Mở rộng thành viên Hội đồng bảo an - yêu cầu tất yếu, khách quan So với thời điểm năm 1945 - khi LHQ được thành lập, bối cảnh quốc tế đã có nhiều thay đổi: Chiến tranh lạnh đã kết thúc
Trang 1Ths Lª ThÞ Anh §µo *
ải tổ Liên hợp quốc (LHQ) nhằm đáp
ứng nhu cầu phát triển và phù hợp với
thay đổi của tình hình thế giới luôn là mối
quan tâm của cộng đồng quốc tế Trong số
các cơ quan của LHQ, do tầm quan trọng
của mình, Hội đồng bảo an (HĐBA) là cơ
quan được chú ý nhiều nhất và được đề xuất
cải tổ nhiều nhất Để cải tổ một cách toàn
diện, HĐBA cần cải cách cả về thành phần
và phương thức làm việc nhằm đáp ứng
nguyện vọng của tất cả các nước thành viên
LHQ về việc đảm bảo dân chủ thực sự và
tính công khai, minh bạch trong hoạt động
của cơ quan này
1 Mở rộng thành viên Hội đồng bảo
an - yêu cầu tất yếu, khách quan
So với thời điểm năm 1945 - khi LHQ
được thành lập, bối cảnh quốc tế đã có nhiều
thay đổi: Chiến tranh lạnh đã kết thúc, quan
hệ quốc tế chuyển sang xu thế đối thoại; các
nước bại trận trong Chiến tranh thế giới thứ
II đã trở thành các cường quốc, đóng góp
nhiều cho hòa bình và an ninh quốc tế
(nhưng lại không phải là ủy viên thường trực
HĐBA).(1) Bên cạnh đó, những mối đe dọa
mới đã và đang đặt cộng đồng quốc tế trước
những thách thức an ninh phi truyền thống
mà không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự
mình đối phó Đó là nguy cơ xung đột bên
trong mỗi quốc gia (nội chiến, diệt chủng,
xung đột sắc tộc); nguy cơ phổ biến vũ khí giết người hàng loạt (hạt nhân, hóa học, sinh học); chủ nghĩa khủng bố toàn cầu; tội phạm
có tổ chức và xuyên quốc gia… Hơn bao giờ hết, thế giới đang cần HĐBA hoạt động chủ động và hiệu quả hơn để thúc đẩy hòa bình
và an ninh thế giới
Kể từ khi thành lập đến nay, số thành viên LHQ đã tăng lên đáng kể từ 51 lên 192 nước, trong khi đó số thành viên của HĐBA chỉ tăng từ 11 lên 15 sau lần cải tổ vàonăm
1963(2) và phương thức vận hành theo nguyên tắc nhất trí của 5 nước thành viên thường trực không hề thay đổi Qua đó cho thấy cơ chế và thành phần đó là không dân chủ và không phản ánh được sự tiến triển của hệ thống thế giới với sự nổi lên của các cường quốc khu vực mới (như Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ…) và sự gia tăng cả về
số lượng và vai trò của các nước đang phát triển trong trật tự kinh tế quốc tế thời đại toàn cầu hoá và trong các diễn đàn LHQ Như vậy, cơ cấu thành phần của HĐBA dựa trên tương quan lực lượng và hiện thực của thời điểm vừa kết thúc Chiến tranh thế giới thứ II đã không còn mang tính đại diện cho tương quan quốc tế về quyền lực và tầm ảnh hưởng của các quốc gia ngày nay Một
C
* Giảng viên Khoa luật quốc tế Trường Đại học Luật Hà Nội
Trang 2sự thay đổi đối với các quy định này là cần
thiết để phản ánh xác thực hơn thế và lực
mới trong hệ thống quan hệ quốc tế đương
đại Do đó, việc mở rộng thành viên của
HĐBA để thích ứng với thế giới trong thời
kì mới là yêu cầu thực tế khách quan
2 Về việc mở rộng thành viên Hội
đồng bảo an
a Quan điểm của Tổng thư kí Liên hợp quốc
