Là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế nước ta cũng chịu sự tác động của quy luật giá trị, Quy luật giá trị có những tác động tích cực đến nền sản xuất ở nước
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Sau gần 30 năm đổi mới và phát triển, nền kinh tế nước ta đã có những bước phát triển to lớn Là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế nước ta cũng chịu sự tác động của quy luật giá trị, Quy luật giá trị có những tác động tích cực đến nền sản xuất ở nước ta, nhưng bên cạnh đó cũng có không ít những tác động tiêu cực
Để làm sáng tỏ hơn vấn đề trên, nhóm 10A3 đã lựa chọn đề tài: “ Phân tích ba tình huống trong thực tế để làm rõ tác động của quy luật giá trị trong nền kinh tế ở Việt Nam hiện nay” Với đề bài này, chúng em hi vọng
sẽ đi sâu phân tích đánh giá được những tình huống trong thực tế đồng thời hiểu rõ hơn những vấn đề mang tính lý luận về quy luật giá trị và tác động của nó
Tuy nhiên, trong khuôn khổ và phạm vi bài làm còn rất nhiều sai sót, rất mong nhận được sự chỉ dẫn và những ý kiến đóng góp của thầy cô và các bạn để bài làm của chúng em được hoàn thiện hơn Xin chân thành cảm ơn!
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế căn bản của sản xuất và lưu thông hàng hóa, ở đâu có sản xuất vầ trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật giá trị
Những tác động của quy luật giá trị trong nền kinh tế hàng hóa có ý nghĩa lý luận và thực tiễn hết sức to lớn: một mặt quy luật giá trị chi phối sự lựa chọn tự nhiên, đào thải các yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực phát triển; mặt khác phân hóa xã hội thành kẻ giàu, người nghèo, tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội
Đối với Việt Nam, sự tác động của quy luật giá trị là không nhỏ, nó gây ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế quốc dân thông qua sư điều tiết của nó đến nền sản xuất hàng hóa
B NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
1 Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất và trao đổi hàng hóa Quy luật giá trị yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ
sở giá trị của nó, tức là dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết Trong sản xuất, quy luật giá trị buộc người sản xuất phải làm sao cho mức hao phí lao động cá biệt của mình phải phù hợp mức hao phí lao động xã hội cần thiết, có như vậy họ mới có thể tồn tại được Còn trong trao đổi hay lưu thông phải thực hiện theo nguyên tắc ngang giá Hai hàng hóa được trao đổi với nhau khi cùng kết tinh một lượng lao động như nhau, hoặc trao đổi mua bán hàng hóa phải thực hiện với giá cả bằng giá trị
Cơ chế tác động của quy luật giá trị được thể hiện cả trong trường hợp
Trang 32 Tác động của quy luật giá trị
Trong nền sản xuất hàng hóa quy luật giá trị có ba tác động sau:
Một là: điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa
- Đối với sản xuất: Người sản xuất có thể mở rộng sản xuất những mặt hàng đang thiếu, bán chạy, có lãi cao và ngược lại thu hẹp, thậm chí là đóng cửa không sản xuất những mặt hàng ế thừa, không tiêu thụ được Kết quả là những yếu tố sản xuất như tư liệu sản xuất, sức lao động, tiền vốn được chuyển dịch từ nghành này sang ngành khác, làm cho quy mô ngành này mở rộng, ngành kia thu hẹp Như vậy, quy luật giá trị tự điều tiết quy mô và cơ cấu sản xuất
- Đối với lưu thông: Dưới tác động của quy luật giá trị, hàng hóa được chuyển từ nơi giá thấp đến nơi giá cao Từ đó, phân phối các nguồn hàng hóa một cách hợp lý hơn giữa các vùng của đất nước, giữa trong nước và quốc tế, giữa cung cầu và cấc loại hàng hóa trong xã hội
Hai là: Kích thích cải tiến kĩ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển.
