Nghiên cứu quy hoạch phân bổ tài nguyên nước mặt tỉnh lào cai giai đoạn 2014 2020, tầm nhìn đến năm 2030

Tài nguyên thiên nhiên ..... Tính toán l ng dòng ch y theo các vùng quy ho ch .... Ph ng pháp tính toán các tiêu chu n và ch tiêu dùng n c ..... Gi i pháp phi công trình ..... Các mô hìn

L I C M N

Sau m t th i gian dài th c hi n, tác gi đã hoàn thành Lu n v n Th c s ,

chuyên ngành Th y v n v i đ tài “Nghiên c u Quy ho ch phân b tài nguyên

n c m t t nh Lào Cai giai đo n 2014–2020, t m nhìn đ n n m 2030” Bên c nh s

n l c c a b n thân, tác gi còn đ c s ch b o, h ng d n t n tình c a các th y,

cô giáo cùng các đ ng nghi p và b n bè

V i lòng kính tr ng và bi t n sâu s c, tác gi xin g i l i c m n t i PGS TS

Ph m Th H ng Lan (tr ng khoa Th y v n-Tr ng i h c Th y L i) và ThS Nguy n Minh Khuy n (Phó C c tr ng C c Qu n lý tài nguyên n c, B Tài nguyên và Môi tr ng) đã t n tình h ng d n, giúp đ và cung c p tài li u, thông tin c n thi t cho tác gi trong su t quá trình tìm hi u, nghiên c u và hoàn thi n

Lu n v n

Tác gi xin trân tr ng c m n Tr ng i h c Th y l i, các th y giáo, cô giáo trong Khoa Th y v n, các Th y giáo, Cô giáo thu c các b môn đã truy n đ t

nh ng ki n th c chuyên môn trong quá trình h c t p

Tác gi c ng xin chân thành c m n Trung tâm Công ngh tài nguyên n c -

C c Qu n lý Tài nguyên n c và các đ ng nghi p trong C c Qu n lý tài nguyên

n c đã t o đi u ki n thu n l i, giúp đ tác gi trong vi c thu th p tài li u và các thông tin liên quan đ n đ tài

Tuy nhiên do th i gian có h n, kinh nghi m c a b n thân còn h n ch nên

nh ng thi u sót c a lu n v n là không th tránh kh i Tác gi r t mong ti p t c nh n

đ c s ch b o, h ng d n và giúp đ c a các Th y, Cô giáo c ng nh nh ng ý

ki n đóng góp c a b n bè và đ ng nghi p

Cu i cùng, tác gi xin g i l i c m n chân thành đ n b n bè, đ ng nghi p và

ng i thân đã đ ng viên, giúp đ và khích l tác gi trong su t quá trình h c t p và hoàn thành lu n v n này

Xin chân thành c m n!

Hà N i, ngày 26 tháng 4 n m 2015

Tác gi

Nguy n Th Ph ng Hoa

B N CAM K T

Ng i h ng d n khoa h c : PGS TS Ph m Th H ng Lan

Tên đ tài Lu n v n “Nghiên c u Quy ho ch phân b tài nguyên n c m t

t nh Lào Cai giai đo n 2014–2020, t m nhìn đ n n m 2030”

Tác gi xin cam đoan Lu n v n đ c hoàn thành d a trên các s li u đ c thu th p t ngu n th c t , các t li u đ c công b trên báo cáo c a các c quan Nhà n c, đ c đ ng t i trên các t p chí chuyên ngành, sách, báo

Tác gi không sao chép b t k m t Lu n v n ho c m t đ tài nghiên c u nào

M C L C

L I C M N i

B N CAM K T ii

DANH M C B NG BI U vi

M U 2

1 Tính c p thi t c a tài 2

2 M c đích nghiên c u c a lu n v n 4

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 4

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 5

CH NG I: T NG QUAN V TÌNH HÌNH NGHIÊN C U QUY HO CH PHÂN B TÀI NGUYÊN N C 8

1.1 T ng quan v các nghiên c u trên th gi i 8

1.1.1 C s khoa h c và th c ti n trong phân b chia s tài nguyên n c 8

1.1.2 Nguyên t c phân b tài nguyên n c 10

1.1.3 Công c mô hình toán đã và đang đ c ng d ng hi n nay trên th gi i trong bài toán quy ho ch phân b tài nguyên n c 12

1.2 T ng quan các nghiên c u v quy ho ch phân b tài nguyên n c Vi t Nam 20

1.2.1 Các nghiên c u có liên quan v quy ho ch phân b tài nguyên n c Vi t Nam 20

1.2.2 M t s v n đ v ng d ng mô hình toán trong phân b tài nguyên n c Vi t Nam 22

1.3 Phân tích l a ch n mô hình toán cho quy ho ch phân b tài nguyên n c t nh Lào Cai 24

1.3.1 Phân tích l a ch n 24

1.3.2 Gi i thi u mô hình WEAP 24

CH NG II: C I M T NHIÊN, KINH T XÃ H I VÀ NGU N TÀI NGUYÊN N C T NH LÀO CAI 30

2.1 i u ki n t nhiên 30

2.1.1 V trí đ a lý 30

2.1.2 a hình, đ a m o 31

2.1.3 M ng l i sông ngòi 31

2.1.4 Tài nguyên thiên nhiên 32

2.1.4.1 Tài nguyên đ t 32

2.1.4.2 Tài nguyên r ng 33

2.1.4.3 Tài nguyên khoáng s n 33

2.1.4.4 Tài nguyên du l ch 34

2.1.4.5 H sinh thái th y sinh 34

2.2 c đi m khí t ng, khí h u 35

2.2.1 Nhi t đ 35

2.2.2 m không khí 35

2.2.3 B c h i 36

2.2.4 B c x , n ng 36

2.2.5 Gió 36

2.3 c đi m tài nguyên n c t nh Lào Cai 37

2.3.1 c đi m tài nguyên n c m a 37

2.3.2 c đi m tài nguyên n c m t 40

2.3.2.1 Hi n tr ng m ng l i quan tr c tài nguyên n c m t 40

2.3.2.2 Ch đ dòng ch y 40

2.4 c đi m kinh t - xã h i 42

2.4.1 Dân s 42

2.4.2 S d ng đ t 43

2.4.3 Ch n nuôi 43

2.4.4 Lâm nghi p 43

2.4.5 Thu s n 44

2.4.6 S n xu t công nghi p 44

2.5 ánh giá nh h ng c a đ c đi m t nhiên, xu h ng phát tri n tác đ ng đ n quy ho ch phân b tài nguyên n c t nh Lào Cai 45

2.5.1 T m quan tr ng v v trí 45

2.5.2 nh h ng c a đ a hình 46

2.5.3 nh h ng c a phát tri n dân s , khu đô th , phát tri n s n xu t và khu, c m công nghi p 46

CH NG III: NGHIÊN C U NG D NG MÔ HÌNH TOÁN TÍNH TOÁN QUY HO CH PHÂN B TÀI NGUYÊN N C M T T NH LÀO CAI 47

3.1 Phân chia ti u vùng quy ho ch ph c v t nh toán phân b tài nguyên n c 47

3.1.1 C s phân chia ti u vùng quy ho ch 47

3.1.2 Ph ng pháp phân chia 47

3.1.3 Trình t th c hi n 47

3.1.4 K t qu phân chia ti u vùng quy ho ch 48

3.2 Tính toán l ng dòng ch y theo các vùng quy ho ch 49

3.2.1 Ph ng pháp tính toán 49

3.2.2 K t qu tính toán 52

3.2.3 Phân tích, đánh giá xu th bi n đ ng ngu n n c m t trong k quy ho ch 57

3.3 Tính toán nhu c u s d ng n c t i các ti u vùng quy ho ch 58

3.3.1 Ph ng pháp tính toán (các tiêu chu n và ch tiêu dùng n c) 58

3.3.2 K t qu tính toán nhu c u s d ng n c cho giai đo n hi n tr ng 61

3.3.2.1 Nhu c u s d ng n c cho sinh ho t đô th 61

3.3.2.2 Nhu c u s d ng n c cho sinh ho t nông thôn 62

3.3.2.3 Nhu c u s d ng n c cho cho s n xu t công nghi p 63

3.3.2.4 Nhu c u s d ng n c cho t i nông nghi p 63

3.3.2.5 Nhu c u s d ng n c cho nuôi tr ng th y s n 64

3.3.2.6 Nhu c u s d ng n c cho các nhà máy th y đi n 65

3.3.3 K t qu tính toán nhu c u s d ng n c cho giai đo n đ n n m 2020 và 2030 66

3.3.3.1.Nhu c u s d ng n c cho sinh ho t 67

3.3.3.2 Nhu c u s d ng n c cho s n xu t công nghi p 67

3.3.3.3 Nhu c u s d ng n c t i cho s n xu t nông nghi p 68

3.3.3.4 Nhu c u s d ng n c cho ch n nuôi 68

3.3.3.5 Nhu c u s d ng n c cho nuôi tr ng th y s n 68

3.3.3.6 Nhu c u s d ng n c cho y t 69

3.3.3.7 Nhu c u n c cho d ch v , du l ch 69

3.3.3.8 Nhu c u s d ng n c cho môi tr ng 69

3.4 Nhu c u n c đ duy trì dòng ch y t i thi u cho m t s sông, su i 70

3.4.1 Ph ng pháp xác đ nh 70

3.4.2 K t qu tính toán dòng ch y t i thi u trên sông 72

3.5 ng d ng mô hình WEAP tính toán cân b ng n c, đánh giá kh n ng đáp ng ngu n n c 73

3.5.1 S đ cân b ng n c 73

3.5.2 Yêu c u s li u vào mô hình 74

3.5.3 ánh giá cân b ng n c giai đo n hi n tr ng 75

3.5.4 ánh giá cân b ng n c giai đo n đ n n m 2020 và n m 2030 75

3.6 xu t quy ho ch phân b tài nguyên n c t nh Lào Cai 76

3.6.1 C s khoa h c đ xu t quy ho ch phân b tài nguyên n c t nh Lào Cai 76

3.6.1.1 Quan đi m xây d ng quy ho ch phân b tài nguyên n c 76

3.6.1.2 Nguyên t c phân b tài nguyên n c 76

3.6.1.3 C n c l a ch n các ph ng án quy ho ch phân b tài nguyên n c 77

3.6.2 Xây d ng và l a ch n ph ng án quy ho ch phân b tài nguyên n c 77

3.6.2.1 Cách ti p c n xây d ng, l a ch n ph ng án quy ho ch 77

3.6.2.2 Các ph ng án phân b tài nguyên n c 78

3.6.3 K t qu tính toán theo các ph ng án quy ho ch phân b tài nguyên n c 80

3.6.4 Phân tích l a ch n ph ng án quy ho ch phân b tài nguyên n c m t 81

CH NG IV: XU T GI I PHÁP KHAI THÁC, S D NG TÀI NGUYÊN N C, PHÂN B NGU N N C H P LÝ T NH LÀO CAI 83

4.1 Xác đ nh, đánh giá các v n đ v ngu n n c, khai thác s d ng và qu n lý tài nguyên n c t nh Lào Cai 83

4.1.1 V phân b ngu n n c m t 83

4.1.2 V ti p c n ngu n n c, khai thác s d ng n c 84

4.1.3 V các d ch v ngành n c 85

4.2 xu t các gi i pháp khai thác s d ng ngu n n c h p lý t nh Lào Cai 86

4.2.1 Các gi i pháp v qu n lý, b o v tài nguyên n c 86

4.2.2 Gi i pháp phi công trình 88

4.2.3 Gi i pháp công trình 90

K T LU N VÀ KI N NGH 91

I K T LU N 91

II KI N NGH 92

TÀI LI U THAM KH O 94

PH L C 96

DANH M C B NG BI U

B ng 1: Nhi t đ trung bình nhi u n m t i các tr m khí t ng ( n v tính o

C) 35

B ng 2: m trung bình tháng và nh nh t t i các tr m khí t ng ( n v tính %) 36

B ng 3: L ng b c h i trung bình tháng, n m t i các tr m khí t ng 36

B ng 4: T ng s gi n ng trung bình tháng và n m t i các tr m đo 36

B ng 5: T c đ gió trung bình tháng và n m t i các khí t ng 37

B ng 6: L ng n c m a tính trên đ u ng i 37

B ng 7: Tr m th y v n trên đ a bàn t nh Lào Cai 40

B ng 8: L u l ng trung bình t i các tr m th y v n trên đ a bàn t nh Lào Cai (m3/s) 40

B ng 9: T ng h p dân s trên toàn t nh Lào Cai 42

B ng 10: S l ng gia súc, gia c m phân theo huy n, th trên đ a bàn t nh n m 2012 43

B ng 11: Di n tích r ng t nhiên và r ng tr ng 43

B ng 12: Di n tích nuôi tr ng th y h i s n 44

B ng 14: Giá tr s n xu t công nghi p phân theo ngành công nghi p 44

B ng 15: B ng danh sách các tr m th y v n s d ng đ tính toán dòng ch y trên các ti u vùng quy ho ch 51 B ng 16: B ng l u l ng trung bình nhi u n m trên các ti u vùng quy ho ch (m 3 /s) 52

B ng 17: B ng t ng l ng n c m t n i sinh trên các ti u vùng quy ho ch 53

B ng 18: T ng l ng n c m t trên các ti u vùng quy ho ch 55

B ng 19: T ng l ng n c m t trên các ti u vùng quy ho ch theo các tháng trong n m (tri u m3/n m) 55 B ng 20: L ng n c m t ng v i t n su t 85% trên các ti u vùng quy ho ch theo các tháng trong n m (tri u m 3 /n m) 56

B ng 21: M c thay đ i l ng m a (%) qua các th p k c a th k 21 so v i th i k 1980-1999 c a các tr m khí t ng Lào Cai ng v i k ch b n B2 57

B ng 24: Hi n tr ng các công trình KTSD n c m t c p n c cho s n xu t công nghi p .63

B ng 25: T ng h p di n tích t i và l ng n c c tính s d ng c p n c Nông nghi p 64

B ng 28: Nhu c u s d ng n c cho các ngành, n m 2012 66

B ng 29: Nhu c u s d ng n c cho sinh ho t đ n 2020 và 2030 67

B ng 30: Nhu c u s d ng n c cho s n xu t công nghi p đ n n m 2020 và 2030 67

B ng 31: T ng h p nhu c u s d ng n c t i cho s n xu t nông nghi p đ n n m 2020 và 2030 68 B ng 32: T ng h p nhu c u s d ng n c cho ch n nuôi đ n n m 2020 và 2030 68

B ng 33: T ng h p nhu c u s d ng n c cho nuôi tr ng th y s n đ n n m 2020 và 2030 68

B ng 34: T ng h p nhu c u s d ng n c cho y t đ n n m 2020 và 2030 69

B ng 35: T ng h p nhu c u s d ng n c cho d ch v , du l ch đ n n m 2020 và 2030 69

B ng 36: T ng h p nhu c u s d ng n c cho môi tr ng đ n n m 2020 và 2030 69

B ng 37: T ng nhu c u s d ng n c theo các giai đo n 69

B ng 38: L ng n c duy trì dòng ch y t i thi u trên các sông su i 72

B ng 39: T ng h p các ph ng án quy ho ch theo n m n c ít 81

B ng 40: Các tr m đo m a trên đ a bàn t nh Lào Cai và vùng lân c n 96

B ng 41: B ng l ng m a tháng và n m t i các tr m m a trên đ a bàn t nh Lào Cai và khu v c lân c n 97 B ng 42: Hi n tr ng s d ng đ t trên đ a bàn t nh Lào Cai 98

B ng 43: Phân chia ti u vùng quy ho ch tài nguyên n c trên đ a bàn t nh Lào Cai 99

B ng 44: Phân ph i dòng ch y trung bình n m c a các sông, su i chính trên các ti u vùng quy

ho ch 115

B ng 45: Phân ph i dòng ch y ng v i t n su t 85% c a các sông, su i chính trên các ti u vùng quy ho ch 117

B ng 46: Cân b ng ngu n n c t i các ti u vùng quy ho ch ng v i l ng n c đ n trung bình

124

B ng 47: Cân b ng ngu n n c t i các ti u vùng quy ho ch ng v i l ng n c đ n ít 125

B ng 48: Cân b ng ngu n n c t i các ti u vùng quy ho ch ng v i l ng n c đ n trung bình 126 B ng 49: Cân b ng ngu n n c t i các ti u vùng quy ho ch ng v i l ng n c đ n ít 128

B ng 50: Phân b theo ngu n n c đ n các giai đo n (tri u m 3 /n m) 131

B ng 51: L ng n c m t c n b sung đ n các giai đo n quy ho ch (tri u m 3 /n m) 131

B ng 52: Phân b ngu n n c cho các ngành đ n các giai đo n (tri u m 3 /n m) 132

B ng 53: Phân b theo ngu n n c đ n các giai đo n (tri u m 3 /n m) 132

B ng 54: L ng n c c n b sung đ n các giai đo n quy ho ch (tri u m 3 /n m) 133

B ng 55: Phân b ngu n n c cho các ngành đ n các giai đo n (tri u m 3 /n m) 133

B ng 56: Phân b theo ngu n n c đ n các giai đo n (tri u m 3 /n m) 134

B ng 57: L ng n c c n b sung đ n các giai đo n quy ho ch (tri u m 3 /n m) 135

B ng 58: Phân b ngu n n c cho các ngành đ n các giai đo n (tri u m 3 /n m) 135

B ng 59: Phân b ngu n n c theo các tháng trong n m theo ph ng án 1 137

B ng 60: Phân b ngu n n c theo các tháng trong n m theo ph ng án 2 141

B ng 61: Phân b ngu n n c theo các tháng trong n m theo ph ng án 3 147

B ng 62: Phân b ngu n n c các sông, su i chính trên các ti u vùng quy ho ch 152

DANH M C HÌNH V Hình 1: S đ mô ph ng c u trúc mô hình NAM 15

Hình 2: S đ v trí đ a lý vùng quy ho ch 30

Hình 3: B n đ đ ng tr m a t nh Lào Cai 38

Hình 4: S đ di n bi n l ng m a tháng t i các tr m đo m a trên đ a bàn t nh Lào Cai 40

Hình 5: B n đ moduyn dòng ch y n m khu v c t nh Lào Cai 41

Hình 6: S đ phân chia ti u vùng quy ho ch tài nguyên n c trên đ a bàn t nh Lào Cai 48

Hình 7: S đ tính toán cân b ng n c t nh Lào Cai trong mô hình WEAP 74

Hình 8: B thông s mô hình TANK t i tr m C c Ly 101

Hình 9: B thông s mô hình TANK t i tr m Khe L ch 101

Hình 10: B thông s mô hình TANK t i tr m Tà Thàng 102

Hình 11: B thông s mô hình TANK t i tr m V nh Yên 102

Hình 12: Quá trình tính toán và th c đo (hi u ch nh mô hình) 103

Hình 13: Quá trình tính toán và th c đo (ki m đ nh mô hình) 104

Hình 14: B ng nh p s li u v c c u và thông s cây tr ng tính toán 111

Hình 15: B ng nh p s li u v đ t đai 112

Kinh t - xã h i

N c d i đ t

T ng s n ph m trong n c Khu công nghi p

C m công nghi p Quy ho ch Giá tr t ng thêm

Qu nhi đ ng liên h p qu c Ngân hàng phát tri n châu Á Ngu n v n h tr chính th c bên ngoài

Xây d ng c b n Khu b o t n thiên nhiên

M U

1 Tính c p thi t c a tài

N c là ngu n tài nguyên đ c bi t quan tr ng đ i v i đ i s ng và m i ho t

đ ng s n xu t c a con ng i, quy t đ nh s t n t i và phát tri n c a m i qu c gia

Tuy nhiên, tài nguyên n c là h u h n và phân b không đ u c v không gian đ a

lý và th i gian Tài nguyên n c hi n đang ph i đ i m t v i nh ng thách th c l n trong qu n lý, b o v , khai thác và s d ng

