Nghien cứu các giải pháp phân bổ tài nguyên nước dưới tác động của biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xã hội của hệ thống thủy lợi hồ chứa nước sông mư

Tuy nhiên do mô hình WUS không cho k t qu tính toán kinh t nên khó so sánh quy t đ nh các ph ng án... Là m t công c phân tích chính sách, WEAP đánh giá các ph ng án phát.

L I C M N

Sau m t th i gian dài th c hi n, h c viên đã hoàn thành Lu n v n Th c s , chuyên ngành K thu t Tài nguyên n c v i đ tài: “Nghiên c u các gi i pháp phân

b tài nguyên n c d i tác đ ng c a bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t xã h i

c a h th ng th y l i h ch a n c Sông M c t nh Thanh Hóa ” Bên c nh s n

l c c a b n thân, h c viên còn đ c s ch b o, h ng d n t n tình c a các th y cô giáo cùng các đ ng nghi p và b n bè

V i lòng kính tr ng và bi t n sâu s c, h c viên xin g i l i c m n t i TS Ngô V n Qu n đã t n tình h ng d n, giúp đ và cung c p tài li u, thông tin c n thi t cho h c viên trong su t quá trình tìm hi u, nghiên c u và hoàn thi n Lu n v n

H c viên xin trân tr ng c m n Tr ng i h c Th y l i, các th y giáo, cô giáo trong Khoa K thu t Tài nguyên n c, các th y giáo, cô giáo thu c các b môn

đã truy n đ t nh ng ki n th c chuyên môn trong quá trình h c t p

Tuy nhiên do th i gian có h n, kinh nghi m c a b n thân còn h n ch nên

nh ng thi u sót c a lu n v n là không th tránh kh i H c viên r t mong ti p t c

nh n đ c s ch b o, h ng d n và giúp đ c a các th y cô giáo c ng nh nh ng ý

ki n đóng góp c a b n bè và đ ng nghi p đ lu n v n đ c hoàn thi n h n

Cu i cùng, h c viên xin g i l i c m n chân thành đ n b n bè, đ ng nghi p

và ng i thân đã đ ng viên, giúp đ và khích l h c viên trong su t quá trình h c

Tên tác gi : Lê V n Kiên

Tên đ tài Lu n v n “Nghiên c u các gi i pháp phân b tài nguyên n c d i tác đ ng c a bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t xã h i c a h th ng th y l i h

ch a n c Sông M c t nh Thanh Hóa”

Tôi là Lê V n Kiên, tôi xin cam đoan đ tài lu n v n c a tôi là do tôi làm

Nh ng k t qu nghiên c u là trung th c.Trong quá trình làm tôi có tham kh o các tài li u liên quan nh m kh ng đ nh thêm s tin c y và c p thi t c a đ tài Các tài

li u trích d n rõ ngu n g c và các tài li u tham kh o đ c th ng kê chi ti t Nh ng

n i dung và k t qu trình bày trong Lu n v n là trung th c, n u vi ph m tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m

Hà N i, ngày tháng n m 2015

Tác gi

Lê V n Kiên

PH N M U 1

CH NG 1 : T NG QUAN V VÙNG NGHIÊN C U VÀ L NH V C NGHIÊN C U LIÊN QUAN 3

1.1 T ng quan v vùng nghiên c u: 3

1.1.1 i u ki n t nhiên: 3

1.1.2 c đi m dân sinh, kinh t , xã h i: 8

1.1.3 Khái quát v h th ng th y l i và nhu c u dùng n c trong vùng: 10

1.2 T ng quan v l nh v c nghiên c u: 12

1.2.1 Tình hình bi n đ i khí h u trên th gi i: 12

1.2.2 Tình hình bi n đ i khí h u Vi t Nam: 14

1.2.3 Quá trình hình thành và phát tri n c a các nghiên c u v phân b tài nguyên n c: 15

1.2.4 Các mô hình th ng đ c s d ng trong bài toán phân b tài nguyên n c 16

1.2.5 Gi i thi u mô hình WEAP: 23

1.2.6 ánh giá kh n ng ng d ng c a mô hình WEAP trong bài toán phân b tài nguyên n c: 25

1.2.7 S d ng mô hình WEAP: 26

CH NG 2: NGHIÊN C U C S KHOA H C VÀ TH C TI N TÍNH TOÁN CÂN B NG N C CHO H TH NG TH Y L I H CH A N C SÔNG M C 29

2.1 C s khoa h c và th c ti n: 29

2.1.1 C s khoa h c: 29

2.1.2 Hi n tr ng các đ i t ng dùng n c: 31

2.1.3 Dòng ch y đ n h Sông M c: 34

2.2 Tính toán nhu c u n c c a các đ i t ng dùng n c trong h th ng hi n t i: 34

2.2.1 i t ng dùng n c trong h th ng: 34

2.2.2 Tính toán nhu c u n c trong nông nghi p: 34

2.3 Tính toán cân b ng n c c a h ch a n c Sông M c trong đi u ki n hi n

t i: 39

2.3.1 Nguyên t c chung và tài li u tính toán: 39

CH NG 3: ÁNH GIÁ TÁC NG C A BI N I KHÍ H U VÀ PHÁT TRI N KINH T - XÃ H I N CÂN B NG N C C A H CH A N C SÔNG M C T NH THANH HÓA 41

3.1 Tính toán nhu c u n c theo các k ch b n bi n đ i khí h u và k ch b n phát tri n kinh t c a vùng: 41

3.1.1 L a ch n K ch b n bi n đ i khí h u: 41

3.1.2 i t ng dùng n c v i các k ch b n bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t : 42

3.1.3 Nhu c u dùng n c c a các ngành trong t ng lai: 46

3.2 Tính toán ngu n n c đ n d i nh h ng c a bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t : 51

3.2.1 nh h ng c a bi n đ i khí h u: 51

3.2.2 nh h ng c a Phát tri n kinh t : 51

3.2.3 Xu th ngu n n c đ n trong t ng lai: 54

3.3 Tính toán cân b ng n c theo k ch b n Bi n đ i khí h u và Phát tri n kinh t - xã h i: 54

3.4 ánh giá nh h ng c a Bi n đ i khí h u và Phát tri n kinh t đ n kh n ng cung c p và khai thác ngu n n c c a h ch a n c Sông M c trong t ng lai: 55

CH NG 4 : XU T CÁC GI I PHÁP PHÂN B TÀI NGUYÊN N C D I TÁC NG C A BI N I KHÍ H U VÀ PHÁT TRI N KINH T - XÃ H I CHO H TH NG TH Y L I H CH A N C SÔNG M C T NH THANH HÓA 58

4.1 C s phân b ngu n n c: 58

4.1.1 M c tiêu phân b ngu n tài nguyên n c: 58

4.1.2 Nguyên t c phân b tài nguyên n c: 58

4.2 Các gi i pháp phân b ngu n n c: 61

4.2.1 C s xây d ng các gi i pháp phân b : 61

4.2.3 xu t các ph ng án phân b : 72

4.3 Tính toán các ph ng án đ xu t : 73

4.3.1 K t qu ph ng án 1: 73

4.3.2 K t qu ph ng án 2: 74

4.3.3 K t qu ph ng án 3: 76

4.4 Phân tích, l a chon ph ng án: 77

4.4.1 Phân tích các ph ng án ch n 77

4.4.2 L a ch n ph ng án phân b tài nguyên n c: 79

K T LU N 80

K I N NGH 81

TÀI LI U THAM KH O 82

PH L C 83

B ng 1-1 Nhi t đ trung bình, l n nh t, nh nh t trong tháng, n m T (0

C) 5

B ng 1-2 m t ng đ i trung bình, trung bình th p nh t và th p nh t tuy t đ i tháng, n m U (%) 6

B ng 1-3 L ng b c h i trung bình tháng, n m X (mm) 6

B ng 1-4 T c đ gió trung bình, l n nh t tháng, n m V (m/s) 6

B ng 1-5 S gi n ng trung bình tháng, n m G (gi ) 7

B ng 1-6 Phân ph i m a n m thi t k X (mm) 8

B ng 2-1 Di n tích gieo tr ng nông nghi p c a huy n Nh Thanh 31

B ng 2-2 Di n tích gieo tr ng nông nghi p c a huy n Nông C ng 32

B ng 2-3 Hi n tr ng ch n nuôi các vùng 32

B ng 2-4 Hi n tr ng khai thác n c c a các c s 32

B ng 2-5 Hi n tr ng dân s các vùng 33

B ng 2-6 Hi n tr ng khai thác n c c a các c s 33

B ng 2-7 Dòng ch y n m đ n h sông M c (p=85%) 34

B ng 2-11 B ng tính nhu c u n c trong công nghi p 37

B ng 2-12 Ch tiêu c p n c cho nông thôn, thành th 37

B ng 2-13 Nhu c u n c cho nông thôn, thành th 38

B ng 2-14 Ch tiêu c p n c cho ch n nuôi 38

B ng 2-15 Nhu c u n c cho ch n nuôi 38

B ng 2-16 Nhu c u n c cho th y s n 39

B ng 2-17 Nhu c u n c cho các ngành 39

B ng 2-18 Tính toán cân b ng n c cho vùng 40

B ng 3-1 Nhi t đ h Sông M c trong các n m t ng lai theo k ch b n phát th i trung bình 41

