Bài dự thi dạy học tích hợp Địa 7 Môi trường hoang mạc (Giải ba)

1. Tên hồ sơ dạy học: Môi trường hoang mạc 2. Mục tiêu dạy học 2.1. Những kiến thức, kĩ năng, thái độ của các môn học. 2.1.1. Môn Lịch sử Kiến thức Sự hình thành và phát triển các hoang mạc trên thế giới. Cuộc sống của con người trong hoang mạc. Công trình kiến trúc bằng đá: được con người xây dựng thời cổ đại ở các hoang mạc. Kĩ năng Quan sát tranh ảnh, phân tích dấu tích cuộc sống các sinh vật trong hoang mạc dựa vào dấu tích để lại trên đá…. Thái độ. Biết trân trọng tự hào các giá trị lịch sử thời xa xưa. 2.1.2. Môn Sinh học Kiến thức. Sự đa dạng về thành phần loại động thực vật ở hoang mạc. Sự thay đổi của động thực vật để thích nghi với sự thay đổi của môi trường khắc nghiệt ở hoang mạc. Kĩ năng. Rèn kĩ năng nghiên cứu sự sống và tồn tại của các loài sinh vật ở hoang mạc. Quan sát tranh ảnh về một số loài động thực vật ở hoang mạc. Thái độ. Sự sống có thể tồn tại những nơi có điều kiện sống khó khăn. 2.1.3. Môn Địa lý. Kiến thức: Khí hậu các kiểu môi trường đã học: môi trường xích đạo ẩm, môi trường nhiệt đới, môi trường nhiệt đới gió mùa... Kĩ năng: Đọc, phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm ở môi trường hoang mạc. Đọc và phân tích lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới. Đọc và phân tích cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và đới ôn hoà. 2.1.4. Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường hoang mạc, bảo vệ nguồn gen ở các loài động thực vật nơi đây. Ứng phó trước những thay đổi điều kiện sống ở hoang mạc. 2.1. Những năng lực cần hình thành qua chủ đề. Một số năng lực chung + Năng lực tự học + Năng lực giải quyết vấn đề + Năng lực sáng

PHỤ LỤC II Phiếu thông tin về giáo viên (hoặc nhóm giáo viên) dự thi

(Kèm theo công văn số 794/PGDĐT ngày 28 tháng 9 năm 2015 của Phòng GD&ĐT Tiên

Yên)

- Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh:

- Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tiên Yên

- Trường PTDT Bán trú TH&THCS Hà Lâu

- Địa chỉ: xã Hà Lâu huyện Tiên Yên - Quảng Ninh

Điện thoại: 033.3744.747 ; Email: c12halau.ty.quangninh@moet.edu.vn

- Thông tin về giáo viên

Họ và tên giáo viên: Đỗ Tuấn Anh Điện thoại: 01292486688;

Email: dotuananh.c12@tienyen.edu.vn

PHỤ LỤC III PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC

(Kèm theo công văn số 794/PGDĐT ngày 28 tháng 9 năm 2015 của Phòng GD&ĐT Tiên

Yên)

1 Tên hồ sơ dạy học: Môi trường hoang mạc

2 Mục tiêu dạy học

2.1 Những kiến thức, kĩ năng, thái độ của các môn học.

2.1.1 Môn Lịch sử

* Kiến thức

- Sự hình thành và phát triển các hoang mạc trên thế giới

- Cuộc sống của con người trong hoang mạc

- Công trình kiến trúc bằng đá: được con người xây dựng thời cổ đại ở các hoang mạc

* Kĩ năng

- Quan sát tranh ảnh, phân tích dấu tích cuộc sống các sinh vật trong hoang mạc dựa vào dấu tích để lại trên đá…

* Thái độ

- Biết trân trọng tự hào các giá trị lịch sử thời xa xưa

2.1.2 Môn Sinh học

* Kiến thức

- Sự đa dạng về thành phần loại động thực vật ở hoang mạc

- Sự thay đổi của động thực vật để thích nghi với sự thay đổi của môi trường khắc nghiệt ở hoang mạc