Trong báo cáo về cải cách LHQ tại phiên
họp của Đại hội đồng LHQ tháng 9/2005,
Tổng thư kí LHQ Kofi Annan đã nhấn mạnh
4 nguyên tắc và 2 phương án cải cách HĐBA
Theo đó, 4 nguyên tắc cải tổ HĐBA gồm:
1 Cần tăng cường sự tham gia vào quá
trình ra quyết định của HĐBA LHQ của các
thành viên có đóng góp nhiều nhất cho LHQ
về mặt tài chính, quân sự và ngoại giao;
2 Cần đưa nước thành viên có thể thay
mặt cho phần lớn các nước thành viên, đặc
biệt là các nước đang phát triển, tham gia
vào quá trình ra quyết định;
3 Cải cách không thể làm tổn hại đến
hiệu quả của HĐBA;
4 Cải cách phải làm cho HĐBA dân chủ
và có trách nhiệm hơn
Các nguyên tắc trên phản ánh sự cân
bằng giữa tính đại diện và tính hiệu quả Do
đó, các phương án cải tổ cũng phải phản
ánh sự thoả hiệp giữa hai nguyên tắc này
Hai phương án mà Tổng thư kí Kofi Annan
đưa ra là:
- Phương án A: Tăng thêm 6 ghế thường
trực và 3 ghế không thường trực với nhiệm
kì 2 năm Trong số 6 thành viên thường trực
mới được tăng thêm thì châu Phi: 2; châu Á:
2; châu Âu: 1 và châu Mỹ: 1
- Phương án B: Duy trì số thành viên thường trực HĐBA hiện nay là 5 thành viên, tăng thêm 8 thành viên “bán thường trực” với nhiệm kì 4 năm (có thể liên nhiệm và phân bổ đều cho 4 khu vực là châu Phi, châu
Âu, châu Mỹ và châu Á - Thái Bình Dương)
và 1 ủy viên không thường trực với nhiệm kì
2 năm (không liên nhiệm)
Nếu xét về số lượng thì cả hai phương án
A và B đều đề xuất tăng số lượng thành viên HĐBA lên 24, đảm bảo tính đại diện cao hơn của cơ quan này, giải quyết được vấn đề hiện nay: Khi số lượng thành viên LHQ tăng
mà số lượng thành viên HĐBA không tăng Việc tăng số lượng thành viên của HĐBA dựa trên Điều 23 của Hiến chương LHQ là khuyến khích các quốc gia đóng góp tích cực hơn cho hòa bình và an ninh quốc tế bằng việc kéo dài nhiệm kì của các ủy viên không thường trực hoặc tăng số lượng ủy viên thường trực Việc lựa chọn các quốc gia dựa trên cơ sở 1) 3 nước có đóng góp nhiều nhất cho ngân sách thường niên của LHQ trong khu vực, 2) Hoặc 3 nước tình nguyện đóng góp nhiều nhất cho phát triển khu vực; 3) Hoặc 3 nước đóng góp quân số lớn nhất cho lực lượng giữ gìn hòa bình của LHQ.(3) Trên thực tế việc áp dụng các tiêu chuẩn này không hề đơn giản Nếu tiêu chuẩn đầu tiên được áp dụng, Đức và Nhật Bản chắc chắn sẽ được chấp nhận để trở thành ủy viên thường trực Nếu tiêu chuẩn thứ hai được tôn trọng thì sẽ không có hai đại diện của châu Phi, mặc dù các nước châu Phi chiếm 33%
số thành viên LHQ mà ngược lại, tính đại diện của Tây âu và Bắc Mỹ lại quá nhiều Tuy nhiên, trên cơ sở so sánh tương quan và
Trang 3phân tích các báo cáo của LHQ(4) có thể
thấy LHQ thiên về phương án B Phương án
này cũng thoả mãn các nguyên tắc và tiêu
chí thành viên nêu trên cao hơn so với
phương án A
b Quan điểm của các nước ủy viên
thường trực Hội đồng bảo an (P5)
Về vấn đề mở rộng thành viên HĐBA,
quan điểm của các nước P5 cũng rất khác
nhau nhưng nhìn chung đều muốn bảo vệ vai
trò độc quyền của mình và chỉ thay đổi cho
phù hợp với cục diện chính trị thế giới và
tính toán chiến lược của mình
Năm 2001, Mỹ ủng hộ Nhật Bản và Đức
trở thành ủy viên thường trực HĐBA: Cần
tăng thêm 3 ghế không thường trực nữa cho
đại diện của các khu vực khác nhau; số
lượng thành viên của HĐBA không nên
vượt quá 20; nên cho phép các ủy viên
không thường trực có cơ hội ứng cử ghế
này lần thứ hai liên tiếp Ngày 16/6/2005,
Mỹ đưa ra lập trường cải tổ cụ thể hơn: cần
có sự nhất trí của tất cả các nước thành
viên; không nên áp đặt thời hạn cho việc cải
tổ; phải giữ quyền phủ quyết cho 5 thành
viên HĐBA hiện tại; HĐBA chỉ nên ở mức
20 nước, thêm 2 ủy viên thường trực (Mỹ
chính thức ủng hộ Nhật Bản(5) và một nước
đang phát triển mà trong trường hợp này có
thể là Nam Phi) và từ 2 đến 3 ủy viên không
thường trực; việc lựa chọn thành viên mới
không nên xét theo yếu tố địa lí mà cần dựa
trên một số tiêu chuẩn: quy mô dân số, kinh
tế, quân sự, khả năng đóng góp tài chính,
hoạt động chống khủng bố, chống phổ biến
hạt nhân, giữ gìn hòa bình có tính đến yếu
tố cân bằng địa lí Mỹ cũng thay đổi lập
trường không ủng hộ Đức vì nước này phản đối Mỹ trong cuộc chiến tranh Iracq nhưng nguyên nhân sâu xa có lẽ là Mỹ không muốn tăng thêm nước đại diện của EU; mặt khác, nước Đức thống nhất sau thời kì chiến tranh lạnh đã tạo ra sức mạnh ghê gớm ở châu Âu là mối lo ngại của Mỹ Ngoài ra,
Mỹ cũng ủng hộ Ấn Độ trở thành ủy viên thường trực HĐBA vì Ấn Độ hiện cũng là trọng điểm trong chiến lược toàn cầu của
Mỹ.(6) Nước Mỹ cũng bày tỏ không muốn chấp nhận Braxin là ủy viên thường trực HĐBA ngang hàng với Mỹ bởi thời gian qua nước này có quan điểm bất đồng với
Mỹ trong cuộc chiến chống khủng bố Trung Quốc ủng hộ phương án B:
“Tăng số ủy viên không thường trực HĐBA,
ưu tiên cho các nước đang phát triển, phù hợp với nguyên tắc phân bố công bằng về địa lí”.(7) Trung Quốc tuyên bố phủ định phương án cải cách của nhóm G4 và công khai phản đối Nhật Bản.(8) Lúc đầu, Trung Quốc không ủng hộ Ấn Độ vì những lí do địa-chính trị Ngày 11/4/2005, Trung Quốc chính thức ủng hộ việc dành cho Ấn Độ một ghế ủy viên thường trực HĐBA, miễn
là không có quyền phủ quyết
Tháng 6/2005 Nga mới chính thức đưa
ra quan điểm của mình là giữ nguyên quyền phủ quyết của nhóm P5 và cho rằng việc
mở rộng HĐBA lên 25 thành viên là quá nhiều Nga cũng tuyên bố ủng hộ Nhật Bản, Đức, Braxin và một ứng viên của châu Phi Tuy nhiên, Nga cho rằng HĐBA là cơ quan nghiệp vụ chứ không phải là một câu lạc bộ
để tranh luận Do đó, điều quan trọng là phải duy trì tính gọn nhẹ của HĐBA Quan
Trang 4điểm của Anh, Pháp ủng hộ việc cả các
nước đang phát triển (nhưng không nêu rõ
ghế thường trực hay không) cũng như Đức
và Nhật Bản trở thành ủy viên thường trực
HĐBA Về phần mình, Pháp ủng hộ đề nghị
của nhóm G4 tăng thêm 6 thành viên mới,
trong đó có Đức - một đối tác quan trọng
của Pháp trong EU.(9)
c Quan điểm của Đức, Nhật Bản, Ấn Độ
và Braxin (G4)
Đây là 4 nước ứng cử viên sáng giá cho
các ghế thành viên thường trực HĐBA (gọi
là nhóm G4) Các nước G4 vận động cho
phương án “Xanh lam” của nhóm mà về cơ
bản là gần với phương án A do Tổng thư kí
LHQ Kofi Annan đưa ra Ngày 21/11/2004,