Người sản xuất nào có mức hao phí lao động thấp hơn mức hao phí lao động cần thiết, thì sẽ thu được nhiều lãi Điều đó kích thích những người sản xuất hàng hóa cải tiến kĩ thuật, hợp lý hóa sản xuất, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm,…nhằm tăng năng suất lao động, hạ chi phí sản xuất
Sự cạnh tranh quyết liệt làm cho các quá trình này diễn ra mạnh mẽ Nếu người sản xuất nào cũng làm như vậy thì cuối cùng sẽ dẫn đến toàn bộ năng suất lao động xã hội không ngừng tăng lên, chi phí sản xuất xã hội không ngừng giảm xuống
Ba là: phân hóa những người sản xuất hàng hóa thành giàu, nghèo
Những người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết (theo giá trị) sẽ thu được nhiều lãi, giàu lên, có thể mua sắm
Trang 4thêm tư liệu sản xuất, mở rộng sản xuất kinh doanh, thậm chí cho thuê lao động trở thành ông chủ
Ngược lại, người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động cá biệt lớn hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết, khi bán hàng sẽ rơi vào tình trạng thua lỗ, nghèo đi, thậm chí có thể phá sản, trở thành lao động làm thuê
II Ba trường hơp cụ thể để làm rõ tác động của quy luật giá trị đối với nền kinh tế Việt Nam.
1 Ngành công nghiệp dệt may ở nước ta dưới sự tác động của quy luật giá trị trong điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa
Ngành công nghiệp dệt may là một trong những ngành kinh tế trọng điểm ở nước ta Việt Nam là một quốc gia đông dân cư, lao động dồi dào và tăng nhanh (khoảng một triệu lao động mỗi năm), tuy vậy lao động còn rẻ
và có trình độ chuyên môn chưa cao Điều kiện này phù hợp với sự phát triển của ngành công nghiệp dệt may Trong những năm gần đây, ngành này càng phát triển, đặc biệt là khi nước ta thực hiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, năm 2007, khi nước ta gia nhập WTO, thị trường tiêu thụ ngày càng được mở rộng Năm 2011, tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành dệt may đạt 15,6 tỉ USD, đạt xuất siêu 6,5 tỉ USD Nó nâng giá thành các sản phẩm công nghiệp dệt may, đồng thời, lại giảm giá thành sức lao động của công nhân (do trình độ công nhân thấp, lại có quá nhiều lao động cần việc làm), vì vậy mà lợi nhuận doanh nghiệp thu được ngày càng cao Điều đó làm cho các doanh nghiệp này tăng cường mở rộng quy mô sản xuất bằng cách đầu tư trang thiết bị máy móc, dây truyền sản xuất hiện đại, tăng nhân công, tăng vốn nhằm nâng cao năng suất và số lượng sản phẩm dệt may Vì vậy các xí nghiệp, cơ sở sản xuất mở ra ngày càng nhiều có mặt ở hầu hết các tỉnh thành, đặc biệt là ở vùng đồng bằng
Trang 5Tuy nhiên việc tăng nhanh các xí nghiệp, cơ sở dệt may kéo theo các vấn đề về môi trường, do các cơ sở sản xuất hay xí nghiệp đều là các cơ sở nhỏ lẻ, ít đầu tư hệ thống trang thiết bị xử lý chất thải, rác thải gây nguy hại cho môi trường sống Thêm vào đó, do tình trạng những đơn đặt hàng với số lượng lớn, nên các doanh nghiệp phải chạy theo số lượng nên dẫn đến tình trạng công nhân thường xuyên phải làm thêm giờ, làm cho kịp số lượng còn chất lượng, còn chất lượng thì không đảm bảo Điều này dẫn đến tình trạng các đơn đặt hàng quốc tế với số lượng lớn ngày càng giảm, hàng bị trả lại hoặc buộc phải hạ giá Đến tháng 2/2012 có khoảng 10% những doanh nghiệp lớn có đơn đặt hàng đến quý III và IV của năm Hiện nay, nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành dệt may khó khăn trong việc tìm kiếm đơn đặt hàng lớn Nhiều hợp đồng mới đều có hướng điều chỉnh giảm số lượng xuống tới 20-30% Trong khi sản xuất vẫn tiếp tục, số lượng ngày càng nhiều, cung vượt quá cầu, các doanh nghiệp buộc phải bán tống, bán tháo ra thị trường Biểu hiện là những quầy hàng đại hạ giá, hay giá cả quần áo còn thấp hơn giá vải Rất nhiều doanh nghiệp sản xuất bị thua lỗ lớn, thậm chí phải ngừng hoạt động
