Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án xây dựng trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng đông bắc tại phố đông tiến II, thị trấn tiên yên, huyện tiên yên, tỉnh quảng ninh

Khái niệm về công tác bồi thường GPMB Công tác bồi thường GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích qu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN DUY NGỌC

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG

MẶT BẰNG DỰ ÁN XÂY DỰNG TRUNG TÂM VĂN HÓA THỂ THAO CÁC DÂN TỘC VÙNG ĐÔNG BẮC TẠI THỊ TRẤN TIÊN YÊN,

HUYỆN TIÊN YÊN, TỈNH QUẢNG NINH”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Địa chính môi trường Khoa : Quản lý tài nguyên

Khoá học : 2011 - 2015

Thái Nguyên - 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN DUY NGỌC

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG

MẶT BẰNG DỰ ÁN XÂY DỰNG TRUNG TÂM VĂN HÓA THỂ THAO CÁC DÂN TỘC VÙNG ĐÔNG BẮC TẠI THỊ TRẤN TIÊN YÊN,

HUYỆN TIÊN YÊN, TỈNH QUẢNG NINH”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Khoa : Quản lý tài nguyên

Khoá học : 2011 - 2015

Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Lợi

Thái Nguyên - 2015

LỜI CẢM ƠN

Với sự giúp đỡ, tận tình chỉ bảo của cô giáo TS Nguyễn Thị Lợi, các thầy

cô giáo trong khoa Quản lý tài nguyên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, các đồng chí cán bộ trong Ban bồi thường giải phóng mặt bằng huyện Tiên Yên – Quảng Ninh đã tạo điều kiện cho em hoàn thành tốt quá trình thực

tập tốt nghiệp cũng như hoàn thành tốt đề tài tốt nghiệp: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc tại phố Đông Tiến II, thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh”

Nhân dịp này em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo TS Nguyễn Thị Lợi, các thầy cô giáo trong khoa Quản

lý tài nguyên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các đồng chí cán bộ trong Trung tâm phát triển quỹ đất huyện Tiên Yên – Quảng Ninh

Trong quá trình thực hiện đề tài, tuy đã có nhiều cố gắng, song do vốn kiến thức của bản thân, cũng như điều kiện, thời gian thực tập còn nhiều hạn chế nên bài Báo cáo của em chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót

Vì vậy, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, sửa chữa của các thầy cô giáo cùng các bạn để bài Báo cáo của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày … tháng … năm 2015

Sinh viên

Nguyễn Duy Ngọc

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 4.1: Thống kê dân số huyện Tiên Yên 30

Bảng 4.2 Dân số theo độ tuổi trong khu vực GPMB 37

Bảng 4.3 Tình hình lao động trong khu vực GPMB 37

Bảng 4.4 Hiện trạng đất đai khu vực GPMB 38

Bảng 4.5 Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường đến năm 2013 39

Bảng 4.6 Kết quả về đất đai đã thực hiện bồi thường và GPMB đến năm 2013 40

Bảng 4.7 Kết quả bồi thường đất nông nghiệp đến năm 2013 41

Bảng 4.8 Kết quả bồi thường về đất ở đô thị đến năm 2013 37

Bảng 4.9 Kết quả bồi thường đất tổ chức đến năm 2013 43

Bảng 4.10 Bảng tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ về cây cối, hoa màuđến năm 2013 44

Bảng 4.11 Bảng tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ về tài sản, vật kiến trúc đến năm 2013 45

Bảng 4.12 Bảng tổng hợp kinh phí hỗ trợ GPMB đến năm 2013 46

Bảng 4.13 Tổng hợp kinh phí bồi thường GPMB đến năm 2013 47

Bảng 4.14 Tổng hợp kết quả ý kiến người dân trong khu vực GPMB qua phiếu điều tra 48

Bảng 4.15 Diện tích đất chưa được thu hồi, bồi thường, hỗ trợ GPMB 49

MỤC LỤC

Trang

Phần 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2

1.3 YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI 2

1.4 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 3

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu 3

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4

2.1 CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ TÀI 4

2.1.1 Các văn bản của Nhà nước 4

2.1.2 Các văn bản của tỉnh Quảng Ninh 4

2.2 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB 5

2.2.1 Khái niệm về công tác bồi thường GPMB 5

2.2.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB 6

2.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB 7

2.3 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB TRONG NƯỚC VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 7

2.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên Thế giới 7

2.3.1.1 Tại Trung Quốc 8

2.3.1.2 Tại Hàn Quốc 10

2.3.1.3 Tại Astralia 11

2.3.2 Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam 12

2.3.2.1 Thời kỳ trước khi có Luật Đất đai 1993 12

2.3.2.2 Thời kỳ từ năm 1993 - 2003 13

2.3.2.3 Thời kỳ từ khi có Luật đất đai 2003 15

2.4 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 19

2.4.1 Quy trình của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 19

2.4.2 Đánh giá chung 21

Phần 3.ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

3.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 24

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 24

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 24

3.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 24

3.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 24

3.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN TIÊN YÊN 26

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

4.1.1.1 Vị trí địa lý 26

4.1.1.2 Địa hình địa mạo 26

4.1.1.3 Khí hậu 26

4.1.1.4 Diện Tích 27

4.1.1.5 Các nguồn tài nguyên 27

4.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 28

4.1.2.1 Thực trạng phát triển kinh tế 28

4.1.2.2 Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng 30

4.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của huyện Tiên Yên 32

4.1.3.1 Thuận lợi 32

4.1.3.2 Hạn chế và thách thức 32

4.2 TỔNG QUAN VỀ DỰ ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 33

4.2.1 Khái quát về “ Dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc” 33

4.2.2 Tình hình dân số và lao động trong khu vực GPMB 37

4.2.2.1 Dân số 37

4.2.2.2 Lao động 37

4.2.3 Hiện trạng đất đai khu vực GPMB 38

4.3 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB TẠI “DỰ

ÁN XÂY DỰNG TRUNG TÂM VĂN HÓA THỂ THAO CÁC DÂN TỘC

VÙNG ĐÔNG BẮC TẠI THỊ TRẤN TIÊN YÊN” 39

4.3.1 Kết quả về đối tượng và điều kiện bồi thường 39

4.3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường về đất đai và các tài sản khác gắn liền với đất 41

4.3.2.1 Đánh giá công tác bồi thường đất nông nghiệp 41

4.3.2.3 Đánh giá công tác bồi thường đất tổ chức 43

4.3.2.4 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ về cây cối, hoa màu, sản lượng 43

4.3.2.5 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ về tài sản, vật kiến trúc 45

4.3.3 Chính sách hỗ trợ và bố trí tái định cư 45

4.3.4 Kinh phí bồi thường GPMB 47

4.4 ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN 47

4.5 ĐÁNH GIÁ NHỮNG TỒN TẠI, THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN TRONG CÔNG TÁC GPMB CỦA DỰ ÁN VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 49

4.5.1 Những tồn tại, vướng mắc 49

4.5.2 Thuận lợi 50

4.5.3 Khó khăn, hạn chế 51

4.5.4 Bài học kinh nghiệm và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiểu quả trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 51

4.5.4.1 Về quản lý đất đai 52

4.5.4.2 Về chính sách bồi thường, hỗ trợ 52

4.5.4.3 Về tái định cư và ổn định đời sống sau GPMB 53

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 54

5.1 KẾT LUẬN 54

5.2 ĐỀ NGHỊ 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

Phần 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trải qua nhiều quá trình biến đổi không ngừng của tự nhiên, đất đai luôn được khẳng định là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người Đất đai có ý nghĩa và vai trò đặc biệt quan trọng cho sự tồn tại, sự phát triển của sự sống trên trái đất và của xã hội loài người Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là địa bàn phân

bố dân cư, là nơi xây dựng các công trình văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng, là kho tàng dự trữ lớn nhất của nhân loại và sự sống còn của mỗi quốc gia, mỗi con người

Những năm gần đây, nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về

sự gia tăng dân số làm cho nhu cầu về đất đai của con người ngày càng tăng, diện tích đất đai ngày càng bị thu hẹp Đồng thời quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và nhu cầu về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh Để có mặt bằng thực hiện các dự án chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai Chính vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai Trước thực trạng như vậy, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) là một trong những công việc hết sức khó khăn, phức tạp và được xã hội đặc biệt quan tâm Bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp liên quan tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội

và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, của từng địa phương, không những thế nó còn ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của đại phương sau khi tái định cư cho người dân Công tác bồi thường GPMB hiện nay còn trì trệ và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện do nhiều nguyên nhân như các chính sách

về đền bù thiệt hại GPMB còn chưa cụ thể, chưa công khai, hay thay đổi gây nhiều khó khăn cho việc xác định mức độ đền bù, giá đền bù; tái định cư và

giải quyết hậu quả sau GPMB;… Trước những khó khăn như vậy, việc đánh giá công tác bồi thường GPMB để đưa ra những phương án khả thi giải quyết những khó khăn bồi thường GPMB đang là một nhu cầu hết sức cấp thiết của

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đánh giá công tác bồi thường GPMB khi thực hiện dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc nhằm xác định những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường GPMB từ đó đề xuất những phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB

1.3 YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI

- Đánh giá khái quát được điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thị trấn Tiên Yên

- Đánh giá được tổng quan dự án và những vấn đề liên quan đến “Dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc”

- Đánh giá được công tác bồi thường GPMB, những thuận lợi và khó khăn trong công tác GPMB tại “Dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc”

- Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến đời sống của người dân trong khu vực

- Đề xuất những phương án và giải pháp để giải quyết những khó khăn, nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB dựa trên cơ sở Nghị định, quy định và kết quả đã nghiên cứu

1.4 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI

1.4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu

Bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, những thuận lợi khó khăn khi tiến hành dự án

1.4.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường GPMB để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần thúc đẩy tiến độ bồi thường GPMB

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

2.1 CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ TÀI

2.1.1 Các văn bản của Nhà nước

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính phủ về quy định về bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 của Bộ Tài nguyên & Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và trình tự thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất;

