1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Báo cáo khoa học một cách tiếp cận ý thức con người trong giai đoạn văn học nửa cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 20

5 256 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 5
Dung lượng 348,07 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Cdc tdc nhdn cua ljch su xd hdi nhu vua ndi, thyc sy Id nhung con «dia chdn" rung ddng, Idm cho con ngudi nhu thuc tinh, de kjp nhdn ra bdn thdn Idn nhung ddi hdi nhdn sinh chinh ddng,

Trang 1

M O T C A C H T I E P C A N Y T H U C C O N N G U O I TRONG GIAI DOAN VAN HOC N0A CUOI THE K i X V I I I - OAU THE K i XIX

O TS NGUYEN VlfZT NGOAN*

Cudi the ki XVIII ddu the ki XIX, che do phong

kien Viet Nam khong chi tiep tyc suy thoai,

ma da den hdi suy sup Sy sdu mot, thdi ndt

cua nhung ke thdng trj, sy cung khd cua ddn

chung khien ho vung len tranh ddu, khdi nghia,

nhu dd cung tgo ra con suy sup ndy Cung cd luc,

giai cap phong kien thdng trj mudn cudng Iqi

«dinh menh lich su" bdng sy thdnh lap nhd

Nguyen tap quyen, chuyen che Idn chdn hung

Nho gido, nhung xem ra chi Id sy tragi dai cua

qudn tinh xudng ddc Chi can mdt cu «huych"

nhe cua xdm luqc phuong Tdy vdo giua the ki

XIX cung du Idm sdp dd hodn todn cdi vuang

trieu vdn dd myc rudng ndy

Cung trong giai doan ndy, thyc te xd hdi dd

cd nen kinh te hang hoa vdi sy ra ddi cdc do thi,

thuang cdng Du rdng, Id hinh thai phuang Ddng

di chdng nua (cdn gdn vdi trung tdm chinh trj vd

ddi sdng kinh te ndng nghiep), thi cung du tqo ra

mdt mdi trudng khd thudn Iqi cho y thuc thi dan,

nhdt Id tu tudng tu do, Idi sdng phd phuong, ke

chg cd djp ndy nd Tiec rdng, do sy bdo thu cua

nhd nude phong kien, nen kinh te hdng hod tuy

dd manh nha nhung Iqi phdt trien khd chdm chap

Nguqc vdi ljch su xd hdi het sue den tdi, day

Iqi Id thdi ki phdt trien rye rd nhdt cua nen vdn

hoc nude nhd Nd khdng chi be the ve mat sd

luqng tdc gid, tdc phd'm, md cdn rdt phong phu

tren cdc binh dien: tu tudng thdm ml, quan niem

vdn hoc, he thdng chu de, de tdi, hinh tuqng vdn

hoc, he thdng the loqi vd cd ngdn ngu vdn hoc

Vdn hoc giai doan ndy, Id dinh cao cua cd

mdt qua trinh phdt trien lien tyc tir khi nude ta

gidnh duqc ddc lap cho den bay gid Cdc tdc

nhdn cua ljch su xd hdi nhu vua ndi, thyc sy Id

nhung con «dia chdn" rung ddng, Idm cho con

ngudi nhu thuc tinh, de kjp nhdn ra bdn thdn Idn

nhung ddi hdi nhdn sinh chinh ddng, vd tqo ra

cho vdn hpc dqt duqc thdnh tyu ca bdn nhdt cd

tinh ljch su cua nd Id sy kham phd ra con ngudi

vd khdng dinh nhung gid trj chdn chinh cua con

ngudi Cd mdt buc tranh sinh ddng, phong phu cua the gidi con ngudi Mpi con ngudi nhu rai vdo bi kjch cua sy tim kiem hanh phuc cd nhdn

Dd Id con ngudi phi udng tudi xuan d Chinh

phy ngam; con ngudi vdt vd chdn khue phdng d Cung odn ngam khuc; con ngudi vdi cd ndi

dau ddng loai d Thugng kinh ki sy; con ngudi vdi sy nem trdi thdi loan lac d Hoang Le nhdt

thdng chi, vd con ngudi mang ndi dau cua mpi

kiep ngudi" Idi rdng bqc menh cung Id Idi chung"

d Dogn trudng tdn thanh Cung chi d giai doan

ndy, vdn hpc mdi cd duqc mdt chu nghia nhdn dao thyc sy Dl nhien, day Id chu nghia nhdn

dao mang mdu sdc phuang Dong Nd duac todt

ra tu phuang thuc phdn dnh het sue mdi me, dot phd cua bdn thdn cdc nhd vdn cung nhu ddi sdng vdn hpc Vd khdc vdi trudc dd, cdc nhd vdn giai doan ndy dd Idm cho vdn hpc hudng den hien thyc mdt cdch ty gidc vd Id hien thyc cua chinh con ngudi Ndi nhu M.B.Khrapchenko: «Chdn li cudc sdng trong sdng tdc nghe thudt khdng tdn tai ben ngodi cdi nhin nghe thudt cd tinh cd nhdn ddi vdi the gidi vdn cd d tung nghe si thyc thy, khdng ton tai ben ngodi cdc dpc diem ve tu duy hinh tuang, but phdp sdng tdc cua nghe sl"(l) Han nua, cdc nhd vdn cua thdi ki ndy dd sdng tdc bdng chinh cudc ddi, sy the nghiem, chiem nghiem ddn dau thyc sy, «neu khdng cdm nhdn sdu sdc nhung ndi thdng khd cua chien tranh, cua cdnh tdi sdc bj chd dap thi dd khdng the cd

Chinh phy ngam, Cung odn ngam khuc, Truyen Kieu, khdng cd Hat ndi cua Nguyen Cdng Tru vd Cao Bd Qudt " {2}

Trong hdu het cdc tdc phd'm vdn hpc, con ngudi

he xudt hien Id keo theo sy bdt hgnh Bdt hanh

cua so kiep So kiep cung Id hien thdn cua bdt hanh Ndi ddn dau nhdt cua con ngudi, van Id

noi dau cua sy an bdi sd phdn Nd chi Id sd

* Tracing Dai hoc Sai Gon Tap chi Giao due so 2 3 2 (ki a • a/2010)

Trang 2

khdng to tuang vi khong con gi quyen song, quyen

lam nguai Con nguai dau co «ngua len cui

xudng" (phu ngudng boi hoi) thi «deu thdy todn

cdnh dau Idng" (bdt thdng kim tinh chi cdm

-Nguyen Du, Long Thdnh cam gid ca); Con

ngudi nhu trdm udt «khdng nghe ndi Idi budn

thdm nua, cui xudng, ngd len, todn Id dieu lo

Idng" (The the bdt nhdn vdn Phu ngudng tdm uu

tu Phqm Quy Thich - Phd Kinh Bac) Tu dua

tieu nhi tdm be, den ke budn thung bdn bung,

ngudi dn mdy, gdi giang ho, ngudi linh, den

cd cung phi, ke mu cao do rdng, rut cue cung

chi Id thu ma sdng «cdi duang cdn the nua Id

cdi dm" (Van tethqp logi chung sinh - Nguyen

Du) Bdi kiep ngudi nhu the, hen chi «Thdo ndo

tu luc chdn rau Dd mang tieng khdc ban ddu

md ra" (Cung odn ngam khuc - Nguyen Gia

Thieu) Con ngudi dd nhdn ra cdi vd nghia cdi

ddi ndy: «Trdm ndm cdn cd gi ddu, chdng qua

mdt nam cd khdu xanh ri" (Cung odn ngam

khuc - Nguyen Gia Thieu), hodc «Khodng trdi

ddt cd kim, kim cd Manh hinh hdi khdng cd, cd

khdng" (Cao Bd Qudt) Chua bao gid con

ngudi phy nu vdi sd phdn bi thdm Igi xudt hien

nhieu nhu d vdn hgc giai dogn ndy Thiet che

ndng ne cua phuang thuc phong kien dd bdp

nghet ddi sdng tdm tu, udc nguyen cung nhu

hgnh phuc cd nhdn cua mdi con ngudi Ndi dau

ndy khdng cua rieng ai, khi dang ton tgi trong

thdi budi den tdi dd Tuy nhien, chi cd ngudi

phy nu Id ngudi phdi hung chju mdt cdch nghiet

ngd nhdt ve cd phuang dien giai cdp, ddng cap

Idn phuang dien gidi tinh Ddnh ddu y thuc ve

con ngudi mdt cdch dung nghia nhdt cd le nen

ddt van de ngudi phy nuvd quyen sdng cua hg

len hdng ddu Nhdn chdn cdi bi kjch nai con

ngudi, phdi tu tha nhdn mdi den bdn thdn de md

thau hieu «Dau ddn thay phdn ddn bd Ldi rdng

bgc menh cung Id Idi chung" (Dogn trudng tdn

thanh - Nguyen Du )

So phdn ngudi phy nu trong tha Hd Xuan

Huang that bdp benh, hdm hiu Nd chi nhu Id

kiep vdt, nhu chiec bdnh trdi «bdy ndi ba chim

vdi nude non", nhu con dc nhdi «dem ngdy Idn

Idc dam cd hdi", nhu qua m/?«da nd su si", nhu

mieng trdu hdi, nhu qua cau, So phdn ngudi

phy nu phy thudc hodn todn vdo ke khdc Neu cd

gdng gugng len, ddu chi mdt Idn, de chung minh

sy ton tqi cua minh, Igi roi vdo dau khd mdi:

«Mdnh tinh mdt khdi thiep xin mang - Tu tinh"

Ngudi cung nu (Cung odn ngam khuc) cung

khdng phdi Id chuyen cd biet ve sd phdn Nd cung Id kiep chung «cdi quay bung sdn tren trdi

Md md nhdn dnh nhu ngudi di dem"

Xet den cung, nguon gdc cua bao nhieu ndi khd, bao nhieu bi kich nai con ngudi khdng cd

gi khdc, ngodi van de che dp phong kien phi nhdn d giai dogn suy tdn ndy Che dp dd triet tieu y thuc con ngudi, tdi muc khien hp chdp nhdn nhung bdt hanh cua minh nhu Id chuyen duang nhien Bdt hanh nhu cdng sinh vdi kiep ngudi, nhu Id cdn tinh cua cdi ddi Nhung cung chi co vdn hpc cua giai doan ndy, mdi vgch trdn dugc nhung dieu thdng khd dy cua sd phdn Bdi le, khi

y thuc ve cd nhdn dd phdt trien d cap dd cao, thi mdi thdy dugc thiet thdi, mat mdt, bdt hgnh, cung nhu ddi hdi ve quyen sdng, quyen hanh phuc Con ngudi thdi dqi dd khdc hdn vd trdi qua budc

ngodt ve y thuc Nd khdng nhu Phdt chi diet dye,

diet khd, khdng nhu Nho «bdf vuu nhdn, bdt odn thien" (khdng trach ngudi, odn trdi) nhdm an

phdn, vd sy Rd rdng, y thuc cua con ngudi cd nhdn ve sy thay ddi so phdn, dd'i ddi tuy chua phdi dd hodn todn dgt ra mdt cdch true dien, nhung cung dd khd gay gat vd cap bach trong vdn hgc giai dogn ndy

Trudc day, chi Id con ngudi phdn vi vdi viec

de cao chi, tdm, dqo, cdn bay gid con ngudi Id

con ngudi thdn phdn «Chu"thdn" dd dugc neu

ra trong ddi sdng vdn hgc nhu mdt phgm tru cd tinh triet hgc O mdt giai dogn suy tdn nhu vdy, than phdn con ngudi trd nen bdt dinh vd md mjt, thi con ngudi cdng phdi khdng djnh gid trj cua minh, khdng dmh gid trj cdi «thdn" Khdng cdn chdp nhdn «huu thdn, huu khd phdn nan cung

ai" (ca dao), nen con ngudi phdi biet vugt qua

cd cdi an phdn budn bd cua minh Vi vdy, cd

mdt ddng tu tudng thuong ngudi, xdt thdn ndi

len Cung cd the xem y thuc cd nhdn ndy dd cd

phdn ty gidc, nd nhu Id mdt sy phdt hien Iqi, the

nghiem Iqi tren ca sd cua sy sup do cdc khdi

niem gido li Do ty y thuc ve cdi thdn ndy vdi duac sdng cudc ddi vdt chdt, nen hp khdng chdp nhdn kiep hi sinh cho chien tranh phi nghia:

«Trong cdnh cua dd ddnh phdn thiep Ngodi mdy

kia hd kiep chdng vay" (Chinh phy ngam), vd

dd den luc ddt gid: «Theo kiep ndy han thdy kiep

sau" (Chinh phy ngam) Y thuc bung tinh ve gid

trj con ngudi nhu Idm cho nd di ngupc Igi nhung dieu md Idu nay dgo due thdnh hien dd xdc tin Tap chi Giao due so 2 3 2 ciu a - a/agioi

Trang 3

Noi nhu P.X.Likhochov: «coi nhin mat thiet ddi

vdi the gidi khdng phdi tCr ben ngodi md Id tu

ben trong con ngudi, du do Id con ngudi tudng

tuang di chdng nua"(3)

Cd luc, con ngudi so sanh minh vdi cd lodi

vdt, cdn trung, cung nhdm khdng djnh ddi hdi

hanh phuc cua thdn minh «Kia dieu thu Id lodi

van vdt, Ddu vd tu cung biet deo bdng" (Cung

oan ngam khuc) Tu cdi ddng thuang cua con

ngudi (mong dugc nhu lodi vdt), chinh Id dd y

thuc dugc cdi gi cua rieng minh, phdi biet gidnh

lay de md hudng d luc ndy, kiep ndy, cudc ddi

ndy Vqt chat hoa gia tri con ngudi md Idu nay

ke thdng trj dd cd tinh duy tdm hod, thi cd the

xem Id budc ngogt trong y thuc cua con ngudi

«Mdt chi cd the trd thdnh mdt con ngudi khi ddi

tugng cua mdt trd thdnh ddi tugng xd hdi cua

con ngudi, mdt ddi tugng tu con ngudi Id trd ve

vdi con ngudi" (K Marx) Nd nhu Id khdi mdng

y thuc, de khdng the cd mdt gidc quan ndo cua

con ngudi Igi khdng Id gidc quan mang tinh y

thuc Vd cung khdng rieng gi truyen Kieu, hdu

het cdc tdc phd'm vdn hgc thdi ki ndy, dd trao len

khdn td mdt ddng tu tudng tinh cdm thuong than,

xdt than Nd qua Id nhu mdt sy phdt hien Iqi Bdi

vi, ddi vdi quan diem Nho gido, thi thdn the, tdi

sdn, danh phdn, bong Idc deu cua cha me hodc

vua ban! Con ngudi trudc dd, du mudn du khdng

vdn Id dan nhdt cua tinh than, thi nay Id phuc the

cua ty nhien, cua thdn xdc, cua nhyc dye Tu chd

khdng cd gi rieng, chuyen sang khdng djnh thdn

phdn xd hdi, rdi Igi di den thdn xdc ty nhien, mdt

qua trinh gdn nhu «cdi ldo hodn ddng" y thuc cd

nhdn ve ddi hdi hudng thy Tinh dye nhu mdt

khdi nguyen ty do cua con ngudi, nd khdng chdp

nhdn mdt thu trdt ty ndo cd Thdn xdc nhu trd ve

ben ma cua cdu trudng tdm li nhyc dye:" cdi dem

hdm dy dem gi, bdng duang long bdng do mi

trap trung " (Cung odn ngam khuc), hodc con

ngudi cua «hodi niem phdn thyc" Hd Xudn

Huang Thod man cudc sdng bdn ndng cung Id

mdt khat vgng chinh ddng cua con ngudi md thdi

Do vdy, y thuc ve nhu cdu bdn ndng cung chinh

Id bieu hien cua y thuc ca nhan Cd dieu, chi vi

nhung cudng che xd hdi vdi sy da cue hod cua

vdn hod md nhung vd thuc bdn ndng nhu bj chdn

vui Khi ndi con ngudi cd nhdn, tuc Id ndi ve con

ngudi sdng that, sdng cd ve thdn xdc lan tri tue,

tdm linh, cho nen khdng the coi thudng sy hudng

thy the xdc Chinh dieu ndy dd khien con ngudi

dam hd to: «Sau gidn vi duyen de mom mdm

Thdn ndy ddu dd chju gid torn" (Ty tinh I - Ho

Xudn Huang) Con ngudi ty nhien ndy Igi cdng buong thd cdng khai khi y thuc ty do thj ddn thdi tiep luong phong tinh «Cudc hdnh Igc choi bao

Id Idi bay Neu khdng chai thiet d'yai bu" (Nguyen Cdng Tru) Dd'u hieu hien dgi dd the hien khd rd

trong cudc tinh cua chdng Phgm Thdi (Van te

Truong Quynh Nhu) Cdi Idng man dau khd ndy

gdn vdi thi ca Idng mgn 1932-1945 Hd Nhu

Chi trong Viet Nam thi van gidng luqn dd nhdn

xet rdt tinh te «Nd Id net ddc sdc cd nhdn Idm nghieng lech hdn di sy qudn binh cua nen thi vdn cd'"(4) Chdng trdng sT chua Tieu San dd chdn that bgc bgch rgo rye tinh di cua minh vdi cung thdi, vd cdn cho cd hdu the Chinh nhung udn khuc vd ve dep bdt ngd ndy cua tdm tinh cd nhdn nhu md ra mdt hudng mdi trong bdu trdi linh yeu cua con ngudi thdi dd

5y phdn hod khdi cdi chung, sy hien dien

nhung nhu cdu vugt qua khudn khd xd hdi, md trudc do, con ngudi chi Id bd phdn cua ddng

cap, gia tdc, bj ddng nhdt vdo cdng ddng - chinh

Id sy xudt hien con ngudi cd nhdn Mdt khi, con

ngudi cdn thdy thudc tinh cdng ddng cung gidng nhu thudc tinh ty nhien cua minh, thi con ngudi vdn chua y thuc sdu sdc ve minh dugc Chinh khi

md thyc the cd nhdn cd dieu kien tach khdi cdng

ddng cung Id luc nd phdi ddi dien voi chinh nd

Con ngudi cd nhdn d Nguyen Du Id dien hinh chdng tdn phai, vd gid trj bdn thdn khdng dugc

tdn trgng (Pham sinh phy ki khi, thien dia phi sd

dung - Pham ngudi sinh ra cd khi Ig, trdi ddt

khdng cd chd dung thdn - Dieu khuyen) Ve hinh

thuc, van cd ve «tdm bdt nhj" (theo kieu nhd Phdt)

de de xudng tiep «chu tdm kia mdi bdng ba chu tdi" Nhung thyc chdt cua sy nhdn chdn «Thit da

ai cung Id ngudi, Idng ndo hdng rung thdm rdi chdng dau", «tdm Idng dn di ai ai cung Idng",

«chdng chung chua de ai chieu cho ai" , thi dd

Id cdi dang dau xdt hien huu ton tgi that d mdi ngudi, Id khdc khodi ve quyen sdng cua mdi con ngudi, «hi, nd, ai, Igc" chi Id vgng niem het sue

ma hd Vi vdy, con ngudi phdi nguyen rua sd phdn «chem cha cdi kiep lay chdng chung" (Hd Xudn Huong), thod mg cay ddng cho so phdn minh «chet ve Tien But cho xong kiep, Du od trdn gian sdng mdi chi" (Phgm Thdi); «chem cha cdi kiep md ddo Cdi ra rdi Igi budc vdo nhu chai" (Nguyen Du)

Tap chi Giao due so 2 3 2 (hi a a/aoio)

Trang 4

Sy bat binh ndy chung td rdng con ngudi khdng

cdn cam chiu sd phdn nhu trudc day nua, md dd

cd y thuc ve cd nhdn, ve sd phdn cua minh thdng

qua viec khdng djnh cd tinh, tdi ndng Do mqi

chudn myc gid trj dd bi ddo Idn nhu vdy nen cd

nhdn phdi tim end dua cho minh, chd dya duy

nhdt Id cai tai cua bdn thdn A.Gurevich nhdn

xet: «Trd ve thdi trung dqi, trudc het can thdy

rdng chinh trong thdi dqi ndy, khdi niem cd nhdn

duqc hinh thdnh khd tron ven"(5) DT nhien, day

chua phdi Id cd nhdn tu sdn, nhung chdc chdn

khdng phdi Id cd nhdn cdng ddng trong trdt ty

phong kien nua Chinh sy nd rd ve y thuc cd nhdn

ndy, con ngudi thyc sy ddng vai trd Id mdt cd

nhdn O Nguyen Huu Chinh, cudc ddi that vd y

thuc cd nhdn cua con ngudi ndy Id trudng hqp

ddc biet Xudt thdn tu mdt gia dinh budn bdn khd

gid, mudi sdu tudi dd dd Huong cong, sau dd

bd dudng vdn chuyen sang hoc vd Ld ngudi phd

giup anh em Tdy San, nhung Iqi chinh bj Nguyen

Hue sai Vu Vdn Nhdm giet chet Ong Id dien

hinh nan nhdn cua quy ludt tieu diet cdng than

«dieu tdn, cung tdng" Con ngudi hogt dau ndy

(day cung chinh Id chd de gidi nhd nho sau ndy

dinh kien che bai) Iqi cd y thuc ty vuqt thoat ra

ngodi rdng budc cua nhung tieu chi binh thudng

Khat vong cua Cdng Chinh (thdng qua hinh tuqng

Truang Luang) cung Id khat vong cua cdc danh

nho khdc nhdm ty kiem ty do, ty tqi, ty lya chon

hdnh ddng vi khdng cdn bdn khodn ve nghia vy,

bdn phdn hay danh Iqi « Rd rd thu son khodn

sdc, Idi ndi dng du trd nui, the sdng Thenh thenh

non dd, am thdng, thuyen tien tu dd quen mdy

men rang Dqo dy, sd bdn chdn vdi nguy, ddng

cao minh chi vudng sy huu vd Long ndy, ai biet

Hdn hay Hdn, phdi bien bach keo then cung phu

ngudng" (Truong Luong hdu phu) Tran Ngqc

Vuang cung cho rdng: «Chung cue khdng may

mdn cua dng khdng cd nghTa Id sy lya chpn dy

sai Idm, md chi cd nghia Id tdm cd tdi ndng cua

dng chua du cho mdt sy lya chon nhu vdy"(6) Y

thuc ve tdi ndng cua minh khien cho con ngudi

Idm luc trd thdnh ngqo nghe: «Trdi ddt cho ta

mdt cdi tdi Giat lung ddnh de thdng ngdy chai"

(Nguyen Cdng Tru), «Thdi cdng ddu chdc lay sy

ddi Tieu khien mpt vdi chung leu ldo" (Cao Bd

Qudt) Cdi chet vd bi kjch cua y thuc cd nhdn nai

Cao Bd Qudt nhu Id mdt logic tdt yeu cua thdn

phdn ngudi hdo kiet trong Idng che dp , md quy

md sy chuyen che cua nd dd md den muc tdi da

Vd ddc biet nhdt Id ngudi phy nu d Hd Xudn Huang, dang sdng trong mdt xd hdi phong kien day ray djnh kien, the md dd vupt qua duqc gidi

han cua «nhdt nam viet huu, thap nu viet vo" (mdt

dua con trai coi nhu cd, mudi dua con gdi coi nhu khdng), de md ddng dac: «Kheo kheo di ddu

lu ngdn nga Lai day cho chj dqy Idm tha", vd nhieu luc mudn dupe dd'i ddi: «Vi day dd'i phdn Idm trai dupe Thi sy anh hung hd bay nhieu"

(De den Sam Nghi Ddng)

Den ngay con ngudi Le Huu Trdc, sudt ddi vi qudn chung md Idm viec tdn tdm, hi sinh mpi thu vui cua minh, mdt con ngudi cd bdng ddng rdng rdi vd xung ddng Id con ngudi tri thuc trong can phong ba du dpi, mdu myc vi mang trong minh ndi dau ddng loqi md cdn cd luc phdi chui ddng len «Minh that Idm tdi td cho cdi xdc thjt Rd tiec,

mat cd hung" (Thugng kinh ki su )

Tuy nhien, cung can thdy rdng, dieu kien ljch

su xd hdi khi dd chua cho phep con ngudi bien udc mong trd thdnh hien thyc Cho nen, sau tdm

li sdng khoai tuyen bd dd, hdu het deu rai vdo thyc trang vd mdng vd that vong cung nhu cay ddng thua nhdn: «Cd tdi md cdy chi tdi Chu tdi

lien vdi chu tai mdt van" (Truyen Kieu) Dieu ndy tqo ra mdt khuynh hudng bdt man trong y

thuc cua con ngudi cd nhdn giai doan nua cudi the ki XVIII - ddu the ki XIX Thdm chi, sy vuqt qua chi gidi cua tdm trqng bdt mdn ndy, dd cd trudng hqp phdi ddnh dd'i cd mang sdng cua minh, nhu Nguyen Huu Cdu vd sau ndy Id Cao

Bd Qudt

Xd hdi phong kien chdng nhung bdp nghet

tinh cdm «nam nu thy thy bdt than", md cdn

khdng cdng nhdn quyen yeu duang, quyen hanh phuc cua con ngudi Nhung khi md con ngudi

ta dd chuyen qua budc ngodt, tuc Id y thuc rd ret ve gid trj chdn chinh cua minh, do dd ddu tranh de gidi phdng tinh cdm cho con ngudi thi vdn de hdng ddu Id ddu tranh de duac ty do yeu duang Trong hdng loat tdc phd'm, ndi len vdn Id khdng djnh van de tinh yeu ty do Nhung

mdi tinh that dep: Thuy Kieu - Kim Trgng, Phgm

Kim - Truong Quynh Thu, Luong Sinh - Dao Tien cung khdng khdc gi Romeo - Juliet ben

trdi Tdy, hodc Luong Son Ba - Chuc Anh Dai

ben trdi Ddng Bdi nhung con ngudi trong cdc cudc tinh ndy dd nhu cao Idn han, dep han, khdng he vi ki tdm thudng Tiec thay, mpi cudc tinh thudng Id eo le, do vd vd rai vdo bi kjch Tap chi Giao due so 2 3 2 (ki a - 2/2010)

Trang 5

Xet cho cung khdt vong tinh yeu van khong tuang

vi ho chua gidi quyet duqc xung dot thai dqi

Vi rang tu tudng ty do yeu duang ludn ddi hdi

mdtxd hdi ddn chu, cdn phung sy nghTa vu hdn

nhdn Igi Id sdn phd'm cua I I gido phong kien

Ddu rdng, khdng dudi mdt Idn, con ngudi ty do

yeu duong nhu Idn dt con ngudi nghTa vy, tudng

chung nhu cudc tinh dd di den chd tdc hgp xung

ddi, de «chim lien cdnh, cdy lien cdnh" (tqi thien

nguyen tac ty dye dieu, tqi dia nguyen vi lien li

chi - Bgch Cu Dj)

Ty do yeu duang Id mdt trong nhung nhu cdu

can gidi phdng Nhung khdt vgng gidi phdng

khdng chi Id tinh yeu Cao han het, nd Id quyen

song, quyen hanh phuc Con ngudi phdi dugc ty

do vdi quyen con ngudi cua minh Cd le, con

ngudi cd nhdn Chim trong Idng (tuang truyen

ciia Nguyen Huu Cdu) phdt tin hieu gidi phdng

sdm nhdt Con ngudi nhu ngdt nggt trong Idng

sdt xd hdi nhd hep dang cam tu nd Trong khi

dd, vgn dam gid mdy Igi nhu ddp vdo mdt nd,

thuc giyc nai nd mdt khdt vgng ty do du ddi:

«Chim oanh ng vdy vung ddu Bde Ddn loan kia

tuc tdc cdnh Nam Mac ai Ddng ngu Tdy dam

Chd khi phong tien dut giam vdn lung Bay thdng

cdnh mudn trung Tieu Hdn Phd vdng vdy bgn

vdi Kim d Gian san khdch diec tri hd" Khdt vgng

ty do gidi phdng ndy cdn Id ket qua cua mdt triet

li hdnh ddng nhdm tgo cho rieng minh mdt sy

nghiep, thod man tdi ndng, thod mdn y chi cd

nhdn Han nua, nd khdng chi Id sy vugt ra ngodi

khudn khd cua mdt dgo than tu thdng thudng,

md cdn quyet liet tim rieng cho minh mdt sy nghiep

vuang bd Dd cdn Id con ngudi Cao Bd Qudt,

mong mudn thyc hien hdnh ddng quyet liet de

dugc dd'i ddi «Deo vdng thu kiem, quyet xoay

bgch dc Igi Idu ddi Gdnh vdc giang son, quyet

nem thanh kham sang cdm tu" (Tdi td da cung

phu) Con ngudi ndy, tuy dd dugc dgy dd theo

tinh than Nho gido chinh thdng , nhung do nhung

tu chdt dgc biet d dng (vdn nhu Sieu Quat vo

Tien Han - tuang truyen Idi Ty Due khen tdng),

cdng vdi y thiic cd nhdn theo djnh hudng li tdm

khdc ddi vdi thdi cudc nen hg Cao dd nudi cho

minh nhung gidc ma tdo bgo Cd dieu, mdt khi

dd vugt ra ngodi khudn khd y thiic cd nhdn, Igi

dua ra mdt li tudng chinh trj xd hdi hodn todn

sao cu qua cdu chdm ngdn Idm de cd «Binh

Duong Bo Ban vo Nghieu Thudn Myc Da Minh

Dien huu Vu Thang", thi bi kjch vd that bai cua

hg Cao Id mdt logic td't yeu Dd cdn Id chdng

Tu Hdi cua Nguyln Du Hg Tu qua Id mot ngudi

anh hung tuy xud't chii ng nhung chdn chinh, hodn todn khdng the Id ke phdn nghich nhu Nho gido chinh thdng hing ket dn Quan niem ciia Nho gia

cho rdng «kien nghTa bdt vi vd dung da" (thdy

viec nghTa md khdng dam hdnh ddng Id ke hen nhdt), dd nhudng budc cho tu tudng Mac gia trong cdc hdnh ddng nghTa hiep ciia con ngudi ndy: «Phong trdn mdi mdt ludi guam Nhung phuang gid do tui cam sd gi Nghenh ngang mdt cdi bien thuy Kem gi cd qua, kem gi bd vuang" Cd mdt khdt vgng ty do hodnh trdng:

«Giang hd quen thdi vdy viing, guam ddn nua gdnh non sdng mdt cheo Chgc trdi quay nude mdc ddu Dgc ngang ndo biet tren ddu cd ai" Tii Hdi dd thyc hien mdt cdch gian tiep gidc mo

cd le tha thie't nhdt ciia con ngudi, dd Id gidc mo

ty do gidi phdng Nhd vdy, y thiic cd nhdn trong

giai dogn ndy cd them khdt vgng mdi - ddnh ddu sy tien bd bgc nhdt trong ljch sii nhdn thiic

ve con ngudi Tieng ndi ciia con ngudi cd nhdn nhu them cung bgc mdi bdi sinh khi ty do gidi phdng thdi vdo, ddu nd cd the chju nhieu sy trd gid khdc liet

Dd cdn Id sy dot phd ciia y thiic cd nhdn, cung nhu tinh chdt tdi ru hdo kiet ciia ngudi anh hung thu kiem Nguyen Cdng Trii Tdt cd deu ndm trong khuynh hudng trdi day chung ciia y thiic cd nhdn cua cd giai dogn ndy Tuy nhien, neu nhin hi gdc

dd logi hinh hgc, rd rdng tinh chdt anh hung hdo kiet vd cd nhdn hdnh ddng ciia Nguyln Cdng Tru nhu cd cd tinh tuang can, so vdi Nguyln Huu Cdu, Tu Hdi, ke cd con ngudi cd nhdn Nguyen Hue (Hoang Le nhdt thdng chi) •

(1) M.B.Khrapchenko Ca tinh sang tao va sy phat trien ciia van hoc (Le Son, NguySn Minh dich) NXB

Tdcphdm mdi H 1978, tr.66

(2) Tran Dinh Hupu Nho giao va van hoc Viet Nam

trung can dai NXB Gido due H 1998, tr 427

(3) Tran Dinh Sir Nhung the gidi nghe thuat tho NXB

Gido due H 1997, tr.366

(4) Ha Nhu Chi Viet Nam thi van giang luan NXB

Van hda - thdng tin (tai han) H 1996, tr.317

(5) A.J.A.Gurevich Cac pham tru van hda trung cd

(Hoang Ngpc Hien dich) NXB Gido due H 1996.tr 321

(6) Tran Ngpc Vuong Nha nho tai tu va van hpc

Viet Nam NXB Gido due H 1995 tr 119

Tap chi Giao due so 2 3 2 tw a - a/aoioi

Ngày đăng: 20/12/2015, 04:19

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm