Bài tập lớn học kỳ Tư Tưởng Hồ Chí Minh Phân tích quan điểm về xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân

MỞ BÀI:Kế thừa những giá trị trong tư tưởng chính trị truyền thống của dân tộc, trên cơ sở vận dụng học thuyết Mác - Lê-nin về nhà nước vào điều kiện cụ thể của cách mạng và xã hội Việt

MỞ BÀI:

Kế thừa những giá trị trong tư tưởng chính trị truyền thống của dân tộc, trên cơ sở vận dụng học thuyết Mác - Lê-nin về nhà nước vào điều kiện cụ thể của cách mạng và xã hội Việt Nam, đặc biệt là trên cơ sở nghiên cứu và tổng kết thực tiễn xây dựng chính quyền nhân dân, xây dựng chế độ xã hội mới,

Hồ Chí Minh đã nêu ra một hệ thống các quan điểm về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Đặt nền móng xây dựng một nhà nước kiểu mới trong lịch sử dân

tộc: Nhà nước của dân, do dân, vì dân _ nhà nước thể hiện quyền làm chủ

của nhân dân.

NỘI DUNG:

1 Quan niệm về làm chủ trong nhà nước kiểu mới của Hồ Chí Minh:

“Làm chủ” ở đây vừa thể hiện quyền của chủ thể xã hội, vừa thể hiện bổn phận và trách nhiệm của chủ thể ấy Đó chính là quyền dân chủ Theo

Người, dân chủ hiểu một cách chung nhất là quyền lực chính trị thuộc về

nhân dân Ở nước ta, chính quyền là của nhân dân, do nhân dân làm chủ; và

"Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy Thế là dân chủ"1 Như vậy, quan niệm của Hồ

Chí Minh về dân chủ có nghĩa là dân là chủ và dân làm chủ Dân là chủ có

nghĩa là xác định vị thế của dân, còn dân làm chủ có nghĩa là xác định quyền, nghĩa vụ của dân Trong nhà nước, người dân được hưởng mọi quyền dân chủ Bằng thiết chế dân chủ, nhà nước có trách nhiệm bảo đảm quyền làm chủ của dân, để cho nhân dân thực thi quyền làm chủ của mình trong hệ thống quyền lực của xã hội Quyền lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng Điều này có ý nghĩa thực tế nhắc nhở những người lãnh đạo, những đại biểu của nhân dân làm đúng chức trách và vị thế của mình, không phải là đứng trên nhân dân, coi khinh nhân dân, "cậy thế" với dân, "quên rằng dân bầu

mình ra là để làm việc cho dân" Một nhà nước như thế là một nhà nước tiến

1Hồ Chí Minh: Sđd, tập 7, tr 218 - 219

bộ trong bước đường phát triển của nhân loại Nhà nước Việt Nam chính là Nhà nước tiến bộ chưa từng có trong lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam bởi vì Nhà nước đó là nhà nước của dân, do dân, vì dân.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhân dân lao động là chủ thể của xã hội và

có quyền làm chủ Mọi quyền lực và quyền lực trực tiếp đều thuộc về nhân dân Người viết: Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân Và, Người đã đưa ra

một quan điểm toàn diện về dân chủ: nước ta là nước dân chủ: Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc

của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra Đoàn

thể từ trung ương đến xã do dân tổ chức nên Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân

Trong lĩnh vực chính trị, nhân dân lao dộng làm chủ thông qua việc thực

hiện các quyền bầu cử, ứng cử và quyền bãi nhiệm những đại biểu do mình bầu lên không làm tròn nhiệm vụ Mọi người Việt Nam phải biết quyền lợi của mình, phải có kiến thức để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà Hồ Chí Minh nêu lên yêu cầu, người dân muốn thực hiện vai trò làm chủ của mình, muốn thực hiện quyền lực cao quý của mình cần phải có những năng lực nhất định và Nhà nước phải làm sao để nhân dân có được những năng lực ấy.Người đặc biệt coi trọng việc giáo dục nhân dân.