Lào Cai là t nh có ho t đ ng kinh t sôi đ ng đ c bi t là công nghi p, du l ch

và nông nghi p nên tài nguyên n c có ý ngh a quan tr ng, và nh h ng tr c ti p

đ n phát tri n kinh t xã h i c a t nh

i v i t nh Lào Cai, do tính ch t ph c t p c a đ a hình b chia c t m nh, đ

d c l n,… c ng v i áp l c c a quá trình xây d ng và phát tri n kinh t xã h i c a

t nh, và nh ng di n bi n ph c t p c a B KH toàn c u đã làm cho ngu n tài nguyên

n c c a t nh Lào Cai đang ch u áp l c ngày càng l n

Trong giai đo n v a qua, trên đ a bàn t nh đã có nhi u quy ho ch liên quan

đ n khai thác và s d ng tài nguyên n c đã đ c xây d ng nh quy ho ch nông nghi p, th y l i; quy ho ch th y đi n; quy ho ch c p n c s ch nông thôn… Tuy nhiên, quy ho ch đ c xây d ng trên quan đi m c a ngành dùng n c nên các v n

đ liên quan đ n qu n lý, b o v tài nguyên n c ch a đ c xem xét ho c có xem xét nh ng ch a đ yêu c u

M c dù đã thu đ c nh ng k t qu đáng k trong vi c đáp ng nhu c u n c cho các ngành kinh t các giai đo n v a qua, nh ng th c t cho th y khai thác s

d ng tài nguyên n c trên đ a bàn t nh còn nhi u b t c p, ti m n nhi u mâu thu n,

đ c bi t khi nhu c u s d ng n c ti p t c t ng m nh trong t ng lai nh m th a mãn các yêu c u c a phát tri n kinh t , trong khí đó s l ng n c có th khai thác,

s d ng ngày càng gi m sút c v s l ng và ch t l ng, nh ng mâu thu n n y sinh trong quá trình khai thác n c gi a các ngành liên t c x y ra Do đó c n ph i

có ph ng h ng gi i quy t nh ng v n đ này

V i m c tiêu b o đ m ngu n n c cho các ngành s d ng n c, vi c ti n hành nghiên c u đ xu t gi i pháp khai thác, s d ng tài nguyên n c trên đ a bàn

t nh Lào Cai là r t c n thi t thông qua vi c nghiên c u quy ho ch phân b tài nguyên n c m t cách h p lý

Quy ho ch phân b tài nguyên n c là m t trong các n i dung quy ho ch tài nguyên n c nh m m c đích đánh giá tài nguyên n c, xác đ nh t l phân b tài nguyên n c cho các đ i t ng khai thác, s d ng n c, th t u tiên và t l phân

b trong tr ng h p h n hán, thi u n c; xác đ nh ngu n n c d phòng đ c p

n c sinh ho t trong tr ng h p x y ra s c ô nhi m ngu n n c và các gi i pháp

th c hi n ng th i, “B o đ m g n k t quy ho ch phát tri n b n v ng tài nguyên

n c v i các quy ho ch b o v , khai thác, s d ng tài nguyên n c, phòng, ch ng

tác h i do n c gây ra và các quy ho ch b o v và phát tri n r ng, quy ho ch s

d ng đ t, quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i và quy ho ch qu c phòng - an ninh”

c bi t là khi x y ra h n hán, thi u n c, h n ch đ c nh ng xung đ t v tài nguyên n c, tránh đ c nh ng h u qu nh trên th gi i, m t s vùng đã x y ra trong vi c tranh ch p ngu n n c

Theo quy ho ch phát tri n các khu công nghi p t nh Lào Cai đ n n m 2025, toàn t nh có 03 khu Công nghi p v i t ng di n tích 1.160 ha (g m: Khu Công nghi p ông Ph M i, 80 ha, Khu Công nghi p B c Duyên H i, 80 ha, Khu Công nghi p T ng Lo ng, 1.000 ha) Tuy nhiên, hi n t i h u h t các khu/c m công nghi p đang trong quá trình xây d ng, ch a có các h th ng x lý n c th i t p trung, c s h t ng thu gom n c th i ch a hoàn thi n và đ ng b , n c th i ch

y u đ c x tr c ti p ra các sông, su i d n đ n nguy cô ô nhi m ngu n n c

nh ng khu v c này là r t l n ng th i, trên đ a bàn t nh Lào Cai hi n t i đang có

r t nhi u các c s khai thác và ch bi n khoáng có quy mô s n l n, khai thác

nh ng khoáng s n kim lo i nh : ng, Vàng, S t, khai thác APATIT, Ph t pho,

H u h t các khu v c khai khoáng đ u n m g n các sông, su i, do đó đã tác đ ng

tr c ti p làm nh h ng đ n ch t l ng ngu n n c, đi n hình các sông, su i thu c các huy n V n Bàn (su i Minh L ng, N m Xây N i, N m Kh t, su i Chút)

và huy n Bát Xát (su i Sin Quy n, su i Ph C ) ng th i, v i quan đi m đ y nhanh t c đ phát tri n kinh t - xã h i trong nh ng n m t i, vi c khai thác ti m

n ng th y đi n đ c coi là m t trong nh ng th m nh phát tri n c a t nh N u không có ph ng án qu n lý khai thác ngu n n c m t cách h p lý, s d n đ n tính

b n v ng c a ngu n n c không đ m b o, v lâu dài d n đ n nh ng nguy c suy thoái, c n ki t ngu n n c nh h ng l n t i đ i s ng c a ng i dân và quá trình

phát tri n chung c a t nh Chính vì v y, vi c “Nghiên c u quy ho ch phân b tài nguyên n c m t t nh Lào Cai giai đo n 2014-2020, t m nhìn đ n n m 2030” là c n

thi t và c p bách đ đáp ng nhu c u phát tri n kinh t xã h i c a t nh Lào Cai

Hi n nay vi c áp d ng các b công c mô hình toán trong tính toán và quy

ho ch tài nguyên n c đã đ c nhi u nhà khoa h c trong và ngoài n c áp d ng Các mô hình toán có th k đ n nh mô hình SWAT, mô hình WEAP

Trên c s ti p c n h ng nghiên c u m i, công c hi n đ i đ áp d ng trong bài toán quy ho ch phân b s d ng n c, nghiên c u này ti n hành phân tích, tính toán nhu c u dùng n c cho các ngành s d ng n c trên các l u v c, ng d ng

mô hình đánh giá và quy ho ch tài nguyên n c WEAP đ phân tích tính toán cân

b ng n c, phân b ngu n n c m t cách h p lý và logic

- i t ng nghiên c u:

Tài nguyên n c m t (nghiên c u v s l ng) trên đ a bàn t nh Lào Cai là

đ i t ng nghiên c u ph c v quy ho ch phân b tài nguyên n c trên đ a bàn t nh Lào Cai

- Ph m vi nghiên c u:

Ph m vi nghiên c u c a lu n v n là tài nguyên n c m t toàn t nh Lào Cai, có

di n tích kho ng 6384 km2, v i 9 huy n, thành ph (thành ph Lào Cai, Bát Xát,

M ng Kh ng, Si Ma Cai, B c Hà, B o Th ng, B o Yên, Sa Pa, V n Bàn), có 164

xã, ph ng, th tr n (1)

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

a Cách ti p c n:

- Ti p c n t ng h p và liên ngành

D a trên đi u ki n t nhiên, ngu n n c, hi n tr ng th y l i, hi n tr ng và

ph ng h ng phát tri n kinh t - xã h i c a vùng nghiên c u đ đ a ra các gi i pháp c p n c phù h p

- Ti p c n k th a

Trên đ a bàn t nh Lào Cai đã có nhi u quy ho ch liên quan đ n khai thác và

s d ng tài nguyên n c đã đ c xây d ng nh quy ho ch phân b tài nguyên

n c, quy ho ch nông nghi p, th y l i; quy ho ch th y đi n; quy ho ch c p n c

s ch nông thôn… Vi c k th a có ch n l c các k t qu nghiên c u này s giúp đ tài có đ nh h ng gi i quy t v n đ m t cách khoa h c h n

- Ti p c n th c ti n

Ti n hành kh o sát th c đ a, thu th p s li u hi n tr ng và đ nh h ng phát tri n v th y l i c ng nh các ngành kinh t khác c a t ng đ a ph ng trong vùng nghiên c u T đó xác đ nh đ c nhu c u s d ng n c và kh n ng đáp ng c a ngu n n c trên đ a bàn khu v c nghiên c u

- Ti p c n các ph ng pháp toán và các công c tính toán hi n đ i trong nghiên c u

tính toán cân b ng n c, đ tài này s d ng mô hình WEAP

b Ph ng pháp nghiên c u

1 Niên giám th ng kê t nh Lào Cai n m 2012

- Ph ng pháp k th a: K th a các tài li u, k t qu tính toán c a các

nghiên c u đã th c hi n trên đ a bàn vùng nghiên c u K th a tài li u khí t ng,

th y v n c a các tr m trên đ a bàn t nh Lào Cai hi n có Các tài li u tính toán nhu

c u n c c a các ngành nông nghi p, sinh ho t, công nghi p, đô th , môi tr ng c a

t ng khu v c đ c s d ng trong nghiên c u này đ tính toán cân b ng n c trên các ti u l u v c

- Ph ng pháp đi u tra, thu th p tài li u: i u tra, thu th p tài li u trong

vùng nghiên c u bao g m: tài li u v đi u ki n t nhiên (v trí, đ a hình, đ a ch t,

th nh ng); tài li u v ngu n n c (sông ngòi, khí t ng, th y v n); tài li u v

hi n tr ng và ph ng h ng phát tri n kinh t - xã h i; tài li u v hi n tr ng th y

l i (vùng th y l i, c p n c t i, c p n c đô th - công nghi p)