Trước thực trạng trên, vận dụng quy luật giá trị để điều tiết và ổn định thị trường sản phẩm dệt may, nhà nước ta đã đưa ra nhiều biện pháp hữu hiệu Ví dụ như: kiểm soát chặt chẽ hơn vấn đề chất lượng của sản phẩm trước khi mang ra xuất khẩu, giảm nhập khẩu những sản phẩm dệt may, kiểm soát việc lâp thêm các xí nghiệp mới
Bên cạnh sự điều tiết sản xuất, quy luật giá trị còn tác động đến điều tiết lưu thông Việt Nam trong giai đoạn hiện tại và cả trong những năm tiếp theo đều đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng này ra thị trường quốc tế, đặc biệt là
Mỹ và Nhật Bản Tuy nhiên do xu hướng toàn cầu hóa, rào cản thương mại nên các doanh nghiệp đã chú trọng đến thị trường nội địa Trong thị trường nội địa cũng có sự điều tiết lưu thông tập chung ở những thành phố lớn, tập
Trang 6chung đông dân cư, kinh tế phát triển như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hưng Yên (khu công nghiệp dệt may Phố Nối) Thêm vào đó các nhà kinh doanh phải chú trọng đến thị trường tiêu thụ của khách hàng, chú trọng đến công tác tuyên truyền, quảng cáo
2 Cạnh tranh của các “ông lớn” trong ngành sản suất sữa tươi ở Việt Nam để làm rõ hơn tác động thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển của quy luật giá trị ở nước ta hiện nay
Quy luật giá trị cũng có những tác động rất lớn tới nền kinh tế hàng hóa
về phương diện kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển Tức là các chủ thể kinh tế luôn tìm cách áp dụng khoa học tiên tiến vào sản xuất, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ, tăng năng suất lao động Điển hình như ví dụ của Công ty CP Sữa quốc tế (IDP) với việc cải tiến trong quá trình sản xuất sữa tươi Ba Vì
Tính tới thời điểm hiện nay, trên thị trường Việt Nam có rất nhiều các công ty cùng sản xuất các loại sữa tươi, trong số đó không thể không kể tới loại sữa tươi rất được ưu chuộng, đó là sữa tươi Ba Vì Đến năm 2012 sữa tươi mang thương hiệu Ba Vì đã leo lên vị trí đứng đầu trở thành sản phẩm sữa tươi chiếm thị phần cao nhất trên thị trường sữa Việt Nam Đó là kết quả của quá trình cải thiện liên tục hệ thống sản xuất của IDP Tính đến năm
2012 thị trường Việt Nam có rất nhiều công ty cạnh tranh mặt hàng này, ta
có thể kể tới như sản phẩm của công ty Vinamilk, FrieslandCampina Việt Nam hay còn được gọi là sữa Cô Gái Hà Lan (liên doanh giữa Công ty Xuất nhập khẩu Bình Dương với Tập đoàn Royal FrieslandCampina - Hà Lan), Mộc Châu Milk, Đà Lạt Milk, Long Thành Milk,…
Các loại sữa tươi như Vinamilk, Cô Gái Hà Lan, Đà Lạt Milk, Long Thành Milk…hầu hết nguồn nguyên liệu đều phải nhập khẩu từ nước ngoài
Trang 7hoặc mua lại từ các trang trại nuôi bò vì vậy giá thành của sữa sau khi được chế biến sẽ cao
Thị trường tiềm năng như Việt Nam tiêu thụ hơn 1 nghìn tỉ hộp sữa mỗi năm Công ty sữa Ba Vì đã nhận rõ rằng một công ty mới thành lập và chỉ là một chi nhánh của IDP thì không có đủ tiềm lực kinh tế làm trung gian nhập khẩu sản phẩm sẵn có hay là đầu tư vào một quốc gia thứ 3 Bởi vì kinh phí mà công ty phải gánh chịu là rất lớn hay lúc này nếu theo cách sản xuất của các công ty trên thì hao phí lao động cá biệt trong công ty sẽ còn có thể cao hơn hao phí xã hội các công ty bỏ ra nhất là với Vinamilk một tập đoàn sữa nổi tiếng Việt Nam Điều này buộc Công ty sữa Ba Vì phải lựa chọn chiến lược nhằm hạ thấp hao phí lao động cá biệt so với hao phí lao động xã hội một cách tối đa
