Nhận diện kinh tế tư nhân ở nước ta hiện nay Để phát huy được sức mạnh tổng hợp của các thành phần và các khu vực kinh tế, những năm gần đây Đảng và Nhà nước ta ngày càng chú trọng nhiề
Trang 1ĐẨY MẠNH PHÂT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHĐN
TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI
PROMOTING THE PRIVATE ECONOMY IN THE PROCESS OF WORLD ECONOMY INTEGRATION
VÕ XUĐN TIẾN
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đă Nẵng
TÓM TẮT
Việc phât triển kinh tế tư nhđn trong những năm gần đđy đê được Đảng vă Nhă nước ta đặc biệt chú trọng Đê có nhiều chính sâch được ban hănh vă cũng đê có nhiều nhă nghiín cứu
đề xuất câc giải phâp nhằm khuyến khích khu vực năy phât triển Tuy nhiín, lăm thế năo để phât triển kinh tế tư nhđn mạnh hơn, nhanh hơn, hiệu quả hơn trong điều kiện hội nhập vă toăn cầu hóa kinh tế như hiện nay? Băi viết năy sẽ góp phần giải quyết vấn đề đó
ABSTRACT
Promoting the private economy in recent years has attracted special attention of our Party and Government Many policies have been introduced and many researchers have put forward solutions to boost this sector However, how can the private sector grow more rapidly, more effectively in the today’s process of economic integration and globalization? This paper is to contribute to addressing this issue
1 Nhận diện kinh tế tư nhân ở nước ta hiện nay
Để phát huy được sức mạnh tổng hợp của các thành phần và các khu vực kinh tế, những năm gần đây Đảng và Nhà nước ta ngày càng chú trọng nhiều hơn đêïn việc đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân
Nói đến kinh tế tư nhân thực chất là nói đến khu vực kinh tế tư nhân, khu vực mà về quan hệ sở hữu gồm cả kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân Chúng đều thuộc cùng loại hình sở hữu tư nhân Mặc dầu về mặt lí luận, quan điểm thì kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân là hai thành phần kinh tế khác nhau, khác nhau về trình độ phát triển lực lượng sản xuất và bản chất quan hệ sản xuất Nhưng trong thực tê,ú việc phân định rạch ròi ranh giới đâu là kinh tế cá thể, tiểu chủ đâu là kinh tế tư bản
tư nhân không phải là đơn giản Bởi hai thành phần kinh tế này vận động, phát triển, biến đổi không ngừng cũng như sự ảnh hưởng của các yếu tố thời đại, đặc điểm ngành nghề, lĩnh vực sản xuất Nếu kinh tế cá thể là kinh tế của một hộ gia đình hay một cá nhân hoạt động dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và lao động, không thuê mướn lao động bên ngoài, thì kinh tế tiểu chủ là hình thức tổ chức kinh tế có thuê mướn lao động bên ngoài mặc dầu vẫn dựa trên sở hữu
tư nhân về tư liệu sản xuất và lao động làm thuê Tuy nhiên, quy mô về vốn đầu tư, lao động thì kinh tế tiểu
Trang 2chủ vẫn còn nhỏ Về thành phần kinh tế tư bản tư nhân, mà hình thức tổ chức được thể hiện là các Công
ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần, Doanh nghiệp
tư nhân Kinh tế tư bản tư nhân có quy mô sản xuất lớn,
kĩ thuật sản xuất tiến bộ, công nghệ hiện đại, tuy nhiên vẫn được tiến hành dựa trên tư liệu sản xuất và lao động tư nhân Chính những yếu tố này đã làm cho các loại hình tổ chức sản xuất của kinh tế tư nhân tuy khác nhau nhưng vẫn có chung bản chất, có chung đặc tính - tư nhân
Những năm gần đây, kinh tế tư nhân đã phát triển rộng khắp cả nước; đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế, huy động mọi nguồn lực vào sản xuất, góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu trong nước tăng xuất khẩu, tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, tạo công ăn việc làm