- Ph ng pháp mô hình hóa: Vi c ng d ng khoa h c công ngh trong tính

toán, mô ph ng quá trình th y v n, th y l c trên l u v c có ý ngh a r t quan tr ng trong các nghiên c u v ngu n n c Nhi u mô hình tiên ti n có kh n ng mô

ph ng chính xác quá trình v n đ ng c a n c trên l u v c đã đ c xây d ng và phát tri n trong nh ng n m g n đây nh mô hình MIKE BASIN (DHI, an M ch),

mô hình SWAT (M ), WEAP (Th y i n) Trong nghiên c u này tác gi ng d ng

mô hình WEAP (Water Evaluation And Planning - H th ng " ánh giá và Quy

ho ch Tài nguyên n c") là mô hình m i đ c phát tri n b i Stockholm Environment Institute's U.S Center đ tính toán cân b ng n c, phân b ngu n

n c trên đ a bàn t nh Lào Cai

- Ph ng pháp chuyên gia: Tham kh o, t p h p ý ki n t các nhà khoa h c

v các n i dung liên quan đ n đ tài và vùng nghiên c u c h c t p và công tác

v i các th y cô giáo, các chuyên gia có n ng l c và kinh nghi m trong l nh v c tài nguyên n c, trong quá trình th c hi n lu n v n tác gi đã tham v n, xin ý ki n các chuyên gia v ph ng th c t ch c nghiên c u, cách th c thi t l p mô hình tính toán, phân tích các k t qu tính toán c a nghiên c u Các g i ý, góp ý và các nh n xét c a các th y cô giáo, các chuyên gia đã giúp cho tác gi hoàn thi n lu n v n này

S đ ti p c n nghiên c u c a lu n v n nh sau:

CH NG I: T NG QUAN V TÌNH HÌNH NGHIÊN C U QUY

1.1 T ng quan v các nghiên c u trên th gi i

1.1.1 C s khoa h c và th c ti n trong phân b chia s tài nguyên n c

N c là ngu n tài nguyên thi t y u cho cu c s ng c a con ng i và sinh v t trên trái đ t, thi u n c s nh h ng tr c ti p đ n s c kh e c a con ng i, làm suy

gi m đ n n n kinh t , gây m t n đ nh xã h i và suy thoái môi tr ng Chính vì

v y, vi c nghiên c u đ qu n lý tài nguyên n c trên các l u v c sông đ đáp ng nhu c u c a các ngành kinh t đ m b o cho vi c phát tri n b n v ng là v n đ luôn

đ c các Chính ph , các nhà khoa h c quan tâm

Vi c nghiên c u cân b ng n c có ý ngh a r t l n c v khoa h c và th c ti n

T góc đ khoa h c, ph ng trình cân b ng n c cho phép ta c t ngh a nguyên nhân, các hi n t ng, ch đ th y v n c a m t khu v c xác đ nh, đánh giá các s

h ng trong cán cân n c và m i quan h t ng tác gi a chúng Trong th c ti n, nghiên c u cân b ng n c cho phép đ nh l ng đ y đ và chính xác tài nguyên

n c đ tìm ra ph ng th c s d ng h p lý ngu n tài nguyên quý giá này

Nh t, các lo i quy n dùng n c có th đ c phân lo i theo ngu n g c hình thành, theo m c đích s d ng n c, theo an ninh ch ng h n ho c s b o đ m ch c

ch n l y n c trong khi h n hán N u xét v m t ngu n g c hình thành thì m t quy n dùng n c đ c c p phép là quy n có đ c theo Lu t Sông và “Quy n dùng

n c theo t p quán” là quy n đ c xã h i ch p nh n tr c khi Lu t Sông ban hành

N u xét v m c đích s d ng n c thì có các lo i quy n dùng n c cho t i, cho công nghi p, cho đô th , cho phát đi n và cho nuôi tr ng th y s n, … N u xét v s

b o đ m ch c ch n l y n c thì có các lo i “Quy n dùng n c n đ nh”, “Quy n dùng n c trong nh ng n m nhi u n c”, “Quy n dùng n c d ki n” hay “Quy n dùng n c d ki n trong nh ng n m nhi u n c” tùy thu c vào m c đ b o đ m

ch c ch n khi có h n hán x y ra

Trung Qu c, tháng 12 n m 1998, Chính ph Trung Qu c đã ban hành Quy

đ nh i u ph i Qu n lý Phân b ngu n n c Sông Hòang Hà ng th i, thành l p

y ban B o v Sông Hoàng Hà (YRCC) v i ch c n ng qu n lý t ng h p ngu n

n c l u v c sông này Ngay sau đó, tháng 3 n m 1999, c ng thành l p ”Ban Phân

b ngu n n c sông Hoàng Hà” tr c thu c ”U ban B o v Sông Hoàng Hà” Vi c phân b n c sông Hoàng Hà đ c th c hi n trên nguyên t c qu n lý l ng n c

b ng cách xác đ nh l ng n c c p trên c s kh n ng c a ngu n n c, v i vi c phân c p qu n lý và chia s trách nhi m C th là, y ban YRCC c p phép l ng

n c cho m i t nh ho c khu t tr và ki m tra l u l ng n c t i ranh gi i các t nh Chính quy n c a t nh có trách nhi m đ i v i l ng n c đ c phân b và s d ng

l ng n c đó theo quy đ nh c a đ a ph ng mình Trong khi đó, y ban YRCC

qu n lý, v n hành tr c ti p các v trí l y n c và các h ch a quan tr ng L ng

n c phân b cho m i t nh đ c đi u ch nh t ng ho c gi m m t các t l v i t ng

l u l ng dòng ch y t nhiên đ c d báo L ng n c t ng thêm hay gi m đi c a

m i t nh đó l i đ c y ban YRCC ki m soát qua l u l ng n c sông t i các v trí ranh gi i các t nh y ban YRCC xây d ng k ho ch và th c hi n k ho ch phân

b hàng n m và hàng tháng

M t kinh nghi m đi m hình n a c a Trung Qu c có th tham kh o qua cách

qu n lý l u v c sông Hei Sông Hei là sông l n th 2 trong n i đ a Trung Qu c, v i

t ng chi u dài là 821 km và có di n tích l u v c là 130 nghìn km2 Ban Qu n lý

L u v c sông Hei đ c thành l p n m 2000 và tr c thu c y ban YRCC

Quy ho ch Phân b ngu n n c sông Hei đã đ c xây d ng và phê duy t v i

nh ng đi m đáng l u ý c a Quy ho ch này là:

• Các k ch b n phân b n gu n n c theo các đi u ki n th y v n khác nhau; Theo mùa cho nh ng n m khô h n ho c nhi u n c;

• Quy đ nh dòng ch y t i thi u t i các v trí then ch t;

l u v c sông Hei này, ng i ta c ng thí đi m thành l p m t H i Ti t ki m

n c thành ph Zhangye Thành ph Zhangye là m t h dùng n c l n nh t trong

l u v c sông Hei, nên thành ph ph i ch u áp l c r t l n khi b c t gi m l ng

n c Do v y, ng i ta đã có m t s sáng ki n, bi n pháp là:

• Giáo d c và s tham gia c a c ng đ ng

1.1.2 Nguyên t c phân b tài nguyên n c

Tài nguyên n c là nguyên li u c n thi t cho các ngành kinh t khác nhau nh

c p n c cho sinh ho t, công nghi p, nông nghi p, th y đi n, gi i trí và môi tr ng

V i t c đ gia t ng dân s nhanh, v i yêu c u v nâng cao ch t l ng cu c

s ng, và v i kh n ng đáp ng c a ngu n n c càng ít đi c v s l ng l n ch t

l ng, thì c nh tranh c ng gia t ng trong s d ng ngu n n c khan hi m Vì v y,

vi c ngu n n c hi n có đ c phân b chia s m t cách có hi u qu là h t s c quan

tr ng Vì th , r t c n thi t ph i xem xét c tính hi u qu l n tính công b ng (có các quy t đ nh v kinh t so sánh v i các m c tiêu xã h i) Trong khi tính hi u qu kinh

t đ c p đ n vi c v i m t l ng ngu n l c nh t đ nh mà s n sinh ra đ c m t

s l ng s n ph m d i dào thì tính công b ng l i xem xét làm th nào đ phân ph i

l ng s n ph m đó m t cách h p lý cho các ngành và các cá nhân trong xã h i Có nhi u cách th c, ph ng án phân b c g ng k t h p c hai nguyên t c kinh t và công b ng

Tính hi u qu kinh t :

Phân b ngu n n c cho các ngành khác nhau có th đ c xém xét trên quan

đi m hòan toàn v m t kinh t nh là m t danh m c v n các d án đ u t Quan đi m

đó là: "n c là tài nguyên có gi i h n đ c coi nh m t lo i v n và các ngành kinh

t s d ng v n đó và ph i hoàn tr l i v n" V i m t ph ng án phân b tài nguyên

có hi u qu kinh t , l i ích th c (marginal benefit) t vi c s d ng tài nguyên ph i

đ c coi là b ng nhau đ i v i các ngành s d ng đ đem l i phúc l i xã h i t i đa Nói cách khác, l i ích t vi c s d ng thêm m t đ n v tài nguyên m t ngành này

ph i b ng l i ích khi đ n v tài nguyên đó đ c phân b cho m t ngành khác N u

ngành đ c phân b thêm n c không làm đ c nh v y, thì ph i cân nh c xem xét

v m t l i ích khi phân b thêm n c cho ngành nào đem l i l i ích ho c l i nhu n cao nh t

Tính công b ng:

Phân b tài nguyên c ng có th d a trên s công b ng Các m c tiêu công

b ng th ng quan tâm đ n s không thiên v trong phân b tài nguyên gi a các nhóm khác nhau v kinh t và có th có ho c không có liên quan gì đ n các m c tiêu v hi u qu kinh t Ví d , v i tr ng h p s d ng n c cho sinh ho t gia đình thì vi c phân b ngu n n c công b ng là t t c các h gia đình b t k kh n ng mua n c ra sao thì v n đ u có quy n đ c cung c p n c b o đ m đ c m c tiêu này có th chính ph b t bu c ph i tr c p ho c cung c p n c mi n phí, ho c

c ng có th ch p nh n m t thang giá khác nhau tùy thu c vào thu nh p c a ng i dân

Nguyên t c phân b tài nguyên n c:

- B o đ m công b ng, hi u qu kinh t và b n v ng trong khai thác, s d ng tài nguyên n c;

- B o đ m tính liên t c;