* Kĩ năng

- Rèn kĩ năng nghiên cứu sự sống và tồn tại của các loài sinh vật ở hoang mạc

- Quan sát tranh ảnh về một số loài động thực vật ở hoang mạc

* Thái độ

- Sự sống có thể tồn tại những nơi có điều kiện sống khó khăn

2.1.3 Môn Địa lý.

* Kiến thức:

- Khí hậu các kiểu môi trường đã học: môi trường xích đạo ẩm, môi trường nhiệt đới, môi trường nhiệt đới gió mùa

* Kĩ năng:

- Đọc, phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm ở môi trường hoang mạc

- Đọc và phân tích lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới

- Đọc và phân tích cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và đới ôn hoà

2.1.4 Tích hợp

- Giáo dục bảo vệ môi trường hoang mạc, bảo vệ nguồn gen ở các loài động thực vật nơi đây

- Ứng phó trước những thay đổi điều kiện sống ở hoang mạc

2.1 Những năng lực cần hình thành qua chủ đề.

* Một số năng lực chung

+ Năng lực tự học

+ Năng lực giải quyết vấn đề

+ Năng lực sáng tạo

+ Năng lực hợp tác

+ Năng lực giao tiếp

+ Năng lực tính toán

* Các năng lực chuyên biệt của môn Địa lí:

+ Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ

+ Năng lực học tập tại thực địa

+ Năng lực sử dụng bản đồ

+ Năng lực sử dụng ảnh, hình vẽ, video clip, mô hình

3 Đối tượng dạy học của bài học

- Đối tượng dạy học: học sinh

+ Số lượng học sinh: 37 + Số lớp: 1

+ Khối lớp:7

- Đa số các em là học sinh dân tộc thiểu số, năng lực nhận thức chậm

- Môi trường và cuộc sống ở các hoang mạc còn lạ lẫm đối với các em học sinh

4 Ý nghĩa của bài học

- Dự án có vai trò rất quan trọng trong đời sống thực tiễn và cả trong dạy học hiện nay

*Đối với thực tiến dạy học:

+ Dự án đã góp phần giúp cho việc dạy học đảm bảo tốt việc thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng

+ Tích hợp các kiến thức của các môn học khác vào bài giảng góp phần giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

+ Hình thành một số năng lực chung, năng lực chuyên biệt môn địa lý

*Đối với thực tiễn đời sống xã hội:

+ Dự án góp phần giáo dục cho học sinh biết được đặc điểm của môi trường hoang mạc Từ đó, có được cách ứng phó để thích nghi với điều kiện khô hạn của

sự biến đổi khí hậu toàn cầu

+ Không có hành động tiêu cực làm ảnh hưởng xấu đến môi trường

5 Thiết bị dạy học, học liệu

- Máy tính, máy chiếu, bút trình chiếu

- Lược đồ môi trường hoang mạc

- Ảnh chụp cảnh quan môi trường, các loài động, thực vật môi trường hoang mạc

- Video sự hình thành hoang mạc, sự thích nghi của SV với môi trường

6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

6.1.Về kiến thức: Đánh giá ở 3 cấp độ:

a Nhận biết:

- Biết được đặc điểm tự nhiên cơ bản của môi trường hoang mạc

- Biết được sự thích nghi của thực vật và động thực ở môi trường hoang mạc

b Thông hiểu:

- Giải thích ở mức độ đơn giản một số đặc điểm tự nhiên cơ bản của môi trường hoang mạc

c Vận dụng ( Cấp độ thấp, cấp độ cao):

- Có giải pháp ứng phó trước sự khó khăn khắc nghiệt của điều kiện tự nhiên

- Liên hệ thực tế nơi bản thân học sinh đang sống

6.2 Về kĩ năng

- Đọc, phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm ở môi trường hoang mạc

