghị định 90/1994/NĐ-CP ban hành Bản quy địnhbồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nguyên tắc bồi thường làNhà nước thu hồi loại (hạng) đất nào thì bồi thường bằng loại (hạng) đất đó,trường họp không có đất hoặc người bị thu hồi đất không muốn nhận đất, thì

được bồi thường bằng tiền với giá trị tính theo giá đất do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể trong phạm vỉ khung giá đất do Chỉnh phủ quy định Tài sản

gắn liền với đất được bồi thường theo phần giá trị tài sản còn lại được tính theogiá quy định của Nhà nước

Tuy nhiên, Nghị định 90/1994/NĐ-CP không quy định về mức hỗ ừợ để

di chuyển chỗ ở, thời gian ngừng việc làm, đào tạo nghề nghiệp mới Nghị địnhnày cũng không quy định về cơ chế thực hiện tái định cư mà chủ yếu là bồithường nhà ở bằng tiền để xây dựng mới Trong giai đoạn này, nhiệm vụ thựchiện công tác đền bù thiệt hại về đất và tài sản cho người bị thu hồi đất được giao

cho Ban chỉ đạo thu hồi đất Cụ thể, khi có quyết định thu hồi đất của cơ quan

Nhà nước có thẩm quyền, thì Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương (sau đây viết tắt là UBND cấp tỉnh) lập Ban chỉ đạo thu hồi đất để thammưu cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện việc đền bù thiệt hại đất và tài sảncho người bị thu hồi đất Chủ tịch UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm quyết địnhphương án đền bù theo đề nghị của Ban chỉ đạo thu hồi đất và chịu trách nhiệm

về quyết định của mình Tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi được quyền kê khaidiện tích đất, hạng đất, loại đất, vị trí của đất, số lượng tài sản hiện có trên đấtgửi Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây viết tắt là UBND cấp xã) nơi

có đất bị thu hồi UBND cấp xã kiểm tra, xác nhận vào từng bản kê khai, sau đótổng hợp lại báo cáo cho Uỷ ban nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố thuộctỉnh (sau đây viết tắt là UBND cấp huyện) và gửi cho Ban chỉ đạo thu hồi đất cấp

Xem thêm Điều 14 và Điều 15 Nghị định 90/1994/NĐ-CP.

15 Xem thêm Điều 19 Bảng quy định về khung giá đền bù, trợ cấp di chuyển nhà ở và vật kiến trúc khác nằm trên và ven kinh rạch, ven sông và các khu vực nhà lụp xụp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh ban

quy định giả đất để tính bồi thường là giá đất do ủy ban nhân dân cấp Tỉnh quy định, nhưng được nhân với hệ sổ K sao cho phù họp với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường Người bị thu hồi đất có nhà ở chỉ được bồi

thường diện tích đất ở đúng định mức do UBND cấp tỉnh quy định16 Tài sản gắnliền với đất được bồi thường theo giá trị còn lại và cộng với một tỉ lệ phần trămcủa giá trị này nhưng tổng không vượt quá 100% và không nhỏ hơn 60% giá ừịban đầu của căn nhà đó Ngoài ra, đối với việc đền bù thiệt hại đối với đất ở tại

đô thị, nếu người có đất ở bị thu hồi không nhận nhà, tiền hoặc tái định cư ở nội

đô thị, mà xin được nhận đất ở thuộc khu vực ngoại thành thì ngoài mức đền bùđược hưởng theo quy định còn được trợ cấp một khoản tiền bằng 10% giá ữị củađất bị thu hồi.17

Bên cạnh giá trị bồi thường, Nghị định 22/1998/NĐ-CP đã đề cập đếncác khoản hỗ trợ cho người bị thu hồi đất như hỗ trợ ổn định sản xuất, ổn địnhđời sống, di chuyển chỗ ở, đào tạo nghề mới Đồng thời, Nghị định này cũng quyđịnh chi tiết về việc xây dựng các khu tái định cư và bố trí người bị thu hồi đấtvào ở các khu tái định cư18 Nghị định 22/1998/NĐ-CP với các quy định mới đã

Xem thêm Điều 32 Nghị định 22/1998/NĐ-CP.

20 Xem thêm Mục 7 Những quy định về kỹ thuật, trinh tự khi tiến hành giải phóng mặt bằng phục vụ các

dự án xây dựng công trình giao thông được ban hành kèm theo Quyết định số 592/1999/GTVT-CGĐ

những quy định về kỹ

công trình giao thông.

giúp rút ngắn khoảng cách giữa giá đất do Nhà nước ban hành với giá đất trên thịtrường Song song đó, Nghị định 22/1998/NĐ-CP có những quy định mới so vớiNghị định 90/1994/NĐ-CP về tổ chức làm nhiệm vụ đền bù thiệt hại, giải phóngmặt bằng Cụ thể, Nghị định 22/1998/NĐ-CP giao nhiệm vụ đền bù thiệt hại, giảiphóng mặt bằng cho Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng

Theo đó, căn cứ vào quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nước cóthẩm quyền; căn cứ vào quy mô, đặc điểm và tính chất của từng dự án, UBNDcấp tỉnh chỉ đạo thành lập Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng ở cấphuyện Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng có trách nhiệm giúpUBND cùng cấp thẩm định phương án bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng,trình Hội đồng thẩm định cấp tỉnh thẩm định sau đó trình Chủ tịch UBND cấptỉnh phê duyệt và tổ chức thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng theo phương

án đã được phê duyệt19 Tuy nhiên, đối với các dự án xây dựng công trình giaothông thì ở cấp tỉnh, tùy vào điều kiện tại từng địa phương có thể thành lập mộtHội đồng đền bù giải phóng mặt bằng hoặc Ban giải phóng mặt bằng do Phó chủtịch UBND cấp tỉnh làm Giám đốc hoặc Trưởng ban, để chỉ đạo công tác giảiphóng mặt bằng và thẩm định phương án giải phóng mặt bằng Ở cấp huyện vàcấp xã, có một Ban giải phóng mặt bằng ở từng cấp do Chủ tịch hoặc Phó chủtịch UBND cùng cấp làm trưởng ban UBND cấp tỉnh thống nhất với chủ đầu tư

và ra quyết định giao cho cấp có đủ tư cách pháp nhân để ký hợp đồng về triểnkhai công tác giải phóng mặt bằng với chủ đầu tư.20

Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ mà bồi thường và giải phóng mặt bằng trởthành một vấn đề “nóng” trong xã hội Sự không “bắt kịp” về giá đất trong cácquy định so với thực tế, nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ thực thicông tác này, sự chuyển biến giá cả nhanh chóng trong các com “sốt” đất đã dẫnbồi thường và giải phóng mặt bằng trở thành vấn đề khiếu nại, khiếu kiện với sốlượng nhiều nhất, với nhiều mức độ gay gắt nhất Chính vì vậy, đòi hỏi các nhà

TS Phan Trang Hiền, Giáo trình Luật Hành chính đô thị, nông thôn, Đại học cần Thơ, tháng 02/2009,

tr 55.

làm luật phải quan tâm hom nữa đến các quy định về bồi thường và giải phóngmặt bằng.21

I.I.2.3 Giai đoạn từ Luật Đất đai năm 2003 đến nay

Luật Đất đai năm 2003 (sau đây gọi là Luật Đất đai 2003) đã đưa ra cơchế chuyển đổi đất đai tự nguyện, dựa trên thỏa thuận hai bên giữa nhà đầu tư vànhững người đang sử dụng đất về việc chuyển nhượng đất, thuê hay góp vốnbằng quyền sử dụng đất Cơ chế thu hồi đất đai bắt buộc được thực hiện ừên cơ

sở những quyết định hành chính do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền banhành

Cụ thể hóa Luật Đất đai 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhànước thu hồi đất ra đời để thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP, đây là Nghị địnhquy định chi tiết cơ chế chuyển đổi đất đai bắt buộc Nghị định 197/2004/NĐ-CPquy định đầy đủ về: (i) những trường họp được nhận bồi thường về đất, về tài sảngắn liền với đất; (ii) tăng thêm giá trị bồi thường cho đất nông nghiệp là đất vườngắn liền với nhà ở, đất nông nghiệp trong khu dân cư và tiếp giáp với khu dân cư;

(iii) các giải pháp cụ thể để hỗ trợ cho người bị thiệt hại do thu hồi đất để ổn địnhcuộc sống, công việc, đào tạo nghề và các hỗ trợ khác phù hợp với nguyện vọngchính đáng của người bị thiệt hại; (iv) trình tự, thủ tục thực hiện cụ thể và tráchnhiệm thực hiện của từng tổ chức, cá nhân có liên quan

Tiếp theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày

25 tháng 5 năm 2007 quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sửdụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất (sauđây gọi là Nghị định 84/2007/NĐ-CP) Một số nội dung chủ yếu của Nghị địnhnày gồm: (i) quy định cụ thể về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chonhững người đang sử dụng đất mà còn thiếu các thủ tục pháp lý về quyền sửdụng đất; (ii) quy định cụ thể để giải quyết việc bồi thường cho những ngườiđang sử dụng đất mà không có giấy tờ pháp lý về đất; (iii) tăng thêm tiền bồithường cho đất nông nghiệp là đất vườn gắn với nhà ở, đất nông nghiệp trongkhu dân cư và tiếp giáp với khu dân cư; (iv) quy định cụ thể về trình tự, thủ tục

Gs Ts Đặng Hùng Võ, “Báo cáo đề xuất về hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hồi đất và cơ chế chưyấi đổi đất đai tự nguyện ở Việt Nam”, Hà Nội, 2009, tr 68-69.

23 Xem thêm Khoản 1 Điều 39 Nghị định 197/2004/NĐ-CP.

Minh, Trang tâm phát

phát triển quỹ đất và

thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để tăng tính công khai, minh bạch vàbảo đảm quyền lợi cho người bị thu hồi đất ,22

Trong giai đoạn này, tùy vào tình hình thực tế ở địa phương, UBND cấptỉnh giao việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho Hội đồng bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư hoặc Tổ chức phát triển quỹ đất23 Ngoài ra, trên thực tế, ngoàihai cơ quan trên còn có một cơ quan vừa là cơ quan tham mưu, giúp việc cho Hộiđồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vừa có thể độc lập tiến hành công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư là Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

Trong giai đoạn này, tuy đã có quy định về việc thành lập Tổ chức phát triển quỹđất ở các địa phương24, nhưng chỉ có một số địa phương thành lập cơ quan này

Vì vậy trên thực tế, việc thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằngchủ yếu được thực hiện từ sự phối hợp của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư với Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

Nhằm cụ thể hóa thêm những quy định của Luật Đất đai 2003 và sửa đổi,

bổ sung các Nghị định liên quan đến lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư trước đây, Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm

2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồiđất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Và tiếp đó, Thông tư 14/2008/TT-BTNMTngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồithường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất(sau đây gọi là Thông tư 14/2009/TT-BTNMT) đã tạo nên những điểm nhấn mớitrong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng hiện còn nhiều vướng mắc,chẳng hạn như quy định về giá đất bồi thường trong một số trường họp có thểvượt khung giá do Chính phủ quy định, việc lấy ý kiến của người dân trong vùngquy hoạch, về trình tự, thủ tục thu hồi đất

Xem thêm Điều 25 Nghị định 69/2009/NĐ-CP và Thông tư liên tịch BTC Vấn đề này sẽ được trình bày cụ thể hơn ở mục 1.3.1 và mục 1.3.2 Chương 1.

Hiện nay, nhiệm vụ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn được giao chohai cơ quan là Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và Tổ chức phát triển quỹđất Tuy nhiên, hiện nay cơ cấu tổ chức và hoạt động của hai cơ quan này đã có

sự thay đổi so với quy định trước đây.25

Nhìn chung, cho đến hiện nay, tất cả các vấn đề thực tế xung quanh côngtác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn còn nhiều bất cập,khiếu nại tăng cao Theo một báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tronggiai đoạn từ năm 2005 - 2007, Bộ này đã tiếp nhận 29.648 lượt đơn, bình quângần 10.000 lượt đơn/năm Lượng đom thư khiếu nại chủ yếu liên quan đến việcthu hồi đất và giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án, chiếm 98,9% tổng lượngđơn thư26 Thêm vào đó, tình hạng “rò rĩ” quy hoạch vẫn còn, việc không minhbạch trong thủ tục vẫn tiếp diễn, một bộ phận người dân và cán bộ thực hiệnnhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa có sự hiểu biết tốt về các quy địnhcủa pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, về giải quyết khiếu nại

Sau khi tìm hiểu về quá trình phát triển của chế định giải phóng mặtbằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các cơ quan làm nhiệm vụ bồi thường, hỗtrợ, tái định cư qua các thòi kỳ Mục tiếp theo trình bày hệ thống các cơ quan chỉđạo trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.2 Hề thống các cơ quan chỉ đao vỉềc thưc hiền nhiêm vu bồi thường,

hỗ trơ, tái đỉnh cư 1.2.1 Các cơ quan có thẩm quyền chung 1.2.1.1 Chính phủ

Chính phủ với vai trò là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất, thốngnhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội 27

Đồng thời, Chính phủ còn lãnh đạo công tác của các Bộ, các cơ quan ngang Bộ,UBND các cấp và thống nhất quản lý việc xây dựng, phát triển nền kinh tếquốc gia ,28 Bên cạnh đó, Chính phủ còn là cơ quan thống nhất quản lý nhà

Xem thêm Khoản 2 Điều 7 Luật Đất đai 2003.

30 Xem thêm Khoản 6 Điều 42 Luật Đất đai 2003.

197/2004/NĐ-CP.

nước về đất đai trong phạm vi cả nước29 và được giao thẩm quyền quy định việcbồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thuhồi đất30 Điều này được minh chứng trong thời gian qua, Chính phủ đã ban hànhnhiều Nghị định để điều chỉnh trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư Ví dụ như, Nghị định 22/1998/NĐ-CP, Nghị định197/2004/NĐ-CP, Nghị định 69/2009/NĐ-CP Từ đó cho thấy, Chính phủ giữvai trò là cơ quan hành chính Nhà nước chỉ đạo cao nhất trong lmh vực bồithường, hỗ trợ, tái định cư

I.2.I.2 ủy ban nhân dân các cấp

Với vai trò là cơ quan nhà nước có thẩm quyền chung ở địa phương,trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Uỷ ban nhândân các cấp có trách nhiệm như sau:31

ĩs ủy ban nhân dân cấp tỉnh

ủy ban nhân dân cấp tỉnh là cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyềnchung cao nhất ở địa phương, cơ quan này có trách nhiệm và quyền hạn tronglĩnh vực thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như sau:

Thứ nhất, chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá

nhân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện giải phóng mặtbằng theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Thứ hai, chỉ đạo các sở, ban ngành và Uỷ ban nhân dân cấp huyện:

+ Lập dự án tái định cư, khu tái định cư để phục vụ cho việc thuhồi đất;

+ Lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩmquyền

Thứ ba, phê duyệt hoặc phân cấp cho Uỷ ban nhân dân cấp huyện

phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Thứ tư, phê duyệt giá đất; ban hành bảng giá tài sản tính bồi

thường, quy định các mức hỗ trợ và các biện pháp hỗ trợ theo thẩm quyền;

Xem thêm Khoản 2 Điều 43 Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Khoản 1 Điều 55 Quy định về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phổ cần Thơ (ban hành kèm theo Quyết định 12/2010/QĐ-UBND).

phương án bố trí tái định cư, phương án đào tạo chuyển đổi nghề theo thẩmquyền được giao

Thứ năm, chỉ đạo các cơ quan có liên quan thực hiện việc giải

quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theothẩm quyền pháp luật quy định

Thứ sáu, bảo đảm sự khách quan, công bằng khi xem xét và quyết

định việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo thẩmquyền được pháp luật quy định

Thứ bảy, quyết định hoặc phân cấp cho Uỷ ban nhân dân cấp huyện

cưỡng chế đối với các trường họp cố tình không thực hiện quyết định thu hồi đấtcủa Nhà nước theo thẩm quyền

Thứ chín, chỉ đạo kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư

Ngoài ra, UBND cấp tỉnh còn có trách nhiệm và quyền hạn trong việcban hành văn bản hướng dẫn, chi tiết hóa các văn bản quy phạm pháp luật củacấp trên trong lĩnh vực thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để áp dụngthống nhất trên địa bàn mình quản lý

ủy ban nhân dân cấp huyện:

Được sự phân cấp quản lý của UBND cấp tỉnh, trong lĩnh vực thu hồiđất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư UBND cấp huyện có nhiệm vụ và quyềnhạn:32

Thứ nhất, chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá

nhân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện giải phóng mặtbằng theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Thứ hai, chỉ đạo Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cùng

cấp lập và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; thựchiện phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo phân cấp của Uỷban nhân dân cấp tỉnh

Xem thêm Khoản 3 Điều 43 Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Khoản 2 Điều 55 Quy định về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố cần Thơ (ban hành kèm theo Quyết định 12/2010/QĐ-UBND).

2003.

