Một số vấn đề nghiên cứu phong cách sử dụng ngôn ngữ của Hồ Chí Minh

Ở bài viết này tác giả tập trung ñi sâu ñến "Một số vấn ñề nghiên cứu phong cách sử dụng ngôn ngữ của Hồ Chí Minh." Tiểu luận ñược chia làm 4 phần: Phần một:" Phong cách nói và viết của

Ngôn ngữ là một trong những sáng tạo vĩ ñại nhất của loài người

Ngôn ngữ ñược tạo nên từ nhu cầu giao tiếp trong cuộc sống giữa con người

với con người Mỗi một quốc gia, dân tộc lại sáng tạo ra cho mình một ngôn

ngữ riêng Ngôn ngữ ñã trở thành một nét văn hoá, bản sắc riêng cho một dân

tộc, một quốc gia và Tiếng Việt của dân tộcViệt Nam, con người Việt Nam

ñược cha ông ta sáng tạo nên ñã trở thành ngôn ngữ riêng của người Việt nam

phân biệt Người Việt Nam với các dân tộc khác trên thế giới Mỗi một người

dân Việt Nam ai mà không biết nói, biết viết Tiếng Việt nhưng nói và sử dụng

thế nào cho hay cho ñúng thì không phải ai cũng biết ”HỌC ĂN, HỌC NÓI,

HỌC GÓI, HỌC MỞ” Điều này tưởng chừng ñơn giản nhưng học suốt ñời

không bao giờ xong Học ăn, học nói không dễ Trăm bệnh từ miệng mà vào,

trăm họa từ miệng mà ra Học gói học mở càng khó

Học cái hay, cái ñẹp của từ ngữ tiếng Việt là công việc phải học suốt

ñời và thực hành suốt ñời vì ngôn ngữ là vỏ bọc của trí tuệ và nhân cách Học

ngôn ngữ không những cần thiết ñối với những người trong ngành khoa học xã

hội nhân văn mà cho tất cả mọi người trong mọi ngành kinh tế kỹ thuật Từ

những người lao ñộng bình thường ñến những chính khách lão luyện ñều rất

cần thiết phải học cái ñẹp, cái hay của ngôn ngữ mà mình muốn diễn ñạt

Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ ñại của dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới,

Người ñã ñể lại cho nhân loại biết bao nhiêu tài sản văn hoá quý báu và vô giá,

biết bao nhiêu bài học chúng ta cần học tập và noi theo Trong ñó không thể

không kể ñến phong cách sử dụng ngôn ngữ mà cụ thể ở ñây là Tiếng Việt của

Người Phong cách ngôn ngữ Hồ Chí Minh là một phần trong toàn bộ sự

nghiệp lớn lao mà Người ñã cống hiến cho dân tộc Từng lời nói, từng bài viết

của Người tuy giản dị ngắn gọn nhưng ñều toát lên những vấn ñề lớn của thời

ñại và ñều thể hiện sâu sắc tâm huyết tấm lòng của Người với non sông ñất

nước, với quần chúng nhân dân Và từ ñó toát lên vẻ ñẹp của một tâm hồn cao

thượng, một trí tuệ sáng suốt và kiên nghị

Ở bài viết này tác giả tập trung ñi sâu ñến "Một số vấn ñề nghiên cứu

phong cách sử dụng ngôn ngữ của Hồ Chí Minh." Tiểu luận ñược chia làm 4

phần: Phần một:" Phong cách nói và viết của chủ tịch Hồ Chí Minh" ; phần

hai: " Văn phong báo chí của chủ tịch Hồ Chí Minh" Phần ba: " Chủ tịch Hồ

Chí Minh sử dụng thành ngữ trong giao tiếp" Phần bốn: " Một số trường hợp

thể hiện cách sử dụng ngôn ngữ của Bác"

Ví thời gian có hạn nên bài viết không tránh khỏi một số sai sót rất

mong ñược sự ñóng góp ý kiến từ các thầy cô!

Cứ mỗi lần ñến ngày kỷ niệm báo chí cách mạng Việt Nam, tất cả

những người làm báo, những người ñọc báo, quan tâm ñến báo chí Việt Nam

ñều nhớ ñến một con người, một cái tên – vĩ ñại mà thân quen – Hồ Chí Minh

– người ñã khai sinh ra nền báo chí cách mạng Việt Nam Cho ñến hôm nay,

chúng ta vẫn có thể học tập từ nhiều ñiều từ sự nghiệp làm báo – làm cách

mạng của Bác; vẫn còn cảm nhận ñược hơi ấm của tình người và ánh sáng của

những tinh hoa văn hoá toả ra từ khối lượng ñồ sộ những tác phẩm, bài nói, bài

viết của Người…

1)Học viết và học nói

Trong rất nhiều ñiều Bác Hồ mong muốn các cán bộ cách mạng phải rèn

luyện, có ñiều Bác mong muốn mỗi người ñều phải học viết; học nói Đối với

Bác, tiếng Việt là của cải lâu dài và vô cùng quý báu của dân tộc, “chúng ta

phải giữ gìn nó, Quý trọng nó, làm nó phát triển ngày càng rộng khắp” Học

viết học nói cũng không chỉ giới hạn trong ñội ngũ cán bộ tuyên truyền, trong

ñội ngũ những người cầm bút mà cũng là ñiều cần thiết ñối với mọi người, từ

các em học sinh còn ñang ngồi trên ghế nhà trường…

Trong sự ña dạng và phong phú của những bài nói, bài viết của Hồ Chí

Minh, có thể rút ra những nét chung nổi bật nhất của phong cách diễn ñạt mà

Người ñã thể hiện suốt cuộc ñời mình, một phong cách mẫu mực cho cả hiện tại

và tương lai

Đối với “nhà báo” Hồ Chí Minh trước hết cần xác ñịnh rõ chủ ñề ñối

tượng, mục ñích của việc nói và viết từ ñó mới có thể tìm cách nói, cách viết

cho phù hợp nhất mới chủ ñề, với ñối tượng ñể ñạt ñược mục ñích ñề ra Trong

tác phẩm Sửa ñổi lối làm việc, trong bài Cách viết; trong bài nói tại Đại hội Hội

Nhà báo Việt Nam lần thứ hai; bài nói tại Hội nghị tuyên truyền miền núi

(1958), cũng như trong toàn bộ các bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh chúng ta

ñều thấy Người nhấn mạnh bốn vấn ñề liên quan chặt chẽ với nhau: Nói, viết

cái gì? Nói, viết như thế nào? Chủ ñề, ñối tượng, Mục ñích quyết ñịnh cách thể

hiện, cách thể hiện tốt làm cho nội dung nói và viết ñúng với chủ ñề, ñúng ñối

tượng và ñạt ñược mục ñích của việc nói và viết

2)Giản dị và sâu sắc

Bác Hồ ñã nói và viết về rất nhiều chủ ñề khác nhau của cách mạng Việt

Nam, của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cộng sản và công nhân

quốc tế… trong chủ ñề bao trùm là ñộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Người

nói và viết cho rất nhiều ñối tượng khác nhau, từ những ñại biểu cao nhất của

chủ nghĩa thực dân ñề quốc; nhân dân các nước thuộc ñịa; nhân dân và Đảng

Cộng sản các nước anh em; những người có lương tri tiến bộ trên khắp thế

giới… và nhiều nhất là cho ñông ñảo các tầng lớp nhân dân Việt Nam với dân

tộc, tôn giáo, trình ñộ khác nhau Với mỗi ñối tượng cụ thể, trong những văn

cảnh cụ thể, Bác Hồ ñều tìm ra những cách nói cách viết phù hợp nhất Nếu ñối

tượng là người phương tây, Bác có cách viết rất “Tây”, sâu xa, châm biếm, hài

hước, ý nhị…Với nhân dân Việt Nam, Bác lại nói và viết rất giản dị, Mộc mạc,

nhiều khi có vần, có ñối như ca dao tục ngữ rất quen thuộc với số ñông mọi

người Với những nhà tri thức uyên bác, Người lại bàn về những lời răn dạy của

các bậc tiên hiền, bàn về những vấn ñề sâu sắc của khoa học, của thơ ca và nghệ

thuật…

Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể xướng hoạ thơ ñường với các vị khoa bảng

hay với các ñồng chí Trung Quốc nhưng khi nói, khi viết cho ñồng bào chưa có

ñiều kiện học nhiều chữ, Người không dùng bất cứ một từ ngữ khó hiểu

nào…Chân biếm kẻ thù thì sâu cay “như những ngon roi quất mạnh vào mặt

bọn chúa tể ở pháp và các nơi khác…Đối với các ñồng chí cán bộ ñảng viên,

bác lại hài hước nhắc nhở nhẹ nhàng bằng những hình ảnh quen thuộc ñể mọi

người nhớ mãi như nhắc nhở mọi người tiết kiệm mà lẫn lôn chữ nghĩa ñể tiết

kiệm biến thành tiết canh…

3) Người làm tiếng Việt thêm phong phú

Đồng chí Trường Chinh nhận xét: “Hồ Chủ Tịch nĩi tiếng nĩi của

dân tộc, của nhân dân Việt Nam, Nhiều từ ngữ dân gian được bác đưa vào ngơn

ngữ của mình rất tự nhiên, hợp lý, sãng tạo… “Người cịn làm giàu thêm cho

kho tàng ngơn ngữ dân tộc bằng nhiều từ mới, từ rút ngắn như Vùng trời, Giặc

đĩi, giặc dốt…

Nhà báo nổi tiếng U.Bơcset lại nhận xét: “nét điển hình ở Hồ Chí Minh

là chỉ với một vài từ hoặc một vài hình ảnh, Người cĩ thể trình bầy được những

vấn đề phức tạp” Hình ảnh đồn quân đội viễn chinh Pháp bị nhốt váo đáy mũ

của Người minh hoạ cho cuộc chiến đấu ở Điện Biên Phủ lúc nên đến đỉnh cao

là một ví dụ rõ nét nhất…

Một nhà báo, nhà sử học Pháp cịn phát hiện: “Hồ Chí Minh đã gạch tất

cả những cơng thức tiêu cực để thay bàng những cơng thức tiêu cực cùng nghĩa

Người khơng đồng ý câu tơi viết trong đề cương là: Khơng cĩ chủ nghĩa xã hội

thì các dân tộc khơng thể đi đến giải phĩng hồn tồn, mà đề nghị sửa lại là:

Chỉ cĩ chủ nghĩa xã hội mới cĩ thể đảm bảo cho các dân tộc giải phĩng hồn

tồn”

Sự phong phú trong cách thể hiện của Bác Hồ khi nĩi và viết làm chúng

ta nhận ra những đặc trưng trong cách nĩi, cách viết Hồ Chí Minh Đĩ là:

- Chân thực Mỗi bài nĩi, bài viết của Bác Hồ đều bắt nguồn từ thực tế cuộc

sống với những con số, những sự kiện đã được xem xét, kiểm tra, chọn lọc Bao

giờ Người cũng đem lại cho người đọc, người nghe lượng thơng tin cao và

chính xác Chính tính chân thực đã làm nên sức thuyết phục cao của những bài

nĩi, bài viết của người đối với người nghe, người đọc Chân thực cũng là yêu

cầu đầu tiên của Bác Hồ đặt ra đối với cán bộ, đảng viên khi nĩi, khi viết Bác

thường nhắc nhở: “Viết phải đúng sự thật, khơng được bịa ra”; khơng nên nĩi

ẩu”; “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nĩi chớ viết”…

- Ngắn gọn là một đặc trưng rất nổi bật trong cách nĩi, cách viết Hồ Chí Minh,

“ngắn gọn cĩ nghĩa là gọn gàng, rõ ràng, cĩ đầu, cĩ đuơi, cĩ nội dung thiết

thực, thấm thía, chắc chắn” Ngắn gọn trong cách nói cách viết Hồ Chí Minh là

cô ñọng, hàm súc, ý nhiều lời ít, không có lời thừa, chữ thừa Đặc tính ngắn

gọn, hàm súc trong các bài nói, bài viết của Bác Hồ là sự kế thừa và phát triển

phong cách phương Đông Đó cũng là kết quả công phu rèn luyện của Bác từ

những ngày ñầu tham gia hoạt ñộng chính trị, tham gia làm báo cách

mạng.Người nhiều lần phê bình nhắc nhở cán bộ về mặt ba hoa, viết vừa dài

vừa rỗng Người thường khuyên cán bộ nói viết ñều phải ngắn gọn, thiết thực,

ñi thẳng vào vấn ñề Nói dài, viết dài và sáo rỗng ñều hoàn toàn xa lạ với phong

cách Hồ Chí Minh

- Trong sáng, giản dị, dễ hiểu Toàn bộ các bài nói, bài viết của Bác Hồ ñều rất

trong sáng về ý tưởng và văn phong, giản dị trong cách trình bầy và dễ hiểu với

người nghe, người ñọc Tư tưởng Hồ Chí Minh ñến với mọi người bằng những

ngôn từ quen thuộc – dù ñó là những vấn ñề của cuộc sống chiến ñấu, lao ñộng

hàng ngày hay những vấn ñề lớn của ñất nước, của thời ñại

Muốn nói, muốn viết ñược trong sáng, giản dị, dễ hiểu, theo Bác Hồ,

trước hết phải học cách nói của quần chúng Phải thực sự học quần chúng ñể có

cách nói, cách viết ñược quần chúng chấp nhận như những gì của chính họ Bác

Hồ phê phán rất gay gắt những cán bộ ñem “thặng dư giá trị” ra nhồi sọ cho ba

con nông dân; có cán bộ ñem “tân dân chủ nghĩa” ra giáo dục các em nhi ñồng;

mang “biện chứng pháp” ra nói với anh em công nhân ñang học chữ quốc

ngữ…(!) Trong cách nói cách viết của mình, bác thường giản dị hoá mọi vấn

ñề khó hiểu mà không phải là sự ñơn giản tầm thường, Sự giản dị, trong sáng

của Người bắt ñầu từ sự hiểu biết thấu ñáo bản chất của sự vật, từ sự gắn bó với

truyền thống dân tộc trong nếp cảm, nếp nghĩ…

Để viết và nói ñược trong sáng giản dị, dễ hiểu, Bác Hồ còn chỉ ra rằng

phải chống lại căn bệnh hay nói chữ, ham dùng chữ, bệnh sính dùng chữ nước

ngoài nào ñã quen thuộc, ñã “hoá thành chữ ta” mà không dùng thì không ñúng

Bác Hồ ñã nêu ví dụ: ta nói ñộc lập chư không nói ñứng một, nói du kích chứ

không nói ñánh chơi Còn ñối với bệnh lạm dụng chữ nước ngoài thì dù dùng

Sinh thời Bác Hồ đã căn dặn chúng ta nhiều điều khi học viết, học nĩi

"Văn khơng chỉ là văn Văn cũng chính là người Học nĩi, học viết cũng là từng

bước hồn thiện những phẩm giá của mình"

II) VĂN PHONG BÁO CHÍ CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH:

Bác Hồ kính yêu của chúng ta luơn xem việc viết báo để cổ động,

tuyên truyền, giáo dục gắn liền với hoạt động cách mạng của Người Từ

những ngày cịn hoạt động ở nước ngồi, Bác đã viết rất nhiều bài báo với

nhiều bút danh khác nhau Người viết cho báo ở Pháp, Liên Xơ, Trung Quốc và

nhiều nước khác Sau này, khi làm Chủ tịch nước, Bác vẫn viết đều đặn cho

nhiều báo về nhiều đề tài Văn phong báo chí của Bác giản dị, ngắn gọn nhưng

khơng nơng cạn, thường pha chút hài hước nên rất sinh động và vui

Cĩ điều rất đặc biệt là, dù viết để “đánh địch” nhưng mục đích là cảnh

tỉnh, giáo hố, Bác bao giờ cũng giữ được tình lý phân minh, đúng mực, khơng

cĩ những lời thĩa mạ, cay độc Cịn viết bài cho nhân dân lao động, bộ đội,

thanh niên, thiếu nhi thì Bác dùng câu văn dễ hiểu, dễ nhớ nhưng lý lẽ xác

đáng đầy thuyết phục và tình cảm chân thành, thiết tha đi vào lịng người

Ngơn ngữ của Hồ Chí Minh được sử dụng một cách dễ hiểu mà sâu sắc

ở tất cả các lĩnh vực Đối với Người, báo chí là cơng cụ đồn kết quốc tế, đồn

kết giai cấp cơng nhân, đồn kết các dân tộc bị áp bức đấu tranh giải phĩng,

đồn kết phong trào cộng sản thế giới Mặt khác Người cũng đã dùng báo chí

để đánh địch Người viết về con người, sự việc thuộc “đối phương” ở nước

ngồi thì rất nhậy bén về chính trị và cách sử dụng ngơn ngữ của Bác hiện ra

rất rõ nét, bằng những chứng cứ và số liệu cụ thể để vạch trần tội ác của đế

quốc Những bài báo Bác viết đăng các báo và tạp chí uy tín ở nước ngồi thì

thấy rõ nghệ thuật đánh địch bằng lời, nghệ thuật “đẩy bĩng trả lại địch”, nghệ

thuật lướt qua những vấn ñề tế nhị mà vẫn giữ ñược nguyên tắc, ñường lối, ñể

lấy gậy ông ñập lưng ông” trong ngôn ngữ Hồ Chí Minh

Còn những bài báo viết ñể ñánh ñịch ñăng báo trong nước, Bác ñã sử

dụng rất khéo về từ ngữ nhằm lột rõ bộ mặt thật của chủ nghĩa ñế quốc, qua ñó

cổ vũ toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta ñẩy mạnh cuộc kháng chiến trường kỳ

chống thực dân Pháp xâm lược, cổ vũ ý chí giành thắng lợi cuối cùng bằng

chiến thắng Điện Biên Phủ chấn ñộng ñịa cầu và tiếp tục cuộc kháng chiến

chống Mỹ, cứu nước vĩ ñại không chỉ ñộng viên, mà qua tác phẩm báo chí với

văn phong trong sáng của mình, Bác Hồ ñã giáo dục và uốn nắn những yếu

kém của Đảng ta và các ngành, các ñịa phương ñều ñược Bác khen ngợi và phê

bình bằng những ngôn ngữ báo chí

Điều ñặc biệt ở văn phong báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh là

“tính quần chúng” ñược thế hiện rất ñậm nét khi nói, khi viết Bác nói: “Kinh

nghiệm của tôi thế này Mỗi khi viết một bài báo, thì tự ñặt câu hỏi: Viết cho ai

xem? Viết ñể làm gì, viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ ñọc?”

Sinh thời bác luôn giáo dục các nhà báo ñồng thời Người cũng yêu cầu khi nói,

khi viết: “Phải học cách nói quần chúng Chớ nói như giảng sách Mỗi tư

tưởng, mỗi câu nói, mỗi chữ viết phải tỏ rõ cái tư tưởng và lòng ước ao của

quần chúng

Khi viết, khi nói, phải luôn luôn làm thế nào cho ai cũng có thể hiểu

ñược Làm sao cho quần chúng ñều hiểu, ñều tin, ñều quyết tâm theo lời kêu

gọi của mình ’’ Chỉ thống kê trong 10 năm, từ 1955 ñến 1965, Hồ Chí Minh

ñã thực hiện hơn 700 lượt ñi xuống cơ sở, thăm các ñịa phương, công trường,

xí nghiệp, hợp tác xã, ñơn vị bộ ñội từ miền xuôi ñến miền ngược, từ biên giới

ñến hải ñảo Tính ra mỗi năm có hơn 70 lần Người ñi xuống cơ sở, mỗi tháng

có 6 lần Người gặp gỡ quần chúng, Chỉ với con số ñó thấy rõ phong cách của

một lãnh tụ suốt ñời gắn bó với quần chúng, một phong cách lê-nin-nít mẫu

mực Mỗi lần ñi xuống cơ sở Bác vừa là vị Chủ tịch nước, vừa là kỹ sư hướng

Do vậy, những bài báo của Bác luôn có tương cà, mắm muối và những

công việc thường ngày của quần chúng nhân dân lao ñộng và các em học sinh

nhi ñồng

Tư tưởng, quan niệm của Hồ Chí Minh, việc sử dụng ngôn ngũ báo chí

chủ yếu là tiếng Việt ñược thể hiện bằng tình cảm, thái ñộ của Người ñối với

dân tộc Người nói: ‘‘Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu ñời và vô cùng quý

báu của dân tộc” do ñó trong khi viết, Bác rất chú trọng ñặt câu và phát triển

câu Người ñặt ra cho văn phong là giản dị, ngắn ngọn, rõ ràng, dễ hiểu, không

cầu kỳ chữ nghĩa, bố cục chặt chẽ thể hiện ở từng từ từng câu mà trước hết là

sự trình bày các ý trong các bài báo, bài văn ñể nhằm vào hành ñộng của người

nghe, người ñọc Người thường dùng lối so sánh ví von hoặc ca dao, tục ngữ,

thành ngữ dân gian, báo của Bác ñích chủ yếu giải thích cho cán bộ, ñảng viên

quần chúng, hiểu một vấn ñề gì ñó hoặc ñộng viên khen thưởng, phê bình ñể

mọi người cùng thực hiện ñược thường thường Người giải thích lý do tại sao

phải hành ñộng như vậy? Nên hành ñộng bằng những cách nào? v.v Bác nói :

‘‘Một tấm guơng tốt còn có tác dụng hơn một trăm bài diễn văn» Người ñã

ñòi hỏi cán bộ ñảng viên khi nói, viết sao cho giản dị, dễ hiểu cốt ñể quần

chúng hiểu ngay và làm ñược, nắm cái thần của sự vật, ñi ngay vào cái cốt lõi

của vấn ñề

Trình ñộ viết báo của Bác Hồ là trình ñộ của bậc thầy, từ năm 1951

– 1969 Bác ñã viết l.205 bài báo với 23 bút danh khác nhau cho báo Nhân dân

và gần 300 bài cho báo chí nước ngoài, không có nhà báo chuyên nghiệp nào

viết kỷ lục như vậy Thế nhưng trong khi viết báo, Bác luôn luôn yêu cầu mọi

người xung quanh Người ñọc lại bản thảo xem có từ ngữ nào khó hiểu ñể Bác

sửa lại văn phong cho trong sáng, từ ngữ giản ñơn, ý tứ, sâu sắc Bác viết bài

báo: ‘‘Nâng cao ñạo ñức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân’’ ñăng trên

báo Nhân dân số 5409 ra ngày 3-2-1969, bài báo này trước khi gửi ñến Toà

soạn Bác ñã cho ñánh máy thành nhiều bản gửi ñến từng ñồng chí ủy viên Bộ

Chính trị ñề nghị tham gia ý kiến Hiện nay, chúng ta ñọc lại bài báo của Bác

thấy câu chữ vô cùng sâu sắc, bố cục rất chặt chẽ, còn nguyên tính thời sự nóng

hổi

Hồ Chí Minh ñã qua ñời nhưng Người ñể lại cho chúng ta một tài sản

vô cùng quý báu Đó 1à thời ñại Hồ Chí Minh – thời ñại rực rỡ nhất trong lịch

sử vinh quang của dân tộc Đó là kỷ nguyên ñộc lập tự do của Tổ quốc, kỷ

nguyên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đối với những người viết báo, viết văn

hiện nay, ñược hưởng thụ tài sản vô giá của Người về phong cách, tư tuởng,

quan niệm làm báo cách mạng Người vừa là lãnh tụ tối cao của dân tộc

nhưng cũng là người thầy, nguời bạn ñồng nghiệp suốt cả cuộc ñời vì sự

nghiệp báo chí nước nhà ñể lãnh ñạo cách mạng Việt Nam ñi từ thắng 1ợi này

ñến thắng lợi khác

III) HỒ CHÍ MINH SỬ DỤNG THÀNH NGỮ TRONG GIAO TIẾP:

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng trong việc sử

dụng từ ngữ, thành ngữ, tục ngữ trong những bài viết, bài nói của mình Là

người hiểu rõ ñặc trưng tư duy dân tộc của người Việt và người phương Ðông,

Chủ tịch Hồ Chí Minh ñã sử dụng rất thành thục từ ngữ và thành ngữ trong giao

tiếp

Trong cách viết, cách nói nét ñặc trưng ở Người là tạo lập mối liên hệ

giữa người nói và người nghe (người viết và người ñọc) trước khi ñi vào vấn ñề

chính ñể thu hút sự chú ý của các liên chủ thể trong khi mối giao cảm giữa họ

ñang hình thành

Trong các bài nói, bài viết cũng như khi trao ñổi chuyện trò, phong cách

ứng xử của Người là luôn luôn quan tâm ñến người ñối thoại – Một yếu tố

quan trọng dẫn ñến hiệu quả cao trong giao tiếp Nghệ thuật mở ñầu câu

chuyện, dẫn dắt việc giao tiếp theo tính mục ñích và ý ñồ ñịnh sẵn của giao tiếp

ñặt ra

Bài viết, bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn liền với việc làm

rõ tính mục ñích của nội dung sẽ ñược trình bày: Viết cho ai? Viết ñể làm gì?

Viết cái gì? và Viết như thế nào?

Bài viết này ñề cập những ñiểm cơ bản trong giao tiếp ngôn ngữ trong

các bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chủ yếu ở cấp ñộ từ ngữ, thành

ngữ

Trong bài giảng tại lớp chỉnh Ðảng trung ương ngày 17/8/1953 (sau

này in thành sách dưới tựa ñề Cách viết) khi nói ñến mục Cách viết như thế

nào?

Chủ tịch Hồ Chí Minh ñã viết một cách nôm na, giản dị: "Trước hết là

cần phải tránh cái lối viết "rau muống", nghĩa là lằng nhằng "trường giang ñại

hải", làm cho người xem như là "chắt chắt vào rừng xanh" Mình viết ra cốt ñể

giáo dục, cổ ñộng, nếu người xem mà không nhớ ñược, không hiểu ñược, là viết

không ñúng, nhằm không ñúng mục ñích Mà muốn cho người xem hiểu ñược,

nhớ ñược, làm ñược thì phải viết cho ñúng trình ñộ của người xem, viết rõ

ràng, gọn gàng, chớ dùng chữ nhiều"

Hoặc tại hội nghị cán bộ văn hóa ngày 30/10/1958 Người ñã nhận

xét: "Quần chúng là những người sáng tạo, công nông là những người sáng

tạo Nhưng, quần chúng không phải chỉ sáng tạo ra những của cải vật chất cho

xã hội Quần chúng còn là người sáng tác nữa Những câu tục ngữ, những câu

vè, ca dao rất hay là những sáng tác của quần chúng Các sáng tác ấy rất hay mà

lại ngắn, chứ không "trường thiên ñại hải", "dây cà ra dây muống" "

Ở ñây cái mà Bác nhằm ñạt tới ở người nghe (và người ñọc) chính là

cái quy ñịnh nội dung và cách thể hiện của phát ngôn Chủ tịch Hồ Chí Minh rất

chú ý ñến mục ñích, ñối tượng liên cá nhân (người phát và người tiếp nhận) và

hoàn cảnh của giao tiếp, mà trong giao tiếp thì phát ngôn của người nói hay

người viết vừa là sản phẩm vừa là phương tiện của chính họ