2.1.2 Các văn bản của tỉnh Quảng Ninh

- Quyết định số 4005/2004/QĐ-UBND ngày 04/11/2004 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành bộ đơn giá bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 2366/QĐ-UBND ngày 28/07/2008 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc quy định đơn giá bồi thường thiệt hại về cây trồng khi

nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 2059/2011/QĐ-UBND ngày 29/06/2011 về việc điểu chỉnh hệ số đơn giá bồi thường, di chuyển công trình xây dựng và máy móc thiết bị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Quyết định số 499/2010/QĐ-UBND ngày 11/02/2010 của UBND tỉnh Quảng Ninh quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước

thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

- Công Bố của UBND tỉnh Quảng Ninh về giá vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh tháng 5/2011;

- Quyết định số 2084/QĐ-UBND ngày 24/08/2011 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi tiến hành

dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc;

- Quyết định 3566/2013 về việc quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh năm 2014

2.2 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB

2.2.1 Khái niệm về công tác bồi thường GPMB

Công tác bồi thường GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế

Bồi thường thiệt hại là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác Việc bồi thường có thể bằng tiền hoặc vật chất khác, có thể do quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thỏa thuận của các

chủ thể.[18]

Bồi thường thiệt hại thực chất là việc giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất Bồi thường thiệt hại phải được thực hiện theo quy định theo quy định của Nhà nước về giá đất, phương thức thu hồi và thanh toán

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di

dời đến địa điểm mới.[18]

2.2.2 Bản chất của công tác bồi thường GPMB

Trước tiên GPMB được tiến hành theo các dự án xây dựng, là một bộ phận không thể thiếu của dự án GPMB bắt đầu bằng quyết định thu hồi đất của các đối tượng đang sử dụng đất và giao dịch cho các chủ dự án Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý Nhà nước giao đất cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định lâu dài và cho thuê đất Nhà nước là chủ sở hữu pháp lý duy nhất với đầy đủ ba quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt với toàn bộ quỹ đất đai trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam một cách toàn vẹn không bị giới hạn Các đối tượng sử dụng đất chỉ có hai quyền chiếm hữu và sử dụng một cách hạn chế về không gian, thời gian và nội dung pháp lý GPMB thực chất là nhà nước thu hồi hai quyền trên của các đối tượng và trao cho đối tượng sử dụng khác GPMB không chỉ là thay đổi chủ

sử dụng đất mà còn bao hàm cả sự thay đổi mục đích sử dụng đất

GPMB nhất thiết phải tiến hành bồi thường thiệt hại, TĐC cho các đối tượng sử dụng đất phải di dời Để ổn định đời sống sinh hoạt cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh cho các đối tượng sử dụng đất phải di dời, chủ dự

án phải tiến hành bồi thường những thiệt hại do GPMB gây ra như giá trị quyền sử dụng đất, giá trị tài sản trên đất và các khoản hỗ trợ ổn định cuộc sống khác theo giá trị thị trường hiện hành

Trong điều kiện hiện nay, GPMB còn gắn liền với việc bố trí ổn định đời sống, sản xuất của các đối tượng di dời Nó không chỉ đơn thuần là việc sắp xếp nơi ở cho các đối tượng mà cao hơn nó còn đòi hỏi sự hợp lí trong bố trí, tái hòa nhập nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng về kinh tế, văn hóa,

giáo dục, y tế theo hướng sắp xếp lại cơ cấu dân cư, cơ cấu xã hội hiện đại văn minh GPMB còn phải đảm bảo cho yêu cầu tái sản xuất, mở rộng kinh doanh cho các đối tượng theo xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo vệ môi trường sức khỏe cộng đồng.[18]

2.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường GPMB

Quá trình bồi thường GPMB diễn ra hết sức phức tập và nhạy cảm Trong đó có rất nhiều yếu tố tác động, nó có thể thúc đẩy quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm Quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố Một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm khi tổ chức thực hiện công tác bồi thường GPMB như sau:

- Chính sách bồi thường, TĐC của Nhà nước;

- Quy mô dự án và đặc điểm kinh tế - xã hội của địa bàn;

- Công tác quản lý Nhà nước về đất đai;

- Tác dộng của công tác quy hoạch, kế hoạch hóa việc sử dụng đất;

- Việc ban hành và tổ chức thực hiệc các văn bản pháp luật về quản lý và

sử dụng đất tác động đến công tác bồi thường GPMB;

- Tác động của công tác giao đất, cho thuê đất;

- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và

sử dụng đất đai;

- Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và

sử dụng đất tác động đến công tác bồi thường GPMB;

- Nhận thức của người dân bị thu hồi đất;

- Công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện theo chính sách, pháp luật của Nhà nước

2.3 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB TRONG NƯỚC VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

2.3.1 Công tác bồi thường GPMB một số nước trên Thế giới

Đối với bất cứ Quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu

hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi đời sống kinh

tế của hàng triệu người dân Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của một số nước trên Thế giới, sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam, đặc biệt

trong chính sách bồi thường GPMB:

2.3.1.1 Tại Trung Quốc

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu, gồm sở hữu toàn dân và

sở hữu tập thể Đất đai ở khu vực thành thị và đất xây dựng thuộc sở hữu Nhà nước Đất ở khu vực nông thôn và đất nông nghiệp thuộc sở hữu tập thể nông dân lao động Theo quy định của Luật Đất đai Trung Quốc năm 1998, đất đai thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng theo các hình thức giao đất không thu tiền sử dụng (cấp đất), giao đất có thu tiền sử dụng đất (xuất nhượng đất) và cho thuê đất

Đất thuộc diện được cấp bao gồm đất sử dụng cho cơ quan nhà nước, phục vụ mục đích công cộng, xây dựng cơ sở hạ tầng và phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh Đất sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh thì được Nhà nước giao đất theo hình thức xuất nhượng hoặc là cho thuê đất Trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng để sử dụng vào mục đích công cộng, lợi ích quốc gia thì Nhà nước có chính sách bồi thường, HT&TĐC cho người bị thu hồi đất

Vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi được pháp luật đất đai Trung Quốc quy định như sau:

- Về thẩm quyền thu hồi đất: Chỉ có Chính phủ (Quốc vụ viện) và chính

quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất Quốc vụ viện có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35ha trở lên và 70ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra quyết định thu hồi Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

- Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật Trung Quốc quy định, người nào

sử dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường Tiền bồi thường bao gồm các khoản như lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi Ngoài ra, pháp luật đất đai Trung Quốc còn quy

9định mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp, khoảng 442.000 - 2.175.000 nhân dân tệ/ha

Pháp luật đất đai Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật Việt Nam Tuy nhiên nhìn tổng thể, việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc rất cao, việc sử dụng đất tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm

Do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên không có chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tuy nhiên tùy trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất Nhà nước chỉ đền bù cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi đất của các chủ sử dụng

Về phương thức đền bù thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ thu hồi đất trong thời hạn một năm, người dân có quyền lựa chọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu

ở mới Tại Thủ đô Bắc Kinh và Thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn và giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh lại thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, đền bù thiệt hại theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về TĐC, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện về làm việc, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ) cân đối được giao thông động

và tĩnh Trong quá trình bồi thường, GPMB phải lập các biện pháp xử lý đối với việc sắp xếp bồi thường khi không đạt được thống nhất sẽ sử lý theo phương thức trước tiên là dựa theo trọng tài, sau theo khiếu tố

2.3.1.2 Tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc Luật bồi thường thiệt hại quy định hai thể chế sau:

- Một là: Luật “Đặc lệ” liên quan đến bồi thường thiệt hại cho người sử dụng đất công đã được giao theo “quy định” của pháp luật

- Hai là: Luật “Sung công đất” thực hiện theo quy định cưỡng chế của công pháp

Để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế cần rất nhiều đất vào mục đích

sử dụng công trong một thời gian ngắn nên luật “Sung công đất” đã được thiết lập vào năm 1962 Theo pháp luật này ngoài mục đích thương lượng để thu hồi đất công, phải đảm bảo quyền tài sản của người sử dụng đất nên luật này

đã được bổ sung vào năm 1975 Dựa vào luật sửa đổi Hàn Quốc đã triển khai các hoạt động bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất của người đang sử dụng cho đến nay Tuy nhiên trong hai thể chế luật thì luật “Đặc lệ” được áp dụng trước, nếu như thương lượng không đạt được thoả thuận thì áp dụng luật

“Sung công đất” bằng cách cưỡng chế, nhưng phải lặp đi lặp lại quá trình này, thời gian thu hồi có thể bị kéo dài, hoặc chi phí bồi thường sẽ tăng lên Do đó luật bồi thường thiệt hại của Hàn Quốc mới ra đời gần đây đã quy định thực hiện bồi thường theo 3 giai đoạn:

- Thứ nhất: tiền bồi thường thiệt hại về đất đai sẽ được giám định viên chuyên môn đánh giá trên cơ sở giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Giá đất quy định để bồi thường không dựa vào mức sinh lời do diện tích đang sử dụng tạo ra, để đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

- Thứ hai: pháp luật quy định việc bồi thường không được gây thiệt hại nhiều cho người đang sử dụng đất trong quá trình thương lượng giá Quy trình theo thứ tự là: công nhận mục đích đang sử dụng, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượng, chấp nhận thu hồi

- Thứ ba: biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Công việc này được Nhà nước hỗ trợ tích cực về mọi mặt chính sách bảo đảm sự sinh hoạt cuộc sống bình thường của người bị thu hồi đất Đây là công việc quan trọng

có tác dụng tạo tâm lý thoả mãn và lôi cuốn người dân tự nguyện di dời, có ý nghĩa rất tích cực tới việc giải phóng mặt bằng Theo luật bồi thường, nếu như

toà nhà nơi dự án sẽ được thực hiện có trên 10 người sở hữu thì phải xây dựng cho các đối tượng, xây nơi cư trú hoặc hỗ trợ bằng 30% giá trị của toà nhà đó đối với người bị thu hồi Còn nếu là dự án xây nhà chung cư thì cung cấp cho các đối tượng này nhà chung cư hoặc nhà ở với giá thấp hơn giá thành Đối với các đối tác kinh doanh có pháp nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp, chăn nuôi thì có chính sách mang tính chất ưu đãi và ngoài biện pháp di dời còn ưu tiên cung cấp cho họ các cửa hàng hoặc khu vực kinh doanh