Thứ ba, phối hợp với các sở, ban, ngành, các tổ chức và chủ đầu tư

thực hiện dự án đầu tư xây dựng, phương án tạo lập các khu tái định cư tại địaphương theo phân cấp của Uỷban nhân dân cấp tỉnh

Thứ tư, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ

trợ và tái định cư theo thẩm quyền được giao; ra quyết định cưỡng chế và tổ chứccưỡng chế đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền; phối hợp với các cơ quanchức năng tổ chức thực hiện việc cưỡng theo quyết định của cơ quan có thẩmquyền

T& ủy ban nhân dân cấp xã:

Bên cạnh chức năng là cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chung ởđịa phương, trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư UBNDcấp xã có trách nhiệm:33

Thứ nhất, tổ chức tuyên truyền về mục đích thu hồi đất, chính sách

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án

Thứ hai, phối hợp với Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

thực hiện xác nhận đất đai, tài sản của người bị thu hồi

Thứ ba, phối hợp và tạo điều kiện hỗ trợ cho việc chi trả tiền bồi

thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất và tạo điều kiện choviệc giải phóng mặt bằng

1.2.2 Các cơ quan có thẩm quyền chuyên môn I.2.2.I Bộ Tài nguyên và Môi trường

Ở Trung ương, trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngoài các

cơ quan có liên quan như: Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn, Bộ Nội vụ thì Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan chịu trách nhiệmtrước Chính phủ trong việc quản lý nhà nước về đất đai34, trong đó có lĩnh vựcbồi thường, hỗ trợ, tái định cư35 Tuy nhiên, trong cơ cấu tổ chức của Bộ Tài

Xem thêm Phụ lục số 01 Sơ đồ tổ chức của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

37 Xem thêm Khoản 7 Điều 2 Quyết định số 134/2008/QĐ-TTg ngày 02 tháng 10 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Quản lý đất

nguyên và Môi trường36 thì chỉ có Tổng cục Quản lý đất đai thuộc Bộ Tài nguyên

và Môi trường và Cục Kinh tế và Phát triển đất (thuộc Tổng cục Quản lý đất đai)

là hai cơ quan giữa vai trò trung tâm trong việc chỉ đạo thực hiện công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư Vì vậy trong mục này, trình bày về vị trí, chức năng,nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng cục Quản lý đất đai và Cục Kinh tế và Pháttriển đất.37

Vị trí, chức năng của Tổng cục Quản lý đất đai và Cục Kinh tế và Phát triển đất 38

^ Tổng cục Quản lý đất đai

Tổng cục Quản lý đất đai là cơ quan trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môitrường, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môitrường quản lý nhà nước về đất đai trong phạm vi cả nước; thực hiện các dịch vụcông theo quy định của pháp luật

^ Cục Kinh tế và Phát triển đất

Cục Kinh tế và Phát triển đất là tổ chức trực thuộc Tổng cục Quản lý đấtđai, có chức năng giúp Tổng cục trưởng quản lý nhà nước trong việc xây dựng cơchế, chính sách tài chính về đất đai; định giá đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất; phát triển quỹ đất; quản lý và phát triển thị trườngquyền sử dụng đất trong thị trường bất động sản theo quy định của pháp luật

dẫn xử lý những vướng mắc về giá đất, giá tài sản gắn liền với đất và chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo đề nghị của ủy ban nhân dân cấp tinh; hướng dẫn việc xác định người sứ dụng đất thuộc đối tượng được bồi thường, được hỗ trợ hoặc không được bồi thường, không được hỗ trợ làm cơ sở cho việc tính bồi thường, hỗ trợ; cấp Giấy chứng nhận quyền sử dựng đất và quyền sở hữu, sứ dụng tài sản gắn liền với đất cho người tái định cư; quy định và hướng dẫn về quản lý đất đai trong khu tái định cư.

Xem Mục 1 Phần I Thông tư liên tịch số 03/2008/1'1'LT-BTNMT-BNV ngày 15 tháng 7 năm 2008 của

Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về tài nguyên và môi trường thuộc ủy ban nhân dân các cấp (sau đây gọi tắt là

lý và chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnhvực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Hai cơ quan này có nhiệm vụ, quyền hạn nhưsau:

Chủ trì, phối họp với các Bộ, cơ quan có liên quan xây dựng, trình

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơquan có thẩm quyền ban hành, sửa đổi, bổ sung chính sách về bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Trình Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành văn bảnhướng dẫn việc xác định người sử dụng đất thuộc đối tượng được bồi thường,được hỗ trợ hoặc không được bồi thường, không được hỗ trợ làm cơ sở cho việctính bồi thường, hỗ trợ; kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm pháp luật trong việccưỡng chế thu hồi đất; thống kê quỹ đất thu hồi và chi phí bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Chỉ đạo các ngành, địa phương, các tổ chức trong việc xử lý nhữngkhó khăn, vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quản lý, sử dụng đấtsau khi giải phóng mặt bằng

1.2.2.2 Sở Tài nguyền và Môi trường

Sở Tài nguyên và Môi trường với địa vị pháp lý là cơ quan chuyên mônthuộc UBND cấp tỉnh, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực tàinguyên và môi trường39 Do đó, trong lĩnh giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư ở địa phương Sở này có nhiệm vụ và quyền hạn:

Xem thêm Khoản 4 Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP và Điều 22 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT Tuy nhiên, vói việc giao thẩm quyền chủ trì, phối họp thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư cho Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ thiếu tính khách quan và dễ phát sinh tiêu cực (xem thêm Mục 2.1 Chương 2).

01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC.

Thứ nhất, hướng dẫn việc xác định diện tích đất, loại đất, hạng đất

và điều kiện được bồi thường, đất không được bồi thường khi Nhà nước thu hồiđất

Thứ hai, hướng dẫn việc xác định quy mô diện tích đất thuộc đối

tượng được bồi thường hoặc không được bồi thường, mức độ bồi thường hoặc hỗtrợ cho từng người sử dụng đất bị thu hồi làm cơ sở cho việc tính toán bồi thường

và hỗ trợ cho từng đối tượng

Thứ ba, chủ trì phối hợp với Sở Ke hoạch và Đầu tư, Sở Xây dựng

trinh Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định phạm vi thu hồi đất của từng dự án

Ngoài ra, theo quy định tại Khoản 4 Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

và Điều 22 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT thì Sở Tài nguyên và Môi trườngđược giao thêm trách nhiệm và thẩm quyền chủ trì, phối hợp với các cơ quan cóliên quan thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trườnghợp thu hồi đất có liên quan từ hai (02) quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnhtrở lên.40

Qua việc tìm hiểu các cơ quan giữ vai trò chỉ đạo trong việc thực hiệnnhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Mục tiếp theo trình bày về các cơ quanthực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gồm: (i) Tổ chức phát triểnquỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện, trong đó, nêu có phân tích sự cần thiết, hợp lý củaviệc chuyển đổi từ Ban bồi thường thiệt hại, giải phóng mặt bằng thành Tổ chứcphát triển quỹ đất; (ii) Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3 Các Ctf quan làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1.3.1 Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện 41

Theo quy định của pháp luật hiện hành, Tổ chức phát triển quỹ đất cấptỉnh và cấp huyện là các cơ quan chuyên trách thực hiện công tác bồi thường, hỗtrợ, tái định cư

Xem Điều 1 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC.

43 Ví dụ như, chức năng tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tạo quỹ đất để đấu giá quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất

44 Xem thêm Mục 2.4 Chương 2.

trình bày cụ thể ở

1.3.1.1 Vị trí, chức năng của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh

- Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh là đơn vị trực thuộc Sở Tài nguyên

và Môi trường, do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập theo đề nghị của Giámđốc Sở Tài nguyên và Môi trường và Giám đốc Sở Nội vụ Tổ chức phát triểnquỹ đất cấp huyện là đơn vị trực thuộc UBND cấp huyện, do UBND cấp tỉnhquyết định thành lập theo đề nghị của Chủ tịch UBND cấp huyện và Giám đốc

Sở Nội vụ

- Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp có thu tự bảo đảm mộtphần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động, có tư cách pháp nhân, có trụ sở và con dấuriêng; được mở tài khoản tại Kho bạc nhà nước và các tổ chức tín dụng để hoạtđộng theo quy định của pháp luật

- Mặc dù Khoản 1 Điều 1 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC,quy định Tổ chức phát triển quỹ đất có nhiều chức năng42 43 Tuy nhiên, tóm gọn lạithì cơ quan này có hai chức năng chính là: (i) bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; (ii)khai thác và phát triển quỹ đất.44

1.3.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Tổ chức phát triển quỹ đất

cấp tỉnh và cấp huyện.

Theo quy định tại Điều 2 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-B TCthì Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện có cùng nhiệm vụ và quyềnhạn45 Tuy nhiên trên thực tế, do Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện đượcthành lập trên cơ sở chuyển đổi từ Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

Nhận xét này được tác giả rút ra trên cơ sở kiến thức thực tiễn mà tác giả đã có được trong khoản thòi gian thực tập tại Tổ chức phát triển quỹ đất huyện Phong Điền, thành phố cần Thơ và từ việc tham khảo

ý kiến của một số cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố cần Thơ.