B ng 3-1 Di n tích gieo tr ng nông nghi p c a huy n Nh Thanh n m 2020 42

B ng 3-2 Di n tích gieo tr ng nông nghi p c a huy n Nh Thanh n m 2030 43

B ng 3-3 Di n tích gieo tr ng nông nghi p c a huy n Nông C ng n m 2020 43

B ng 3-4 Di n tích gieo tr ng nông nghi p c a huy n Nông C ng n m 2030 43

B ng 3-5 D báo dân s các vùng n m 2020 44

B ng 3-6 D báo dân s các vùng n m 2030 44

B ng 3-7 D báo ch n nuôi các vùng đ n 2020 45

B ng 3-8 D báo ch n nuôi các vùng đ n 2030 45

B ng 3-9 D báo di n tích th y s n các vùng đ n 2020 46

B ng 3-10 D báo di n tích th y s n các vùng đ n 2030 46

B ng 3-11 B ng tính m c t i t i m t ru ng cho các lo i cây tr ng n m 2020 46

B ng 3-13 B ng tính m c t i t i m t ru ng cho các lo i cây tr ng n m 2030 47

B ng 3-14 Nhu c u n c cho ngành tr ng tr t n m 2030 47

B ng 3-15 Nhu c u n c cho ngành công nghi p n m 2020 48

B ng 3-16 Nhu c u n c cho ngành công nghi p n m 2030 48

B ng 3-17 Nhu c u n c cho đô th và nông thôn n m 2020 48

B ng 3-18 Nhu c u n c cho đô th và nông thôn n m 2030 49

B ng 3-19 Nhu c u n c cho ch n nuôi n m 2020 49

B ng 3-20 Nhu c u n c cho ch n nuôi n m 2030 49

B ng 3-21 Nhu c u n c cho th y s n n m 2020 50

B ng 3-22 Nhu c u n c cho th y s n n m 2030 50

B ng 3-23 Nhu c u n c cho các ngành n m 2020 50

B ng 3-24 Nhu c u n c cho các ngành n m 2030 51

B ng 3-23 L u l ng n c đ n t ng lai 54

B ng 3-24 Tính toán cân b ng n c theo k ch b n trong n m 2020 54

B ng 3-25 Tính toán cân b ng n c theo k ch b n trong n m 2030 55

B ng 4-1 T l yêu c u n c đ n n m 2020 62

B ng 4-2 T l yêu c u n c đ n n m 2030 62

B ng 4-3 K t qu tính toán phân b ngu n n c ph ng án 1 73

B ng 4-4 K t qu tính toán phân b ngu n n c ph ng án 2 76

B ng 4-5 K t qu tính toán phân b ngu n n c ph ng án 3 76

Hình 4-1 S đ cân b ng n c cho vùng 63

Hình 4-2 Bi u di n dân s và gia t ng dân s c a các khu 64

Hình 4-3 Nhu c u n c cho sinh ho t trong các n m 64

Hình 4-4 L ng n c h i quy sau khi c p n c sinh ho t 65

Hình 4-5 Nhu c u n c cho công nghi p trong các n m 65

Hình 4-6 L ng n c h i quy sau khi c p n c cho công nghi p 66

Hình 4-7 S l ng gia súc, gia c m trong các n m 66

Hình 4-8 Nhu c u n c cho ch n nuôi cho các n m 67

Hình 4-9 L ng n c h i quy sau khi c p n c cho ch n nuôi 67

Hình 4-10 Di n tích nông nghi p trong các n m 68

Hình 4-11 Nhu c u n c t i cho nông nghi p trong các n m 68

Hình 4-12 L ng n c h i quy sau khi c p n c cho nông nghi p 69

Hình 4-13 Di n tích th y s n trong các n m 69

Hình 4-14 Nhu c u n c t i cho th y s n trong các n m 70

Hình 4-15 L ng n c h i quy sau khi c p n c cho th y s n 70

Kinh t - xã h i

N c d i đ t

T ng s n ph m trong n c Khu công nghi p

C m công nghi p Quy ho ch

Giá tr t ng thêm

Qu nhi đ ng liên h p qu c Ngân hàng phát tri n châu Á Ngu n v n h tr chính th c bên ngoài Xây d ng c b n

Khu b o t n thiên nhiên

Vi t Nam trong kho ng 50 n m qua, khí h u đã và đang di n bi n theo chi u

h ng c c đoan C th , l ng m a t ng m nh vào mùa l và gi m vào mùa ki t cùng v i nhi t đ trung bình n m đã t ng kho ng 0,5-0,7 0C T đó làm t ng các thiên tai l l t và h n hán ngày càng kh c li t nh h n hán n m 2008 và l tháng 10

n m 2010 Hi n nay, có r t ít nghiên c u v nh h ng c a B KH t i h th ng thu l i nói chung và h th ng t i nói riêng, đ c bi t là khu v c t nh Thanh Hóa

m t trong nh ng t nh có n n s n xu t nông nghi p là ch y u thì nghiên c u v nh

h ng c a bi n đ i khí h u đ n h th ng t i và đ c bi t là h th ng h ch a đang

r t ít

H ch a n c Sông M c có nhi m v c p n c t i cho hai huy n Nh Thanh và Nông C ng và k t h p c p n c phát đi n H đ c xây d ng n m 1977, khi thi t k ch a đ c p đ n y u t bi n đ i khí h u Nh ng n m g n đây bi n đ i khí h u đã nh h ng x u đ n vi c đi u hành c a h ch a M t khác, theo đà phát tri n c a xã h i thì di n tích t i c a h ch a ngày càng t ng, các khu công nghi p

m c lên ngày càng nhi u, gây khó kh n và nh ng thách th c cho vi c cung c p

n c c a h th ng th y l i h ch a n c Sông M c

Vì v y, m c đích nghiên c u c a đ tài “Nghiên c u các gi i pháp phân b tài nguyên n c d i tác đ ng c a bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t - xã h i

c a h th ng th y l i h ch a n c Sông M c t nh Thanh Hóa” là h t s c c n

thi t nh m giúp cho các nhà qu n lý có m t cách nhìn t ng th đ đ a ra nh ng chính sách khai thác và s t ng h p ngu n n c cho các ngành đ phát tri n kinh t

- xã h i trong toàn h th ng

II M c đích và ph m vi nghiên c u c a đ tài:

+ M c đích:

Trên c s phân tích, tính toán, đánh giá các nhân t nh h ng c a B KH và phát tri n kinh t - xã h i t i h th ng công trình thu l i thu c h th ng h ch a Sông M c, qua đó tác gi đ xu t các gi i pháp phân b s d ng tài nguyên n c

c a h th ng đ phát tri n kinh t - xã h i h th ng th y l i h ch a Sông M c ,

nh m m c tiêu phát tri n b n v ng n n kinh t - xã h i c a vùng

+ Ph m vi nghiên c u:

Hai huy n Nh Thanh và Nông C ng t nh Thanh Hóa

III C u trúc c a đ tài:

tài g m 5 ch ng sau đây:

+ Ch ng 1: T ng quan v vùng nghiên c u và l nh v c nghiên c u liên quan + Ch ng 2: Nghiên c u c s khoa h c và th c ti n đ tính toán cân b ng

n c cho h th ng th y l i h ch a n c Sông M c

+ Ch ng 3 ánh giá tác đ ng c a B KH và phát tri n kinh t - xã h i đ n

đ n cân b ng n c c a h ch a Sông M c t nh Thanh Hóa

+ Ch ng 4: xu t các gi i pháp phân b tài nguyên n c d i tác đ ng c a

bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t - xã h i cho h th ng th y l i h ch a n c Sông M c t nh Thanh Hóa

L ng (huy n Nh Xuân) ch y qua các huy n Nh Thanh, Nông C ng, Qu ng

X ng và đ ra bi n ông t i c a L ch Ghép gi a hai huy n Qu ng X ng

và T nh Gia Sông dài 94,2 km, trong đó có 50 km ch y qua vùng r ng, núi và h n

40 km ch y qua vùng đ ng b ng Di n tích l u v c sông Yên là 1.996 km² (đ ng

b ng và bán s n đ a chi m 49,5%, di n tích r ng núi chi m 45,2%) T ng l ng dòng ch y c a sông Yên vào mùa l là 961×106

m³, vào mùa ki t là 185×106

m³ Sông Yên có 4 chi l u chính là sông Nh m (dài 66,9 km), sông Hoàng (81 km), sông Th Long (50,4 km), và sông Lý