2.3.1.3 Tại Astralia

Astralia có lịch sử hình thành từ thuộc địa Anh, nhờ vậy cơ sở và hệ thống pháp luật, quản lý xã hội nói chung và quản lý sở hữu sử dụng đất đai nói riêng được hình thành từ rất sớm Pháp luật và chính sách đất đai của Astralia mang tính kế thừa và phát triển liên tục, không bị thay đổi và gián đoạn bởi các thay đổi về thể chế chính trị Trên cơ sở tập hợp và vận dụng , pháp luật và chính sách đất đai phát triển nhất quán, ngày càng hoàn thiện thuộc loại hàng đầu Thế giới

Luật đất đai ở Astralia quy định đất đai của quốc gia thuộc hai loại sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai Chủ sở hữu đất đai có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp và thừa kế theo di chúc mà không có sự cản trở nào,

kể cả việc tích lũy đất đai Luật cũng quy định Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân phục vụ vào mục đích công cộng, phục vụ phát triển kinh tế- xã hội, nhưng việc trưng thu gắn liền với việc Nhà nước thực hiện bồi thường Mỗi Bang, ngoài Luật Đất đai ra còn có các văn bản quy định cụ thể việc thực hiện và các đạo luật khác có liên quan nhằm bảo vệ tối đa hiệu quả trong việc sử dụng đất đai Về quản lý các công trình công cộng, Luật quy định được lấy đất để làm đường bộ, đường sắt và các công trình công cộng cần thiết khác Phạm vi pháp luật này rất rộng đối với tất cả các công trình công cộng mang lại lợi ích cho Nhà nước và cho người dân Quyền lấy đất và cấp cho các công trình công trình công cộng là quy tắc chung bao trùm các Luật

có liên quan tới đất, ngay cả trong trường hợp mảnh đất đó thuộc sở hữu tư

2.3.2 Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam

2.3.2.1 Thời kỳ trước khi có Luật Đất đai 1993

Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946) đã chỉ rõ: “Nhiệm vụ của dân tộc ta trong giai đoạn này là nhằm bảo toàn lãnh thổ, giành độc lập hoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dân chủ…”

Khi trưng dụng ruộng đất, Nhà nước xác định cách bồi thường tốt nhất là vận động nông dân điều chỉnh hoặc nhượng ruộng đất cho người bị trưng dụng để họ tiếp tục sản xuất Trường hợp không làm được như vậy, về đất sẽ được bồi thường bằng tiền từ 1- 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất

bị trưng dụng Mức bồi thường căn cứ vào thực tế ở mỗi nơi, đời sống của nhân dân cao hay thấp, ruộng đất ít hay nhiều, tốt hay xấu mà định

Sau khi giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước năm 1975, cả nước bước vào giai đoạn xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, ổn định kinh

tế, chính trị, văn hóa, xã hội khôi phục đất nước Để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới, Hiến pháp năn 1980 ra đời, bước đầu tạo ra sự đổi mới

về nhận thức cũng như phương thức quản lý kinh tế Khi có nhu cầu sử dụng đất, Nhà nước sẽ cấp đất và không thu tiền sử dụng đất, cần bao nhiêu Nhà nước cấp bấy nhiêu, quan hệ đất đai chỉ là quan hệ giữa Nhà nước với người

sử dụng đất, tức là quan hệ đơn thuần, quan hệ “giao - thu”

Luật Đất đai năm 1988 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Vì vậy khi đất đai bị Nhà nước thu hồi phục vụ cho các mục đích công cộng, người sử dụng đất không được Nhà nước bồi thường bằng đất, chỉ được bồi thường bằng tiền, tài sản hoa màu có trên diện tích đất bị thu hồi

Tóm lại, thời kỳ này đất đai chưa được thừa nhận là có giá cho nên các chính sách bồi thường GPMB có nhiều hạn chế, thể hiện trong cách tính giá trị bồi thường, phương thức thực hiện Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công

Luật Đất đai 1993 ra đời và có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 10 năm

1993 Với các quy định tại Luật này thì “đất có giá” và người sử dụng đất có quyền và nghĩa vụ cụ thể Đây là những nội dung đổi mới quan trọng trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

- Tại Điều 12 quy định “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian”

- Điều 27 quy định “Trong từng trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu

hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh và vì lợi ích của quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu

hồi đất được đền bù thiệt hại”

Căn cứ Luật Đất đai 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Cùng với sự chuyển biến nhanh chóng của nền kinh tế, các yêu cầu đòi hỏi của sự phát triển và toàn xã hội thì các chính sách đất đai, nhất là chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng bộc lộ những nhược điểm, không còn phù hợp với cuộc sống Để giải quyết vấn đề trên Quốc hội đã liên tục sửa đổi Luật đất đai vào các năm 1998 và 2001 Theo đó, Chính phủ và các bộ ngành đã ban hành các văn bản quy định về chính sách bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng

- Thông tư số 145/1998/TT-BTC ngày 04 tháng 11 năm 1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm

1998 của Chính phủ

Chính sách hỗ trợ:

- Hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống, chi phí đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, trợ cấp ngừng việc cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp trong thời gian ngừng sản xuất

- Chi phí di chuyển đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội,

Tổ chức thực hiện: Nghị định quy định rõ trình tự thực hiện đền bù thiệt hại

và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, việc thành lập và nhiệm vụ của Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng trong việc lập, trình và phê duyệt phương án đền bù, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; việc khiếu nại và thời hiệu khiếu lại Quyết định đền bù thiệt hại

2.3.2.3 Thời kỳ từ khi có Luật đất đai 2003

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2003 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định rất chi tiết và kèm theo nhiều văn bản dưới luật được ban hành để hướng dẫn thực hiện

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật Đất đai năm 2003, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án

Thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng: Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; mục đích phát triển kinh tế trong các trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư

lớn theo quy định của Chính phủ Còn đối với các dự án sản xuất, kinh doanh phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân mà không phải thực hiện thủ tục thu hồi đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự án đầu tư thì Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh thành lập để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý quỹ đất thu hồi

Giá đất bồi thường: Giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương có điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, cùng mục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; giá đất bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng được UBND cấp tỉnh quy định

và công bố, không bồi thường theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng

Đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: Người bị thu hồi đất có các điều kiện phù hợp với quy định tại Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày

03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (trừ khoản 6, khoản 8) thì được bồi thường thiệt hại về đất Chính sách hỗ trợ: Hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ di chuyển Đặc biệt, đối với người bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp được giao mà không được Nhà nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương ứng thì được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm theo quy định: giao đất có thu tiền sử dụng đất tại vị trí

có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh phi nông nghiệp, nếu không có đất để giao thì những thành viên trong hộ gia đình còn trong độ tuổi lao động được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp hoặc người bị thu hồi đất không

có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp thì được bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư hoặc tại vị trí trong khu dân cư phù hợp với quy hoạch;

Trường hợp người bị thu hồi đất thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chí do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội công bố theo từng thời kỳ thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

Tái định cư: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở; khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ; việc bố trí tái định cư phải gắn với tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền

và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn.[13]

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Được quy định rất cụ thể, chi tiết trong Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản dưới luật mà thể hiện vấn đề đổi mới quan trọng đó là: trước khi bị thu hồi đất ít nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người

sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian

để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì người

bị thu hồi đất đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được công khai

2.3.2.4 Thời kỳ từ khi có Luật đất đai 2013

Nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, khắc phục bất cập và điều tiết một cách hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư, đồng thời nhằm giảm thiểu khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đai 2013 và NĐ47/CP ngay vừa tiếp tục kế thừa, luật hóa những quy định còn phù hợp đã và đang đi vào cuộc sống của pháp luật đất đai năm 2003, nhưng đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm tháo gỡ những hạn chế, bất cập của pháp luật Đất đai năm 2003, đưa chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống

Có thể khái quát một số nội dung chủ yếu mang tính đổi mới về lĩnh vực bồi thường, giải phóng mặt bằng quy định trong Luật Đất đai năm 2013

1 Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

trong Luật Đất đai năm 2003 trên thực tế đã không thể chế, truyền tải hết các quy định mang tính nguyên tắc để thực hiện thống nhất khi xử lý những vấn

đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư tại các địa phương, các bộ, ngành Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai năm 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88) Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện, cụ thể:

“ Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 74 Luật Đất đai)

1 Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường

2 Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

3 Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.”

“Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 88 Luật Đất đai)

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại.”

2 Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội

vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất

Trong đó, Luật bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 75, cụ thể:

- Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người

sử dụng đất theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau)

- Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy

chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

Đây là một trong những điểm mới của Luật Đất đai năm 2013 mà Luật Đất đai 2003 chưa quy định rõ, những quy định này sẽ giải quyết được những vướng mắc trong việc việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện, không phải là đất do được Nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01 tháng 7 năm 2004

Ngoài ra các bước, thời gian, đối tượng, phương án bồi thường đã được

cụ thể trong luật đất đai 2013 và nghị đinh số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Bước 1: Thông báo thu hồi đất, thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Ngay sau UBND tỉnh giới thiệu địa điểm, chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc dự án đầu tư được phê duyệt thì tiến hành đồng thời các công việc sau :

- UBND thành phố thông báo thu hồi đất

- Khi đã có thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có nhà, đất nằm trong diện phải GPMB (kể cả khu vực không bị thu hồi đất nhưng thuộc phạm vi ảnh hưởng) phải giữ nguyên hiện trạng nhà và đất

- Thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Lập kế hoạch, tiến độ chi tiết GPMB để trình UBND thành phố phê duyệt Thời gian lập kế hoạch tiến độ chi tiết GPMB và thông qua Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư để trình phê duyệt tối đa 5 ngày làm việc

Bước 2: Kê khai tổ chức điều tra hiện trạng xác minh nội dung kê khai

Trong thời gian không quá 07 ngày, kể từ ngày thành lập Hội đồng bồi thường, HT&TĐC cấp huyện tổ chức họp công khai với các tổ chức, hội gia đình, cá nhân có đất và tài sản thuộc phạm vi dự án, phát tờ khai theo mẫu quy định chung và thực hiện kê khai Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc (đối với hộ gia đình, cá nhân); không quá 10 ngày làm việc (đối với tổ chức) kể từ ngày nhận được tờ khai, người bị thu hồi nhà, đất có trách nhiệm

kê khai theo mẫu tờ khai và nộp tờ khai cho tổ công tác hoặc bộ phận tiếp nhận hồ sơ theo quy chế một cửa của UBND cấp xã nơi có đất thuộc phạm vi

dự án Quá thời hạn trên, tổ công tác phối hợp với UBND cấp xã và chủ đầu

tư lập biên bản và lưu hồ sơ GPMB

Tổ chức điều tra hiện trạng, xác minh nội dung kê khai Hết thời hạn mà tổ chức, hộ gia đình, các nhân nằm trong phạm vi thu hồi đất phải nộp tờ kê khai Xác nhận các hồ sơ liên quan: về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất đai, nhà cửa, tài sản thao từng thời gian cụ thể; nhân khẩu thường trú của từng hộ; xác nhận đối tượng chính sách

Bước 3: Lập, niêm yết lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại địa điểm sinh hoạt khu dân cư và trụ sở UBND phường nơi có quyết định thu đất

- Thời gian niêm yết và tiếp nhận ý kiến đóng góp là 20 ngày, kể từ ngày đưa ra niêm yết

Bước 4: Hoàn chỉnh thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư chi tiết

Hết thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý kiến, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, nêu

rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, HT&TĐC; hoàn chỉnh lại phương án và gửi phương án đã hoàn chỉnh kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp đến cơ quan tài nguyên và môi trường (TN&MT) để thẩm định

bố công khai phương án bồi thường, HT&TĐC

Hội đồng bồi thường, HT&TĐC hoặc Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

Trong thời hạn hai mươi (20) ngày, kể từ ngày Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB thanh toán xong tiền bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi đất theo phương án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giao đất cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB Trường hợp việc bồi thường được thực hiện theo tiến độ thì chủ đầu tư được nhận bàn giao phần diện tích mặt bằng đã thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ để triển khai dự án [24]

Bước 6: Bàn giao đất theo quy định

Bước 7: Cập nhật chỉnh lý biến động đất đai

Bước 8: Cưỡng chế thi hành quyết định thu hồi đất

2.4.2 Đánh giá chung

Nằm ở phía Đông Bắc của Việt Nam, Quảng Ninh có vị trí “địa chiến lược về chính trị, kinh tế", hội tụ đầy đủ các yếu tố tự nhiên và xã hội mà cả nước có, được ví như “nước Việt Nam thu nhỏ”.Có biên giới quốc gia và hải phận giáp giới nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa với 118,8 km đường biên giới; phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ; phía Tây giáp các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang, Hải Dương; phía Nam giáp TP Hải Phòng Có diện tích đất liền trên 6.000 km2; Vùng biển và hải đảo của Quảng Ninh là một vùng địa hình độc đáo Hơn hai nghìn hòn đảo chiếm hơn 2/3 số đảo cả nước (2077/2779), trải dài theo đường ven biển hơn 250 km chia thành nhiều lớp Quảng Ninh là trung tâm số 1 của Việt Nam về tài nguyên than đá, có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng, có nhiều loại đặc thù, trữ lượng lớn, chất lượng cao mà nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước không có được như: than,

cao lanh tấn mài, đất sét, cát thủy tinh, đá vôi…Than đá: Có trữ lượng khoảng 3,6 tỷ tấn, phần lớn tập trung tại 3 khu vực: Hạ Long, Cẩm Phả và Uông Bí – Đông Triều; mỗi năm cho phép khai thác khoảng 40 triệu tấn Các mỏ đá vôi, đất sét, cao lanh…: Trữ lượng tương đối lớn, phân bố rộng khắp các địa phương trong tỉnh và là nguồn nguyên liệu quan trọng để sản xuất vật liệu xây dựng cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu Quảng Ninh là một địa danh giàu tiềm năng du lịch, là một đỉnh của tam giác tăng trưởng du lịch miền Bắc Việt Nam, Quảng Ninh có danh thắng nổi tiếng là vịnh Hạ Long đã được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới và di sản thế giới bởi giá trị địa chất địa mạo Vịnh Hạ Long là địa điểm du lịch lý tưởng của Quảng Ninh cũng như miền bắc Việt Nam Tiềm năng du lịch Quảng Ninh nổi bật với: Các thắng cảnh nổi tiếng như: Vịnh Hạ Long - với gần 2000 hòn đảo, Đảo Cô Tô (phía Đông Bắc Quảng Ninh) Các bãi tắm đẹp như Hồng Vàn, Bắc Vàn, Vàn Chảy, đảo Cô Tô Con Được đánh giá là những bãi biển đẹp nhất tại phía Bắc.Vịnh Hạ Long có diện tích 1.553 km2 với 1969 đảo, trong đó khu di sản thế giới được UNESCO công nhận có diện tích trên

434 km2 với 788 đảo, có giá trị đặc biệt về văn hoá, thẩm mĩ, địa chất, sinh học và kinh tế Trên vịnh có nhiều đảo đất, hang động, bãi tắm, cảnh quan đẹp thuận lợi cho phát triển nhiều điểm, nhiều hình thức du lịch hấp dẫn Vịnh Hạ Long cùng với đảo Cát Bà là khu du lịch trọng điểm quốc gia, động lực phát triển vùng du lịch Bắc Bộ Các bãi tắm bãi tắm đẹp như Trà Cổ (Móng Cái), Bãi Cháy, đảo Tuần Châu đã được cải tạo, nâng cấp với nhiều loại hình dịch vụ phục vụ đa dạng các nhu cầu của khách hay các bãi tắm đẹp nguyên

vẻ hoang sơ như Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng (Vân Đồn) Ngoài ra Quảng Ninh còn có thế mạnh về dịch vụ cảng biển, điều kiện tốt để phát triển nuôi trồng thủy sản Phát triển thương mại, giao lưu buôn bán qua các cửa khẩu, tiêu biểu như cửa khẩu Móng cái Tóm lại Quảng Ninh có đầy đủ điều kiện thuận lợi để phát triển KT-XH, thu hút đón nhận sự đầu tư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước, việc GPMB để thực hiện các dự án trên địa bàn đang được các cấp chính quyền trong tỉnh hết sức quan tâm, tuy nhiên vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập và khó khăn gây ảnh hưởng đến tiến độ của dự án, kinh phí của nhà nước do nhiều nguyên nhân khác nhau theo từng dự án cụ thể

23Trong những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh đẩy mạnh phát triển, nâng cao cơ sở hạ tầng của các huyện trong tỉnh Tiêu biểu như huyện Tiên Yên, huyện Đầm Hà đang trong giai đoạn hoàn thành để lên Thị xã Được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh, huyện Tiên Yên đang đẩy mạnh nỗ lực để xây dựng và phát triển Trong đó dự án xây dựng "Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc" nằm tại địa phận Phố Đông Tiến II, thị trấn Tiên Yên là một công trình quan trọng trong bước tiến hoàn tất lên Thị xã của huyện Tiên Yên Chính vì thế dự án này được chú trọng quan tâm và đang trong giải đoạn đẩy mạnh và hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng [23]

Tóm lại, trong nhưng năm gần đây, công tác bồi thường GPMB của tỉnh

Quảng Ninh có những bước đột phá, hoàn thành khối lượng lớn, cơ bản đáp

ứng được tiến độ các dự án xây dựng hạ tầng và đầu tư trên địa bàn Tuy nhiên, một số dự án vẫn còn đang trì trệ, chưa đảm bảo tiến độ do nhiều

nguyên nhân Khó khăn lớn nhất trong công tác bồi thường GPMB là cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ luôn có sự thay đổi, có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Việc bố trí tái định cư cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm thường là cùng và sau dự án chính

được triển khai, ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của các hộ dân Một số dự

án trước đây việc bố trí kinh phí bồi thường GPMB không kịp thời, chưa bố trí kế hoạch tái định cư, khi chính sách thay đổi phải trình duyệt lại, làm kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện, gây bức xúc cho người dân trong vùng dự án Công tác quản lý Nhà nước về đất đai và quy hoạch xây dựng trước đây còn tồn tại ở một số địa phương còn chưa tốt, các trường hợp xây dựng nhà trên

đất lấn chiếm, làm nhà và công trình đón bồi thường đã ngăn chặn nhưng còn

thiếu chế tài xử lý triệt để Bên cạnh đó, cùng với việc đa số các hộ dân ủng

hộ chính sách bồi thường GPMB của Nhà nước vẫn còn những hộ chây ỳ, lời dụng kẽ hở của chính sách gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

Đây cũng chính là nguyên nhân khiến nhiều dự án triển khai chậm hoặc khó

triển khai, gây ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh.[24]

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Công tác bồi thường GPMB của “dự án xây dựng Trung tâm văn hóa thể tháo các dân tộc vùng Đông Bắc” tại thị trấn Tiên Yên

- Nghiên cứu các văn bản, chính sách có liên quan mà tỉnh Quảng Ninh

đã từng áp dụng về bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Trên địa bàn phố Đông Tiến II, thị trấn Tiên Yên, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh

3.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

- Địa điểm: Trung tâm phát triển quỹ đất huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh

- Thời gian tiến hành: Từ ngày 01/08/2014 đến ngày 30/11/2014

3.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội huyện Tiên Yên

- Tổng quan về dự án và những vấn đề liên quan

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB "Dự án xây dưng Trung tâm văn hóa thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc tại thị trấn Tiên Yên"

-Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến đời sống của người dân

- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

3.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu

3.4.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Các thông tin, số liệu thứ cấp được thu thập từ các bài báo, bài viết, sách, các báo cáo và các văn bản đã được công bố

- Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan tại các phòng ban liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

3.4.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

- Xây dựng bộ câu hỏi điều tra, sử dụng bộ câu hỏi điều tra phỏng vấn trực tiếp người dân để thu thập thông tin

3.4.2 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu

- Số liệu, thông tin thứ cấp: Được phân tích, tổng hợp sao cho phù hợp với các mục tiêu của đề tài

- Số liệu sơ cấp: Được xử lý trên bảng tính Excel

3.4.3 Phương pháp phân tích số liệu

3.4.3.1 Phương pháp phân tích, so sánh

- Từ số liệu và số tiền bồi thường đã thống kê và điều tra của dự án so với giá thị trường, với quy định về giá của Nghị định 47/2014/NĐ-CP và quyết định bảng giá của tỉnh