nhóm G4 đã ra thông cáo chung ủng hộ lẫn
nhau dành 4 vị trí thường trực HĐBA cùng
1 vị trí cho châu Phi Ngày 16/5/2005 nhóm
này lại đưa ra dự thảo với nội dung mở rộng
HĐBA thêm 6 ghế thường trực và 5 ghế ủy
viên không thường trực Tiếp đó, ngày
8/6/2005 nhóm G4 lại đưa ra dự thảo nghị
quyết sửa đổi tăng thêm 1 ghế không
thường trực, nâng tổng số thành viên
HĐBA lên 25 nước và các nước ủy viên
thường trực mới tạm thời không có quyền
phủ quyết Đề án này không tính đến quyền
có đại diện thường trực tại HĐBA của hơn
1.6 tỉ người Hồi giáo trên khắp thế giới.(10)
Tính đến tháng 8/2005 mới có khoảng 90
quốc gia thành viên LHQ ủng hộ phương án
của G4 (trong đó có Anh, Pháp) nhưng con
số này còn xa so với yêu cầu 2/3 tổng số
phiếu Đại hội đồng theo quy định của LHQ
Điều này cho thấy phương án của nhóm G4
chưa được các nước thành viên ủng hộ.(11)
d Quan điểm của nhóm “đoàn kết vì đồng thuận”
Để ngăn chặn phương án A và phương
án G4, các quốc gia “láng giềng” của nhóm G4 kể trên gồm: Italia, Tây Ban Nha, Pakistan, Hàn Quốc, Achentina và Mehico
đã hình thành nên nhóm “Đoàn kết vì đồng thuận” Nhóm này đề xuất phương án “Xanh
lá cây” mà về cơ bản gần với phương án B, theo đó tăng số thành viên HĐBA từ 15 lên
25 thành viên (tăng thêm 10 thành viên không thường trực với nhiệm kì có thể gia hạn thêm 2 năm)
đ Quan điểm của châu Phi, một số nước khác và nhóm các nước đang phát triển
Các quốc gia châu Phi nhìn chung ủng
hộ phương án tăng thêm số thành viên thường trực HĐBA: HĐBA tăng thêm 6 thành viên thường trực nhưng không có quyền phủ quyết hoặc thêm 8 thành viên mới với nhiệm kì luân phiên 4 năm và phải có đại diện của Liên minh châu Phi (AU)
Các quốc gia này cho rằng châu Phi là lục địa đông dân và lớn thứ hai sau châu Á (với 53 quốc gia trong tổng số 192 quốc gia thành viên LHQ) nên phải có số thành viên tham gia LHQ nhiều hơn bất cứ châu lục nào: Phải có ít nhất 2 ghế trong thường trực
và có quyền phủ quyết tại HĐBA Mới đây các quốc gia châu Phi đã từ bỏ quan điểm về quyền phủ quyết của thành viên thường trực mới Tuy nhiên, các quốc gia châu Phi lại bất đồng sâu sắc trong việc lựa chọn ra 2 đại diện cho châu lục mình trong HĐBA Các ứng cử viên sáng giá là Nam Phi, Nieieria, Libi, Ai Cập (12)
Ngoài ra, các nước thành viên ASEAN
Trang 5đều nhất trí đẩy mạnh trao đổi rộng rãi nhằm
đạt được sự đồng thuận về cải tổ HĐBA theo
hướng tăng cường tính đại diện, minh bạch
và hiệu quả của tổ chức này
Tóm lại, mở rộng thành viên HĐBA là
cần thiết nhưng để thực hiện được thì có lẽ
vẫn còn xa
Phân tích các quan điểm trên cho thấy đa
số các thành viên LHQ đồng tình với quan
điểm mở rộng thành viên HĐBA Sự khác
nhau là ở: 1) Loại hình thành viên mới (có
gồm cả thành viên thường trực và không
thường trực hay chỉ tăng thêm thành viên
không thường trực), 2) Tính chất của thành
viên mới (nếu có thành viên thường trực thì
thành viên đó có quyền phủ quyết hay
không, còn thành viên không thường trực thì
nhiệm kì 2 năm như hiện nay hay kéo dài
thành 4 năm và có được gia hạn hay không)
Các chuyên gia quốc tế cho rằng hiện
đang có xu hướng thoả hiệp giữa các nguyên
tắc cải tổ HĐBA Theo đó, việc cải tổ
HĐBA sẽ phản ánh được tương quan lực
lượng thay đổi trên trường quốc tế và những
ưu tiên chiến lược của nhóm P5 hiện nay Cụ
thể, phương án cải tổ phải đảm bảo tính đại
diện của các cường quốc kinh tế chủ chốt
của thế giới nhưng chưa có đại diện thường
trực trong HĐBA hiện nay (nhóm này gồm
Đức, Nhật Bản, Ấn Độ, Braxin, Nam Phi)
Mặt khác, phương án cải tổ cũng phải đảm
bảo tính tính dân chủ, tức là tính đại diện cho
châu lục và trình độ phát triển đồng thời có
quan hệ đồng minh thân cận, chiến lược của
các nước P5 (nhóm này có thể gồm Đức, Ý,
Tây Ban Nha, Hà Lan (châu Âu), Canada và
Mêhico (Bắc Mĩ), Nam Phi, Nigieria (châu
Phi), Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Pakistan, Australia (châu Á và châu Đại Dương), Braxin và Achentina (châu Mỹ latinh) Một số chuyên gia còn cho rằng bên cạnh các yếu tố chủ quan từ phía nhóm nước P5 hiện nay, việc lựa chọn thành viên mới của HĐBA cũng phải căn cứ vào các tiêu chí mang tính “động” như quy mô dân số; quy
mô kinh tế và đóng góp cho LHQ; quy mô quốc phòng và năng lực sở hữu vũ khí nguyên tử; tính đại diện cho nền văn hoá; tiêu chí nền dân chủ và đặc biệt là tính đại diện khu vực Một điều dễ nhận thấy là các tiêu chí được xem xét đơn lẻ hay tổng thể thì các nước đang phát triển rõ ràng sẽ có cơ hội tăng đại diện của mình trong HĐBA được
mở rộng từ 20 đến 25 thành viên, cùng với 2 đại diện phát triển là Đức và Nhật Bản.(13) Như vậy, rõ ràng một châu lục khó có thể có
số lượng thành viên nổi trội trong HĐBA mở rộng tương lai
Dù xét theo yếu tố nào thì mỗi quốc gia đều có điểm mạnh - điểm yếu, cơ hội và thách thức để trở thành ủy viên HĐBA và trên thực tế không có giải pháp nào được coi
là hoàn hảo Điều quan trọng nữa là việc mở rộng thành viên HĐBA phải được sự nhất trí của 5 thành viên thường trực cũng như 2/3 nước thành viên LHQ, tức là từ 128 nước trở lên Đây là vấn đề có tính nguyên tắc đã được quy định trong Hiến chương LHQ Việc giành được sự ủng hộ rộng rãi như vậy
là cả một quá trình khó khăn, phức tạp và càng không thể diễn ra một sớm một chiều Cũng chính vì vậy, nhóm chuyên gia cao cấp LHQ đã đưa ra khuyến nghị rằng việc xem xét lại cơ cấu thành viên và mở rộng thành
Trang 6phần HĐBA nên để lùi lại đến thời điểm
khác là năm 2020 thay vì mở rộng theo một
phương án nào đó trong một vài năm tới
3 Cải tổ phương thức làm việc - yêu
cầu của dân chủ và minh bạch hoá hoạt
động Hội đồng bảo an
Bên cạnh việc mở rộng cơ cấu thành
viên, yếu tố trọng yếu để LHQ có thể thích
ứng với tình hình hiện nay là làm cho hoạt
động của HĐBA mang tính hiệu quả, công
khai và minh bạch hơn, nhất là về phương
thức làm việc Bởi lẽ, sau hơn 60 năm kể từ
khi thành lập, quy trình hoạt động của
HĐBA còn mang nặng tính “tạm thời”(14) và
chủ tịch Hội đồng thì thay đổi luân phiên
theo tháng Các hoạt động của HĐBA còn
mang tính “đóng”, thiếu cơ chế kiểm soát và
giải trình trách nhiệm Quyền tham dự các
cuộc họp của HĐBA theo quy định tại Điều
35 và Điều 37 Hiến chương LHQ chỉ có thể
được thực hiện khi HĐBA tiến hành họp
công khai và mở rộng thành phần tham dự
Tuy nhiên, lấy lí do là phức tạp hoặc cho
rằng vấn đề cần phải được xem xét kĩ lưỡng
nên HĐBA còn tiến hành khá thường xuyên
các cuộc họp kín và điều này đã trở thành
phương thức làm việc mang tính áp đặt,
mệnh lệnh, loại bỏ những nước không phải
là thành viên HĐBA khỏi quyền được tham
gia các cuộc họp HĐBA Vấn đề còn không
minh bạch hơn nữa khi 5 thành viên thường
trực họp riêng rẽ (không có các thành viên
khác của HĐBA), trong khi họ đưa ra những
giải pháp và quyết định có hiệu lực có ảnh
hưởng lớn đến hầu hết các công việc còn lại
của Hội đồng Các thành viên không thường
trực nói rằng họ giống như “khách du lịch
hay là hành khách qua đường trong một chuyến tàu dài”.(15)
Một phần nữa của vấn đề là thực tế mang tính truyền thống của những cuộc “trao đổi không chính thức” vốn không công khai và không ghi lại biên bản hay báo cáo Các thành viên thường trực HĐBA nhiều khi có các cuộc trao đổi, thậm chí ngoài trụ sở của LHQ mà họ không thừa nhận và cho rằng đó không phải là cuộc họp của Hội đồng mà chỉ
là sự tập hợp không chính thức của các thành viên với tư cách cá nhân Trong các cuộc gặp
đó, tuy “Các quy tắc thủ tục tạm thời” không được áp dụng nhưng thời gian và chủ đề cho một cuộc trao đổi không chính thức đã được
ấn định Bên cạnh đó, các thành viên Hội đồng cũng rất không thoả mãn với báo cáo hàng năm mà HĐBA trình lên Đại hội đồng bởi nó còn chưa kịp thời, thiếu thông tin và nhất là sự phân tích cũng như cơ hội để các thành viên góp ý và đưa ra kiến nghị
Trong những năm 1990, HĐBA đã có nhiều thay đổi về phương thức làm việc như:
đã tổ chức các cuộc họp công khai và mở rộng,(16) tư vấn nhiều hơn với những quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đóng góp nhiều
về quân sự và tài chính cho hoạt động của HĐBA, trao đổi ý kiến với Tổng thư kí, đại diện và đặc phái của Tổng thư kí, công bố những cuộc trao đổi không chính thức trên tạp chí của LHQ, đưa ra website để các thành viên dễ tiếp cận hơn với các cuộc thảo luận và các quyết định của HĐBA… Tuy nhiên, các nước P5 vẫn nghi ngờ về những đặc quyền của họ và thường phản đối sự thay đổi về thủ tục mà có thể làm giảm (dù nhỏ) quyền lực đặc biệt của họ Các quốc
Trang 7gia và các nhà cải tổ đều lên tiếng rằng
HĐBA phải hoạt động với cơ chế mở và minh
bạch hơn nữa Đặc biệt, gần đây nhóm S5
(Xem tiếp trang 25)
(1) Năm 2005, các nước thành viên đóng góp tổng
cộng 1.83 tỉ USD cho Liên hợp quốc Trong đó, Mỹ
đóng góp nhiều nhất (với tỉ lệ 22%), tiếp theo là Nhật
Bản (19.5%); Đức (8.7%); Anh (6.1%); Pháp (6.0%)
(2) Bằng Nghị quyết sửa đổi Điều 23, 27, 61 Hiến
chương được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua
ngày 17/12/1963, Liên hợp quốc tiến hành cải tổ Hội
đồng bảo an bằng cách tăng số thành viên từ 11 lên
15 và số phiếu đa số (2/3) tằng từ 7 lên 9
(3) The Secretary General’s High Level Panel on
Threats, Challenges and Change, ngày 2/12/2004
(4) Về vấn đề này có thể xem thêm các báo cáo năm
1997; 2002; 2005; 2006 và 2007 của Tổng thư kí
LHQ Kofi Annan
(5) Vì Nhật Bản được coi là “nước Anh ở viễn
Đông” của Mỹ Trong chiến tranh Vùng Vịnh năm
1991 tuy Nhật không cử quân tham chiến cùng Mỹ
(do ràng buộc của Hiến pháp hòa bình) nhưng đã chi
tới 13 tỉ USD chi viện cho Mỹ Trong cuộc chiến ở
Afghanistan và Iraq, Nhật không chỉ chi tiền tài trợ
cho Mỹ mà còn đưa hơn 600 quân Lực lượng phòng
vệ tới Iraq và kiên trì ở lại Iraq cùng Mỹ trong khi
nhiều nước phải rút quân về nước do sức ép dư luận
(6) Trong chuyến thăm châu Á đầu năm 2005,
Ngoại trưởng Mỹ C Rice nói thẳng rằng Mỹ “Phải
giúp Ấn Độ trở thành nước lớn thế giới chủ yếu
trong thế kỉ XXI”
(7).Xem: http://www.nu.int/china
(8) Ngày 21/9/2004, người phát ngôn Bộ ngoại giao
Trung Quốc Khổng Tuyền đã khẳng định: “Liên hợp
quốc không phải là một Hội đồng quản trị của một
công ti, thành phần bộ máy Liên hợp quốc không
được quyết định theo mức độ đóng góp tài chính”
(9).Xem: Đinh Quý Độ, “Vấn đề cải tổ Liên hợp quốc
trong bối cảnh quốc tế mới hiện nay”, Nxb Khoa học
xã hội, 2007, tr 216-225 và Nguyen Hong Hai
(2004): “Refoming the UN Security Council: A
Requirement of Times”, Master Dissertation, Faculty
of Law, University of Lund
(10) Tháng 6/2005, các ngoại trưởng thuộc Tổ chức Hồi giáo (OIC) ra tuyên bố yêu cầu một ghế thường trực cho thế giới Hồi giáo tại HĐBA Trước đó, tại Đại hội đồng LHQ Khoá 59 (tháng 9/2004), Indonesia tuyên bố muốn làm ủy viên thường trực mở rộng đại diện cho nhóm Hồi giáo
(11) Vụ tổ chức quốc tế, Bộ ngoại giao, “Tài liệu
nghiên cứu khoa học về HĐBA”, 2006
(12) Vụ tổ chức quốc tế, Bộ ngoại giao, Sđd, 2006
(13) James D Fearon, (2005): “Reforming International
Institutions to Promote International Peace and Security” (Version: 6, Jan, 2006), Prepared for International Task Force on Global Public Goods, Standford University
(14) Hai văn bản pháp lí quốc tế chính thức quy định
về thủ tục hoạt động của Hội đồng bảo an là Hiến chương Liên hợp quốc và “Thủ tục hoạt động tạm thời” Ngoài ra, thủ tục hoạt động của Hội đồng bảo
an còn được ghi nhận rải rác trong nhiều văn bản, giấy tờ khác nhau trong suốt quá trình tồn tại của cơ quan này từ 1945 đến nay Mặt khác, nhiều nguyên tắc hoạt động của Hội đồng bảo an được hình thành từ thực tiễn hoạt động và không được ghi nhận ở bất kì văn bản nào Kể từ khi được thông qua (tháng 6/1946), “Thủ tục hoạt động tạm thời” cũng gần như không thay đổi Lần sửa đổi cuối cùng là năm 1982 nhưng cũng chỉ quy định bổ sung một ngôn ngữ được trong hoạt động của HĐBA là tiếng Ả Rập
(15) James Pauls and Celine Nahory, These towards
a democratic reform of the Un Security Council, Global Policy Forum, July 13, 2005
(16) Năm 1993, HĐBA tổ chức 153 cuộc họp chính thức và 252 cuộc trao đổi không chính thức Năm
2006, con số này là 272 cuộc họp chính thức và 193
cuộc trao đổi không chính thức (Nguồn: Security
Council Transparency, legitimacy and effectiveness: efforts to reform council working methods 1993-2007,
18 Oct 2007, http//www.SecurityCouncilReport.org)