Những kết quả đạt được: Theo báo cáo của Bộ kế hoạch và Đầu tư, năm 2003, doanh nghiệp tư nhân ở ta chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp trong toàn quốc, đóng góp khoảng 26% tổng sản phẩm xã hội, 31% tổng sản lượng công nghiệp, 78% tổng mức bán lẻ, 64% tổng lượng vận chuyển hàng hóa, tạo ra 49% việc làm phi nông nghiệp ở nông thôn Doanh nghiệp tư nhân là nơi có khả năng tiếp nhận phần lớn số lao động mới hàng năm và số lao động dư thừa do sắp xếp lại doang nghiệp nhà nước hay cải cách hành chính, góp phần ổn định và tăng thu nhập cho người lao động, góp phần xóa đói giảm nghèo và ổn định xã hội Kinh tế tư nhân có vai trò đáng kể trong việc gìn giữ và phát triển các ngành nghề truyền thống, tăng kim ngạch xuất khẩu nhất là hàng thủ công mỹ nghệ, chế biến nông sản, thủy sản, hàng may mặc, đồ da Tính đến tháng 6/2003, tổng số doanh nghiệp tư nhân đăng kí kinh doanh lên tới 12 vạn
DN (chưa kể gần 2 triệu hộ kinh doanh cá thể) Trong đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp là 17%; xây dựng 14%; nông nghiệp 14%; trong lĩnh vực dịch vụ là 55% Nhìn chung các doanh nghiệp năng động và thích ứng nhanh với những thay đổi của thị trường, Và quan trọng nhất, đây là trường học kinh doanh thực sự đầu tiên của số đông doanh nhân trước khi tiến tới các quy mô kinh doanh lớn hơn Với những ưu điểm trên, kinh tế tư nhân được coi là một loại hình kinh tế cần được đẩy mạnh phát triển, nhằm thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Tuy nhiên kinh tế tư nhân cũng còn nhiều hạn chế và chứa đựng những yếu tố bất lợi, như:
Trang 3a, Quá trình phát triển kinh tế tư nhân với bản chất vốn có chắc chắn sẽ dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo, ảnh hưởng không tốt đến vấn đề công bằng xã hội
b, Mục tiêu kinh doanh là lợi nhuận, luôn xuất phát từ những chi phí và lợi ích cá nhân để quyết định vấn đề Các cơ sở sản xuất tư nhân sẵn sàng bỏ qua yếu tố tác động xã hội (kể cả khi có hại) để mưu lợi cho cơ sở của mình
c, Tính tự phát trong sản xuất là đặc điểm về xu hướng phát triển của kinh tế tư nhân
d, Do điểm xuất phát thấp cho nên qui mô vốn của các cơ sở sản xuất tư nhân thường rất ít, không đáp ứng nhu cầu sản xuất
2 Hội nhập kinh tế và tính hai mặt của nó
Trong vài thập niên gần đây, hội nhập vào nền kinh tế thế giới đang trở thành một xu thế khách quan, tác động đến hầu hết tất cả các nước và các khu vực trên thế giới Hội nhập kinh tế quốc tế có liên quan trực tiếp với toàn cầu hóa kinh tế, là quá trình đồng hành với toàn cầu hóa Quá trình này vừa thúc đẩy sự giao lưu hợp tác, sự phát triển của lực lượng sản xuất của mỗi nước, vừa đưa lại sự tăng trưởng cao của mỗi nền kinh tế vừa tăng sức ép cạnh tranh và hạ thấp các rào cản cho các chuyển động vốn Kết quả của hội nhập về kinh tế làm cho các quốc gia sẽ nằm trong trạng thái phụ thuộc lẫn nhau nhiều hơn Nền kinh tế của mỗi nước ngày càng trở thành một bộ phận khăng khít của kinh tế thế giới Ví dụ: theo thống kê, trong số các mặt hàng xuất khẩu của Nhật Bản những năm gần đây, có tới 80% là xuất sang Trung Quốc Như vậy, nếu Trung Quốc bất ngờ có sự thay đổi lớn, thì Nhật Bản muốn phục hồi nền kinh tế cũng rất khó khăn Ngược lại, sự phát triển của nền kinh tế Trung Quốc cũng bị phụ thuộc vào Nhật Bản và Mỹ Nhật Bản là người cung cấp cho Trung quốc các sản phẩm có chất lượng cao và các máy móc thiết bị kỹ thuật có nhiều