C n ph i nói thêm r ng, trong b n chi l u c a sông Yên thì sông Lý là m t trong nh ng công trình th y l i đ c đào t cu i đ i Lê và đ u đ i Nguy n nh m cung c p m t ngu n n c đ y đ cho ho t đ ng s n xu t c a ng i dân vùng đ ng

b ng h l u c a sông Yên Ngoài ra nó còn có tác d ng đ chia s dòng n c l v i sông chính đ tránh thi t h i v ng i và c a cho nhân dân vùng ven bi n ch u nh

h ng tr c ti p t sông Yên

Ngoài cái tên Sông Yên, ng i ta còn g i đo n h l u c a con sông này b ng Sông Ghép Vì v y cái tên sông Yên ch có l u trong các s sách và nh ng ng i cao tu i m i bi t Sông Ghép g n li n v i chi c c u Ghép n i li n hai thôn Nam Châu (Xã H i Châu) c a huy n T nh Gia và hai thôn Ng c Trà xã Qu ng Trung c a Huy n Qu ng X ng trên tuy n qu c l 1A, n i đã t ng ch ng ki n nh ng đ t bom

c a đ qu c M trong hai l n m r ng phá ho i mi n B c n c ta T i đo n chu n

b đ ra bi n ông L ch Ghép, gi a dòng sông tr c đây còn l u gi hai xác máy bay c a M b b n r i t i đây Ch đó ngày nay dòng sông t o thành m t vùngcù

lao chia đôi dòng sông Yên tr c khi h p l i và đ ra bi n ông Cù lao này n m

gi a m t bên là thôn Yên Châu và thôn B c Châu c a xã H i Châu (T nh Gia) và

m t bên là thôn Mom (hay còn g i là làng Mom) c a xã Qu ng Nham (Qu ng

X ng)

H ch a n c Sông M c đ c xây d ng n m 1977 và đ a vào khai thác n m

1981 Sông M c là m t nhánh ph n th ng ngu n Sông Yên.V trí đ p chính

19o31' V đ B c và 105o31' Kinh đ ông thu c đ a ph n xã H i Long, H i Vân huy n Nh Thanh, t nh Thanh Hóa

L u v c gi i h n t 19o

28' ÷19o41' V đ B c và 105o

25' ÷105o35' Kinh đ ông

Lòng h n m trong vùng đ i và núi th p Các dãy núi bao quanh khu v c h phía ông và Nam có cao đ t 200 đ n 400, phía Tây có cao đ t 150 đ n 400,

m t s ít ch đ n 700m L u v c 236 km2 trong đó có 16,023 km2 thu c v n Qu c Gia B n En đ c b o t n khá t t, các khu v c khác thu c vùng núi Nh Xuân, Ngh An c ng đ c b o v đã và đang tái sinh t t Toàn b trong l u v c không có nhà máy công nghi p, dân c thu n nông nên môi tr ng t ng đ i n đ nh

và khu 4 c Trong n m khí h u phân thành 2 mùa rõ r t: Mùa nóng và mùa l nh (

mùa m a và mùa khô)

Mùa m a t tháng VIII đ n tháng XI (4 tháng), l ng m a chi m (80÷85)%

l ng m a n m M t khác mùa m a là mùa có nhi u ho t đ ng m nh c a nhi u hình th th i ti t nguy hi m, ph c t p và r t khác nhau nh Bão, ATN , h i t nhi t đ i, áp cao l nh, áp th p nóng v.v nên th ng gây ra m a l l n c bi t khi có bão th ng gây ra m a l n trên di n r ng v i l ng m a (200÷500)mm, gió

m nh v i t c đ (45÷55)m/s, đ c đi m gió gi t và chuy n h ng Bình quân hàng

n m Thanh Hóa ch u tr c ti p m t tr n bão th ng xu t hi n vào tháng IX chi m 48% và ch u nh h ng 3,3 tr n bão xu t hi n vào tháng VIII, IX và tháng X Nhìn

chung đ u mùa th ng bão nh ho c áp th p nhi t đ i; Cu i mùa th ng bão l n

c bi t ho t đ ng c a gió Tây xu t hi n vào tháng V đ n tháng VII, cao

đi m vào cu i tháng VI và đ u tháng VII M i đ t gió Tây khô nóng th ng t (1÷4) ngày, có đ t (5÷7) ngày, th m chí kéo dài 12 ngày (16÷27 / 6 / 1973) t i

Nh Xuân

Nh ng đ c tr ng khí h u ch y u trong vùng đo đ c t i Tr m khí h u Nh Xuân th ng kê đ c nh sau:

* Nhi t đ không khí: T (0C)

Thu c khu v c nhi t đ i gió mùa có n n nhi t đ khá cao Nhi t đ trung bình nhi u n m 23,1oC Mùa ông nhi t đ trung bình tháng gi m xu ng d i

20oC Tháng 1 là tháng l nh nh t trong n m Có lúc nhi t đ t i th p xu ng đ n 3,1oC (02/01/1974) B c sang các tháng mùa hè nhi t đ t ng cao trung bình tháng

trên 25oC

T tháng V đ n tháng VII là nh ng tháng nóng nh t trong n m, có khi nhi t

đ t i cao lên đ n 41,7oC (12/5/1966) Nhi t đ trung bình, l n nh t, nh nh t trong

* m không khí: U (%)

m t ng đ i trung bình nhi u n m 85% Ba tháng mùa Xuân là th i k

m t nh t trong n m, đ m trung bình có tháng đ t 90% Các tháng cu i mùa Thu và đ u mùa ông là th i k khô h n nh t trong n m m t ng đ i th p

nh t trung bình tháng xu ng d i 60% m t ng đ i trung bình, th p nh t tháng, n m ghi trong b ng d i đây:

m t ng đ i trung bình, trung bình th p nh t và th p nh t tuy t đ i tháng,

B ng 1-4 T c đ gió trung bình, l n nh t tháng, n m V (m/s)

VBq (m/s) 1,4 1,4 1,3 1,4 1.8 1,8 1,8 1,5 1,5 1,6 1,4 1,3 1,5

Vmax (m/s) 12 12 >20 >20 >20 >20 >20 >20 >20 >20 >20 >16 >20

* N ng: G (gi )

S gi n ng trung bình nhi u n m 1764,7 gi Các tháng mùa Hè, tù tháng 5

đ n tháng 10, là nh ng tháng n ng nh t trong n m (kho ng 160 - 200 gi m i tháng) Tháng 2 và tháng 3 là các tháng r t ít n ng (ch đ t trên 40 - 50 gi m i tháng) S gí n ng trung bình tháng, n m cho trong b ng d i đây

Th ng kê chu i s li u t i các tr m này sau khi c p nh t đ n 2012, l ng m a bình quân t i các tr m nh sau:

L ng m a bình quân tr m Nh Xuân (1964-2012): Xtb=1702,5mm;

L ng m a bình quân tr m Yên M (1961-2012): Xtb=1690,8mm;

L ng m a trung bình 2 tr m này là 1696,7mm Tr m Nh Xuân g n l u v c

h nh t do v y có th l y l y l ng m a bình quân l u v c theo tr m Nh Xuân là 1702,5mm K t qu này phù h p v i b n đ đ ng tr m a n m khu v c (t 1600-2000mm).Phân tích xu th chu i l ng m a t i tr m Nh Xuân t 1964-2012 cho

th y t ng l ng m a n m đang có xu h ng gi m

S d ng ph ng pháp n m đ i bi u đ ti n hành phân ph i l ng m a n m thi t k , d a vào chu i tài li u m a n m tr m Nh Xuân t n m 1964-2012 ch n các n m có l ng m a x p x b ng các n m thi t k và có phân ph i b t l i cho canh tác nông nghi pt ng ng v i n m nhi u n c (t n su t P=25%), n m n c trung bình (t n su t P=50%) và n m ít n c (t n su t P=75%)

K t qu tính phân ph i m a n m thi t k ng v i các t n su t 25%,50%,75%

đ c trình bày trong b ng và hình v sau:

ch y phân thành 2 mùa (mùa m a l và mùa ki t)

Theo tài li u th c đo dòng ch y Tr m Xuân Th ng và Xuân Cao: mùa l t tháng 8 - tháng 10 (trong 3 tháng mùa l ) t ng l ng dòng ch y chi m (65 - 70)%

t ng l ng dòng ch y c n m Tháng l n nh t tháng 9 chi m t i 29,4% t ng l ng dòng ch y, tháng nh nh t tháng 3 chi m 1.4% l ng dòng ch y, dòng ch y xu t

hi n th p nh t trong n m th ng vào đ u tháng 4

1.1.2 c đi m dân sinh, kinh t , xã h i:

Di n tích trong vùng ch y u là r n n c Hàng n m đ a ph ng ph i đ i m t

v i không ít nh ng khó kh n do thiên tai bão l t, gây m t mùa c c b trên di n tích

ch a có các công trình th y l i đ ph c v cho tiêu úng khi l l t vào mùa m a Ngoài khó kh n mang tính đ c thù riêng này, vùng còn ph i đ i m t v i nhi u

nh ng khó kh n khác nh : Xu t phát đi m v kinh t còn th p so v i m t s đ a

ph ng trong t nh, k t c u h t ng ch a đ c đ u t đ ng b , nh t là các công trình

th y l i ph c v cho tiêu úng, t l h nghèo còn cao so v i các huy n đ ng b ng trong t nh, giá c th tr ng, tình hình suy thoái kinh t nói chung v,v

Là m t huy n thu n nông kinh t khó kh n, ngu n l c đ xây d ng k t c u h

t ng đ phát tri n kinh t thì là khá l n so v i kh n ng V n đ làm th nào đ

ng i nông dân có vi c làm và t ch c s n xu t kinh doanh có hi u qu , t ng thu

nh p c i thi n đ i s ng, đây là m c tiêu vô cùng khó kh n đ i v i vùng Mu n nâng cao đ c đ i s ng v t ch t thì ph i chuy n d ch đ c c c u lao đ ng thông qua

vi c phát tri n Doanh nghi p, ti u th công nghi p g n v i đào t o ngh cho ng i lao đ ng mà v n d nông dân ch quen s n xu t nông nghi p

t ng thêm thu nh p cho ng i dân, huy n đã t o m i đi u ki n đ phát tri n doanh nghi p, khôi ph c ngh và du nh p thêm ngh ti u th công nghi p, đào

t o lao đ ng v a th c hi n ph ng châm "ly nông không ly h ng’’ v a v n đ ng

nhân dân tham gia đi lao đ ng n c ngoài S n xu t phát tri n đ i s ng c a nhân dân đ c c i thi n, lãnh đ o huy n Nông C ng đã có nhi u gi i pháp tranh th s

h tr các ngu n l c c a t nh, huy n, xã, t o ra s đ ng thu n trong nhân dân huy

đ ng s đóng góp c a nhân dân đ u t các công trình giao thông, th y l i, h th ng

đê đi u, h đ p đ ph c v cho t i tiêu và phòng ch ng thiên tai, khai thác ti m

n ng l i th c a vùng tri u khi h th ng đê đi u đã đ c đ u t

Cùng v i vi c phát tri n kinh t thì trên l nh v c v n hóa xã h i, qu c phòng

an ninh đ c quan tâm nên thi t ch v n hóa, th thao, m ng l i tr ng l p h c,

b nh vi n, tr m y t t ng b c đ c chu n hóa

T khi có h th ng sông M c ra đ i đã c t gi m đ c l l t c b n c a vùng Nông C ng, ch đ ng hoàn toàn n c t i nên vi c canh tác cây tr ng đ c ch

đ ng, s n xu t nông nghi p trong khu v c phát tri n, đã t ng v , đa d ng cây, con trong s n xu t, s n ph m nông nghi p dôi d và đ c xu t ra ngoài

Công nghi p trong khu v c phát tri n ch m, hi n t i có 3 nhà máy công

hoa qu Nh Thanh Các nhà máy quy mô còn nh , s n l ng th p

Hi n nay m t s ngành ngh b t đ u phát tri n, c s h t ng ngày m t m

r ng , đ i s ng nhân dân d n đ c nâng cao Tính đ n n m 2013 tình hình kinh t –

xã h i v n gi đ c n đ nh và đ t nhi u k t qu t t

T c đ t ng tr ng kinh t đ t 13,5% đ t k ho ch đ ra, t ng 1,9% so v i cùng k C c u kinh t : nông, lâm, th y s n 31,4%; công nghi p, xây d ng 35,9%;

d ch v 32,7% (k ho ch 31,2%; 34,9%; 33,9%) GDP bình quân đ u ng i đ t 13,5 tri u đ ng/n m

S n xu t nông nghi p đ t k t qu khá, t c đ t ng tr ng t ng 3,9% so v i cùng k T ng di n tích gieo tr ng 8.597ha (đ t 96% k ho ch n m, t ng 1% so v i cùng k ); trong đó: cây lúa di n tích gieo tr ng là 7.523 ha, n ng su t 57 t /ha, s n

l ng 42.881 t n; cây ngô 1.074 ha, n ng su t 41,5 t /ha, s n l ng 4.457t n, t ng

s n l ng l ng th c có h t 47.338 t n (đ t 96,1% k ho ch n m T ng 0,7% so v i cùng k )…

S n xu t công nghi p và ti u th công nghi p có b c t ng tr ng khá, các

s n ph m ch l c đ u t ng so v i cùng k Giá tr s n xu t công nghi p n m 2013

đ t 140,99 t đ ng (t ng 24,1% so v i cùng k ); trong đó giá tr s n xu t công nghi p ngoài qu c doanh c đ t 50,38 t đ ng (đ t 114 k ho ch n m, t ng 25,2%

so v i cùng k ); các làng ngh truy n th ng nh nón lá, d t chi u, mây tre đan…

ti p t c phát tri n

Ð c bi t trong n m 2013, UBND huy n th c hi n t t công tác dân v n trên

m i l nh v c đ t hi u qu t t, th c hi n m i quan h gi a Th ng tr c UBND v i

Ð ng y, HÐND, các ban, ngành, đoàn th , tranh th s ng h , giúp đ c a các

c p, các ngành… Tích c c đ i m i l l i làm vi c trong ch đ o đi u hành theo

h ng ch đ ng, linh ho t, HÐH; đ y m nh c i cách hành chính, t ng c ng vai trò trách nhi m c a ng i đ ng đ u, phát huy vai trò ch đ ng c a các thành viên UBND trong gi i quy t công vi c đ c phân công: th c hi n t t ch đ ‘m t c a’ trong công tác xây d ng chính quy n và c i cách hành chính

V i ph ng châm ‘đ u t t p trung có tr ng tâm, d t đi m’ k t h p ‘Nhà

n c và nhân dân cùng làm’ h th ng đi n – đ ng – tr ng – tr m, m ng l i vi n thông, n c s ch đ c đ u t xây d ng nâng c p và đang làm đ i thay rõ r t b m t nông thôn theo h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa

V i ch tr ng t ng b c xây d ng huy n Nông C ng hi n đ i theo h ng

hi n đ i hóa, công nghi p hóa, Ð ng b và nhân dân trong huy n đoàn k t, ph n

đ u v t qua m i khó kh n th thách, ti p t c l p nhi u thành tích h n n a trong

ch ng đ ng m i, xây d ng quê h ng ngày càng giàu đ p, ph n đ u đ a huy n lên t m cao m i trong t ng lai

1.1.3 Khái quát v h th ng th y l i và nhu c u dùng n c trong vùng:

- Tràn x l có c a van đi u ti t g m 2 c a bxh = 2x(4.0x5.0) m

C p công trình đ u m i: C p II

Các thông s k thu t chính công trình đ u m i:

th ng, n c ch y ra nh và trong Toàn b mái HL đ p không phát hi n th y t

m i, s t l , lún, th m l u, h th ng rãnh thoát n c làm vi c bình th ng, các cây

c đ c d n s ch

+ C ng l y n c: c làm b ng ng thép, đo n gi a có hi n t ng chuy n v khi c a van h l u đóng Nhà tháp, máy đóng m c a van ph ng 2V 50

+ C t gi m l Sông M c do đó gi m nh m t ph n n c n c l Sông Yên, Sông Nh m, Sông Hoàng, Gi m di n tích b m tiêu úng cho 4.500 ha

+ C p n c cho sinh ho t, phát đi n k t h p v i nuôi tr ng th y s n

1.2 T ng quan v l nh v c nghiên c u:

1.2.1 Tình hình bi n đ i khí h u trên th gi i:

S bi n đ i khí h u (B KH) toàn c u đang di n ra ngày càng nghiêm tr ng

Bi u hi n rõ nh t là s nóng lên c a trái đ t, là b ng tan, n c bi n dâng cao; là các

hi n t ng th i ti t b t th ng, bão l , sóng th n, đ ng đ t, h n hán và giá rét kéo dài… d n đ n thi u l ng th c, th c ph m và xu t hi n hàng lo t d ch b nh trên

ng i, gia súc, gia c m…

Có th th y tác h i theo h ng nóng lên toàn c u th hi n nh sau: gia t ng

m c n c bi n, b ng hà lùi v hai c c, nh ng đ t nóng, bão t và l l t, khô h n, tai bi n, suy thoái kinh t , xung đ t và chi n tranh, m t đi s đa d ng sinh h c và phá hu h sinh thái Nh ng minh ch ng cho các v n đ này đ c bi u hi n qua hàng lo t tác đ ng c c đoan c a khí h u trong th i gian g n đây nh đã có kho ng