Lúc này Công ty sữa Ba Vì đã lựa chọn con đường tự cung tự cấp, tự nuôi bò lấy sữa và dùng lượng sữu bò đó để sản xuất sữa tươi Từ khi thành lập Công ty đã luôn chú trọng tới việc xây dựng và phát triển vùng nguyên liệu Công ty đã phối hợp cùng với Trung tâm khuyến nông huyện Ba Vì, Trung tâm khuyến nông thành phố Hà Nội, Trung tâm phát triển chăn nuôi thành phố Hà Nội, Sở Nông nghiệp thành phố Hà Nội, đứng ra làm người bảo lãnh, cho hộ nông dân vay vốn không tính lãi để mở rộng đàn bò, phát triển kinh tế Hiện Công ty CP Sữa quốc tế Ba Vì đang phát triển đàn bò sữa vùng nguyên liệu ở 7 tỉnh phía bắc như: Hà Nội, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Quảng Ninh, với hơn 4.000 hộ chăn nuôi, tổng đàn bò khoảng 16.000 con.Chất lượng sữa bò cũng được công ty đảm bảo bằng các máy móc rất hiện đại với mức giá 20 tỷ đồng
Mặt khác công ty sữa Ba Vì ngay từ những ngày đầu bước vào hoạt động công ty đã thực hiện đầu tư mua sắm lắp đặt dây chuyền sản xuất sữa hiện đại, công nghệ tiến tiến từ các hãng nổi tiếng trên thế giới như: dây truyền chế biến sữa của tập đoàn APV Âu Châu, dây chuyền thiết bị đóng
Trang 8gói khép kín của tập đoàn Tetra Pak Thụy Điển Đây là hệ thống dây chuyền thiết bị công nghệ vào loại hiện đại bậc nhất tại Châu Á và Thế Giới
Ngoài ra, công ty còn không ngừng mở rộng các chi nhánh, đại lí phân phối sản phẩm để giảm giá thành sản phẩm do vận chuyển ,hiện tại Công ty
có gần 300 đại lý khu vực đường Láng, đường 32, Phú Thọ, Hòa Bình, khu vực nội thành Hà Nội Công ty đã mở rộng thị trường ở Hải Phòng, Lào Cai, Thái Nguyên và đang tiếp cận thị trường miền Nam Công ty cũng đang phục vụ sữa cho một số trường học và khu Công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội
Bằng hàng loạt phương pháp làm giảm hao phí lao động cá biệt như trên, sản phẩm của sữa tươi Mộc Châu của IDP đã có giá thành thấp nhất trong thị trường, kích thích các công ty còn lại nhanh chóng áp dụng các phương pháp để cạnh tranh Tính đến năm 2012 thị phần trên thị trường của sữa tươi Ba Vì được sếp hàng đầu Việt Nam Tháng 3 năm 2010 thương hiệu sữa Ba Vì đã được tổ chức Trade Leaders Club có trụ sở tại Madrid, Tây Ban Nha quyết định trao cúp và giấy chứng nhận giải thưởng Europe Golden Award for Quality (Giải thưởng Cúp Vàng Châu Âu về Chất lượng) Không chỉ vậy, sự cạnh tranh quyết liệt trên thị trường giờ đây càng thúc đẩy cho quá trình chạy đua giảm chi phí sản xuất (hay giảm hao phí lao động cá biệt) giữa các nhà sản xuất, giờ đây không chỉ có công ty Ba Vì thực hiện việc chăn nuôi bò lấy sữa để sản xuất mà giờ đây sữa tươi Mộc Châu,Vinamilk, Cô Gái Hà Lan cũng đã sử dụng cách thức này
Việc giảm hao phí lao động cá biệt xuống dưới lao động xã hội của công
ty sữa Ba Vì không những mang lại doanh thu và lợi nhuận lớn,nâng cao vị thế cho dòng sản phẩm này trên thị trường mà còn thúc đẩy quá trình cạnh tranh giữa các công ty sản xuất sữa
Trang 9Tóm lại quá trình tác động của quy luật giá trị này đã làm cho lực lượng sản xuất trong thị trường sữa tươi nói riêng và lực lượng sản xuất Việt Nam nói chung không ngừng phát triển
3 Câu chuyện về người nông dân Đồng Bằng Sông Cửu Long ồ ạt trồng cam sành và tác động phân hóa giàu nghèo giữa các nhà sản xuất của quy luật giá trị ở nước ta hiện nay.
Do nhu cầu sử dụng cam sành để ăn và chế biến, trên thị trường, sức mua của mặt hàng này tăng mạnh Vì vậy, người nông dân ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã ồ ạt trồng cam sành với mục đích thu lợi nhuận cao, làm giàu nhanh chóng Trên thực tế, có không ít hộ nông dân giàu lên nhanh chóng nhờ trồng cam, nhưng cũng không ít người dẫn đến phá sản Đó là do
sự cạnh tranh với nhau giữa các hộ nông dân cùng trồng cam và biểu hiện của nó là sự chọn lọc tự nhiên và phân hóa giàu nghèo giữa những người sản xuất dưới tác động của quy luật giá trị
Qua lời kể của hai nông dân ở ĐBSCL là anh Quốc ( xã Trường An - tỉnh Vĩnh Long) và anh Phúc ( xã Tân Thánh - tỉnh Hậu Giang) thì có thể nhận thấy sự phân hóa này diễn ra từ từ qua hai giai đoạn
Giai đoạn thứ nhất, đó là thời điểm đầu khi nông dân ồ ạt trồng cam, khi
mới bắt đầu trồng cam, nông dân chỉ chú ý đến mở rộng quy mô, diện tích trồng cam và tăng năng suất mà không chú ý đến việc áp dụng khoa học – kĩ thuật vào gieo trồng và đảm bảo chất lượng Vì vậy mà năng suất cây cam rất cao nhưng chất lượng không cao Tuy vậy, sản phẩm cam sành của họ vẫn bán được là do nhu cầu quá lớn của thị trường nên việc sản xuất vẫn có lãi Từ đó, sự phân hóa giàu nghèo diễn ra giữa những người có lãi nhiều do
có nhiều vốn và những người laĩ ít do có ít vốn
Theo như Quốc, do gia đình làm trang trại từ trước nên gia đình có chút ít vốn và đã mạnh dạn đầu tư vào mua cây giống với số lượng lớn vì vậy mà
Trang 10quy mô sản xuất cam sành của anh Quốc là rất lớn, cùng với đó là lợi nhuận thu vào lên đến cả trăm triệu đồng mỗi năm
Đối với anh Tuấn, vốn là nông dân trồng lúa chuyển sang trồng cam nên không có nhiều vốn trong tay vì vậy anh chỉ dám mua cây giống với số lượng nhỏ, nên tiền lãi thu được mỗi năm vào khoảng 30 triệu đồng
Như vậy, hai anh Quốc vầ Tuấn đều thu được lợi nhuận từ việc trồng cam nhưng đã có sự phân hóa Tuy nhiên, sự phân hóa này là không rõ ràng do các hộ sản xuất đều có lãi dù ít hay nhiều,tuy nhiên nó cũng đã phần nào cho chúng ta thấy tác động của quy luật giá trị
Ở giai đoạn hai, khi diện tích trồng cam tăng lên liên tục đã dẫn đến việc
cung vượt quá cầu Lúc này, sẽ xuất hiện sự phân hóa giữa những người làm
ăn giỏi (trình độ, vốn, khoa học – kĩ thuật,…) với những người có năng lực kém hơn
Trước thực trang như đã nêu, anh Quốc đã mạnh dạn cải tiến kĩ thuật trồng cam như: sử dụng giống sạch bệnh, thay vì bón phân hóa học, anh chuyển sang dùng phân hữu cơ, tuy tác dụng chậm nhưng lại hiệu quả và tiết kiệm Ngoài ra anh Quốc còn trồng ổi xen trong vườn để phòng bệnh cho cam Chỉ sau hai năm, cam đã bắt đầu cho thu hoạch, quả sai, chất lượng tốt,
mà đặc biệt là hoàn toàn sạch bệnh Ngoài ra anh còn thu được khoảng 10 đến 12 triệu mối năm nhờ thu hoạch ổi Để đảm bảo đầu ra cho cam, anh Quốc tham gia vào tổ hợp tác cam sành để chia sẻ kinh nghiệm và để cam có đầu ra ổn định Do mạnh dạn đổi mới phương pháp thâm canh với tổ chức tiên tiến, chặt chẽ và có quy mô như vậy mà cam vừa có năng suất cao vừa
có chất lượng tốt Anh cho biết mỗi kg cam sành có giá bán khoảng 25000 đến 30000 đồng, mỗi hecta anh thu được khoảng 300-400 triệu đồng Vì vậy mà mấy năm qua anh Quốc đã trở thành triệu phú nhờ trồng cam sành, ngoài ra anh còn cho biết hiện nay anh có khoảng 10 hecta trồng cam và tiếp