ưu thế, mà nếu thiếu nó thì nhiều ngành kinh tế Trung Quốc không có tương lai (như ô tô) và nói chung là khó phát triển Còn đối Mỹ, hiện 80% hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ đều là sản phẩm của các xí nghiệp Mỹ được phép sản xuất tại Trung Quốc Chỉ cần Mỹ cắt đứt con đường xuất khẩu hàng tiêu dùng của Trung Quốc sang Mỹ thì nền kinh tế này cũng khó giữ tốc độ tăng trưởng Như vậy, Không một nền kinh tế nào có thể đi lên một cách biệt lập, họ không thể nào phát triển mà không chịu những ràng buộc của những định chế chung
Trang 4của thế giới Thêm vào đó, hội nhập và toàn cầu hoá về kinh tế đã kéo theo nó việc mở rộng giao lưu khoa học công nghệ giữa các quốc gia, sự tham gia của các nước vào việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội có tính toàn cầu
Thực tế cho thấy, phần lớn sự tăng trưởng về sản xuất của các nước trong vài thập niên vừa qua là nhờ vào quá trình hội nhập kinh tế Khi hàng hoá và dịch vụ được trao đổi ngoại thương càng nhiều, thì các công
ty, người tiêu dùng và các quốc gia càng có thể thu được nhiều lợi ích nhờ vào lợi thế kinh tế theo quy
mô, học hỏi thông qua kinh nghiệm thực tế và khả năng phân chia chi phí nghiên cứu trên nhiều đơn vị sản lượng hơn Nhìn chung, nền kinh tế càng mở thì càng tăng trưởng tốt hơn và ổn định hơn nhờ những kĩ năng học hỏi được khi xuất khẩu Với những nước đang phát triển, thì hội nhập kinh tế là con đường thích hợp cho họ đuổi kịp các nước đã phát triển Như vậy, hội nhập kinh tế quốc tế vừa là đòi hỏi khách quan của kinh tế quốc tế nói chung vừa là nhu cầu nội tại của sự phát triển kinh tế của mỗi nước
Là một bộ phận của nền kinh tế thế giới, nước
ta đã tích cực chủ động tham gia ngày càng nhiều hơn vào quá trình hội nhập
Đến nay, ta đã có quan hệ mua bán với hơn 150 quốc gia trên thế giới Vốn của các công ty, tổ chức nước ngoài chiếm khoảng 35 - 40% tổng số vốn đầu tư của toàn xã hội Phần đóng góp từ nguồn vốn FDI chiếm khoảng 13 - 14% GDP
Về xuất nhập khẩu, tổng giá trị xuất khẩu của ta thường chiếm 1/2 GDP, số ngoại tệ chuyển từ nước ngoài về nước do xuất khẩu lao động lên tới 1,2 tỷ USD/năm Rất nhiều mặt hàng có chất lượng cao của Việt Nam (gạo, cà phê, chè, cao su ) được khách hàng nước ngoài ưa chuộng và có chì đứng trên thị trường của nhiều nước, như: hàng hải sản có thị trường Nhật Bản, Hồng Công, Đài Loan, Hàn Quốc; dầu thô có thị trường Australia, Singapore; cao su có Trung Quốc; cà phê có Mĩ, Đức, Nhật Bản Quá trình hội nhập đã góp phần gia tăng đáng kể năng lực tổng hợp của nền kinh tế nước
ta Nhưng cũng phải thấy rằng, khả năng tham gia của Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân còn quá nhỏ bé so với tiềm năng kinh tế cũng như so với kết quả của các nước trong khu vực Ví dụ, kim ngạch xuất khẩu của ta mặc dầu đạt mức tăng bình quân năm khoảng 22%, nhưng tổng kim ngạch trong 5 năm gần đây chỉ đạt khoảng 60 tỷ USD, trong khi một số nước như Malaixia đạt
90 tỷ USD/năm, ở Thái Lan là 60 tỷ USD/năm, Philipin đạt
Trang 525 tỷ USD/năm Sự sai khác này sẽ lớn hơn nếu chúng
ta thiếu những giải pháp có hiệu quả Cũng cần nói thêm, chúng ta đã đạt được một số tiến bộ trong chuyên
môn hoá xuất khẩu, nhưng vẫn chưa thoát khỏi nền tảng nông nghiệp, khoáng sản và lao động giản đơn Do vậy,
rất cần có một chính sách mà trong đó nhấn mạnh cả chuyên môn hoá và cả đa dạng hoá xuất khẩu
Tuy nhiên, hội nhập kinh tế bao giờ cũng đưa lại những khó khăn cho các nền kinh tế