250 tri u ng i b nh h ng b i nh ng tr n l l t Nam Á, châu Phi và Mexico Các n c Nam Âu đang đ i m t nguy c b h n hán nghiêm tr ng d d n t i nh ng

tr n cháy r ng, sa m c hóa, còn các n c Tây Âu thì đang b đe d a x y ra nh ng

tr n l l t l n, do m c n c bi n dâng cao c ng nh nh ng đ t b ng giá mùa đông

kh c li t Nh ng tr n bão l n v a x y ra t i M , Trung Qu c, Nh t B n, n .có nguyên nhân t hi n t ng trái đ t m lên trong nhi u th p k qua Nh ng d li u thu đ c qua v tinh t ng n m cho th y s l ng các tr n bão không thay đ i,

nh ng s tr n bão, l c c ng đ m nh, s c tàn phá l n đã t ng lên, đ c bi t B c

M , tây nam Thái Bình D ng, Ân D ng, b c i Tây D ng M t nghiên

c u v i xác su t lên t i 90%.cho th y s có ít nh t 3 t ng i r i vào c nh thi u

l ng th c vào n m 2100, do tình tr ng m lên c a Trái đ t

S nóng lên c a Trái đ t, b ng tan đã d n đ n m c n c bi n dâng cao N u kho ng th i gian 1962 - 2003, l ng n c bi n trung bình toàn c u t ng 1,8mm/n m, thì t 1993 - 2003 m c t ng là 3,1mm/n m T ng c ng, trong 100 n m qua, m c n c bi n đã t ng 0,31m Theo quan sát t v tinh, di n tích các l p b ng

B c c c, Nam c c, b ng Greenland và m t s núi b ng Trung Qu c đang d n

b thu h p Chính s tan ch y c a các l p b ng cùng v i s nóng lên c a khí h u các

đ i d ng toàn c u (t i đ sâu 3.000m) đã góp ph n làm cho m c n c bi n dâng cao D báo đ n cu i th k XXI, nhi t đ trung bình s t ng lên kho ng t 2,0 - 4,5oC và m c n c bi n toàn c u s t ng t 0,18m - 0,59m Vi t Nam là 1 trong 4

n c ch u nh h ng n ng n nh t c a s B KH và dâng cao c a n c bi n

Theo th ng kê, s đ t không khí l nh nh h ng đ n Vi t Nam gi m rõ r t trong vòng 2 th p k qua T 29 đ t m i n m (t 1971 - 1980) xu ng còn 15 - 16

đ t m i n m t 1994 - 2007 S c n bão trên bi n ông nh h ng đ n n c ta

c ng ngày càng ít đi nh ng ng c l i s c n bão m nh có chi u h ng t ng lên, mùa bão k t thúc mu n, qu đ o c a bão tr nên d th ng và s c n bão nh

h ng đ n khu v c Nam Trung b , Nam b ngày càng t ng Bên c nh đó, s ngày

m a phùn mi n B c gi m m t n a (t 30 ngày/n m trong th p k 1961 - 1970

xu ng còn 15 ngày/n m trong th p k 1991 - 2000) L ng m a bi n đ i không

nh t quán gi a các vùng, h n hán có xu h ng m r ng, đ c bi t là khu v c Nam Trung b (trong đó có Khánh Hòa), d n đ n gia t ng hi n t ng hoang m c hóa

Hi n t ng El Nino và La Nina nh h ng m nh đ n n c ta trong vài th p k

g n đây, gây ra nhi u đ t n ng nóng, rét đ m rét h i kéo dài có tính k l c D đoán vào cu i th k XXI, nhi t đ trung bình n c ta t ng kho ng 300 C và s t ng s

đ t và s ngày n ng nóng trong n m; m c n c bi n s dâng cao lên 1m i u này

d n đ n nhi u hi n t ng b t th ng c a th i ti t c bi t là tình hình bão l và

h n hán N c bi n dâng d n đ n s xâm th c c a n c m n vào n i đ a, nh

h ng tr c ti p đ n ngu n n c ng m, n c sinh ho t c ng nh n c và đ t s n

xu t nông - công nghi p N u n c bi n dâng lên 1m s làm m t 12,2% di n tích

đ t là n i c trú c a 23% dân s (17 tri u ng i) c a n c ta Trong đó, khu v c ven bi n mi n Trung s ch u nh h ng n ng n c a hi n t ng B KH và dâng cao

c a n c bi n Riêng đ ng b ng sông C u Long, d báo vào n m 2030, kho ng 45% di n tích c a khu v c này s b nhi m m n c c đ và gây thi t h i mùa màng nghiêm tr ng do l l t và ng p úng N u không có k ho ch đ i phó, ph n l n di n tích c a đ ng b ng sông C u Long s ng p tr ng nhi u th i gian trong n m và thi t

h i c tính s là 17 t USD

B KH còn kéo theo s thay đ i c a th i ti t, nh h ng tr c ti p đ n cây

tr ng, s n xu t nông, lâm, công nghi p và nuôi tr ng, đánh b t th y - h i s n c

bi t là s xu t hi n c a d ch b nh và khan hi m v l ng th c, n c ng t D báo,

s có kho ng 1,8 t ng i trên th gi i s khó kh n v n c s ch và 600 tri u ng i

b suy dinh d ng vì thi u l ng th c do nh h ng c a B KH toàn c u trong

nh ng n m t i

1.2.2 Tình hình bi n đ i khí h u Vi t Nam:

Vi t Nam là m t trong nh ng n c ch u nh h ng n ng n c a BDDKH

B KH gây nguy h i cho t t c m i sinh v t s ng trên toàn c u Vì th B KH là

m t v n đ hi n đang đ c các n c trên th gi i quan tâm sâu s c góp ph n

nh vào vi c tuyên truy n cho ng i dân nh n th c rõ h n v th m h a c a B KH

t t c các k ch b n, m c dù v y c ng ch là t ng ho c th p h n chút ít so v i d báo c a IPCC n m 2007

B KH kéo theo hi n t ng El Nino, làm gi m đ n 20 – 25% l ng m a khu v c mi n Trung – Tây Nguyên, gây ra h n hán không ch ph bi n và kéo dài

mà th m chí còn gây khô h n th i đo n ngay trong th i gian El Nino Tác đ ng này Nam Trung B l n h n B c Trung B , B c Tây Nguyên l n h n Nam Tây Nguyên

b) Tác đ ng ti m tàng c a bi n đ i khí h u Vi t Nam:

S bi n đ ng c a th i ti t n c ta không th tách r i nh ng thay đ i l n c a khí h u th i ti t toàn c u Chính s bi n đ i ph c c a h th ng khí h u th i ti t toàn

c u đã và đang làm t ng thêm tính c c đoan c a khí h u th i ti t Vi t Nam

Bi n đ i khí h u t i Vi t Nam nh h ng lên đ i s ng c a ng i dân ngày càng rõ ràng N u nh n m 1990, thành ph H Chí Minh (TP HCM) ch có 10

đi m ng p thì đ n n m 2003 s đi m ng p đã t ng lên 80 đi m và hi n t i là trên

100 đi m ng p Th c s Hoàng Phi Long, i h c Bách Khoa d tính, n u m c

th y tri u đ nh ch c n t ng lên 50 cm n a thì g n nh 90% di n tích đ t c a TPHCM đ u b ng p Kh o sát c a Vi n khoa h c Khí t ng th y v n và môi

tr ng cho bi t, t i B n Tre, m c n c bi n đã dâng lên kho ng 20cm so v i cách đây 10 n m, hi n t ng th i ti t c c đoan xu t hi n ngày càng nhi u Do bi n đ i khí h u, ô nhi m m n đã t ng lên kho ng 20% so v i cách đây 10 n m Thay đ i khí h u đã làm gia t ng thêm thiên tai nhi u vùng c a Vi t Nam i u này đ c

th hi n rõ qua hi n t ng bão l t x y ra liên ti p t i khu v c duyên h i mi n trung

Vi t Nam nh ng n m g n đây Khi m c n c bi n dâng lên kho ng 1m, Vi t Nam

s có kho ng 22 tri u ng i b m t nhà c a

1.2.3 Quá trình hình thành và phát tri n c a các nghiên c u v phân b tài nguyên

n c:

T xa x a, ngu n n c đã đ c chia s , phân b trên c s các tiêu chí c a xã

h i đ duy trì cho c ng đ ng có n c dùng cho sinh ho t, v sinh và s n xu t hàng hóa Các c ng đ ng xã h i đã xây d ng c s h t ng và các công trình đ duy trì

vi c chia s này Tuy nhiên, s phát tri n c a xã h i cùng v i s hi u bi t v phân

ph i hàng hóa đã n y sinh các v n đ m i v chia s phân b n c

Trong b i c nh đó, n c d n d n đ c coi nh m t th hàng hóa và ng i ta

đã đ a ra nh ng nguyên t c có th giúp vi c qu n lý chia s phân b ngu n n c trên c s coi n c là hàng hóa ng th i, c ng có nh ng nguyên t c kinh t áp

d ng trong tình hu ng thi u n c Bên c nh đó, c ng có các công c và gi i pháp

th c t h tr cho vi c phân b n c trên c s nhu c u ng i s d ng, tính chi phí

Australia ng i ta đang ng d ng mô hình Mô hình IQQM (Intergrated

Quantity and Quality Model) cho m t s l u v c sông l n t i Queenland ( Australia) và g n đây đã đ c đ a vào ng d ng cho l u v c sông MeKong ây là

mô hình mô ph ng s d ng n c l u v c nh m đánh giá các tác đ ng c a chính sách qu n lý tài nguyên n c đ i v i ng i s d ng n c Mô hình IQQM ho t

đ ng trên c s ph ng trình liên t c, mô ph ng di n bi n h th ng sông ngòi, k

c ch t l ng n c

T i Canada h th ng mô hình GIBSI đ c áp d ng cho các l u v c có h sinh

thái và tình hình phát tri n công nghi p, nông nghi p, đô th ph c t p GIBSI là m t

h th ng mô hình t ng h p ch y trên máy PC cho các k t qu ki m tra tác đ ng c a nông nghi p, công nghi p, qu n lý n c c v l ng và ch t đ n tài nguyên n c

Mô hình GIBSI cho kh n ng d báo các tác đ ng c a công nghiêp, r ng, đô th , các d án nông nghi p đ i v i môi tr ng t nhiên, có tác d ng c nh báo các h dùng n c bi t tr c và tôn tr ng các tiêu chu n v s l ng, ch t l ng ngu n

- Mô hình BASINS

c xây d ng b i C quan B o v môi tr ng (Hoa K ) Mô hình đ c xây

d ng đ đ a ra m t công c đánh giá t t h n và t ng h p h n các ngu n phát th i

t p trung và không t p trung trong công tác qu n lý ch t l ng n c trên l u v c

ây là m t mô hình h th ng phân tích môi tr ng đa m c tiêu, có kh n ng ng

d ng cho m t qu c gia, m t vùng đ th c hi n các nghiên c u v n c bao g m c

l ng và ch t trên l u v c Mô hình đ c xây d ng đ đáp ng 3 m c tiêu: (1) Thu n ti n trong công tác ki m soát thông tin môi tr ng; (2) H tr công tác phân tích h th ng môi tr ng; (3) Cung c p h th ng các ph ng án qu n lý l u v c

Mô hình BASINS là m t công c h u ích trong công tác nghiên c u v ch t và

l ng n c V i nhi u mô đun thành ph n trong h th ng, th i gian tính toán đ c rút ng n h n, nhi u v n đ đ c gi i quy t h n và các thông tin đ c qu n lý

hi u qu h n trong mô hình V i vi c s d ng GIS, mô hình BASINS thu n ti n

h n trong vi c bi u th và t h p các thông tin (s d ng đ t, l u l ng các ngu n

th i, l ng n c h i quy, ) t i b t k m t v trí nào Mô hình BASINS đ c s

d ng r ng rãi M , nó thu n ti n trong vi c l u tr và phân tích các thông tin môi

tr ng, và có th s d ng nh là m t công c h tr ra quy t đ nh trong quá trình xây d ng khung qu n lý l u v c

- Mô hình MITSIM

Mô hình MITSIM do vi n k thu t Massachusets xây d ng n m 1977-1978

ây là mô hình mô ph ng m t công c đ đánh giá, đ nh h ng quy ho ch và qu n

lý l u v c sông M c đích c a mô hình là đánh giá v m t thu v n và kinh t c a các ph ng án khai thác n c m t c bi t mô hình có th đánh giá nh ng tác

đ ng c a các ph ng án khai thác c a h th ng t i, h ch a, nhà máy th y đi n,

c p n c sinh ho t và công nghi p t i nhi u v trí khác nhau theo trình t th c hi n trong ph m vi l u v c Mô hình có th đánh giá tác đ ng v m t kinh t đ i v i vi c khai thác tài nguyên n c thông qua các ch tiêu kinh t Mô hình c ng cho bi t

hi u ích đ u t khai thác cho t ng l u v c nh trong l u v c l n c ng nh các công trình trong khai thác tài nguyên n c

Vai trò quan tr ng nh t c a mô hình là đánh giá các ph ng án khai thác tài nguyên n c trong l u v c sông Th c t cho th y, ho t đ ng c a các công trình thu l i có th bi u di n d i hàm phi tuy n, vì v y khó có th dùng các mô hình

t i u đ tìm k t qu ho t đ ng c a h th ng u vào c a mô hình là các s li u

th y v n và nhu c u n c, thông qua v n hành các h th ng công trình s cho k t

qu t ng ng

K t qu nghiên c u theo mô hình có th đáp ng nh ng v n đ sau:

+ Th c hi n nhi u ph ng án khai thác tài nguyên n c trong th i gian ng n + Cân đ i và l a ch n các ph ng án khai thác v i các m c tiêu khác nhau: phát đi n, c p n c t i, sinh ho t

+ L a ch n các quy t c đi u ph i h ch a

+ L a ch n các bi n pháp khai thác ngu n n c

+ L a ch n quy mô khu t i có l i

Mô hình MITSIM có h n ch là b nh ch mô t đ c 100 nút, 35 nút h

ch a, 20 nút khu t i trong đó không có nút phân l u T ch c c p nh t s li u còn

c ng nh c vì vào tr c ti p trên file theo format đ nh s n Ch a s d ng menu vào

đi u hành ch ng trình, ch a áp d ng k thu t đ ho vào l p trình đ có th k t

xu t d i d ng hình v Mô hình mô ph ng quá trình tính toán kinh t cho m t h

th ng sông hoàn h o Vi t Nam khó thu th p tài li u đ nên th ng b qua ph n này

- Mô hình WUS

Mô hình WUS là mô hình cân b ng n c t ng t nh mô hình MITSIM đã

đ c ng d ng cho m t s l u v c sông Trung B và Tây Nguyên nh sông Srepok, sông Kone và thu đ c m t s k t qu khá phù h p u đi m c a mô hình

là đ n gi n, d s d ng Tuy nhiên do mô hình WUS không cho k t qu tính toán kinh t nên khó so sánh quy t đ nh các ph ng án

- Mô hình RIBASIM

Mô hình này đã đ c ng d ng m t s n i nh Indonesia, Vi t nam đ c

áp d ng tính toán cho sông H ng, mô hình không tính toán kinh t nên khó l a ch n

ph ng án tính toán

- Mô hình MIKE BASIN

Mô hình MIKE BASIN là s trình bày toán h c v l u v c sông bao g m đ c tính c u trúc c a sông chính và sông nhánh, thu v n c a l u v c v m t th i gian

và không gian, các công trình hi n có c ng nh các công trình ti m n ng trong

t ng lai và nhu c u n c khác nhau trên cùng m t l u v c Mike Basin đ c c u trúc nh là m t mô hình m ng sông trong đó sông và các nhánh chính đ c hi n th

b ng m t m ng l i các nhánh và nút Nhánh sông bi u di n cho các dòng ch y riêng l trong khi đó các nút thì bi u di n các đi m t h i c a sông, đi m chuy n dòng ho c v trí mà đó có di n ra các ho t đ ng liên quan đ n n c hay các v trí quan tr ng mà k t qu mô hình yêu c u Tóm l i, vi c nghiên c u phân b tài nguyên n c trên th gi i đ c ti n hành khá s m và đa d ng, trong đó các mô hình toán đ c xem là nh ng công c h tr đ c l c, góp ph n không nh vào thành t u

c a các nghiên c u này trong th c t

- Mô hình WEAP

WEAP (Water Evaluation And Planning System - h th ng qu n lý và đánh giá ngu n n c) là s n ph m c a Vi n nghiên c u môi tr ng Stockholm c s Boston nghiên c u và phát tri n Ph n m m này có kh n ng mô ph ng đ c h

th ng tài nguyên n c trong l u v c m t cách tr c quan B ng vi c đ a ra r t nhi u

k ch b n v vi c s d ng n c trong t ng lai cùng các đ nh h ng gi i quy t các

v n đ v tài nguyên n c, WEAP là m t công c đ c l c cho công vi c quy ho ch

và qu n lý tài nguyên n c Tính đ n th i đi m hi n t i, liên quan đ n vi c ng

d ng mô hình WEAP các n c trên th gi i có kho ng h n 30 d án đánh giá

n c các qu c gia trên h u h t các châu l c bao g m M , Trung Qu c, Thái Lan,

n , Mexico, Brazil, c, Hàn Qu c, Ghana, Kenya, Nam Phi, Ai C p, Israel và Oman

+ Các h ch a + Các đo n sông x lý n c v t + Các đi m n i và t ng h p dòng ch y

- K t qu tính toán ph thu c vào vi c xác đ nh các thông s và các quan h

v t lý, ch s , ch tiêu đ c xác đ nh khá m m d o

- Nh c đi m: s d ng nhi u quan h d i d ng b ng làm cho vi c đi u ch nh

mô hình g p nhi u khó kh n và khó t i u hóa

- Mô hình SSARR đ c c i biên đ ng d ng cho h th ng sông H ng, sông Trà

Khúc, sông V và cho k t qu khá t t trong tính toán và d báo nghi p v

- Mô hình đ n gi n nh t là ki u c t b TANK đ n: 4 b trên m t c t Phù h p cho các l u v c nh có đ m cao

- Mô hình ph c t p h n là mô hình TANK kép g m m t s c t b mô ph ng quá

trình hình thành dòng ch y trên l u v c, và các b mô t quá trình truy n sóng l trong sông

- u đi m: ng d ng t t cho l u v c v a và nh Kh n ng mô ph ng dòng

ch y

tháng, dòng ch y ngày, dòng ch y l

- Nh c đi m: có nhi u thông s nh ng không rõ ý ngh a v t lý nên khó xác đ nh

tr c ti p Vi c thi t l p c u trúc và thông s hóa mô hình ch có th th c hi n đ c sau nhi u l n th sai, đòi h i ng i s d ng ph i có nhi u kinh nghi m và am hi u mô

Afstromming-đ nh, thông s t p trung, và là mô hình mô ph ng liên t c Mô hình NAM hi n nay

đ c s d ng r t nhi u n i trên th gi i và g n đây c ng hay đ c s d ng Vi t Nam

Mô hình NAM là mô hình thu v n mô ph ng quá trình m a – dòng ch y

di n ra trên l u v c Là m t mô hình toán th y v n, mô hình NAM bao g m m t

t p h p các bi u th c toán h c đ n gian đ mô ph ng các quá trình trong chu trình thu v n Mô hình NAM là mô hình nh n th c, t t đ nh, thông s t p trung ây là

m t modun tính m a t dòng ch y trong b ph n m m th ng m i MIKE 11 do

Vi n Th y l c an M ch xây d ng và phát tri n

Mô hình NAM mô ph ng quá trình m a – dòng ch y m t cách liên t c thông qua vi c tính toán cân b ng n c b n b ch a th ng đ ng, có tác d ng qua l i l n nhau đ di n t các tính ch t v t lý c a l u v c Các b ch a đó g m:

- B tuy t (ch áp d ng cho vùng có tuy t)

- B m t

- B sát m t hay b t ng r cây

- B ng m

Hình 1.1 S đ mô ph ng c u trúc mô hình NAM

D li u đ u vào c a mô hình là m a, b c h i ti m n ng, và nhi t đ (ch áp

d ng cho vùng có tuy t K t qu đ u ra c a mô hình là dòng ch y trên l u v c, m c

n c ng m, và các thông tin khác trong chu trình thu v n, nh s thay đ i t m th i

c a đ m c a đ t và kh n ng b xung n c ng m Dòng ch y l u v c đ c phân

m t cách g n đúng thành dòng ch y m t, dòng ch y sát m t, dòng ch y ng m

c) V n đ ng d ng mô hình toán trong phân b tài nguyên n c Vi t Nam:

Các d án phát tri n ngu n n c nh ng n m 80 ch y u c a Vi n Quy ho ch

th y l i d i d ng các d án quy ho ch chuyên ngành có liên quan đ n ngu n n c

v i các tên g i nh quy ho ch th y l i; quy ho ch t i, tiêu; quy ho ch s d ng

t ng h p ngu n n c và b o v môi tr ng, th i k đó vi c tính toán cân b ng n c

ch y u áp d ng công c mô hình MITSIM ch y trên môi tr ng DOS Sau nh ng

n m 2000 đ c bi t là sau n m 2002 v i s h tr ngu n l c và công ngh t các t

ch c n c ngoài, tiêu bi u nh t là t ch c DANIDA c a an M ch đã h p tác h

tr th c hi n d án “T ng c ng n ng l c các vi n ngành n c” và đ a b công c

mô hình MIKE do DHI (vi n th y l c an M ch) phát tri n vào ng d ng r ng rãi

và m nh m Vi t Nam, t đó vi c tính toán cân b ng n c ngoài c quan đ u m i

là Vi n Quy ho ch Th y l i v i kinh nghi m và th c ti n s d ng mô hình MITSIM cùng v i “ng i dùng m i” t các c quan thu c Vi n Khoa h c Th y

l i (nay là vi n nghiên c u Th y l i); các tr ng Tr ng i h c (tiêu bi u là i

h c Th y l i); các Vi n nghiên c u v.v đã b t đ u ti p c n ng d ng mô hình MIKE BASIN

Các nghiên c u cân b ng n c t nhiên đ c ti n hành t nh ng n m1950

đ n đ u nh ng n m 1975 Trong th i k này, k th a các ti n b trong nghiên c u quy lu t khí t ng khí h u c a th gi i và h th ng thi t b quan tr c, n c ta

G n đây, tham gia vào vi c tính toán cân b ng n c trên các l u v c sông

Vi t Nam ngoài vi c ng d ng mô hình MITSIM (đã đ c c i ti n ch y trên môi

tr ng Window), mô hình MIKE BASIN (đã tr nên ph bi n), mô hình IQQM (tích h p trong b MRC Toolbox c a y h i sông Mêkong qu c t ) thì còn có thêm

mô hình WEAP (do Vi n môi tr ng Stockhom có tr s t i M phát tri n) tham gia vào vi c tính toán cân b ng n c và l p k ho ch s d ng n c Trong các mô hình tính toán đ gi i quy t bài toán v phân ph i tài nguyên n c thì mô đ c nghiên c u là mô hình Weap, vì nó là mô hình toàn di n nh t, đ n gi n và d s

d ng và có th xem là công c tr giúp cho các nhà l p k ho ch Là m t c s d

li u, WEAP cung c p m t h th ng các thông tin v nhu c u và kh n ng c p n c trong l u v c Là m t công c d báo, WEAP đ a ra các d đoán v các nhu c u v

n c, kh n ng cung c p n c, dòng ch y và l ng tr , t ng l ng ô nhi m và cách

x lý Là m t công c phân tích chính sách, WEAP đánh giá các ph ng án phát

tri n và qu n lý ngu n n c, và xem xét theo quan đi m c nh tranh đa ph ng gi a các h dùng n c trong h th ng V n hành d a trên tính toán cân b ng n c, WEAP có kh n ng áp d ng cho các h th ng nông nghi p và đô th , các l u v c

đ n hay h th ng l u v c sông H n n a, WEAP có th đ c s d ng đ đáp ng nhi u m c tiêu khác nhau: phân tích nhu c u c a các ngành, b o t n ngu n n c, xác

đ nh th t u tiên phân b ngu n n c, mô ph ng dòng ch y m t và dòng ch y

ng m, v n hành h ch a, v n hành phát đi n, ki m soát ô nhi m, đ m b o môi tr ng sinh thái và phân tích kinh t

1.2.5 Gi i thi u mô hình WEAP:

WEAP (Water Evaluation and Planning System) là m t mô hình k t h p gi a

vi c mô ph ng h th ng và các chính sách c n áp d ng cho l u v c WEAP d a trên nguyên t c tính toán cân b ng gi a các nhu c u c a các d ng s d ng n c, giá thành và hi u qu c a các công trình c p n c và c s phân b ngu n n c, v i ngu n n c cung c p bao g m n c m t, n c ng m, n c h ch a và các v n chuy n ngu n n c WEAP còn phân tích các th nghi m v các ph ng án phát tri n và qu n lý ngu n n c

M c đ u tiên r t quan tr ng trong v n đ áp d ng quy n s d ng n c t i các khu dùng n c, đ c bi t là trong th i k thi u n c Vi c u tiên s d ng n c cho các khu s d ng n c, tr n c c a h ch a và yêu c u dòng ch y môi tr ng

đ c quy đ nh t i m c đ u tiên (Demand Priorites) M c đ u tiên có th thay

đ i t 1 đ n 99 Trong đó 1 là u tiên m c đ cao nh t, 99 là u tiên m c đ

th p nh t T i các khu v c có m c đ u tiên s 1 s đ c đáp ng tr c tiên, sau

đó m i l n l t t i các khu v c có m c đ u tiên th p h n N u m c đ u tiên là

nh nhau v i các khu v c s d ng n c thì l ng n c thi u s phân chia đ u t i các khu v c V n đ cung c p u tiên đ c áp d ng trong h th ng thông qua

đ ng d n n c (Transmisssion Link) Cung c p u tiên c ng đ c đánh giá theo

c p đ t 1 đ n 99 ng d n n c có m c đ u tiên cao nh t là s 1 s đ c u tiên tính toán đ u tiên sau đó m i tính toán đ n các đ ng d n khác có m c đ u tiên th p h n

C u trúc c a Weap: WEAP bao g m 5 thành ph n (khung làm vi c) chính

g m: Schematic, Data, Results, Scenario Explorer và Notes

Schematic: đây là b c đ u

tiên khi thi t l p ng d ng mô hình

WEAP, khung này ch a đ ng các

công c GIS c b n cho phép xây

v i ArcView hay các d ng file GIS

tiêu chu n vector hay raster làm

Notes: Khung ghi chú

cung c p m t không gian đ

d ng, cung c p, ô nhi m, đ a ra m t chi n l c qu n lý Weap đ c thi t k nh

m t công c so sánh Tr ng h p c b n đ c phát tri n, l a ch n k ch b n đã t o

ra và so sánh v i k ch b n đó

Tính toán cân b ng n c cho l u v c trong đó có xét đ n hi n tr ng l u v c

và xây d ng các k ch b n trong t ng lai, tr giúp đ c l c cho công vi c quy ho ch

và qu n lý tài nguyên n c

Tính toán các quá trình lan truy n ô nhi m n c trong đó có xét đ n các công trình x lý

Tính toán công su t phát đi n c a các nhà máy th y đi n

Tính toán th y v n thông qua các mô hình nh M a rào – dòng ch y, truy n

b) Mô hình hóa l u v c nghiên c u:

mô hình hoá l u v c nghiên c u tr c tiên c n:

- T o l u v c (Area Create area);

- Ch n kho ng th i gian nghiên c u và th i đo n tính toán (General Years and Time Steps);

- t đ n v cho các đ i l ng tính toán (General Units);

- Th c hi n xong các b c trên m i ti n hành xây d ng m ng l i và nh p

d li u

c) Nh p s li u cho WEAP:

Vi c nh p s li u ti n hành nh sau nh sau:

- V i các nhánh sông c n nh p s li u dòng ch y tháng trung bình nhi u

n m (Supply and Resources River);

- V nhu c u dùng n c:

+ Nh p t ng l ng n c dùng (Annual Water use Rate);

+ Nh p l ng n c dùng cho t ng tháng d i d ng % (Monthly variation);

+ Nh p s li u v ph n tr m l ng n c h i quy tr l i sông (Return flow)

và t l n c không b th t thoát c a l ng h i quy này (Consumption);

- S li u v dòng ch y môi tr ng t i thi u đ duy trì sinh thái sông (River Flow Requirements Envi);

- S li u v h ch a c n nh p các thông tin sau:

+ N m h ch a đ c xây d ng (startup year);

Mô hình WEAP s d ng ph ng pháp quy ho ch tuy n tính đ tính toán xác

đ nh đ c gi i pháp trong đó đáp ng m c đ cao nh t có th nhu c u n c c a các h dùng n c khác nhau Nhà qu n lý h th ng c n xác đ nh m c đ u tiên cho t ng h s d ng n c đ làm c n c cho mô hình tính toán, xác đ nh l ng

n c phân b cho t ng h t i t ng th i đo n

e) Th hi n k t qu trong WEAP:

Sau khi hoàn thành vi c nh p d li u ta ch n Result View, WEAP s ch y mô hình mô ph ng theo th i đo n tháng và ra k t qu cho t t c các thành ph n h

th ng c a khu v c nghiên c u bao g m: nhu c u n c c a n i s d ng, m c đ cung c p đ c, dòng ch y, tho mãn nhu c u dòng ch y đ n, dung tích h ch a

K t qu tính toán có th hi n th d i d ng b ng (Table), bi u đ (Chart) ho c

b n đ (Map)

• Tài li u tính toán yêu c u n c cho cây tr ng

tính toán nhu c u n c cho t ng lo i cây tr ng c n ph i bi t các y u t nh

h ng tr c ti p c ng nh gián ti p đ n quá trình sinh tr ng và phát tri n c a chúng Các y u t này chính là các tài li u c n thi t dùng đ tính toán Các y u t này bao g m: th i v cây tr ng, ph ng th c, t p quán canh tác, tính ch t đ t đai, tài li u khí t ng (nhi t đ , đ m…), sinh lý t ng lo i cây tr ng

• Th i v cây tr ng

N c là nhu c u thi t y u đ cây tr ng sinh tr ng và phát tri n, nh ng đ i

v i m i lo i cây tr ng khác nhau thì nhu c u n c c a chúng s khác nhau Vì v y

v n đ th i v là c n thi t nh m đáp ng đ y đ và k p th i cho t ng gian đo n phát tri n c a m i lo i cây tr ng

Trong tính toán nhu c u n c, ch n th i v c a m t s lo i cây tr ng chính làm đ i di n đ tính toán Vi c cung c p n c ph thu c vào t ng giai đo n sinh

tr ng c a cây tr ng

Theo s li u do s NN&PTNT Thanh Hóa c p, lúa đ c tr ng hai v ông xuân và v mùa V ông xuân th ng t 20/01 đ n 05/5, v mùa t 25/05 đ n 20/9 Ngoài ra trong 2 v này v i các vùng đ t chuyên tr ng màu còn tr ng các cây ngô, đ u t ng, l c lo i ch y u đ c tr ng trong vùng là ngô,đ u nên chúng tôi

ch n cây tr ng đ i di n đ tính toán là ngô

Th i k thu ho ch

c a h Sông M c đ tính toán nh sau:

Di n tích t i: - V Chiêm: Lúa 7523 ha; Màu 1074 ha

• Tài li u v đ t đai th nh ng

Vùng t i c a h ph trách là vùng đ ng b ng r ng l n c a 24 xã thu c huy n

Nh Thanh, Nông C ng c a t nh Thanh Hóa, đây là vùng đ ng b ng r ng l n c a huy n, cao trình ru ng đ t n i cao t +8,0m đ n +9,0m và n i th p t +3,0 đ n +4,0m L p th nh ng là đ t á sét-sét xám nâu, xám vàng l n cây c nh và ít h u

c t khô, ch t v a-ch t, phân b trên toàn b di n tích, dày trung bình 0,2m

• M c t i c a t ng lo i cây tr ng

Nhu c u n c c a cây tr ng là t ng l ng n c c n c p vào trong đ t đ cây

tr ng tham gia các quy trình quang h p t o các ch t h u c c n thi t cho s phát tri n M c t i c a cây tr ng là t ng l ng n c c n c p theo giai đo n sinh tr ng

M =∑mi

tính toán m c t i c a các lo i cây tr ng t i m t ru ng cho khu v c t i

h Sông M c chúng tôi đã s d ng ph n m m CROPWAT 8.0 ây là ch ng trình tính toán t i cho các lo i cây tr ng đã đ c áp d ng ph bi n trên toàn th gi i,

đ c t ch c L ng th c - Nông nghi p c a Liên hi p qu c FAO công nh n

• Ph ng pháp tính toán yêu c u n c cho cây tr ng

M c t i m t ru ng đ c tính toán theo ch ng trình CROPWAT c a t ch c nông nghi p và l ng th c th gi i (FAO) l p ra.vì là ph n m m tính toán tiên ti n,

hi n đ i, tính toán nhanh phù h p đ i v i các d án quy ho ch c n tính toán cho r t nhi u vùng, ti u vùng K t qu tính toán m c t i c a các lo i cây tr ng, h s t i trong vùng t ng đ i phù h p v i đi u tra th c t

2.1.2 Hi n tr ng các đ i t ng dùng n c:

a) Tr ng tr t:

Hi n t i h ch a n c Sông M c đang cung c p n c t i cho 4 xã c a huy n

Nh Thanh và 3 vùng c a huy n Nông C ng, 3 vùng c a huy n Nông C ng bao

T ng 432.47 420.47 12 432.47 420.47 12 45 0 45 35.08