đai 2003

Điều 10 Nghị định181/2004/NĐ-CP (quy địnhnày đã hết hiệu lực thi hành)

38/2004/TTLT-BTNMT-BNV(quy định này đã hết hiệu lựcthi hành)

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP

- Thông tư BTNMT

01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

Được thành lập theo nhu cầucủa địa phương, không có cơ sởpháp lý rõ ràng, chủ yếu căn cứvào Nghị định 43/2006/NĐ-CP

và các văn bản điều chỉnh tronglĩnh vực bồi thường và giảiphóng mặt bằng

Địa vị pháp

lý

- Là đơn vị sự nghiệp cóthu,

có tư cách pháp nhân

Tàinguyên và Môi trường, ở cấphuyện trực thuộc UBND cấp

- Là đơn vị sự nghiệp có thu,có

tư cách pháp nhân

- Ở cấp tỉnh và cấp huyện đềutrực thuộc UBND cùng cấp

Nhiệm vụ - Thực hiện bồi thường, hỗ

trợ, tái định cư khi Nhà nước

- Giúp UBND cấp tỉnh, cấphuyện và Hội đồng bồi thường

trước đây Vì vậy, Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện chỉ thực hiện nhiệm vụchủ yếu là tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quản lý quỹ đấtsau khi đã giải phóng mặt bằng và giúp việc cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư với vai trò là tổ chuyên viên giúp việc và là cơ quan tham mưu chính choHội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.46

13.13 Cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và

cấp huyện

Theo quy định tại Điều 3 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất được quy định như sau:

Tổ chức phát triển quỹ đất có Giám đốc và không quá 02 Phó Giámđốc (theo quy định trước đây là có Giám đốc và từ một đến 03 Phó Giám đốc);

việc bổ nhiệm và miễn nhiệm Giám đốc, Phó Giám đốc thực hiện theo phân cấpquản lý cán bộ của UBND cấp tỉnh, phù hợp với tiêu chuẩn, chức danh theo quyđịnh của pháp luật

Tổ chức phát triển quỹ đất được thành lập tối đa không quá 03phòng chuyên môn, nghiệp vụ (trước đây không quy định hạn chế số phòngchuyên môn nghiệp vụ như hiện nay); số lượng phòng chuyên môn, nghiệp vụthành lập căn cứ vào đặc điểm của từng địa phương và theo nhiệm vụ của Tổchức phát triển quỹ đất

Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường quy định cụ thể nhiệm vụ, quyềnhạn và cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh sau khi thống nhấtvới

Giám đốc Sở Nội vụ (quy định trước đây chỉ thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất ởcấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn củaTổ

chức phát triển quỹ đất); Chủ tịch UBND cấp huyện, quy định cụ thể nhiệm vụ,quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện theo đề nghịcủa Giám đốc Tổ chức phát triển quỹ đất và Trưởng Phòng Nội vụ cấp huyện

Để rõ hơn về sự khác nhau và việc cần thiết phải chuyển đổi từ Ban bồithường thiệt hại giải phóng mặt bằng thành Tổ chức phát triển quỹ đất, người viếttóm lượt qua bảng so sánh sau:

Điều kiện

thành lập

- Do Chủ tịch UBND cấp tỉnhquyết định thành lập theo quyđịnh của pháp luật

- Theo nhu cầu của địa phương,

do Chủ tịch UBND (tỉnh, huyện)quyết định thành lập

47 Thực tiễn trên địa bàn thành phố cần Thơ trong thòi gian qua cho thấy, các Ban bồi thường lúc đầu đều được thành lập ở tất cả các quận, huyện nhưng một thòi gian sau đều bị giải thể để nhập chung vói Ban quản lý dự án trực thuộc UBND cùng cấp hoặc nhập chung với Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất.

Bảng 1.1 So sánh Tồ chức phát triển quỹ đất với Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

Từ bảng so sánh trên cho thấy, so với Tổ chức phát triển quỹ đất thì địa

vị pháp lý của Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng (sau đây viết tắt làBan bồi thường) không được thể hiện một cách rõ ràng trong các văn bản quyphạm pháp luật, chủ yếu được thành lập căn cứ vào nhu cầu ở địa phương và cóthể bị giải thể hoặc tách nhập với các đơn vị khác bất cứ lúc nào cơ quan có thẩmquyền ở địa phương cho là cần thiết47 Do đó, cơ quan này gặp nhiều khó khăn:

Thứ nhất, khó khăn trong việc sắp xếp, tổ chức đơn vị một cách ổn

định, chuyên nghiệp Bởi vì, nếu là một đơn vị sự nghiệp độc lập sẽ được sắpxếp, tổ chức khác với khi nhập chung với cơ quan khác (khác khi nhập chung vớiBan quản lý dự án hoặc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất)

Thứ hai, Ban bồi thường thiếu tính chủ động trong công tác và khó

khăn trong việc triển khai nhiệm vụ được giao, vì muốn xin chủ trương, quyếtđịnh thì lúc được xin phép trực tiếp từ UBND cùng cấp, lúc khác phải được sựđồng ý của thủ trưởng của đơn vị trực thuộc mới được tiếp tục xin chủ trương,quyết định của UBND

Thứ ba, vấn đề thu - chi gặp phải khó khăn lớn là không có quy

định hướng dẫn việc quản lý và sử dụng nguồn kinh phí mà Ban bồi thường thuđược, khi thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, với nguồn thukhác của các đơn vị khác khi nhập chung Vì vậy, dễ dẫn đến nhập nhằng trongviệc thu - chi và dễ xảy ra sai phạm do thu - chi không được rõ ràng

Xem thêm Mục 2.1 và Mục 2.4 Chương 2.

Ngoài ra, vì Ban bồi thường chỉ được giao quản lý quỹ đất đã giải phóngmặt bằng, mà không được khai thác quỹ đất này trong thòi gian chờ bàn giao chochủ đầu tư Do đó, đã không tạo được nguồn thu thêm cho ngân sách nhà nước vàcho Ban bồi thường, để đơn vị này chủ động hơn trong công tác, không phải phụthuộc vào nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước

Từ những vấn đề cơ bản trên cho thấy, việc chuyển đổi từ Ban bồithường thành Tổ chức phát triển quỹ đất là phù hợp Bởi vì, Tổ chức phát triểnquỹ đất có địa vị pháp lỹ rõ ràng, vững chắc, nguồn tài chính rõ ràng Thêm vào

đó, do Tổ chức phát triển quỹ đất được thực hiện việc khai thác quỹ đất đã thuhồi, đã tạo lập, phát triển, nên đơn vị này có thể tạo nguồn thu cho ngân sách nhànước và cho đơn vị mình, thông qua việc tổ chức bán đấu giá quyền sử dụng đấtđối với các khu đất được giao quản lý Nếu làm tốt công tác này, bên cạnh tạođược nguồn thu lớn thì Tổ chức phát triển quỹ đất còn có thể chủ động trong vấn

đề tạo mặt bằng sạch để thu hút đầu tư và chủ động hơn trong việc thực hiện bồithường, hỗ trợ, tái định cư Do đơn vị này chủ động được nguồn tài chính, có thểứng trước để thực hiện dự án mà không phải phụ thuộc vào ngân sách nhà nước

và vốn của chủ đầu tư như trước đây

Tóm lại, việc chuyển đổi từ Ban bồi thường thành Tổ chức phát triển quỹđất như hiện nay là phù hợp: (i) có thể kiện toàn lại Ban bồi thường trước đây đểhoạt động hiệu quả hơn; (ii) tạo được nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước vàcho chính Tổ chức phát triển quỹ đất do có thể đầu tư khai thác quỹ được giaoquản lý; (iii) chủ động hơn trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, vì

có thể chủ động về nguồn kinh phí phục vụ cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định

48

cư

1.3.2 Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện (sau đây viết tắt làHội đồng bồi thường) được thành lập khi có dự án cần thực hiện việc bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư, các thành viên trong Hội đồng bồi thường làm việc kiêmnhiệm Hội đồng bồi thường thực hiện nhiệm vụ trên cơ sở được sự tham mưu vàgiúp việc của Tổ chức phát triển quỹ đất (trước đây giúp việc cho Hội đồng bồithường là Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng) Sau khi hoàn thành dự

án thì Hội đồng bồi thường sẽ tự giải thể 48

Xem thêm Điều 25 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

50 Trên thực tế số lượng người đại diện của những hộ có đất bị thu hồi có thể nhiều hơn con số trên, số lượng này phụ thuộc vào việc có bao nhiêu ấp, khu vực nằm trong dự án thì sẽ có bấy nhiêu người đại

cư trú để giới thiệu

197/2004/NĐ-CP.

1.3.2.1 CƠ cấu tổ chức của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư câp huyện

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện do lãnh đạo UBNDcấp huyện làm Chủ tịch Hội đồng (thường là Phó Chủ tịch UBND cấp huyện sẽlàm Chủ tịch Hội đồng), các thành viên của Hội đồng gồm:

Đại diện cơ quan Tài chính;

Đại diện cơ quan Tài nguyên và Môi trường;

Đại diện cơ quan Kế hoạch và Đầu tư;

Chủ đầu tư;

Đại diện ủy ban nhân dân cấp xã có đất bị thu hồi;

Đại diện của những hộ gia đình có đất bị thu hồi từ một đến haingười.49 50

Một số thành viên khác do Chủ tịch Hội đồng quyết định cho phùhợp với thực tế địa phương.51

Theo quy định mới tại Điều 25 Nghị định 69/2009/NĐ-CP thì vị trí Phóchủ tịch Hội đồng sẽ do các thành viên ữong Hội đồng bầu ra (quy định trướcđây đại diện cơ quan Tài chính giữ vị trí Phó chủ tịch Hội đồng52) và thường sẽ

có 02 Phó chủ tịch là đại diện cơ quan Tài chính và Giám đốc Tổ chức phát triểnquỹ đất cấp huyện Với quy định mới trên đã góp phần nâng cao sự chủ động vàhiệu quả hoạt động của Hội đồng, do các cuộc họp của Hội đồng thường do Phóchủ tịch Hội đồng chủ trì Vì vậy, việc cho phép các thành viên trong Hội đồng

có thể tự do lựa chọn thành viên có năng lực, kinh nghiệm làm Phó chủ tịch hộiđồng sẽ tạo điều cho Hội đồng hoạt động có hiệu quả hơn

Xem thêm Điều 40 Nghị định 197/2004/NĐ-CP.

54 Tuy nhiên, trên thực tế đại diện của những người có đất bị thu hồi chưa phản ánh được nguyện vọng, bức xúc của những người bị thu hồi đất và những người bị thu hồi đất thông thường sẽ tự mình trình bày

- Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư giúp Uỷ ban nhân dân cùngcấp lập và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư;

Hội đồng làm việc theo nguyên tắc tập thể và quyết định theo đa số; trường hợpbiểu quyết ngang nhau thì thực hiện theo phía có ý kiến của Chủ tịch Hội đồng

- Trách nhiệm của các thành viên Hội đồng:

+ Chủ tịch Hội đồng chỉ đạo các thành viên Hội đồng lập, trình duyệt và

tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

+ Chủ đầu tư có trách nhiệm giúp Chủ tịch Hội đồng lập phương án bồithường, hỗ trợ và tái định cư; bảo đảm đầy đủ kinh phí để chi trả kịp thời tiền bồithường, hỗ trợ và tái định cư Trên thực tế, chủ đầu tư sẽ thuê Tổ chức phát triểnquỹ đất lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho dự án

+ Đại diện những người bị thu hồi đất có trách nhiệm: phản ánh nguyệnvọng của người bị thu hồi đất, người phải di chuyển chỗ ở; vận động nhữngngười bị thu hồi đất thực hiện di chuyển, giải phóng mặt bằng đúng tiến độ.53 54

+ Các thành viên khác thực hiện các nhiệm vụ theo sự phân công và chỉđạo của Chủ tịch Hội đồng phù họp với trách nhiệm của ngành

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chịu trách nhiệm về tínhchính xác, hợp lý của số liệu kiểm kê, tính pháp lý của đất đai, tài sản được bồithường, hỗ trợ hoặc không được bồi thường, hỗ trợ trong phương án bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư Bởi vì, tuy Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị trực tiếptiến hành việc kiểm kê tài sản, xét tính pháp lý của đất đai và các tài sản có liênquan, đồng thời cũng là đơn vị thực hiện việc áp giá, lập phương án chi tiết vềbồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho từng hộ dân, nhưng sau cùng vẫn do Hộiđồng bồi thường quyết định thông qua

Gs Ts Đặng Hùng Võ, “Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là điểm nóng nhất hiện nay”,

http://nld.com.vn/125020PQC1002/boi-thuong-ho-tro-tai-dinh-cu-la-diem-nong-nhat-hien-nav.htm [truy cập 07-01-2011].

Sau khi tìm hiểu các cơ quan chỉ đạo và thực hiện công tác bồi thường vàgiải phóng mặt bằng, người viết tiếp tục trình bày về sự cần thiết phải thành lập

Tổ chức phát triển quỹ đất và vai trò của cơ quan này trong việc thực hiện nhiệm

vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng

1.4 Sự cần thiết của việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất và vai trò của cơ quan này trong quá trình thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Để có thể xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm phát triển kinh tế, nâng cao đờisống của người dân, thì cần phải có sự kết họp của hai yếu tố: vốn đầu tư và mặtbằng để tiến hành xây dựng, triển khai các dự án Tuy nhiên, vấn đề nóng nhấthiện nay không nằm ở vốn đầu tư mà ở khâu bồi thường, giải phóng mặt bằng55.Thêm vào đó, nếu có vốn đầu tư nhưng không có mặt bằng để xây dựng, triểnkhai dự án thì nguồn vốn đầu tư đó cũng khó có thể phát huy tác dụng Điều nàycho thấy, mặt bằng xây dựng đóng một vai ừò hết sức quan trọng ừong việc xâydựng cơ sở hạ tầng phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Đồng thời,

để việc thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cưđạt hiệu quả tốt thì cần phải có một tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này

Việc thành lập, kiện toàn một đơn vị chuyên trách trong lĩnh vực giải phóng mặtbằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần thiết đối với cả Nhà nước, chủ đầu tư vàngười dân có đất bị thu hồi Cụ thể:

về phúi Nhà nước, nếu không thành lập một cơ quan làm nhiệm vụ

giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoạt động một cách chuyênnghiệp, với trình độ chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng được yêu cầu đề ra, thì khithực hiện công tác sẽ gặp nhiều khó khăn, sai sót, tiêu cực, kéo dài Hệ quả củaviệc trên là người dân có đất bị thu hồi thắc mắc, khiếu nại, khiếu kiện về việc họ

bị bồi thường thiếu, không họp lý Và do cán bộ, viên chức không đủ kiến thứccũng như chuyên môn nghiệp vụ, sẽ dẫn đến việc giải quyết thắc mắc, khiếu nạicủa người dân không thỏa đáng, người dân tiếp tục khiếu nại, khiếu kiện, khôngchịu hợp tác với cơ quan chức năng trong việc bàn giao mặt bằng Tình trạngnày nếu không được giải quyết kịp thời, thỏa đáng sẽ ảnh hưởng không nhỏ đếntình hình an ninh chính trị - xã hội và lòng tin của người dân đối với các cơ quannhà nước

Xem; “Phát triầi vượt bậc nhờ làm tốt giải phóng mặt bằng”,

/ittp:// www.ti n247.com/phat trien vuot bac nho lam tot giai phong mat bang-l-21299964.html,

về phía chủ đầu tư, nếu một đom vị thực hiện công việc giải phóng

mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không chuyên nghiệp thì mặt bằngchậm được bàn giao, do đó dự án chậm được triển khai, vốn đầu tư sẽ chậm thuhồi, chậm sinh lãi và thậm chí có thể dẫn đến thua lỗ Thực tiễn cho thấy rằng, ởđịa phương nào làm tốt công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng thì địaphương đó sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư và vốn đầu tư Một ví dụ điển hình

là, khoảng 10 năm trước đây, Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc) còn là một thị xã tiểuthương, thu ngân sách chỉ khoảng 8 tỷ đồng Tuy nhiên, nhờ làm tốt công tác bồithường và giải phóng mặt bằng đã góp phần giúp địa phương này nhanh chóng

đô thị hoá và phát triển sản xuất tăng vượt bậc Nay Vĩnh Yên đã là đô thị loạiIII, nếu so sánh với tiêu chuẩn một thành phố trực thuộc tỉnh thì Vĩnh Yên đã đạt84/70 điểm chuẩn Tổng giá trị sản xuất, kinh doanh hàng năm đạt trên 3.000 tỷđồng ,56 Từ đó cho thấy, công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng được thựchiện tốt sẽ là một trong những lợi thế để thu hút đầu tư xây dựng phát triển cơ sở

hạ tầng Bởi vì, các nhà đầu tư thấy rằng, các dự án đầu tư xây dựng của họ sớmđược bàn giao mặt bằng sạch, để tiến hành thi công xây dựng thì họ sẽ tiết kiệmđược nhiều thời gian, chi phí, có thể tiến hành xây dựng và đưa vào hoạt độngsớm, nhanh thu hồi vốn và sinh lợi Mặt khác, đồng thời với việc thu hút đầu tư,một cách gián tiếp, công tác giải phóng mặt bằng sẽ góp phần thúc đẩy nền kinh

tế phát triển, cải thiện, nâng cao chất lượng các công trình hạ tầng kỹ thuật, bộmặt đô thị được chỉnh trang

về phía người dân có đất bị thu hồi, nếu một tổ chức làm nhiệm vụ

bồi thường và giải phóng mặt bằng chuyên nghiệp sẽ hạn chế đến mức thấp nhấtnhững sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công việc được thực hiện mộtcách nhanh chóng, chính xác và người dân có thể được giải đáp những thắc mắccủa mình về các chính sách, quy định trong lĩnh vực bồi thường và giải phóngmặt bằng một cách thỏa đáng Nhờ đó, tạo cho người dân có đất bị thu hồi sự antâm và tâm lý tin tưởng là lợi ích chính đáng của mình sẽ luôn được cơ quan làmnhiệm vụ quan tâm và thực hiện một cách chu đáo Từ đó, họ nhiệt tình phối hợptrong quá trình đơn vị này thực hiện nhiệm vụ Ngoài ra, có một tổ chức làmnhiệm vụ chuyên nghiệp, sẽ hạn chế đến mức thấp nhất những sai sót có thể xảy

ra, và vì vậy, người có đất bị thu hồi sẽ không phải tốn nhiều thời gian, chi phí để

[truy cập ngày 05/01/2010].

đi thắc mắc, khiếu nại, khiếu kiện các vấn đề có liên quan đến bồi thường, hỗ trợ,tái định cư.

Vì những lý do trên, thành lập một tổ chức chuyên làm nhiệm vụ bồithường và giải phóng mặt bằng sẽ giảm được tình trạng sai sót, tiêu cực, kéodài trong việc thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hútđược nhiều nhà đầu tư và vốn đầu tư Đồng thời, cũng sẽ hạn chế được tình trạngkhiếu nại, khiếu kiện của người dân có đất bị thu hồi, góp phần ổn định tình hình

an ninh, chính trị-xã hội

Từ những phân tích trên cho thấy rằng, việc thành lập Tổ chức phát triểnquỹ đất, trước hết, chúng ta có thể kiện toàn lại hoạt động của Ban bồi thườngthiệt hại và giải phóng mặt bằng trước đây Từ đó, có thể nâng cao tính chuyênmôn nghiệp vụ của cơ quan này Song song đó, với việc quy định cho cơ quannày có thêm nhiệm vụ khai thác và phát triển quỹ đất, sẽ giúp UBND các cấpquản lý và sử dụng quỹ đất hiệu quả hơn trong việc thu hút đầu tư xây dựng pháttriển cơ sở hạ tầng Kế đó, với việc thành lập một tổ chức chuyên làm nhiệm vụbồi thường và giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sẽ tạo tâm lý yên tâm với chủ đầu

tư khi tiến hành đầu tư thực hiện dự án, vì họ thấy được rằng, vốn mà họ đầu tư

sẽ sớm được thu hồi và sinh lợi Sau cùng, một tổ chức làm nhiệm vụ chuyênnghiệp sẽ hạn chế được các sai sót, tiêu cực đến mức thấp nhất, vì họ có chuyênmôn nghiệp vụ và am hiểu các quy định của pháp luật Khi đó, cơ quan này cóthể thực hiện nhiệm vụ của mình một cách chính xác và nhanh chóng Đồng thời,thông qua việc thực hiện công tác, họ còn tuyên truyền, giải thích chủ trương,chính sách, pháp luật đến người dân, đặc biệt là người dân có đất bị thu hồi Nhờ

đó, sự nhận thức về chủ trương, chính sách, pháp luật của người dân được nângcao, góp phần ổn định tình hình an ninh, chính trị-xã hội

Ngoài ra, Tổ chức phát triển quỹ đất còn đóng vai trò là “chủ thể trunggian” giữa cơ quan Nhà nước với chủ đầu tư và với những hộ dân có đất bị thuhồi: (i) Tổ chức phát triển quỹ đất có nhiệm vụ chính là thực hiện công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư và tạo quỹ đất cho nên cơ quan này đóng vai trò là đầumối liên lạc của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện công tác bồi thường

và giải phóng mặt bằng, là một “cánh tay nối dài” của UBND (cấp tỉnh vàhuyện), cơ quan này sẽ giúp UBND thực hiện công tác bồi thường, giải phóngmặt bằng, tạo lập, phát triển và quản lý quỹ đất; (ii) Tổ chức phát triển quỹ đất là

cơ quan trung tâm phối hợp với chủ đầu tư trong suốt quá trình từ giới thiệu địađiểm đầu tư, trải qua các bước tiếp theo cho đến bước sau cùng là bàn giao mặt

Các Điều 29, 30, 31, 32Nghị định 69/2009/NĐ-CP và các Điều 42, 43, 44, 45 Quy định về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố cần Thơ (Ban hành kèm theo Quyết định số 12/2010/QĐ-UBND ngày 04 tháng 02 năm 2010 của UBND thành phố cần Thơ về việc ban hành

bằng cho chủ đầu tư triển khai dự án Thêm vào đó, thông thường, Tổ chức pháttriển quỹ đất sẽ được chủ đầu tư thuê làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặtbằng (cả dự án có vốn từ ngân sách Nhà nước và dự án có vốn ngoài ngân sáchNhà nước); (iii) Tổ chức phát triển quỹ đất là cơ quan trực tiếp và giữ vai tròchính yếu trong việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Vì vậy,đây là cơ quan có mối liên hệ trực tiếp với người dân có đất bị thu hồi từ việcthông báo lịch kiểm kê tài sản, tiến hành kiểm kê tài sản, áp giá, lấy ý kiến vềphương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải quyết thắc mắc, khiếu nại củangười dân về phương án bồi thường, chi trả các khoản tiền bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư (đối với tái định cư phân tán bằng tiền) và cơ quan này cũng là nơi tiếpnhận, chuyển tiếp và phản hồi lại những ý kiến, nguyện vọng của người dân vềcác chính sách, quy định của các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thu hồiđất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Tóm lại, từ những cơ sở lý luận và thực tiễn đã phân tích, chúng ta thấyrằng việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất là cần thiết và vai trò của cơ quannày trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng là rất quanhọng Tổ chức phát triển quỹ đất cần thiết, quan ừọng đối với cả Nhà nước, chủđầu tư và người dân có đất bị thu hồi Tiếp theo, để hiểu rõ hơn về công tác bồithường và giải phóng mặt bằng, người viết trình bày những công việc chính đượcthực hiện trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.5 Trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Do các quy định về trình tự, thủ tục tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư từ Điều 29 đến Điều 32 Nghị định 69/2009/NĐ-CP, chưa đượcquy định một cách rõ ràng, cụ thể và rất khó áp dụng trên thực tế Vì vậy, sau khitham gia thực tiễn công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địabàn huyện Phong Điền, thành phố cần Thơ, và tổng hợp một số quy định có liênquan57, người viết tóm lược trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư qua các bước chính như sau:

Bước 1: Chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự

án đầu tư nộp hồ sơ tại cơ quan tiếp nhận hồ sơ về đầu tư tại địa phương nơi dự

Khoản 1 Điều 29 Nghị định 69/2009/NĐ-CP.

59 Khoản 1 Điều 29 Nghị định 69/2009/NĐ-CP.

định sẽ triển khai dự án đầu tư58 (thông thường cơ quan tiếp nhận hồ sơ ở địaphương là Sở Kế hoạch - Đầu tư)

Bước 2: Cơ quan tiếp nhận hồ sơ tiến hành tổ chức lấy ý kiến các

cơ quan có liên quan đến dự án đầu tư để xem xét giới thiệu địa điểm theo thẩmquyền hoặc trình UBND cấp tỉnh xem xét giới thiệu địa điểm59 Theo quy địnhtại bước này, cơ quan tiếp nhận hồ sơ sau khi tiếp nhận sẽ tổ chức việc lấy ý kiếncác cơ quan có liên quan đến dự án rồi tiến hành giới thiệu địa điểm cho chủ đầu

tư Quy định này chỉ đề cập đến việc lấy ý kiến và đã bỏ sót một công việc hếtsức quan trọng đó là thẩm định hồ sơ Vậy vấn đề được đặt ra là nếu hồ sơ khôngđảm bảo các yếu tố về kỹ thuật cũng như các vấn đề khác (môi trường, khả năngtài chính ) thì có tiến hành giới thiệu địa điểm cho chủ đầu tư hay không? Thựctiễn làm việc của các cơ quan chức năng đã bổ khuyết cho quy định trên, cụ thể,sau khi tiếp nhận hồ sơ cơ quan tiếp nhận sẽ tiến hành lấy ý kiến các cơ quan cóliên quan, sau đó tổng họp lại và thẩm định xem dự án có đảm bảo được các yêucầu do pháp luật quy định hay không (môi trường, an ninh - quốc phòng ) Nếukết quả thẩm định hồ sơ là đạt thì cơ quan tiếp nhận hồ sơ tiến hành việc giớithiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình UBND cấp tỉnh xem xét giới thiệu địađiểm và ngược lại nếu không đạt sẽ trả hồ sơ lại để bổ sung hoặc từ chối dự ánđầu tư

Bước 3: UBND cấp tỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho

UBND cấp huyện thông báo thu hồi đất, ngay sau khi giới thiệu địa điểm đầu tư;trường họp thu hồi đất theo quy hoạch thì thực hiện thông báo sau khi quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểmdân cư nông thôn đã được xét duyệt và công bố Thời gian ra thông báo thu hồiđất thường dao động từ 01 đến 03 ngày kể từ ngày giới thiệu địa điểm đầu tư

Bước 4: Chủ đầu tư tiến hành (thuê) khảo sát, đo đạc lập bản đồ dự

án (đo tách thửa bồi thường) để phục vụ cho việc lập và trình duyệt quy hoạchchi tiết xây dựng, thu hồi đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.Đồng thời, Chủ tịch UBND cấp huyện thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư (sau đây gọi tắt là Hội đồng bồi thường) để thực hiện công tác bồithường, hỗ trợ tái định cư, kể cả việc giải quyết khiếu nại, tố cáo có liên quan đếncông tác bồi thường, hỗ ữợ và tái định cư của dự án

Bao gồm cả những hộ dân không có đất bị thu hồi nhưng có tài sản bị thiệt hại trong quá trình giải phóng mặt bằng Ví dụ: những hộ dân xây dựng nhà, vật kiến trúc hay thuê đất canh tác của hộ dân khác

69/2009/NĐ-CP. Bước 5:Chủ đầu tư phối hợp vói Hội đồng bồi thường lập phương

án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phương án đào tạo, chuyển đổinghề nghiệp Trên thực tế, việc lập phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư sẽ do Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện, đây vừa là đơn vị được chủđầu tư thuê vừa là đơn vị đóng vai trò là tổ chuyên viên giúp việc, tham mưu choHội đồng bồi thường

Bước 6:Sau khi đã lập xong phương án tổng thể về bồi thường, hỗtrợ tái định cư, Hội đồng bồi thường tiến hành tổ chức họp các hộ dân có đất bịthu hồi60 để thông báo và lấy ý kiến về dự án, phương án tổng thể về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư, các mốc thời gian về công việc sẽ được triển khai Sau đó,

Hội đồng bồi thường hoặc Tổ chứcphát triển quỹ đất sẽ gửi đến cơ quantài nguyên và môi trường phương ántổng thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư để cơ quan tài nguyên và môitrường chủ trì, phối hợp với các cơquan có liên quan thẩm định phương

án này và trình cho UBND cùng cấpphê duyệt.61

phóng mặt bằng dự án đường đơn vị tiến hành việc khảo sát, xácđịnh và cắm mốc chỉ giói xây dựng dự án (sau đây gọi tắt là mốc chỉ giới xâydựng) hay còn gọi là mốc phạm vi giải phóng mặt bằng (hình 1.1)

Bước 8:Hội đồng bồi thường, mà thực tế là Tổ chức phát triển quỹđất (được sự ủy quyền của Hội đồng bồi thường), cử một tổ chuyên viên đi nhậncọc mốc chỉ giói xây dựng Đồng thòi, tổ chuyên viên này căn cứ vào các cọcmốc chỉ giới đã nhận, tiến hành xác định biên của dự án, tức xác định phạm vicủa dự án trên thực địa

Bước 9:Hội đồng bồi thường tổ chức họp dân để thông báo chi tiết

về thời gian, địa điểm tiến hành việc kiểm kê tài sản, phát phiếu tự kiểm kê tài

Nếu có hộ dân nào vắng mặt trong buổi họp, phiếu tự kiếm kê và các thông tin có hên quan sẽ được Trưởng ấp phát và thông tin cụ thể nội dung cuộc họp đến từng hộ dân đã vắng mặt.

63 Xem thêm Phụ lục 02 Biên bản đo đạc, kiểm kê đất, nhà, vật kiến trúc, hoa màu.

đất (chuẩn bị đầy đủ

dân và UBND cấp xã.

thông qua và trình lên

đình có công với cách

thường xem xét quyết

kê trên thực địa.62

Bước 10: Tổ chuyên viên kiểm kê căn cứ vào biên đã được vạch

(Bước 8), tiến hành kiểm kê tài sản trong phạm vi mép trong của biên Sau đó,thống nhất số liệu kiểm kê với hộ dân có đất bị thu hồi Cán bộ kiểm kê, đại diệnchủ hộ, đại diện UBND cấp xã, cán bộ địa chính cấp xã, đại diện các hộ dân cóđất bị thu hồi và Trưởng ấp (khu vực) cùng ký tên xác nhận vào biên bản kiểm

kê.63

Bước 11: Hội đồng bồi thường cùng UBND cấp xã tiến hành xét

tính pháp lý của những tài sản đã kiểm kê64 Sau đó, biên bản xét pháp lý trìnhHội đồng bồi thường xem xét thông qua.65

Bước 12: Sau khi việc xét pháp lý tài sản kiểm kê hoàn tất, Tổ chức

phát triển quỹ đất tiến hành áp giá và sau đó, gửi phương án bồi thường, hỗ trợ,tái định cư chi tiết đến từng hộ dân có đất bị thu hồi (trực tiếp cử cán bộ đi hoặcthông qua Trưởng ấp để giao phương án chi tiết đến từng hộ dân) Đồng thời,niêm yết công khai một bảng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tổng hợptại trụ sở UBND cấp xã nơi thực hiện dự án Thông thường, thông báo về thờigian chi ữả tiền bồi thường và thời gian bàn giao mặt bằng của các hộ dân có đất

bị thu hồi cũng được gửi kèm theo phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư

Bước 13: Tiếp nhận ý kiến phản hồi của các hộ dân về nội dung của

phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư66 Nếu có khiếu nại, sẽ tiến

Khoản 2 Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định thời gian tiếp nhận ý kiến đóng góp của người dân về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ít nhất là 20 ngày, nhưng trên thực tế thòi gian tiếp nhận

ý kiến chỉ khoảng 01 tuần (05 ngày làm việc) kể từ ngày gửi hoặc niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã Tuy

định cư.

69/2009/NĐ-CP.

hành việc phúc tra, tức kiểm kê lại Nấu có sự khác biệt giữa số liệu phúc tra và

số liệu kiểm kê trước đây sẽ thực hiện lại từ bước 10 Khi có sự thay đổi về sốliệu kiểm kê cíing như các vấn đề có liên quan đến túih pháp lý của tài sản kiểm

kê, thì phần tài sản có sự biến động đó sẽ được nhận tiền chi trả sau so với các tàisản kiểm kê không có sự thay đổi so với phương án chi tiết đã được gửi

Bước 14: Tổ chức phát triển quỹ đất tiếp nhận mặt bằng được bàn

giao từ các hộ dân bị thu hồi đất66 67 Thực hiện quản lý diện tích đất này và sẽ bàngiao cho chủ đầu tư, đơn vị thi công theo các mốc thời gian đã định trước Ngoài

ra, có thể sẽ thực hiện thêm một bước nữa, là việc cưỡng chế thu hồi đất đối vớicác hộ dân cố tình không bàn giao mặt bằng theo thời gian quy định Điều kiện,trình tự, thủ tục tiến hành cưỡng chế thu hồi đất thực hiện theo quy định của phápluật.68

Tóm lại, việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải trảiqua nhiều bước, nhiều thủ tục và có sự phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị, đặcbiệt là cần có sự tích cực hợp tác từ phía người dân bị ảnh hưởng bởi dự án Tuynhiên, do hiện nay chưa có quy trình, biểu mẫu thống nhất ừong việc thực hiệncông tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các địa phương Chính vì vậy, mỗiđịa phương hiểu và thực hiện mỗi khác, điều này đã dẫn đến sự so bì giữa các hộdân về chính sách bồi thường, hỗ trợ

Qua việc tìm hiểu những vấn đề khái quát chung về giải phóng mặt bằng,bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, các cơ quan chỉ đạo và thực hiện công tác bồithường và giải phóng mặt bằng, sự cần thiết và vai trò của Tổ chức phát triển quỹđất cũng như các bước thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặtbằng Trên nền tảng lý luận cơ bản đó, người viết tiếp tục làm rõ các quy địnhcủa pháp luật về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất về phươngdiện kỹ thuật lập pháp và đánh giá tính khả thi của các quy định đó ở chương tiếptheo

Theo số liệu do Văn phòng Chính phủ thông báo, tính đến ngày 20/1/2011, đã có 58/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập tổ chúc phát triển quỹ đất cấp tỉnh (5 tỉnh chưa thành lập là Bắc Kạn, Tuyên Quang, Lào Cai, Nghệ An, Quảng Trị) Tại cấp huyện, cả nước đã có 131 tổ chức phát triển quỹ

http://vneconomv.vn/20110223043938887P0C17/phai-lap-xong-to-chuc-phat-trien-quv-dat-truoc-thang-62011.htm [truy cập 26-02-2011]).

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT

YỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐÁT

Trong chương này, tập trung làm rõ các quy định của pháp luật về: địa

vị pháp lý; cơ cẩu tổ chức; chức năng, nhiệm vụ của Tổ chức phát triển quỹ đất cũng như mối quan hệ giữa Tổ chức phát triển quỹ đất với các cơ quan hữu quan và với người dân Trong những nội dung đó, bên cạnh việc trình bày các quy định của pháp luật thực định, có sự phân tích, so sánh với các văn bản quy phạm pháp luật trước đây Đồng thời, nêu lên những điểm còn hạn chế, chưa phù hợp của các quy định hiện hành sau khi phân tích về mặt lý luận và so sánh với thực tiễn của việc tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất hiện nay.

2.1 Địa vị pháp lý của Tổ chức phát triển quỹ đấtTheo quy định tại Điều 1 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC,địa vị pháp lý của Tổ chức phát triển quỹ đất đuợc quy định nhu sau:

- Thứ nhất, Tổ chức phát triển quỹ đất được thành lập ở cấp tỉnh, thành pho trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh) và ở huyện, quận, thị xã, thành pho trực thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện).

Nhu vậy, ở mỗi đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp huyện sẽ thành lậpmột cơ quan là Tổ chức phát triển quỹ đất69 Khác với các quy định truớc đây,quy định hiện hành quy định thêm về việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất ởcấp huyện và đã bãi bỏ việc UBND cấp tỉnh tùy vào nhu cầu, điều kiện ở địaphuơng có thể thành lập Doanh nghiệp phát triển quỹ đất là doanh nghiệp nhà

Xem Mục II TTLT số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV Tuy nhiên, trong Thông báo số 15/TB-VPCP ngày 22 tháng 02 năm 2011 của Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải tại cuộc họp đánh giá kết quả thực hiện Nghị định 69/2009/NĐ-CP, thì Phó Thủ tướng lại yêu

và giải phóng mặt bằng khác nhau, cũng như tham mưu cho cấp trên của mìnhnhững chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng khác nhau Vì thế, các

hộ dân bị thu hồi đất ở các địa phương thường so bì, khiếu nại do lọi ích nhậnđược không như nhau, đặc biệt là trong cùng một dự án Ví dụ như, theo lời ôngNguyễn Quốc Triệu, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, thì đối với các dự án cóthu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội, một bất cập lớn là trongcùng một dự án nhưng chính sách về giá đất lại chênh lệch nhau quá lớn giữa giáđất nông nghiệp nội thành và ngoại thành Điển hình là trường hợp cách nhau bờruộng, nhưng giá đền bù đất nông nghiệp cho người dân xã Xuân Đỉnh (huyện

Từ Liêm) và phường Phú Thượng (quận Tây Hồ) chênh nhau nhiều lần đã làmcho các hộ dân khiếu nại kéo dài, gây khó khăn cho công tác giải phóng mặtbằng.71

- Thứ hai, Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh là đcm vị trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường; Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện là đon vị trực thuộc ủy ban nhân dân cấp huyện 72

Theo đó, ở cấp tỉnh Tổ chức phát triển quỹ đất là một đơn vị trực thuộc

cơ quan chuyên môn, Sở Tài nguyên và Môi trường và ở cấp huyện là đơn vị trựcthuộc cơ quan có thẩm quyền chung, UBND cấp huyện Tính hợp lý của quyđịnh này thể hiện ở điểm:

Xem Mục 1 Phần I TTLT số 03/2008/TTLT-BTNMT-BNV ngày 15 tháng 7 năm 2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về tài nguyên và môi trường thuộc ủy ban nhân dân các cấp.

đất theo Công văn số

Minh.

vào năm

2007-2008.

+ Ở cấp tỉnh, Tổ chức phát triển quỹ đất được quy định là đơn vị sựnghiệp trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường là vì Sở Tài nguyên và Môitrường là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, có chức năng tham mưu,giúp UBND cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực tàinguyên và môi trường, bao gồm: đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoángsản, địa chất, môi trường 73, trong đó có lmh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư Như vậy, công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng là một mảngtrong nhiều mảng công việc mà Sở Tài nguyên và Môi trường phụ trách Do đó,

Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, xét

về khía cạnh lý luận là hợp lý Mặt khác, quy định này được dựa theo kiến nghịcủa Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ sở thực tiễn tổchức và hoạt động của cơ quan này trong thòi gian qua74 Từ cơ sở lý luận vàthực tiễn như vậy, Khoản 2 Điều 1 TTLT số 01 /2010/TTLT-BTNMT-BNV đãquy định Tổ chức phát triển quỹ đất ở cấp tỉnh là đơn vị trực thuộc Sở Tàinguyên và Môi trường

+ Ở cấp huyện, nếu quy định Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị trựcthuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường, như mô hình Văn phòng đăng ký quyền

sử dụng đất, thì Phòng Tài nguyên và Môi trường trở nên quá “cồng kềnh”

Thêm vào đó, do Tổ chức phát triển quỹ đất có nguồn thu để tự đảm bảo hoạtđộng từ tiền thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng và các nguồnkhác Vì vậy, nếu trực thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường thì cơ chế tàichính (thu-chi) giữa Tổ chức phát triển quỹ đất và Phòng Tài nguyên và Môitrường sẽ rất phức tạp

Trên thực tế, đã từng có thời gian Ban bồi thường thiệt hại giải phóngmặt bằng (tiền thân của Tổ chức phát triển quỹ đất ngày nay) được nhập chungvới Ban quản lý dự án (trực thuộc UBND cấp huyện) hoặc với Văn phòng đăng

ký quyền sử dụng đất, nhưng chỉ hoạt động được một thời gian thì đã phát hiệnnhiều khó khăn, sai phạm ữong việc thu-chi giữa các đơn vị này75

Tóm lại, do ở cấp huyện cơ cấu tổ chức đom giản, tinh gọn hơn cấp tỉnh

và do rút kết kinh nghiệm của các địa phương trước đây về hiệu quả của việcthành lập Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng cấp huyện là đơn vị trựcthuộc UBND cấp huyện Vì vậy, Khoản 2 Điều 1 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV đã quy định Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện là đơn vị trựcthuộc UBND cấp huyện

Tuy nhiên, với việc quy định Tổ chức phát triển quỹ đất ở cấp tỉnh trựcthuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, nhưng ở cấp huyện lại trực thuộc UBNDcấp huyện lại có điểm chưa hợp lý Bởi vì, như vậy về mặt lý luận và thực tiễn,

Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện không chịu sự quản lý theo ngành dọc của

Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh Do đó, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ,

Tổ chức phát triển quỹ đất ở hai cấp này thường không thống nhất vói nhau vềquy trình, biểu mẫu làm việc Quy định trên, là một trong những nguyên nhânlàm cho Tổ chức phát triển quỹ đất ở mỗi nơi làm việc mỗi khác, không có sựthống nhất về cách hiểu, cách làm Ngoài ra, nếu quy định Tổ chức phát triểnquỹ đất là đơn vị trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, thì địa vị của Tổ chứcphát triển quỹ đất lúc này chỉ tương đương với một phòng chức năng thuộc Sở,

và như vậy việc phối hợp hoạt động của đơn vị này sẽ gặp nhiều khó khăn, nhiềuthủ tục rườm rà và tính chủ động trong công tác cũng như hiệu quả hoạt động của

cơ quan này sẽ gặp nhiều hạn chế Bởi vì, nếu trực thuộc Sở Tài nguyên và Môitrường thì khi Tổ chức phát triển quỹ đất muốn triển khai công tác hay phối hợphoạt động với các cơ quan hữu quan đều phải có sự thông qua của Giám đốc sởTài nguyên và Môi trường, muốn xin chủ trương, quyết định của UBND cấp tỉnh,thì trước đó phải được sự chấp thuận của Giám đốc Sở Tài nguyên và Môitrường Ngược lại, nếu Tổ chức phát triển quỹ đất trực thuộc UBND cấp tỉnh, thì

Tổ chức phát triển quỹ đất có địa vị pháp lý tương đương các sở khác và Giámđốc Tổ chức phát triển quỹ đất sẽ tương đương với Giám đốc các sở khác Nhờ

đó, việc thực hiện và phối hợp công tác giữa Tổ chức phát triển quỹ đất với các

sở, ban ngành có liên quan sẽ thuận lợi, chủ động hơn, muốn xin quyết định, chủtrương của UBND cấp tỉnh chỉ cần qua một bước xét duyệt, rút ngắn được thờigian và chủ động hơn so với địa vị là đơn vị trực thuộc Sở Tài nguyên và Môitrường

Mặt khác, khi xem xét quy định tại Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP,người viết nhận thấy có một số điểm bất cập, nếu quy định Tổ chức phát triểnquỹ đất cấp tỉnh là đơn vị trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường Cụ thể, theo