a, Hội nhập kinh tế, toàn cầu hóa sẽ góp phần làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư và tác động xấu đến công bằng xã hội
b, Hội nhập có thể phá hoại sự ổn định của nÒn kinh tế, môi trường, xã hội Khi hội nhập, nếu định hướng và quản lí không tốt, dễ dẫn đến tình trạng phá hoại môi trường sinh thái, nhanh chóng làm cạn kiệt nguồn tài nguyên Không những vậy, các nước chậm phát triển như nước ta dễ bị biến thành b·i rác công nghiệp cho các nước phát triển
c, Hội nhập và toàn cầu hóa về kinh tế làm cho doanh nghiệp phải cần nhiều vốn hơn Trong khi đó các
cơ sở tư nhân, với nhiều lí do của nó, qui mô vốn còn rất hạn chế
d, Bản thân quá trình sản xuất trong khu vực tư nhân đã mang tính tự phát và tính cạnh tranh cao Khi tham gia hội nhập, thì các doanh nghiệp tư nhân phải chấp nhận sự cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn
3 Các vấn đề đặt ra khi phát triển kinh tế tư nhân trong điều kiện hội nhập vào nền kinh tế thế giới
a, Giải quyết vấn đề công bằng xã hội
Gia tăng thêm khoảng cách giàu nghèo, tác động không tốt tới vấn đề công bằng xã hội là kết quả tất yếu của cả hai quá trình trên
Như đã nêu, kinh tế tư nhân trong quá trình cạnh tranh, tích tụ, tập trung sản xuất sẽ dẫn đến sự phân hóa giữa các tâìng lớp dân cư Hội nhập càng làm cho sự phân hóa trên sâu sắc hơn Nền kinh tế mà ở đó kinh tế tư nhân càng phát triển, càng hội nhập thì càng có điều kiện cho quá trình phân hoá trong xã hội, khoảng cách giữa các tầng lớp giàu nghèo càng cách xa Hội nhập kinh tế, toàn cầu hóa sẽ góp phần làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các nước, tác động xấu đến cán cân thanh toán thương mại, làm tăng khoản nợ nần của các nước chậm phát triển Không dừng lại ở
Trang 6đó, hội nhập, toàn cầu hóa càng làm tăng khoảng cách giữa các tầng lớp dân cư trong cùng một nước, làm gia tăng sự bêc lột và bất công trong xã hội Khi xã hội phát triển, đặc biệt, ở thời kì cất cánh, tất yếu sẽ dẫn đến những biến động và điều chỉnh, tạo nên những xung đột nghiêm trọng đối với cơ cấu và tâm lí xã hội truyền thống, nên đây cũng là thời kì cao điểm phát sinh mâu thuẫn xã hội Kinh nghiệm phát triển cho thấy trong thời kì GDP bình quân đầu người tăng từ 1000 USD lên 3000 USD, mức sống của người dân sẽ tăng lên rất nhanh, những đồ dùng cao cấp và bền sẽ bùng nổ và làm tăng thêm khoảng cách giàu nghèo; xã hội sẽ phân tầng rõ nét; hiện tượng thất nghiệp và tiêu cực nhiều hơn; dễî tạo nên các nhân tố bất ổn dẫn đến những nguy cơ xã hội Thêm vào đó, cùng với cuộc cải cách thể chế kinh tế đi vào chiều sâu, quá trình phân tầng xã hội sẽ ngày càng cụ thể hơn, càng đặt ra vấn đề cần giải quyết
Để giải quyết vấn đề nêu trên, kinh nghiệm của nhiều nước có nền kinh tế phát triển đã chỉ ra rằng, cách tốt nhất là cần phải phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ; chú trọng phát triển giáo dục, đặc biệt
ở những vùng có nhiều khó khăn, tạo điều kiện cho mọi người được nâng cao trình độ văn hóa và trình độ nghề nghiệp; tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp và nông thôn, thực hiện công bằng trong chính sách đầu tư phát triển; phát huy hơn nữa vai trò của Nhà nước trong việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội
b, Chú trọng phát triển bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái
Một trong những tác động tiêu cực khi tham gia hội nhập là sự nghèo đi của tài nguyên, xấu đi của môi trường Từ khi mở cửa đến nay tuy đạt được nhiều thành tựu về xây dựng kinh tế nhưng do chất lượng khoa học công nghệ không cao, ý thức bảo vệ môi trường không tốt, đơn thuần chạy theo lợi nhuận nên đã phá hoại môi trường nghiêm trọng, lãng phí tài nguyên