- Đọc và phân tích lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới

- Đọc và phân tích cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và đới ôn hoà

7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập

- GV đánh giá kết quả, sản phẩm của học sinh: bài viết của học sinh

- HS tự đánh giá kết quả, sản phẩm lẫn nhau

- Phiếu trắc nghiệm về đánh giá kết quả, sản phẩm của HS

- Kiểm tra miệng, 15 phút

8 Các sản phẩm của học sinh

− HS điều tra, sưu tầm tư liệu,lập bảng thống kê (vào giấy A4, hs cả lớp)

− Bản đồ tư duy về kiến thức bài học (theo cá nhân, giấy A4)

− Phiếu học tập ghi hình ảnh câu hỏi cần tìm hiểu

CHƯƠNG III: MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC HOẠT ĐỘNG

CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC

Tiết: 20 MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC

I.Mục tiêu bài học.

1 Kiến thức:

-Trình bày và giải thích ở mức độ đơn giản một số đặc điểm tự nhiên cơ bản của môi trường hoang mạc

- Phân tích được sự khác nhau về chế độ nhiệt giữa hoang mạc ở đới nóng và hoang mạc ở đới lạnh

- Biết được sự thích nghi của thực vật và động thực ở môi trường hoang mạc

2 Kĩ năng:

- Đọc, phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm ở môi trường hoang mạc

- Đọc và phân tích lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới

- Đọc và phân tích cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và đới ôn hoà

3 Thái độ:

- Học tập nghiêm túc.

- Tích hợp ứng phó biến đổi khí hậu

II Chuẩn bị của GV và HS

GV HS

1 Bản đồ khí hậu thế giới 1 SGK + Vở ghi bài

2 Lược đồ các đai khí áp trên thế giới 2 Nội dung bài 19

3 ảnh chụp các hoang mạc 3 Sưu tầm bài viết về hoang mạc

III Phương pháp:

- Quan sát, hoạt động nhóm, đàm thoại, phân tích

IV Tiến trình dạy học:

1 Ổn định: Kiểm tra sĩ số: …………

2 Kiểm tra bài cũ :

3 Giảng bài mới:

* Trải nghiệm

GV tổ chức cho học sinh chơi trò chơi kể về các kiểu môi trường đã học

? Các em đã học những môi trường nào ?

- MT đới nóng

- MT đới ôn hòa

- MT đới lạnh

? Kể tên các kiểu môi trường ở đới nóng và đới ôn hòa?

- HS kể tên, GV chốt lại trên máy chiếu

? Kiểu MT nào có ở cả hai môi trường

- MT hoang mạc

Hoang mạc kiểu môi trường có ở cả đới nóng và đới ôn hòa, vậy MT hoang mạc có diện tích bao nhiêu, phân bố ở những khu vực nào, khí hậu và sinh vật phát triển ra sao Bài học hôm nay thầy giáo cùng các em cùng nhau tìm hiểu

GV

?

GV

Hoạt động 1: 25’

Chiếu lược đồ, giải thích chú giải

Quan sát lược đồ H19.1 Lược đồ phân bố

hoang mạc trên thế giới và các thông tin

SGK-61, cho biết các hoang mạc trên thế giới chiếm

bao nhiêu % diệt tích đất nổi của trái đất ?

Với diện tích rộng chiếm 1/3 đất nổi trên Trái

Đất, hoang mạc thường phân bố ở đâu, nguyên

nhân nào hình thành hoang mạc Chúng ta hãy

cùng theo dõi video sau

Trước khi theo dõi video thầy giáo chia lớp

1 Đặc điểm của môi trường

* Diện tích: Hoang mạc chiếm gần 1/3 diện tích đất nổi trên trái đất

G

V

GV

GV

?

?

?

làm 4 nhóm và chúng ta ngổi theo bàn thầy

giáo đã bố trí Mỗi nhóm như thường lệ cử ra

trưởng nhóm và thư ký ghi lại kết quả thảo

luận nhóm mình Sau khi thảo luận các nhóm

cử đại diện trả lời câu hỏi, các nhóm còn lại bổ

sung

Yêu cầu câu hỏi thầy giáo đã ghi ra phiếu học

tập, các em theo dõi kĩ video để tìm ra câu trả

lời cho nội dung câu hỏi (Phát phiếu học tập)

Cho hs xem video

Chiếu H19.1 Qua đoạn phim trên, kết hợp với

kiến thức SGK, hiểu biết của bản thân Hãy

Xác định vị trí, nơi phân bố các hoang mạc

trên thế giới? giải thích sự hình thành hoang

mạc?

(Thảo luận 2 phút) Quan sát H19.1, kết hợp thông tin từ đoạn

video và kiến thức SGK Hãy xác định nơi

phân bố các hoang mạc trên thế giới?

- HS chỉ trên lược đồ vị trí hoang mạc

- Nơi phân bố của các hoang mạc

+ 2 bên đường chí tuyến

+ Nằm sâu trong nội địa

+ Ven biển nơi có dòng biển lạnh

Quan sát H19.1, kết hợp thông tin từ đoạn

video và kiến thức đã học Hãy giải thích vì

sao hoang mạc lại hình thành ở những nơi đó?

+ 2 bên đường chí tuyến: ở 2 chí tuyến có 2

giải khí áp cao, hơi nước khó ngưng tụ thành

mây

+ Nằm sâu trong nội địa: Vị trí xa biển nên ít

chịu ảnh hưởng của biển

+ Ven biển nơi có dòng biển lạnh: dòng biển

lạnh ngoài khơi ngăn hơi nước từ biển vào

Ngoài yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự hình

thành hoang mạc, liệu con người có là nhân tố

tác động hình thành hoang mạc hay không?

- H/S có

Con người tác động như thế nào đến sự hình

thành hoang mạc?

- Chặt phá rừng, khoan nước ngầm phục vụ

sinh hoạt sản xuất, chăn thả gia súc

* Phân bố: dọc theo 2 chí tuyến hoặc giữa đại lục Á – Âu

?

GV

?

G

V

GV

GV

?

G

V

?

?

GV

GV

Chiếu và giải thích:

Dựa và H19.1 và hiểu biết của mình, em hãy

kể tên những hoang mạc nổi tiếng trên thế giới

mà em biết ?

- Hoang mạc Xa-ha-ra

- Hoang mạc Gô bi

- Hoang mạc Ô-Xtrây-li-a

Chiếu chỉ trên lược đồ, kể tên các hoang mạc

lớn trên thế giới

Chúng ta vừa tìm hiểu về phân bố sự hình

thành hoang mạc, vậy chế độ nhiệt, lượng mưa

ở hoang mạc ntn? chúng ta chú ý vào biểu đồ

sau:

Chiếu H19.2, H19.3

Cho biết nội dung của 2 bức hình trên?

- HS trả lời

Chiếu H19.1

Xác định vị trí của 2 hoang mạc trên lược đồ

- HS chỉ trên lược đồ

Ở vị trí 19 độ bắc H19.2 hoang mạc Xa-ha-ra

thuộc kiểu hoang mạc nào?

- Hoang mạc đới nóng

- HS trả lời còn lại ở 43 độ Bắc HM đới ôn

hòa

Giữa 2 kiểu hoang mạc này có đặc điểm gì ta

cùng phân tích đặc điểm khí hậu của nó?

Tổ chức hoạt động nhóm (2 phút)

Phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

H19.2 và H19.3 theo bảng sau

Hai nhóm phân tích một biểu đồ khí hậu

Hướng dẫn hs thảo luận

- Khí hậu:

?

?

GV

G

V

?

G

Các nhóm cử đại diện trả lời

Chốt lại

Bổ sung:

- Cả biên độ nhiệt ngày cũng rất lớn, giữa trưa

nhiệt độ có thể lên đến 400C, nhưng ban đêm

hạ xuống 00C

- Hoang mạc đới ôn hòa: tuy mùa đông rất

lạnh nhưng do không khí khô khan nên rất

hiếm khi có tuyết rơi và lượng mưa tuy ít

nhưng ổn định, không biến động nhiều giữa

các năm như hoang mạc ở đới nóng

So sánh hoang mạc đới nóng (Xa-ha-ra) và

hoang mạc đới ôn hòa (Gô-bi)

- Giống nhau:

- Khác nhau

Dựa vào bảng số liệu phân tích trên hãy nêu

đặc điểm chung của khí hậu hoang mạc ?

chuyển ý: Tính chất khô hạn, khắc nghiệt của

hoang mạc đã tạo ra cảnh quan ntn? ta chuyển

các em hãy quan sát H19.4, 5

Chiếu H19.4, 5 và H/a hoang mạc

Hãy mô tả cảnh quan hoang mạc H19.4, 5

- HM Xa-ha-ra chủ yếu là biển cát mênh mông

- HM Gô-bi chủ yếu là đá xỏi, cây cối thưa

thớt trong các ốc đảo

- Hoang mạc đới nóng: biên

độ nhiệt trong năm cao, có mùa đông ấm, mùa hạ rất nóng

- Hoang mạc đới ôn hòa: biên độ nhiệt trong năm rất cao, mùa hạ quá nóng, mùa đông rất lạnh

- khô hạn:

+ do ít mưa + Khả năng bốc hơi cao

- khắc nghiệt: sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn

* Cảnh quan hoang mạc:

GV

?

GV

GV

?

GV

GV

Nhận xét, chốt

Hoang mạc A-ri-đô-na ở bắc mĩ là vùng đất

sỏi đá với những cây bụi gai và các cây xương

rồng khổng lồ cao đến 5 m, mọc rải rác

HM Xa-ha-ra ở châu Phi như một biển cát

mênh mông tính từ T -> Đ HM dài 4500 km,

từ B -> N dài 1800 km với những đụn cát di

động, khuất sau các thung lũng là các ốc đảo

với các cây chủ yếu là chà là (hình dáng giống

cây dừa) Vậy thế nào là "ốc đảo"

Yêu cầu HS đọc thuật ngữ “ốc đảo” SGK

-188

Chiếu K/N "ốc đảo"

Mở rộng" ốc đảo"

Chúng ta đã tìm hiểu về các đặc điểm tự nhiên

cơ bản của HM Em hiểu HM là gì ?

- GV chiếu K/N hoang mạc (thuật ngữ SGK)

Hoạt động 2: 10’

Điều kiện sống ở hoang mạc rất khắc nghiệt,

những vẫn tồn tại sự sống Để thích nghi với

môi trường các loài động, thực vật ở đây đã

thay đổi như thế nào phù hợp với môi trường,

chúng ta cùng chuyển sang mục 2

Để tìm hiểu mục 2, các nhóm chúng ta sẽ theo

dõi đoạn video, kết hợp với các thông tin

SGK, ghi lại vào bảng phụ

- Thời gian thảo luận 2 phút

- GV tổ chức cho hs chọn mỗi dãy 2 hóc sinh

lên bảng trình bày sự thích nghi của thực vật

và động vật với MT?

- Chủ yếu là sỏi đá và cồn cát

- Động thực vật nghèo nàn

2 Sự thích nghi của động thực vật với MT

?

GV

?

(Tích hợp môn sinh học)

Động vật sa mạc mỗi con đều có một phương

pháp tồn tại riêng, chẳng hạn có loài chuyên

sống phụ thuộc vào thực vật Một số thường

ngày giấu mình trong hang cát, khi mưa sương

xuống thì lập tức bò lên mặt đất, sử dụng toàn

thân để hứng sương Nhiều động vật sa mạc có

đôi tai lớn, chân và cái đuôi dài Các cơ quan

này hoạt động như những bộ máy điều hoà,

giúp chúng tự bảo vệ trước cái nóng khủng

khiếp Nhiều động vật sa mạc ẩn nấp ánh nắng

mặt trời suốt ngày và chỉ xuất hiện vào lúc

sáng sớm hoặc khi trời tối

Chiếu chốt lại bằng sơ đồ tư duy

- Để thích nghi với MT sống khô hạn và khắc nghiệt ĐTV phải hạn chế sự mất hơi nước và tăng cường dự trữ nước, chất dinh dưỡng trong cơ thể

- Rút ngắn thời gian

sinh trưởng

- Lá biến thành gai

- Thân phình to

- Bộ rễ phát triển

nhanh

- Vùi mình trong cát

- Kiếm ăn vào ban đêm

- Lạc đà uống nhiều nước

- Dự trữ nước và chất dinh dưỡng trong bướu

- Khả năng di chuyển nhanh

?

?

Vừa rồi chúng ta đã thấy sự thích nghi của

ĐV, TV với MT, vậy ở MT có sự tồn tại của con người không?

- Có trong các ốc đảo

chiếu tranh

Con người có những cách thích ứng như thế nào ở môi trường hoang mạc ?

- Mặc áo dày, chống thoát hơi nước, nóng

- Xây nhà bằng đá

(Tích hợp kiến thức lịch sử)

Tới năm 6000 TCN các tiền triều đại Ai Cập ở vùng phía tây nam Ai Cập đã biết chăn nuôi

gia súc và xây dựng những ngôi nhà lớn Có những dấu hiệu cho thấy sự chiếm cứ theo mùa hay chỉ tạm thời của Al Fayyum trong

tìm kiếm lương thực tập trung chủ yếu vào, câu cá, săn bắn và hái lượm Các đầu mũi tên,

dao và scraper đá có rất nhiều.Những đồ vật dùng trong mai táng như bình, đồ trang sức, công cụ nông nghiệp và săn bắn và các thực phẩm như thịt khô và hoa quả Người chết được chôn quay mặt về hướng tây

Chúng ta đã học biết những nơi có hoang mạc

và những hoang mạc lớn trên thế giới Vậy theo các em ở Việt Nam chúng ta có hoang mạc không?

- Có

Ở nước ta hoang mạc có ở những khu vực nào?

- Ở Việt Nam có khoảng 9,34 triệu hecta đất hoang hóa, trong đó diện tích đã và đang chịu tác động mạnh bởi hoang mạc hóa khoảng 7.550.000 ha, bao gồm đất trống bị thoái hóa mạnh trên cả nước là 7.000.000 ha; Đụn cát và bãi cát di động tập trung ở các tỉnh miền Trung là 400.000 ha; Đất bị xói mòn tại Tây

Bắc, Tây Nguyên và một số nơi khác là

120.000 ha; Đất bị nhiễm mặn, nhiễm phèn

tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long là

30.000 ha và đất khô hạn theo mùa hoặc vĩnh

viễn tập trung ở Bình Thuận, Ninh Thuận và

Nam Khánh Hòa là 300.000 ha

Theo em để chống lại hoang mạc hóa ta phải

làm gì?

- Trồng cây chống nạn cát bay

4 Củng cố:

-

5 Hướng dẫn về nhà

- Về nhà học bài theo câu hỏi SGK

- Sưu tầm tranh ảnh cảnh quan HM

- Chuẩn bị trước Bài 20 - (phân tích các ảnh 20.1, 2, 3, 4)

V Rút kinh nghiệm

PHIẾU HỌC TẬP 1

Hoang mạc đới nóng (19 o B)

Xa-ha-ra

Hoang mạc đới ôn hòa (43 o B)

Gô-bi