- Hài hoà v m t qu n lý n c theo không gian, th i gian và đ m b o tính đ a

ph ng; cân đ i v s l ng và đ m b o v ch t l ng n c;

- Phân c p rõ trách nhi m đi u hòa và v n hành;

- m b o m c dòng ch y t i thi u t i các tuy n các đi m kh ng ch trên sông và s phát tri n b n v ng c a tài nguyên n c (xác đ nh rõ các u tiên trong

c p n c, không ch là s d ng n c ph c v con ng i ho c phát tri n kinh t - xã

- Xác đ nh rõ các thành ph n và m i quan h gi a các thành ph n liên quan

đ n ho t đ ng qu n lý tài nguyên n c di n ra trên l u v c

- H th ng phân b , chia s tài nguyên n c s không hoàn toàn lo i b đ c

s thi u n c Trên th c t , vi c v n hành m t h th ng c p n c đ duy trì tính n

đ nh cao cho m i m c đích s d ng th ng không mang l i hi u qu kinh t cao”

1.1.3 Công c mô hình toán đã và đang đ c ng d ng hi n nay trên th

gi i trong bài toán quy ho ch phân b tài nguyên n c

Trên th gi i vi c s d ng mô hình toán đ h tr vi c nghiên c u xây d ng phân b tài nguyên n c đã có nh ng thành công nh t đ nh D i đây tác gi li t kê

m t s nghiên c u v phân b tài nguyên n c trên th gi i đã ng d ng các mô hình này, bao g m:

- Ethiopia: Cân b ng n c b ng mô hình Mike Basin cho l u v c sông Nile Xanh ây là m t nghiên c u quy ho ch v i m c tiêu xây d ng phân b và s d ng

n c theo các k ch b n phát tri n

- Ghana: xây d ng h th ng phân b n c l u v c sông Volta

- C ng hòa Séc: quy ho ch các l u v c sông chính c a C ng hòa Séc

- Trung Qu c: xây d ng các k ch b n h tr công tác phân b ngu n n c

gi a các h s d ng D án đã cung c p các c s đ h ng t i s h p tác v các

v n đ liên quan đ n n c, liên quan gi a các bên th ng ngu n trong 14 huy n

c a t nh Hà B c và các bên h ngu n trong 6 qu n c a B c Kinh

- Trung ông: xây d ng các ph ng án phát tri n ngu n n c và các k ch b n phân b ngu n n c Isarel và Palestin K t qu này đã đ c s d ng trong h i

th o có s tham gia g m chính ph , các vi n nghiên c u và các bên liên quan đ l a

tr đ c l c, góp ph n không nh vào thành t u c a các nghiên c u này trong th c

t

1.1.3.1 Các mô hình tính toán dòng ch y

Trên th gi i vi c s d ng mô hình toán nh các mô hình m a - dòng ch y

và các mô hình cân b ng h th ng đ h tr vi c nghiên c u xây d ng phân b tài nguyên n c đã có nhi u thành công nh t đ nh

K t qu tính toán ph thu c vào vi c xác đ nh các thông s và các quan h v t

lý, ch s , ch tiêu đ c xác đ nh khá m m d o Nh c đi m: s d ng nhi u quan h

d i d ng b ng làm cho vi c đi u ch nh mô hình g p nhi u khó kh n và khó t i u hóa Mô hình SSARR đ c c i biên đ ng d ng cho h th ng sông H ng, sông Trà Khúc, sông V và cho k t qu khá t t trong tính toán và d báo nghi p v

l u v c nh có đ m cao.Mô hình ph c t p h n là mô hình TANK kép g m m t s

c t b mô ph ng quá trình hình thành dòng ch y trên l u v c, và các b mô t quá trình truy n sóng l trong sông u đi m: ng d ng t t cho l u v c v a và nh

Kh n ng mô ph ng dòng ch y tháng, dòng ch y ngày, dòng ch y l Nh c đi m:

có nhi u thông s nh ng không rõ ý ngh a v t lý nên khó xác đ nh tr c ti p Vi c thi t

l p c u trúc và thông s hóa mô hình ch có th th c hi n đ c sau nhi u l n th sai, đòi h i ng i s d ng ph i có nhi u kinh nghi m và am hi u mô hình Mô hình TANK ng d ng d báo ng n h n quá trình l cho th ng l u sông Thái Bình và

m t s nhánh nh h th ng sông H ng

(3) Mô hình NAM

Mô hình NAM đ c vi t t t t ch an M ch “Nedbor- Model”, ngh a là mô hình m a - dòng ch y Mô hình NAM thu c lo i mô hình t t

Afstromming-đ nh, thông s t p trung, và là mô hình mô ph ng liên t c Mô hình NAM hi n nay

đ c s d ng r t nhi u n i trên th gi i và g n đây c ng hay đ c s d ng Vi t Nam Mô hình NAM là mô hình thu v n mô ph ng quá trình m a – dòng ch y

di n ra trên l u v c Là m t mô hình toán th y v n, mô hình NAM bao g m m t

t p h p các bi u th c toán h c đ n gian đ mô ph ng các quá trình trong chu trình thu v n Mô hình NAM là mô hình nh n th c, t t đ nh, thông s t p trung ây là

m t modun tính m a t dòng ch y trong b ph n m m th ng m i MIKE 11 do

Vi n Th y l c an M ch xây d ng và phát tri n

Mô hình NAM mô ph ng quá trình m a – dòng ch y m t cách liên t c thông qua vi c tính toán cân b ng n c b n b ch a th ng đ ng, có tác d ng qua l i l n nhau đ di n t các tính ch t v t lý c a l u v c Các b ch a đó g m:

• B tuy t (ch áp d ng cho vùng có tuy t)

• B m t

• B sát m t hay b t ng r cây

• B ng m

Hình 1: S đ mô ph ng c u trúc mô hình NAM

D li u đ u vào c a mô hình là m a, b c h i ti m n ng, và nhi t đ (ch áp

d ng cho vùng có tuy t) K t qu đ u ra c a mô hình là dòng ch y trên l u v c,

m c n c ng m, và các thông tin khác trong chu trình thu v n, nh s thay đ i

t m th i c a đ m c a đ t và kh n ng b xung n c ng m Dòng ch y l u v c

đ c phân m t cách g n đúng thành dòng ch y m t, dòng ch y sát m t, dòng ch y

ng m

1.1.3.2 Các mô hình tính toán cân b ng n c

Tính toán cân b ng n c đóng vai trò quan tr ng và có tính ch t quy t đ nh trong khi l p các ph ng án quy ho ch s d ng n c cho m t l u v c sông hay m t

đ a ph ng nào đó Cân b ng n c s xác đ nh ra l ng n c đ c chia s , phân b cho các ngành dùng n c trong tr ng h p thi u n c

Mô ph ng m t h th ng bao g m các sông, su i t nhiên và các h th ng khai thác tài nguyên n c trên h th ng qua nguyên lý cân b ng n c H u h t các mô hình cân b ng n c h th ng đ đ c p khá đ y đ các y u t có liên quan đ n quá trình cân b ng n c t i các nút mà mô hình miêu t nh nút h ch a, nút h ch a

k t h p v i nút thu đi n, nút c p n c cho sinh ho t, nút s d ng n c cho ho t

đ ng s n xu t nông nghi p và công nghi p …Qua đó chúng ta nh n th y r ng các

mô hình này có th đáp ng đ c các yêu c u đ a ra trong giai đo n quy ho ch c a bài toán quy ho ch phát tri n tài nguyên n c

Các thành ph n c a h th ng bao g m:

- Các l u v c b ph n

- Các đo n sông (sông chính và sông nhánh)

- Các khu s d ng n c bao g m khu t i, khu c p n c sinh ho t, công nghi p và thu đi n

- Các công trình l y n c nh h ch a, đ p dâng, tr m b m…

Mô hình s mô ph ng tính toán cân b ng n c t th ng l u đ n h l u trong

đó tính toán ngu n n c đ n các l u v c b ph n, nh p l u đ a ph ng, xem xét

vi c s d ng n c trong các khu dùng n c và thông qua cân b ng n c tính toán dòng ch y t i các nút t th ng l u đ n h l u v i th i đo n tính toán là tháng t

đó ta có chu i dòng ch y tháng c a các nút tính toán trên đo n sông

Thay đ i các đi u ki n đ u vào khác nhau nh ngu n n c đ n, nhu c u s

d ng n c c a các ngành,…thì mô hình có th tính toán đ c theo các ph ng án khác nhau và k t qu s đ c quá trình bi n đ i dòng ch y trong sông h du ph c

v bài toán quy ho ch qu n lý

M t s ví d v mô hình cân b ng n c :

- Mô hình IQQM (Intergrated Quantity and Quality Model)

Do Australia xây d ng và phát tri n, mô hình đã đ c ng d ng cho m t s

l u v c sông l n t i Queenland (Australia) và g n đây đã đ c đ a vào ng d ng cho l u v c sông MeKong ây là mô hình mô ph ng s d ng n c l u v c nh m đánh giá các tác đ ng c a chính sách qu n lý tài nguyên n c đ i v i ng i s

d ng n c Mô hình IQQM ho t đ ng trên c s ph ng trình liên t c, mô ph ng

di n bi n h th ng sông ngòi, k c ch t l ng n c

- H th ng mô hình GIBSI

c áp d ng cho các l u v c Canada có h sinh thái và tình hình phát tri n công nghi p, nông nghi p, đô th ph c t p GIBSI là m t h th ng mô hình t ng

h p ch y trên máy PC cho các k t qu ki m tra tác đ ng c a nông nghi p, công nghi p, qu n lý n c c v l ng và ch t đ n tài nguyên n c Mô hình GIBSI cho

kh n ng d báo các tác đ ng c a công nghiêp, r ng, đô th , các d án nông nghi p

đ i v i môi tr ng t nhiên, có tác d ng c nh báo các h dùng n c bi t tr c và tôn tr ng các tiêu chu n v s l ng, ch t l ng ngu n n c dùng