Kinh nghiệm thế giới chỉ ra rằng, trong điều kiện lợi ích và hiệu quả cải cách ngày càng tăng lên thì mâu thuẫn giữa cải cách, phát triển và ổn định ngày càng lộ rõ Làm thế nào để nền kinh tế phát triển lành mạnh liên tục, đối phó với những thách thức khi tham gia hội nhập Đặc biệt khi gia nhập WTO, mở rộng
cơ hội tạo công ăn việc làm, tăng xuất khẩu, giữ gìn ổn định chính trị và xã hội, mà vẫn đảm bảo cân bằng sinh thái, tạo được môi trường phát triển bền vững
Trang 7Mâu thuẫn giữa con người và môi trường là mâu thuẫn một chiều xuất phát từ quá khứ, là tình trạng không thể chấp nhận do khai thác tài nguyên tác động đến môi trường do phương thức tăng trưởng theo lối quảng canh theo diện rộng mà không đầu tư chất xám đúng mức
Do đó nếu không có sự chuyển biến căn bản thì bước phát triển tiếp theo sẽ đi vào bế tắc Vấn đề này càng đặc biệt nghiêm trọng đối với những quá trình sản xuất và tiêu thụ được tiến hành bởi tư nhân và có gây ra ảnh hưởng ngoại lai tiêu cực Các cơ sở tư nhân đơn thuần chạy theo lợi nhuận, sẽ bỏ qua các bất lợi do ảnh hưởng ngoại lai của quá trình sản xuất kinh doanh đó gây ra Nói cách khác, chỉ riêng đặc điểm sản xuất của khu vực tư nhân đã đặt ra vấn đề phải giải quyết tác động của ảnh hưởng ngoại lai Nay quá trình hội nhập (phạm vi của thị trường mở rộng vượt quá phạm vi quốc gia), sẽ làm tăng thêm tính phức tạp, sâu sắc của vấn đề này Như vậy tác động cộng hưởng của phát triển kinh tế tư nhân cũng như hội nhập kinh tế đến vấn đề môi trường và phát triển bền vững gay gắt hơn bao giờ hết Điều này đòi hỏi, tùy trường hợp mà Chính phủ phải đặt ra một mức thuế phù hợp để điều chØnh khối lữüng sản xuất của các doanh nghiệp theo hướng lấy nhu cầu tối ưu xã hội làm chuẩn chứ không phải là nhu cầu thị trường
c, Tăng cường vai trò của Nhà nước trong việc cung cấp thông tin và định hướng phát triển kinh tế
Doanh nghiệp tư nhân thường hoạt động theo mục tiêu hướng nội, trong phạm vi không gian nhỏ Phần lớn các
kĩ năng sản xuất kinh doanh được truyền trong phạm vi gia đình theo kiểu kèm cặp chứ không được đào tạo một cách bài bản chính quy Doanh nghiệp không đủ khả năng thuê chuyên gia có trình độ cao đảm nhiệm các công việc quan trọng Nhiều trường hợp, chủ doanh nghiệp phải tự mình làm tất cả mọi công việc quản lí Có thể thấy, hội nhập làm cho cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhưng việc quản lí ở doanh nghiệp vẫn chưa theo kịp, vẫn còn yếu kém, nhân viên thiếu kĩ năng, thiếu kiến thức tiếp thị, thiếu thông tin Điều đáng nhấn mạnh ở đây là doanh nghiệp thiếu thông tin trong việc tiếp cận thị trường quốc tế về lĩnh vực công nghệ, máy móc thiết
bị Chính thông tin về thị trường trong nước và quốc tế rất hạn chế cùng với sức cạnh tranh yếu kém nên các doanh nghiệp bỏ lỡ nhiều cơ hội kinh doanh, trong nhiều trường hợp còn mang tính quyết định đến sự thành bại của doanh nghiệp Tiến trình hội nhập hiện nay đòi hỏi các doanh nghiệp phải có các thông tin về thị trường đầu vào như thị trường vốn, thị trường lao động, thị trường nguyên vật liệu, thị trường thiết bị - dây chuyền
Trang 8công nghệ; thông tin về môi trường kinh doanh, về thị trường tiêu thụ, thị trường xuất khẩu Các thông tin ở đây không dừng lại ở mặt hàng, quy cách, mĨu mã, chất lượng, mà cả những thông tin về hệ thống luật pháp của các nước đối tác
Có ý kiến cho rằng, các doanh nghiệp tư nhân nói chung còn chưa thật sự năng động trong sản xuất kinh doanh Nhiều doanh nghiệp chưa định hình rõ mặt hàng trong kinh doanh, chưa có chiến lược phát triển xuất khẩu, còn trông chờ, ỷ lại Nhà nước và khách hàng, thiếu chủ động tìm kiếm thị trường và khách hàng Trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu chưa có sự sắp xếp hợp lí và phối hợp một cách nhịp nhàng giữa các doanh nghiệp cùng kinh doanh một loại hàng hoá Từ những vấn đề trên cho thấy, việc cung cấp thông tin cho các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp tư nhân nói
riêng là hết sức cần thiết Bởi lẽ, các thông tin về
thị trường có thể coi như một loại hàng hóa công, càng nhiều người sử dụng càng tốt Tuy nhiên, chi phí cho việc phổ biến các thông tin này lại rất tốn kém Do vậy, đặt ra trách nhiệm của Nhà nước trong việc cung cấp thông tin
Một trong những nội dung của toàn cầu hoá, hội nhập là tăng khối lượng hàng hoá trao đổi giữa các nước Khi khối lượng hàng hoá trao đổi tăng lên, việc buôn bán giữa các nước thay đổi và có sự chuyển dịch
cơ cấu, sẽ dẫn tới sự dịch chuyển mạnh các ngành sản xuất ở các nước Xu hướng chung là sản xuất những ngành kém hiệu quả trong nước giảm đồng thời với tăng khối lượng buôn bán những ngành sản xuất đạt hiệu quả cao hơn Tuy nhiên, ở từng nước, những thay đổi trong sản xuất sẽ khác nhau Ở nước ta, các ngành có tỷ lệ tăng nhanh nhất sẽ là các ngành sử dụng nhiều lao động và nguyên vật liệu như công nghiệp dệt, may
Cho đến nay Nhà nước còn nhiều lúng túng trong việc xác định hướng ưu tiên phát triển sản xuất, chú trọng đến những ngành, những sản phẩm không có khả năng cạnh tranh, như: thép, phân đạm…Theo chúng tôi, chúng ta cần nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ mà chúng ta có lợi thế so sánh, chú trọng vào những ngành giúp ta có khả năng hội nhập kinh tế quốc tế Khắc phục quan điểm muốn sản xuất thay thế nhập khẩu với bất kì chi phí nào, với các biện pháp bao cấp và bảo hộ kém hiệu quả
Nhìn chung, môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp còn nhiều khó khăn, và đó cũng là lí do vì sao các doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh chưa cao, kim
Trang 9ngạch xuất khẩu còn thấp Theo kết quả điều tra của VCCI năm 2000, chỉ có 7% số doanh nghiệp xuất khẩu đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 triệu USD, 13% số doanh nghiệp đạt từ 500 ngàn đến 1 triệu, 51% đạt từ 100 đến 500 ngàn USD, số còn lại đạt dưới 100 ngàn USD Để có thể hội nhập, cần tích cực chủ động nâng cao sức cạnh tranh trên nhiều phương diện, nhiều cấp độ: khả năng cạnh tranh của từng mặt hàng và từng loại dịch vụ, khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh của cả quốc gia
Thực tế những năm qua cho thấy, muốn kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, có hiệu quả, mang tính ổn định, thì Nhà nước nhất thiết phải có định hướng chiến lược rõ ràng Các định hướng có thể thực hiện bằng các chiến lược lựa chọn các ưu tiên phát triển, bằng các chính sách khuyến khích ưu đãi Trong điều kiện của
ta, do điểm xuất phát thấp, khả năng còn hạn chế, cho nên cần áp dụng chiến lược lựa chọn các ưu tiên Có nghĩa là lựa chọn các ngành, lĩnh vực để ưu tiên đầu
tư phát triển Về chính sách, cần xây dựng một hệ thống chính sách đồng bộ, từ các vấn đề môi trưòng, đất đai, đầu tư, tài chính, thuế, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực Bên cạnh đó, Nhà nước cần làm tốt vai trò kiểm soát của mình Khu vực tư nhân phát triển lành mạnh, bền vững, kinh doanh đúng pháp luật chỉ trên
cơ sở Nhà nước làm tốt vai trò kiểm soát, điều chỉnh Việc kiểm soát, điều chỉnh đối với kinh tế tư nhân trong bối cảnh hội nhập có ý nghĩa cực kì quan trọng Bịi lẽ, khi hội nhập, đặc biệt với những mặt hàng xuất khẩu có tác động ngoại lai và có thị trường lớn (gồm nhu cầu trong nước và nhu cầu bên ngoài) Với những mặt hàng có ảnh hưởng ngoại lai (tác động phụ diễn ra ngoài sự mong muốn của người sản xuất hay tiêu dùng), thì chi phí và lợi ích của một cá nhân hay doanh nghiệp khác với chi phí và lợi ích thực sự của xã hội với tư cách là một tổng thể Sự khác nhau này đưa đến kết quả là số lượng hàng hoá do các doanh nghiệp sản xuất khác với số lượng tối ưu về mặt xã hội Trong trường hợp có ảnh hưởng ngoại lai tiêu cực các hoạt động sản xuất có tác động phụ có hại đến môi trường thiên nhiên - xã hội, làm cạn kiệt tài nguyên xã hội sẽ bị tổn thất phúc lợi rất lớn, lớn hơn nhiều so với khi chưa hội nhập Khi giải quyết vấn đề liên kết liên doanh giữa doanh nghiệp tư nhân với các tổ chức nước ngoài cũng vậy, cần tính đến tác động ngoại lai một cách đầy đủ khi xem xét vấn đề Đây chính là vấn đề phát sinh đòi hỏi Nhà nước phải có sự can thiệp một cách mạnh mẽ, nếu không mâu thuẫn về lợi ích giữa khu vực tư nhân và Nhà nước nhất định
Trang 10sẽ nảy sinh, và tính bền vững trong phát triển khó lòng đạt được
d, Về vấn đề vốn đầu tư
Khó khăn lớn nhất đối với kinh tế tư nhân khi tham gia hội nhập là khả năng cạnh tranh còn hạn chế, mà một trong những lí do của nó là thiếu vốn Có thể nói, khu vực này thường xuyên nằm trong tình trạng khó khăn về vốn Phần lớn các doanh nghiệp (90%), đều là những doanh nghiệp vừa và nhỏ với số vốn dưới 5 tỷ đồng Số liệu năm 2003 cho thấy, bình quân vốn của một hộ phi nông nghiệp ít hơn 30 triệu đồng, của trang trại là 94 triệu đồng, của một doanh nghiệp phi nông nghiệp là 3,7 tỷ đồng Trong khi đó, vốn vay từ các ngân hàng thương mại và Quỹ hỗ trợ phát triển còn ít và chiếm tỷ trọng thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển Điều cần nhấn mạnh ở đây, các bất lợi trên thường xuyên xỈy ra trong điều kiện hội nhập, đòi hỏi qui mô sản xuất, qui mô vốn phải lớn Từ đó đặt ra vấn đề nên huy động vốn từ đâu và như thế nào để đáp ứng yêu cầu phát triển
Qua tìm hiểu kinh nghiệm các nước phát triển cùng với thực tiÔn những năm qua cho thấy phải làm tốt việc huy động các khoản tiết kiệm nội địa Các nguồn huy động từ nước ngoài sẽ rất hiệu quả khi nó được xem là khoản bổ sung và sự phát triển về cơ bản phải dựa vào các nguồn vốn trong dân Để phát triển nền tài chính nội địa cần làm tốt công tác tiết kiệm và sau đó là chuyển các khoản tiết kiệm thành vốn đầu
tư Muốn vậy, rất cần thiết phải có những chính sách để khuyến khích tiết kiệm, cải thiện lòng tin của dân chúng đối với hệ thống ngân hàng, sao cho mọi người gửi các khoản tiết kiệm của mình vào ngân hàng càng nhiều càng tốt Ngoài ra, Chính phủ cũng có thể giúp đỡ khu vực tư nhân thông qua nguồn vốn của mình, hoặc vay từ các tổ chức quốc tế Tuy nhiên, sự giúp đỡ của Nhà nước cho khu vực tư nhân về vốn không quan trọng bằng tính ổn định và sự khuyến khích của các chính sách Bảo đảm tính ổn định lâu dài, bền vững trong phát triển luôn là sự mong muốn của khu vực tư nhân đối với Nhà nước
Ngoài những vấn đề nêu trên, tiến trình hội nhập còn đặt ra những thách thức khác mà khu vực tư nhân phải rất cố gắng mới có thể thắng lợi
TĂI LIỆU THAM KHẢO