Trong lĩnh vực kinh tế, nhân dân lao động làm chủ các tư liệu sản xuất

chủ yếu, làm chủ việc quản lý, tổ chức sản xuất và phân phối sản phẩm Điều

đó có nghĩa là nhân dân lao động tự mình quyết định việc sản xuất cho ai, sản xuất cái gì, và sản xuất như thế nào để đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất

Trong lĩnh vực văn hóa – tư tưởng, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “chế độ ta là chế

độ dân chủ, tư tưởng phải được tự do Tự do là như thế nào? Đối với mọi vấn

đề, mọi người tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm ra chân lý Đó là một quyền lợi, cũng là một nghĩa vụ của mọi người Khi mọi người đã phát biểu ý kiến, đã tìm thấy chân lý, lúc đó quyền tự do tư tưởng hóa ra quyền tự

do chân lý”2

Như vậy, khái niệm làm chủ còn bao hàm cả mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, chính phủ với nhân dân Nó được Hồ Chí Minh làm rõ trong quan hệ với đội ngũ cán bộ nhà nước - những người trực tiếp thi hành quyền lực nhà nước Hồ Chí Minh cho rằng, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân gắn liền với việc nhà nước phải làm tất cả để đem lại một cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân Người viết: Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân

là chủ Trong bộ máy cách mạng, từ người quét nhà, nấu ăn cho đến Chủ tịch nước đều là phân công làm đày tớ cho dân

2 Quan điểm về nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân:

Quan điểm về xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân

là nhà nước của dân, do dân, và vì dân Quan điểm được thể hiện ở những nội dung cơ bản sau đây:

a) Nhà nước của dân:

Quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh là xác lập tất cả mọi quyền lực trong nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân Trong 24 năm làm Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã lãnh đạo soạn thảo hai bản Hiến pháp: Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 Quan điểm trên của Người được thể hiện trong các bản Hiến pháp đó Chẳng hạn, Hiến pháp năm 1946 nêu rõ: tất

cả quyền bính trong nước đều là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo; những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra toàn dân phúc quyết Trong nhà nước của dân thì dân là chủ, người dân được hưởng mọi quyền dân chủ, nghĩa là có quyền làm

2Hồ Chí Minh: Sđd, tập 8, tr 216

bất cứ việc gì mà pháp luật không cấm và có nghĩa vụ tuân theo pháp luật Điều này đã tạo ra môi trường hoạt động sáng tạo cho người lao động

Nhà nước, theo Người, là của nhân dân "Nhà nước ta phát huy dân chủ đến cao độ, đó là do tính chất Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân Có phát huy dân chủ đến cao độ thì mới động viên được tất cả lực lượng của nhân dân đưa cách mạng tiến lên Đồng thời phải tập trung đến cao độ để thống nhất lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội"3 Nhân dân sử dụng Nhà nước như một công cụ để thực hiện lợi ích của mình Cán bộ nhà nước là công bộc của dân, gánh vác việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân Hồ Chí Minh đòi hỏi rất cao đối với cán bộ nhà nước Họ cần phải có rất nhiều phẩm chất, song tựu trung họ phải thực sự vì dân mà làm việc

Nhân dân có quyền kiểm soát Nhà nước, cử tri bầu ra các đại biểu, ủy quyền cho các đại biểu đó bàn và quyết định những vấn đề quốc kế dân sinh Đây thuộc về chế độ dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực tiếp Quyền làm chủ và đồng thời cũng là quyền kiểm soát của nhân dân thể hiện ở chỗ nhân dân có quyền bãi miễn những đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu đó tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân

b) Nhà nước do dân:

Nhà nước do dân lập nên, do dân ủng hộ, dân làm chủ Chính vì vậy, Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh nhiệm vụ của những người cách mạng là phải làm cho dân hiểu, làm cho dân giác ngộ để nâng cao được trách nhiệm làm chủ, nâng cao được ý thức trách nhiệm chăm lo xây dựng nhà nước của mình

Hồ Chí Minh khẳng định: việc nước là việc chung, mỗi người đều phải có trách nhiệm "ghé vai gánh vác một phần"

3Hồ Chí Minh: Sđd, tập 9, tr 592

Ngay khi Nhà nước ta mới ra đời, Hồ Chí Minh yêu cầu người dân trước hết phải biết đọc, biết viết để có thể tham gia vào công việc nhà nước Người khẳng định: Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta Người đề nghị thực hiện: Cần, Kiệm, Liêm, Chính; yêu cầu nhân dân phải có kiến thức để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà Nhà nước thì phải làm sao để nhân dân có được những năng lực ấy Hồ Chí Minh thực sự quan tâm tới việc làm cho người dân có đủ khả năng đảm nhận vai trò làm chủ của mình

c) Nhà nước vì dân:

Nhà nước vì dân là một nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm mục tiêu, tất cả đều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không có bất cứ một lợi ích nào khác Đó là một nhà nước trong sạch, không có bất kỳ một đặc quyền, đặc lợi nào Trên tinh thần đó Hồ Chí Minh nhấn mạnh: mọi đường lối, chính sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền lợi cho dân; việc gì có lợi cho dân

dù nhỏ cũng cố gắng làm, việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng cố gắng tránh Dân là gốc của nước Hồ Chí Minh luôn luôn tâm niệm: phải làm cho dân có

ăn, phải làm cho dân có mặc, phải làm cho dân có chỗ ở, phải làm cho dân được học hành Cả cuộc đời Người "chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân" Hồ Chí Minh viết: "khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là

vì mục đích đó Đến lúc nhờ quốc dân đoàn kết, tranh được chính quyền, ủy thác cho tôi gánh việc Chính phủ, tôi lo lắng đêm ngày, nhẫn nhục cố gắng -cũng vì mục đích đó"

Một Nhà nước vì dân, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, là từ chủ tịch nước đến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đày tớ cho nhân dân chứ không phải "làm quan cách mạng" để "đè đầu cưỡi cổ nhân dân" như dưới thời đế quốc thực dân Ngay như chức vụ Chủ tịch nước của mình, Hồ

Chí Minh cũng quan niệm là do dân ủy thác cho và như vậy phải phục vụ nhân dân, tức là làm đày tớ cho nhân dân Hồ Chí Minh nói: "Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rất vui lòng lui Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi"

3 Vận dụng quan điểm về xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân trong giai đoạn hiện nay:

Người viết: " chỉ có chế độ của chúng ta mới thật sự phục vụ lợi ích của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động, bảo đảm mọi quyền lợi của nhân dân, mở rộng dân chủ để nhân dân thật sự tham gia quản lý Nhà nước

Vì vậy cho nên nhân dân ta đưa hết khả năng làm tròn nhiệm vụ người chủ nước nhà để xây dựng chủ nghĩa xã hội, làm cho nước ta mạnh, dân ta giàu"4 Trong giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa hiện nay, cần phát huy hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân, đảm bảo quyền làm chủ thực sự của nhân dân Để làm được điều đó:

Trước hết, phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo ra hành lang pháp lý cho việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân Dân chủ và pháp luật phải đi đôi với nhau, kết hợp chặt chẽ với nhau Làm sao để Hiến pháp thích hợp với sự phát triển của chế độ xã hội

và đảm bảo quyền tự do dân chủ của các tầng lớp nhân dân Pháp luật thì phải thật sự dân chủ để bảo vệ quyền tự do dân chủ rộng rãi của nhân dân Bộ máy

4Hồ Chí Minh: Sđd, tập 9, tr 593

chính quyền phải có đủ năng lực, tinh gọn, nhạy bén, với những con người có trình độ và phẩm chất tốt

Thứ hai, cần phải xây dựng và phát triển đạo đức, lối sống, nhân cách của người làm cán bộ Đã là người cán bộ thì phải hết lòng phụng sự nhân dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, phải là người đày tớ cho dân, tránh chủ nghĩa cá nhân sinh ra lộng quyền, cửa quyền, lạm quyền…

Thứ ba, cần phải giáo dục nâng cao dân trí Nhân dân phải có ý thức làm chủ và có năng lực làm chủ Điều đó phụ thuộc vào trình độ chính trị và trình

độ văn hóa của mỗi người dân Giáo dục văn hóa có tác dụng nâng cao năng lực làm chủ, giáo dục chính trị có tác dụng quyết định đến việc nâng cao ý thức làm chủ của nhân dân Theo người, cần phải làm cho dân biết hưởng quyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ Vận dụng quan điểm đó, hiện nay đảng và nhà nước ta rất quan tâm đến công tác giáo dục, coi giáo dục đào tạo

là quốc sách hàng đầu

KẾT BÀI:

Với Hồ Chí Minh, Nhà nước không bao giờ đứng ngoài và đứng trên nhân dân Nhà nước phải thể hiện được quyền làm chủ của nhân dân, phải là nhà nước của dân, do dân, vì dân Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước là một tài sản quý giá trong di sản cách mạng của Người Nó chứa đựng những giá trị to lớn cả về phương diện lý luận và thực tiễn đối với cách mạng Việt Nam nói chung, xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân ở nước ta nói riêng

MỤC LỤC

MỞ BÀI

NỘI DUNG

1 Quan niệm về làm chủ trong nhà nước kiểu mới của Hồ Chí Minh

2 Quan niệm về nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân

a Nhà nước của dân

b Nhà nước do dân

c Nhà nước vì dân

3 Vận dụng quan điểm về xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân

1 1 1 3 3 4 5 6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh _ một số nhận thức cơ bản

TS Nguyễn Mạnh Tường NXB Chính Trị Quốc Gia

2 Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh

Hội đồng trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia, cán bộ môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng HCM NXB Chính Trị Quốc Gia

3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân

PTS Nguyễn Đình Lộc NXB Chính Trị Quốc Gia

4 Tạp chí Đảng Cộng Sản Số 1 năm 2007

5 http://danluan.org