- Mô hình BASINS

c xây d ng b i C quan B o v môi tr ng (Hoa K ) Mô hình đ c xây

d ng đ đ a ra m t công c đánh giá t t h n và t ng h p h n các ngu n phát th i

t p trung và không t p trung trong công tác qu n lý ch t l ng n c trên l u v c

ây là m t mô hình h th ng phân tích môi tr ng đa m c tiêu, có kh n ng ng

d ng cho m t qu c gia, m t vùng đ th c hi n các nghiên c u v n c bao g m c

l ng và ch t trên l u v c Mô hình đ c xây d ng đ đáp ng 3 m c tiêu: (1) Thu n ti n trong công tác ki m soát thông tin môi tr ng; (2) H tr công tác phân tích h th ng môi tr ng; (3) Cung c p h th ng các ph ng án qu n lý l u v c

Mô hình BASINS là m t công c h u ích trong công tác nghiên c u v ch t và

l ng n c V i nhi u mô đun thành ph n trong h th ng, th i gian tính toán đ c rút ng n h n, nhi u v n đ đ c gi i quy t h n và các thông tin đ c qu n lý

hi u qu h n trong mô hình V i vi c s d ng GIS, mô hình BASINS thu n ti n

h n trong vi c bi u th và t h p các thông tin (s d ng đ t, l u l ng các ngu n

th i, l ng n c h i quy, ) t i b t k m t v trí nào Mô hình BASINS đ c s

d ng r ng rãi M , nó thu n ti n trong vi c l u tr và phân tích các thông tin môi

tr ng, và có th s d ng nh là m t công c h tr ra quy t đ nh trong quá trình xây d ng khung qu n lý l u v c

- Mô hình MITSIM

Mô hình MITSIM do vi n k thu t Massachusets xây d ng n m 1977-1978

ây là mô hình mô ph ng m t công c đ đánh giá, đ nh h ng quy ho ch và qu n

lý l u v c sông M c đích c a mô hình là đánh giá v m t thu v n và kinh t c a

các ph ng án khai thác n c m t c bi t mô hình có th đánh giá nh ng tác

đ ng c a các ph ng án khai thác c a h th ng t i, h ch a, nhà máy th y đi n,

c p n c sinh ho t và công nghi p t i nhi u v trí khác nhau theo trình t th c hi n trong ph m vi l u v c Mô hình có th đánh giá tác đ ng v m t kinh t đ i v i vi c khai thác tài nguyên n c thông qua các ch tiêu kinh t Mô hình c ng cho bi t

hi u ích đ u t khai thác cho t ng l u v c nh trong l u v c l n c ng nh các công trình trong khai thác tài nguyên n c

Vai trò quan tr ng nh t c a mô hình là đánh giá các ph ng án khai thác tài nguyên n c trong l u v c sông Th c t cho th y, ho t đ ng c a các công trình thu l i có th bi u di n d i hàm phi tuy n, vì v y khó có th dùng các mô hình

t i u đ tìm k t qu ho t đ ng c a h th ng u vào c a mô hình là các s li u

th y v n và nhu c u n c, thông qua v n hành các h th ng công trình s cho k t

qu t ng ng

K t qu nghiên c u theo mô hình có th đáp ng nh ng v n đ sau:

- Th c hi n nhi u ph ng án khai thác tài nguyên n c trong th i gian ng n

- Cân đ i và l a ch n các ph ng án khai thác v i các m c tiêu khác nhau: phát đi n, c p n c t i, sinh ho t

- L a ch n các quy t c đi u ph i h ch a

- L a ch n các bi n pháp khai thác ngu n n c

- L a ch n quy mô khu t i có l i

Mô hình MITSIM có h n ch là b nh ch mô t đ c 100 nút, 35 nút h

ch a, 20 nút khu t i trong đó không có nút phân l u T ch c c p nh t s li u còn

c ng nh c vì vào tr c ti p trên file theo format đ nh s n Ch a s d ng menu vào

đi u hành ch ng trình, ch a áp d ng k thu t đ ho vào l p trình đ có th k t

xu t d i d ng hình v Mô hình mô ph ng quá trình tính toán kinh t cho m t h

th ng sông hoàn h o Vi t Nam khó thu th p tài li u đ nên th ng b qua ph n này

- Mô hình WUS

Mô hình WUS là mô hình cân b ng n c t ng t nh mô hình MITSIM đã

đ c ng d ng cho m t s l u v c sông Trung B và Tây Nguyên nh sông Srepok, sông Kone và thu đ c m t s k t qu khá phù h p u đi m c a mô hình

là đ n gi n, d s d ng Tuy nhiên do mô hình WUS không cho k t qu tính toán kinh t nên khó so sánh quy t đ nh các ph ng án

- Mô hình RIBASIM

Mô hình này đã đ c ng d ng m t s n i nh Indonesia, Vi t nam

đ c áp d ng tính toán cho sông H ng, mô hình không tính toán kinh t nên khó

l a ch n ph ng án tính toán

- Mô hình MIKE BASIN

Mô hình MIKE BASIN là s trình bày toán h c v l u v c sông bao g m

đ c tính c u trúc c a sông chính và sông nhánh, thu v n c a l u v c v m t th i gian và không gian, các công trình hi n có c ng nh các công trình ti m n ng trong

t ng lai và nhu c u n c khác nhau trên cùng m t l u v c Mike Basin đ c c u trúc nh là m t mô hình m ng sông trong đó sông và các nhánh chính đ c hi n th

b ng m t m ng l i các nhánh và nút Nhánh sông bi u di n cho các dòng ch y riêng l trong khi đó các nút thì bi u di n các đi m t h i c a sông, đi m chuy n dòng ho c v trí mà đó có di n ra các ho t đ ng liên quan đ n n c hay các v trí quan tr ng mà k t qu mô hình yêu c u Tóm l i, vi c nghiên c u phân b tài nguyên n c trên th gi i đ c ti n hành khá s m và đa d ng, trong đó các mô hình toán đ c xem là nh ng công c h tr đ c l c, góp ph n không nh vào thành t u

c a các nghiên c u này trong th c t

- Mô hình WEAP: WEAP (Water Evaluation And Planning System - h th ng

qu n lý và đánh giá ngu n n c) là s n ph m c a Vi n nghiên c u môi tr ng Stockholm c s Boston nghiên c u và phát tri n C ng nh mô hình Mike basin,

ph n m m này có kh n ng mô ph ng đ c h th ng tài nguyên n c trong l u v c

m t cách tr c quan B ng vi c đ a ra r t nhi u k ch b n v vi c s d ng n c trong

t ng lai cùng các đ nh h ng gi i quy t các v n đ v tài nguyên n c, WEAP là

m t công c đ c l c cho công vi c quy ho ch và qu n lý tài nguyên n c Tính đ n

th i đi m hi n t i, liên quan đ n vi c ng d ng mô hình WEAP các n c trên th

gi i có kho ng h n 30 d án đánh giá n c các qu c gia trên h u h t các châu l c bao g m M , Trung Qu c, Thái Lan, n , Mexico, Brazil, c, Hàn Qu c, Ghana, Kenya, Nam Phi, Ai C p, Israel và Oman Tuy nhiên, đ i v i mô hình WEAP khi thi t l p mô hình không cho ta b thông s do đó không ph i hi u ch nh,

ki m đ nh nh đ i v i các mô hình khác ki m tra tính chính xác c a vi c thi t

b tài nguyên n c cho t ng đ a ph ng Các đ n v th c hi n quy ho ch đã nghiên

c u ng d ng các mô hình toán ph c v tính toán ngu n n c nh mô hình m a - dòng h y NAM, TANK, và các mô hình cân b ng n c h th ng Mike Basin,

ph n m m Mcrosoft Excell, c th các nghiên c u đã th c hi n liên quan v quy

5) Quy ho ch khai thác và s d ng tài nguyên n c t nh B c Ninh – S Tài nguyên và Môi tr ng t nh B c Ninh th c hi n n m 2013

6) Quy ho ch phân b và b o v tài nguyên n c m t t nh i n Biên đ n n m

2020 – S Tài nguyên và Môi tr ng t nh i n Biên th c hi n n m 2013

7) Quy ho ch phân b tài nguyê n c t nh Ninh Bình đ n n m 2030 - S Tài nguyên và Môi tr ng t nh Ninh Bình th c hi n n m 2013

* Các d án quy ho ch đ u nh m m c tiêu: Phân b hài hoà TNN gi a các ngành đ m b o phát tri n kinh t -xã h i b n v ng; u tiên c p n c sinh ho t và

s n xu t công nghi p có giá tr kinh t cao; đ m b o vi c khai thác lâu dài không làm suy thoái c n ki t, ô nhi m ngu n n c; b o v h sinh thái thu sinh trên sông,

d tr ngu n n c d i đ t; ch đ ng phòng, ch ng, gi m nh tác h i do n c gây ra

* K t qu chung c a các d án quy ho ch đã th c hi n đ t đ c g m:

- Phân chia đ c các ti u vùng quy ho ch

- Tính toán ngu n n c đ n các ti u vùng quy ho ch

- Tính toán xác đ nh nhu c u n c trên t ng ti u vùng

- Tính toán cân b ng n c theo các k ch b n tính toán (ph ng án n c đ n trung bình, ph ng án n c đ n ít)

- L a ch n ph ng án quy ho ch phù h p cho vùng nghiên c u

- Xây d ng gi i pháp th c hi n quy ho ch theo ph ng án l a ch n

* Ph ng pháp s d ng trong quá trình tính toán:

- i v i vi c phân chia ti u vùng quy ho ch: h u h t các d án đ u s d ng

ph n m m SWAT tích h p trong Arc Gis đ phân chia các l u v c (soil and water assessment tool), c n c vào s li u đ u vào g m đ a hình, mô hình s đ cao DEM,

m ng sông su i, đi u ki n t ng t v đ a hình, đ a m o, khí t ng th y v n, đi u

ki n phát tri n kinh t xã h i c a vùng, l u v c, xác đ nh đ c các ti u vùng quy

ho ch

- Tính toán ngu n n c đ n các ti u vùng: h u h t các d án quy ho ch đ u áp

d ng các mô hình m a - dòng ch y NAM, TANK trong quá trình tính toán ngu n

n c:

+ Khôi ph c dòng ch y t i các tr m th y v n: s d ng ph ng pháp mô hình toán th y v n (mô hình TANK) đ khôi ph c s li u dòng ch y t i các tr m

+ Tính toán dòng ch y đ n các ti u vùng b ng s d ng b thông s mô hình

t i các tr m th y v n đã hi u ch nh đ c k t h p m a th c đo và b c h i trung bình tháng trên t ng ti u l u v c đ tính toán dòng ch y sinh ra trên t ng ti u vùng quy

ho ch, trên các sông su i chính trên các ti u vùng b ng mô hình Tank; ho c ph ng pháp khác t chu i s li u dòng ch y tháng đã đ c khôi ph c (b ng mô hình Tank)

t i các tr m th y v n, s d ng ph ng pháp t ng t th y v n đ tính toán ngu n

n c đ n các ti u vùng quy ho ch, trên các sông su i chính trên các ti u vùng

- Tính toán cân b ng n c các ti u vùng quy ho ch: t t c các nghiên c u m i

áp d ng tính toán cân b ng n c trên các ti u vùng b ng ph ng pháp phân tích

th ng kê Ch a có nghiên c u nào áp d ng các mô hình cân b ng n c khác

- Bên c nh đó ph ng pháp phân tích b n đ và GIS c ng đ c s d ng đ xây d ng b n đ ph c v quy ho ch tài nguyên n c

1.2.2 M t s v n đ v ng d ng mô hình toán trong phân b tài nguyên

n c Vi t Nam

- Các d án phát tri n ngu n n c nh ng n m 80 ch y u c a Vi n Quy ho ch

th y l i d i d ng các d án quy ho ch chuyên ngành có liên quan đ n ngu n n c

v i các tên g i nh quy ho ch th y l i; quy ho ch t i, tiêu; quy ho ch s d ng

t ng h p ngu n n c và b o v môi tr ng, th i k đó vi c tính toán cân b ng n c

ch y u áp d ng công c mô hình MITSIM ch y trên môi tr ng DOS Sau nh ng

n m 2000 đ c bi t là sau n m 2002 v i s h tr ngu n l c và công ngh t các t

ch c n c ngoài, tiêu bi u nh t là t ch c DANIDA c a an M ch đã h p tác h

tr th c hi n d án “T ng c ng n ng l c các vi n ngành n c” và đ a b công c

mô hình MIKE do DHI (vi n th y l c an M ch) phát tri n vào ng d ng r ng rãi

và m nh m Vi t Nam, t đó vi c tính toán cân b ng n c ngoài c quan đ u m i

là Vi n Quy ho ch Th y l i v i kinh nghi m và th c ti n s d ng mô hình MITSIM cùng v i “ng i dùng m i” t các c quan thu c Vi n Khoa h c Th y

l i (nay là vi n nghiên c u Th y l i); các tr ng Tr ng i h c (tiêu bi u là i

h c Th y l i); các Vi n nghiên c u v.v đã b t đ u ti p c n ng d ng mô hình MIKE BASIN

- Các nghiên c u cân b ng n c t nhiên đ c ti n hành t nh ng n m1950

đ n đ u nh ng n m 1975 Trong th i k này, k th a các ti n b trong nghiên c u quy lu t khí t ng khí h u c a th gi i và h th ng thi t b quan tr c, n c ta

- G n đây, tham gia vào vi c tính toán cân b ng n c trên các l u v c sông

Vi t Nam ngoài vi c ng d ng mô hình MITSIM (đã đ c c i ti n ch y trên môi

tr ng Window), mô hình MIKE BASIN (đã tr nên ph bi n), mô hình IQQM (tích h p trong b MRC Toolbox c a y h i sông Mêkong qu c t ) thì còn có thêm

mô hình WEAP (do Vi n môi tr ng Stockhom có tr s t i M phát tri n) tham gia vào vi c tính toán cân b ng n c và l p k ho ch s d ng n c

1.3 Phân tích l a ch n mô hình toán cho quy ho ch phân b tài nguyên

n c t nh Lào Cai

1.3.1 Phân tích l a ch n

Trên c s s li u hi n có và công c mô hình hi n có, qua phân tích nh ng u

nh c đi m c a các mô hình tính toán cân b ng n c, nh n th y các tính n ng n i

b t c a mô hình WEAP nh sau:

- Phân tích k ch b n là m t trong nh ng tính n ng n i b t c a WEAP Các

k ch b n có th đ c phân tích, tính toán cùng nhau và cho ra k t qu r t t ng minh, d dàng cho vi c so sánh, đánh giá h th ng tài nguyên n c c a khu v c nghiên c u

- V i kh n ng l p k ch b n và tính toán nhu c u n c, WEAP là m t công c

r t m nh trong vi c l a ch n h ng phát tri n và đ xu t các chi n l c qu n lý tài nguyên n c trong l u v c S d ng WEAP có th qu n lý tài nguyên n c đô th

c ng nh nông thôn, cho m t l u v c nh hay c m t h th ng sông H n n a, WEAP còn có nhi u tính n ng khác nh phân tích nhu c u s d ng n c cho các ngành kinh t , phân ph i u tiên s d ng n c, mô ph ng s ho t đ ng c a các ngu n cung c p n c (dòng ch y m t, kho n c ng m, h ch a…) theo dõi ô nhi m và nhu c u sinh thái c a t ng vùng

Do v y, luân v n l a ch n mô hình WEAP trong tính toán cân b ng n c làm

c s xây d ng ph ng án quy ho ch phân b tài nguyên n c m t và gi i pháp

khai thác s d ng n c hi u qu trên đ a bàn t nh Lào Cai

1.3.2 Gi i thi u mô hình WEAP

WEAP (Water Evaluation and Planning System) là m t mô hình k t h p gi a

vi c mô ph ng h th ng và các chính sách c n áp d ng cho l u v c WEAP d a trên nguyên t c tính toán cân b ng gi a các nhu c u c a các d ng s d ng n c, giá thành và hi u qu c a các công trình c p n c và c s phân b ngu n n c, v i ngu n n c cung c p bao g m n c m t, n c ng m, n c h ch a và các v n chuy n ngu n n c WEAP còn phân tích các th nghi m v các ph ng án phát tri n và qu n lý ngu n n c

WEAP là m t mô hình toàn di n, đ n gi n, d s d ng và có th xem là công

c tr giúp cho các nhà l p k ho ch Là m t c s d li u, WEAP cung c p m t h

th ng các thông tin v nhu c u và kh n ng c p n c trong l u v c Là m t công c

d báo, WEAP đ a ra các d đoán v các nhu c u v n c, kh n ng cung c p

n c, dòng ch y và l ng tr , t ng l ng ô nhi m và cách x lý Là m t công c phân tích chính sách, WEAP đánh giá các ph ng án phát tri n và qu n lý ngu n

n c, và xem xét theo quan đi m c nh tranh đa ph ng gi a các h dùng n c trong h th ng V n hành d a trên tính toán cân b ng n c, WEAP có kh n ng áp

d ng cho các h th ng nông nghi p và đô th , các l u v c đ n hay h th ng l u v c sông H n n a, WEAP có th đ c s d ng đ đáp ng nhi u m c tiêu khác nhau: phân tích nhu c u c a các ngành, b o t n ngu n n c, xác đ nh th t u tiên phân

đ c quy đ nh t i m c đ u tiên (Demand Priorites) M c đ u tiên có th thay

đ i t 1 đ n 99 Trong đó 1 là u tiên m c đ cao nh t, 99 là u tiên m c đ

th p nh t T i các khu v c có m c đ u tiên s 1 s đ c đáp ng tr c tiên, sau

đó m i l n l t t i các khu v c có m c đ u tiên th p h n N u m c đ u tiên là

nh nhau v i các khu v c s d ng n c thì l ng n c thi u s phân chia đ u t i các khu v c V n đ cung c p u tiên đ c áp d ng trong h th ng thông qua

đ ng d n n c (Transmisssion Link) Cung c p u tiên c ng đ c đánh giá theo

c p đ t 1 đ n 99 ng d n n c có m c đ u tiên cao nh t là s 1 s đ c u tiên tính toán đ u tiên sau đó m i tính toán đ n các đ ng d n khác có m c đ u tiên th p h n

C u trúc c a Weap: WEAP bao g m 5 thành ph n (khung làm vi c) chính

g m: Schematic, Data, Results, Scenario Explorer và Notes

Schematic: đây là b c đ u tiên

khi thi t l p ng d ng mô hình

WEAP, khung này ch a đ ng các

công c GIS c b n cho phép xây

Data: Khung d li u cho phép

đ a các d li u đ u vào cho mô hình

bao g m nhu c u n c, thông s công

ii Mô hình hoá l u v c nghiên c u

mô hình hoá l u v c nghiên c u tr c tiên c n:

- T o l u v c (Area Create area);

- Ch n kho ng th i gian nghiên c u và th i đo n tính toán (General Years and Time Steps);

- t đ n v cho các đ i l ng tính toán (General Units);

- Th c hi n xong các b c trên m i ti n hành xây d ng m ng l i và nh p

d li u

iii Nh p s li u cho WEAP

Vi c nh p s li u ti n hành nh sau nh sau:

- V i các nhánh sông c n nh p s li u dòng ch y tháng trung bình nhi u

n m (Supply and Resources River);

- V nhu c u dùng n c:

+ Nh p t ng l ng n c dùng (Annual Water use Rate);

+ Nh p l ng n c dùng cho t ng tháng d i d ng % (Monthly variation); + Nh p s li u v ph n tr m l ng n c h i quy tr l i sông (Return flow)

và t l n c không b th t thoát c a l ng h i quy này (Consumption);

- S li u v dòng ch y môi tr ng t i thi u đ duy trì sinh thái sông (River Flow Requirements Envi);

- S li u v h ch a c n nh p các thông tin sau:

+ N m h ch a đ c xây d ng (startup year);

WEAP tính toán cân b ng c t ng l ng và ch t l ng n c trên l u v c sông cho t t c các nút v i b c th i gian hàng tháng N c s d ng đ đáp ng nhu c u cho các h dùng n c có tiêu hao và không tiêu hao d a trên m c đ u tiên s d ng n c, l ng n c đ n và các ràng bu c khác

B i vì b c th i th i gian s d ng trong mô hình là t ng đ i dài (tháng),

t t c các dòng đ c cho là x y ra đ ng th i Do đó, các khu s d ng n c có th rút n c t sông, tiêu th m t ph n, tr l i sông ph n còn l i (dòng ch y h i quy) Dòng ch y h i quy này s n sàng đ s d ng trong cùng m t tháng cho nhu c u h

l u

Mô hình WEAP s d ng ph ng pháp quy ho ch tuy n tính đ tính toán xác

đ nh đ c gi i pháp trong đó đáp ng m c đ cao nh t có th nhu c u n c c a các h dùng n c khác nhau Nhà qu n lý h th ng c n xác đ nh m c đ u tiên cho t ng h s d ng n c đ làm c n c cho mô hình tính toán, xác đ nh l ng

n c phân b cho t ng h t i t ng th i đo n

v Th hi n k t qu trong WEAP

Sau khi hoàn thành vi c nh p d li u ta ch n Result View, WEAP s ch y

mô hình mô ph ng theo th i đo n tháng và ra k t qu cho t t c các thành ph n h

th ng c a khu v c nghiên c u bao g m: nhu c u n c c a n i s d ng, m c đ cung c p đ c, dòng ch y, tho mãn nhu c u dòng ch y đ n, dung tích h ch a

K t qu tính toán có th hi n th d i d ng b ng (Table), bi u đ (Chart)

ho c b n đ (Map)

CH NG II: C I M T NHIÊN, KINH T XÃ H I VÀ NGU N

2.1 i u ki n t nhiên

2.1.1 V trí đ a lý

Lào Cai là m t t nh vùng cao biên gi i, n m gi a vùng ông B c và Tây

B c Vi t Nam, có di n tích t nhiên 6.383,89 km2 Phía b c giáp C ng hòa nhân dân Trung Hoa, phía đông giáp Hà Giang, phía Tây giáp Lai Châu, phía Nam giáp Yên Bái

To đ đ a lý: 21040’56” – 22052’ v đ B c

103030’24” - 104038’21” kinh đ ông

Theo niên giám th ng kê n m 2012 toàn t nh Lào Cai, có di n tích kho ng

6384 km2, v i 9 huy n, thành ph (thành ph Lào Cai, Bát Xát, M ng Kh ng, Si

Ma Cai, B c Hà, B o Th ng, B o Yên, Sa Pa, V n Bàn), có 164 xã, ph ng, th

tr n

Hình 2: S đ v trí đ a lý vùng quy ho ch

2.1.2 a hình, đ a m o

a hình đ c tr ng là núi xen k v i đ i núi th p, b phân c t m nh m b i

m ng l i sông su i phát tri n, phân c t l n là dòng chính sông Thao Có hai dãy núi chính là dãy Hoàng Liên S n và dãy Con Voi cùng có h ng Tây B c - ông Nam n m v phía ông và phía Tây t o ra các vùng đ t th p D c theo sông H ng

và sông Ch y g m thành ph - B o Th ng - B o Yên và phía ông huy n V n Bàn thu c các đai đ cao th p h n, đ a hình ít hi m tr , có nhi u vùng đ t đ i tho i, thung l ng, ru ng n c a hình phân chia thành 7 đai đ a hình c b n g m: 100 - 150m; 300 - 500m; 600 - 1000m; 1300 - 1400m; 1700 - 1800m; 2100 - 2200m và

2800 - 2900m Trong đó các đai b c 2, b c 3 v i đ cao t 300 - 1000m, chi m

ph n l n di n tích toàn t nh i m cao nh t là đ nh núi Phan Xi P ng trên dãy Hoàng Liên S n có đ cao 3143m so v i m t n c bi n, đi m th p nh t 80m thu c huy n B o Th ng

2.1.3 M ng l i sông ngòi

Theo quy t đ nh s 1989/Q -TTg ngày 01 tháng 11 n m 2010 c a Th

t ng Chính ph v vi c ban hành Danh m c l u v c sông liên t nh và Quy t đ nh

s 341/Q -BTNMT ngày 23 tháng 3 n m 2012 c a B tr ng B Tài nguyên và Môi tr ng v vi c ban hành Danh m c l u v c sông n i t nh thì trên đ a bàn t nh Lào Cai có 17 sông, su i liên t nh và 62 sông, su i n i t nh Hai h th ng sông chính là sông Thao (H ng) và sông Ch y ch y song song theo chi u d c c a t nh đã

t o thành m ng l i sông, su i trong t nh, v i m t đ trung bình kho ng t 1,5 - 1,7 km/km2; các sông, su i chính trên đ a bàn t nh g m: sông H ng, sông Ch y, su i Sinh Quy n, Ngòi um, N m Thi, Ngòi Bo, su i Nhù Ngoài ra, còn có nhi u sông,

su i nh khác

Sông H ng: Ch y theo h ng t Tây B c xu ng ông Nam, đo n sông ch y

qua t nh chi u dài kho ng 110 km lòng r ng, sâu, đ d c l n, dòng ch y th ng nên

n c th ng ch y xi t, m nh Sông H ng là ngu n cung c p n c chính cho s n

xu t và sinh ho t c a đ a bàn d c theo hai bên sông

Sông Ch y: B t ngu n t Vân Nam - Trung Qu c và ch y d c theo khu v c

phía ông c a t nh o n sông Ch y qua t nh có dài 124 km, lòng sông sâu, h p, d c

l n, nhi u thác gh nh

Ngoài 2 sông l n, các sông ngòi khác tuy nh h n nh ng c ng nh h ng đ n

ch đ thu v n c a t nh nh :

Sông N m Thi b t ngu n t Vân Nam - Trung Qu c ch y vào đ a ph n c a

t nh (khu v c thành ph Lao Cai) lòng sông h p, ít thác gh nh thuy n bè nh có th

đi l i đ c

Ngòi um, Ngòi Bo cùng b t ngu n t vùng núi cao thu c huy n Sa Pa ch y qua huy n Bát Xát và thành ph đ ra sông H ng Ngòi có lòng r ng, sâu ch y u

ph c v t i tiêu và cung c p n c sinh ho t cho nhân dân

Su i Nhù b t ngu n t vùng núi thu c huy n V n Bàn có h ng ch y t ông Nam xu ng Tây B c r i đ ra sông H ng Su i Nhù có lòng r ng, sâu, d c là s

h p thành c a nhi u sông ngòi khác: su i N m Tha, Ngòi Ch , su i Ch n, Ngòi

M , Ngòi Co,

V i h th ng sông su i dày đ c và đ a hình d c t o ra l i th cho phát tri n thu đi n v a và nh Theo quy ho ch phát tri n công nghi p, đ n n m 2020 có trên

110 đi m có th xây d ng thu đi n v i t ng công su t lên đ n 1.100 MW

2.1.4 Tài nguyên thiên nhiên

2.1.4 1 Tài nguyên đ t

Vùng quy ho ch có 5 nhóm đ t v i 15 lo i đ t chính c th nh sau:

- Nhóm đ t phù sa: di n tích 6.896 ha, chi m 1,08% di n tích t nhiên Lo i

đ t này đ c phân b vùng đ a hình b ng ph ng ven các sông và phân b t t c các huy n trên đ a bàn t nh ây là nhóm đ t có hàm l ng dinh d ng khá, r t thích h p v i các lo i cây nông nghi p, đ c bi t là các lo i cây tr ng ng n ngày

- Nhóm đ t đ vàng: di n tích 359.481 ha, chi m 56,31% di n tích t nhiên

Lo i đ t này đ c phân b h u kh p các huy n trên đ a bàn t nh, trong đó t p trung nhi u B o Yên, B o Th ng, V n Bàn ây là nhóm đ t b ng, song nghèo

đ m, lân, giàu, kali, t i, x p, thoát n c t t thích h p v i các lo i cây l y c nh khoai tây, khoai lang, cây đ u đ và các lo i cây công nghi p ng n ngày

- Nhóm đ t mùn vàng đ trên núi: Di n tích 184.182 ha, chi m 28.85% di n tích t nhiên, phân b các huy n: B c Hà, B o Th ng, B o Yên, Bát Xát, M ng

Kh ng, Sa Pa, V n Bàn và thành ph Lào Cai

- Nhóm đ t mùn trên núi cao: Di n tích 44.483 ha, chi m 6,97% di n tích t nhiên, phân b các huy n: B c Hà, B o Th ng, Bát Xát, Sa Pa, V n Bàn và thành

ph Lào Cai

- Nhóm đ t thung l ng do s n ph m d c t : di n tích 5.148 ha, chi m 0,81%

di n tích t nhiên Lo i đ t này phân b các thung l ng nh h p gi a các dãy núi

và phân b t t c các huy n, thành ph ây là lo i đ t đ c hình thành và phát tri n trên s n ph m r a trôi và l ng đ ng c a các lo i đ t nên th ng có đ phì khá,

r t thích h p v i tr ng ngô, đ u đ và cây công nghi p ng n ngày, hi n đang đ c

s d ng đ tr ng lúa

2.1.4 2 Tài nguyên r ng

Toàn t nh hi n có 333.612 ha đ t có r ng g m: r ng t nhiên 259.300 ha chi m 77,7%; r ng tr ng 74.312 ha chi m 22.3% t ng di n tích r ng, trong đó:

r ng tr ng t p trung 5.857 ha, tr ng cây phân tán 698 ha, r ng đ c ch m sóc 23.535 ha, r ng đ c tu b 43.220 ha R ng Lào Cai có vai trò đ c bi t quan

tr ng trong vi c phòng ch ng xói mòn, r a trôi, ng n l ng, l quét và có vai trò phòng h đ u ngu n sông H ng, đi u hoà m c n c các h thu đi n Lào Cai, Yên Bái, b o v vùng h du đ ng b ng B c b Di n tích r ng l n, th m th c v t phong phú và s đa d ng các lo i đ ng v t là l i th đ i v i Lào Cai trong phát tri n công nghi p khai thác, ch bi n lâm s n; du l ch

2.1.4 3 Tài nguyên khoáng s n

Trên đ a bàn t nh Lào Cai đã phát hi n đ c trên 30 lo i khoáng s n phân b

t i hàng tr m m , đi m m khác nhau C th là: