Báo cáo hướng hoàn thiện pháp luật về dịch vụ tư vấn pháp luật tại việt nam

Hà Hùng Cường, thứ trưởng Bộ tư pháp đ- nêu tầm quan trọng và ý nghĩa của công việc sửa đổi BLDS - bộ luật lớn trong hệ thống pháp luật Việt Nam và đánh giá sự giúp đỡ của Tổ chức hợp tá

hực hiện quan hệ hợp tác giai đoạn

hai giữa Bộ tư pháp Việt Nam và Tổ

chức hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA),

vừa qua tại Hà Nội đ- tổ chức tọa đàm

"Phương pháp luận sửa Bộ luật dân sự

Việt Nam" trong 2 ngày 15 - 16/8/1999

Tham dự tọa đàm về phía Việt Nam có

đại diện các cơ quan chức năng như: Bộ

tư pháp, Toà án nhân dân tối cao, Viện

kiểm sát nhân dân tối cao phía Nhật

Bản có GS Morishima Akio làm trưởng

đoàn chuyên gia và một số giáo sư hiện

đang giảng dạy tại các trường đại học

như: Trường đại học tổng hợp Nagoya,

Trường đại học tổng hợp Gakushuin,

Trường đại học tổng hợp Hitotsubashi,

Trường đại học tổng hợp Meiji

Phát biểu khai mạc buổi tọa đàm, TS

Hà Hùng Cường, thứ trưởng Bộ tư pháp

đ- nêu tầm quan trọng và ý nghĩa của

công việc sửa đổi BLDS - bộ luật lớn

trong hệ thống pháp luật Việt Nam và

đánh giá sự giúp đỡ của Tổ chức hợp tác

quốc tế Nhật Bản trong giai đoạn soạn

thảo BLDS năm 1995 Qua gần 5 năm

thực thi, BLDS Việt Nam đ- điều chỉnh

tương đối có hiệu quả các quan hệ dân sự

trong đời sống x- hội nhưng cũng đ- bộc

lộ những hạn chế nhất định, còn có những

điều khoản bất cập và thiếu tính khả thi

Cách đặt vấn đề và tiếp cận vấn đề của

đoàn chuyên gia Nhật Bản bằng cách nêu

phương pháp luận để sửa đổi BLDS là phù

hợp với sự mong đợi của Việt Nam hiện

nay Kế hoạch sửa đổi BLDS đ- được

Quốc hội chấp nhận và đ- được đưa vào chương trình chính thức của Quốc hội khoá X hoặc đầu khoá XI

Đáp lời khai mạc của TS Hà Hùng Cường, trưởng đoàn chuyên gia Nhật Bản,

GS Akio Morishima đ- cho rằng nhìn từ bên ngoài BLDS Việt Nam còn có một số

điều bất cập khó lí giải trong giai đoạn soạn thảo Nhưng lúc đó do tính khẩn trương trong kế hoạch pháp điển hoá nên

dù có một số điều chưa thật hoàn thiện cần phải sửa trong tương lai nhưng BLDS vẫn phải thông qua Việc ban hành BLDS năm 1995 là tiến bộ lớn đối với x- hội Việt Nam về nhiều phương diện Tại buổi tọa đàm này sẽ thảo luận từ hai phía về cơ

sở phương pháp luận cho việc sửa đổi BLDS theo kế hoạch sửa đổi của phía Việt Nam

Trong ngày đầu tiên phía Việt Nam đ-

có 3 tham luận trình bày tại buổi tọa đàm của TS Đinh Trung Tụng, vụ trưởng Vụ pháp luật kinh tế - dân sự; bà Nguyễn Thuý Hiền, phó vụ trưởng Vụ pháp luật kinh tế - dân sự; TS Hoàng Thế Liên, viện trưởng Viện nghiên cứu khoa học pháp lí

Các tham luận phía Việt Nam đ- khái quát những thực trạng của Việt Nam sau khi ban hành BLDS như nhiều quy định trong Bộ luật còn hạn chế sự thông thoáng của các quan hệ dân sự Các quy

định này lại tập trung vào thẩm quyền của

T

* Trường đại học luật Hà Nội

của các cơ quan hành chính, liên quan

đến nhiều thủ tục, trình tự Trong BLDS

còn quá nhiều các quy định về xin phép,

đăng kí, cho phép nên hướng sửa phải

làm sao giảm tối đa sự can thiệp của các

cơ quan hành chính vào các quan hệ dân

sự

Trong Bộ luật còn nhiều quy định

mang tính nguyên tắc, thiếu cụ thể, nhiều

quy định chỉ có tính chất định hướng,

thiếu định lượng trong khi yêu cầu của

BLDS là phải cụ thể Các văn bản giải

thích chậm ban hành (ví dụ như thế nào là

giá trị lớn, giá trị nhỏ ) đ- gây những

khó khăn, trở ngại cho việc thực thi trong

thực tiễn

Trong Bộ luật cũng còn có nhiều quy

định chồng chéo với luật kinh tế, luật

thương mại, luật đất đai Lí luận ở Việt

Nam cho rằng các ngành luật này tồn tại

độc lập với nhau Vì vậy, trong thực tế đ-

gây khó khăn cho công tác lập pháp và áp

dụng pháp luật, gây ra sự phiền hà cho

các đương sự trong việc lựa chọn pháp

luật áp dụng khi giải quyết tranh chấp

BLDS năm 1995 chưa thể hiện được

những yêu cầu của nền kinh tế thị trường

tại Việt Nam, yêu cầu của xu thế hội

nhập quốc tế hiện nay Một số đối tượng

về sở hữu công nghiệp còn chưa được quy

định Trong phần quan hệ dân sự có yếu

tố nước ngoài còn nhiều vướng mắc khi

áp dụng

Để chuẩn bị cho việc sửa đổi BLDS

đạt kết quả cao, TS Hoàng Thế Liên cho

rằng cần có sự chuẩn bị chu đáo các hoạt

động nghiên cứu phục vụ cho việc sửa

đổi, bổ sung BLDS Đó là tổ chức khảo

sát thực tiễn thi hành BLDS; tổ chức các

buổi tọa đàm, hội thảo về những quy định

còn thiếu tính khả thi; tổ chức sưu tầm

những bản án dân sự điển hình trong việc

áp dụng các quy định của BLDS, phân tích để phát hiện các tồn tại thông qua hoạt động xét xử của toà án; tổ chức rà soát các văn bản hướng dẫn thi hành BLDS; tổ chức sưu tầm những kiến nghị

về sửa đổi, bổ sung với BLDS trong các công trình khoa học đ- công bố và tiến hành tổ chức nghiên cứu một số chuyên

đề nhằm giải quyết những vấn đề về lí luận có liên quan

Tại buổi tọa đàm, GS Akiô Morishima đề nghị: Để sửa đổi BLDS cần thành lập tổ công tác chung và cần có sự

điều tra thực tế x- hội trong việc áp dụng

áp dụng BLDS Pháp luật dân sự một mặt

điều chỉnh các quan hệ x- hội nhưng mặt khác nếu các quy định của pháp luật không phù hợp sẽ không phát huy được hiệu quả Vì vậy, trong quá trình lập pháp phải chú ý đến thực trạng x- hội Giữa pháp luật và thực trạng x- hội (đặc biệt là những tập quán phổ thông) có tính chất song hành Nhiều nhà khoa học đ- nghiên cứu về tính chất song hành này của pháp luật dân sự

Kinh nghiệm ở Nhật Bản cho thấy rằng BLDS Nhật Bản đ- được đưa vào cuộc sống từ hơn 100 năm và luôn được sửa đổi cho phù hợp với thực tế biến đổi của x- hội Nhật Bản Vào năm 1870 khi

du nhập pháp luật của Tây Âu, Nhật Bản

đ- tiến hành điều tra x- hội học về những tập quán dân sự trong toàn quốc để xem xét tập quán nào phù hợp cần được luật hoá, tập quán nào không phù hợp cần loại

bỏ Vì vào thời điểm đó, Nhật Bản cũng

đang đứng trước nguy cơ nếu không làm

được các bộ luật hiện đại sẽ biến thành nước thuộc địa Khi Đài Loan, M-n Châu còn thuộc quyền kiểm soát của Nhật Bản,

thì chính phủ Nhật Bản còn động viên

tiến hành điều tra x- hội học các tập quán

về dân sự cả những nơi này Nếu có thời

gian nên điều tra x- hội học một cách sâu

rộng trong mọi tầng lớp dân cư, vì pháp

luật dân sự gắn bó chặt chẽ với đời sống

x- hội nên cần điều tra kỹ và rộng r-i ở

mọi miền đất nước

Sau khi nêu một số kinh nghiệm của

Nhật Bản trong việc sửa đổi BLDS, GS

Akiô Morishima nêu tính cấp thiết của

việc sửa đổi BLDS ở Việt Nam Việt Nam

đổi mới từ 1986 nhưng hiện nay đang

đứng trước sức ép của hội nhập, của toàn

cầu hoá thì vấn đề càng m-nh liệt hơn

nếu không có BLDS hoàn chỉnh Việc

khảo sát, điều tra x- hội học cần tập trung

chú ý:

- Khi có tranh chấp xảy ra thì người ta

thoả thuận giải quyết như thế nào để sau

này có cơ sở đưa x- hội học vào luật

pháp Phạm vi điều chỉnh cần xác định

trước để định hướng phương pháp điều tra

phù hợp

- Điều tra có tính chất pháp luật nhằm

nghiên cứu thực trạng x- hội để giải thích

bằng pháp luật Nếu thực trạng x- hội như

thế này thì phải vận dụng luật như thế nào

là phù hợp Pháp luật luôn va chạm với x-

hội nên các chủ thể ứng xử như thế nào

(hiệu quả điều chỉnh) là điều cần biết

đến

- Điều tra cho công tác lập pháp cần

làm rõ mục đích luật muốn ban hành là

luật gì? bản chất pháp lí và mục đích của

việc ban hành luật đó? Cần điều tra để

tìm hiểu trên diện rộng để hiểu rõ mong

muốn của người dân và các cơ quan áp

dụng pháp luật

Công tác điều tra bằng phương pháp

x- hội học phải đạt được các mục đích:

Trong thực tế cuộc sống luật được vận dụng như thế nào? Vấn đề gì còn nổi cộm? quy định nào của pháp luật còn chưa phù hợp, bất cập và đối lập với x- hội cần loại bỏ? Cần nghiên cứu thực trạng x- hội và nghiên cứu chức năng của luật dân sự trong điều kiện của nền kinh

tế thị trường Do đó, điều tra để nắm bắt

được các quy định nào cần giữ lại và quy

định nào cần sửa đổi cho phù hợp với x- hội Việt Nam khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hoá Việc có đưa các quy luật của nền kinh tế thị trường vào BLDS của Việt Nam hay không do Việt Nam quyết định Đây cũng là cơ hội khi sửa đổi BLDS

Trong quá trình sửa đổi BLDS cần xác

định vị trí của BLDS trong hệ thống pháp luật hiện hành BLDS theo thông lệ được coi là luật cơ bản của luật tư điều chỉnh quan hệ giữa cá nhân với nhau và với các chủ thể khác Theo xu thế chung hiện nay, với tính chất là luật cơ bản, các nước không phân biệt hợp đồng dân sự hay hợp

đồng kinh tế, hợp đồng thương mại Hiện nay Trung Quốc cũng đ- ban hành luật hợp đồng và áp dụng chung cho tất cả các loại hợp đồng Nếu là chủ thể đặc biệt hoặc những giao dịch đặc biệt sẽ quy

định trong các luật riêng Các công ty hoặc cá nhân có đăng kí kinh doanh hoặc thực hiện mục đích kiếm lợi nhuận chỉ cần quy định trong luật đặc biệt Như vậy, luật dân sự cần quy định phạm vi điều chỉnh với tất cả các loại hợp đồng và lấy luật dân sự làm chuẩn mực Trong BLDS cần quy định các nguyên tắc cơ bản nhất của hợp đồng như thế nào là cam kết thoả thuận, vấn đề thực hiện hợp đồng và những hậu quả pháp lí

Khi sửa đổi nên chăng sắp xếp lại vị

trí các luật hiện hành liên quan đến luật

dân sự, rà soát lại các đối tượng điều

chỉnh của các luật này để sắp xếp lại cho

hợp lí Để có kế hoạch sửa đổi phù hợp

cần xác định lĩnh lực nào cần sửa đổi?

luật dân sự đang được áp dụng trong lĩnh

vực nào là chính, có phát huy được tác

dụng trong điều kiện nền kinh tế thị

trường hay không và những điều nào còn

bất cập? cần tổ chức các hội thảo để xem

xét ý kiến từ các góc độ sử dụng luật của

các chủ thể và trong việc áp dụng luật để

giải quyết tranh chấp của các cơ quan nhà

nước có thẩm quyền

Trong phần trình bày của các giáo sư

Nhật Bản về một số vấn đề cụ thể trong

BLDS Việt Nam, GS Nomura đ- thuyết

trình chế định quyền sở hữu trong BLDS

Việt Nam Các quy định về quyền sở hữu

trong BLDS có hai phần quy định: Một

phần là những quy định chung (không

nhằm mục đích đem lại hiệu quả cụ thể)

và một phần là các quy định cụ thể Luật

của Nhật Bản và một số nước không quy

định như vậy, vì rằng muốn áp dụng cần

có luật đặc biệt kèm theo để cụ thể hoá

Đây là bất cập về đăng kí quyền sở hữu

mà TS Đinh Trung Tụng đ- nêu Trong

phần quy định cụ thể còn có những điều

luật trừu tượng, chung chung không sáng

tỏ cần phải có sự giải thích mới có thể áp

dụng được ở Nhật Bản, BLDS được ban

hành từ năm 1897 khi x- hội có biến đổi

cũng cần có sự giải thích phù hợp để tiện

lợi việc vận dụng và áp dụng

Để chế định sở hữu phát huy được

hiệu quả đối với nền kinh tế x- hội cần

sửa đổi luật để việc đăng kí tài sản được

thuận tiện Mục đích của việc đăng kí tài

sản (nhất là đối với bất động sản) là nhằm

thông báo công khai cho mọi người biết

ai là chủ sở hữu tài sản đó Đây là cơ sở bảo đảm sự an toàn cho các giao dịch Những người tham gia giao dịch có thể kiểm tra quyền sở hữu tài sản của đối tác tại những cơ quan nhà nước có thẩm quyền Tài sản có thể được đăng kí theo người hoặc đăng kí theo vật

GS Matsumoto thuyết trình về chế

định hợp đồng trong BLDS Việt Nam Tại Nhật Bản, luật thương mại được coi là luật đặc biệt của luật dân sự Để tránh việc phức tạp trong áp dụng, kinh nghiệm của Nhật Bản là trong BLDS chỉ quy định một loại hợp đồng và áp dụng chung cho tất cả các loại hợp đồng Nếu quy định như BLDS Việt Nam hiện nay cần quy

định cụ thể hơn nguyên lí của hợp đồng

và bỏ hợp đồng vận chuyển, bảo hiểm vì nó mang tính chất thương mại Việc tồn tại hai loại toà án xét xử (toà kinh tế

và toà dân sự) sẽ gây phức tạp và bất lợi cho người dân Kinh nghiệm ở Nhật Bản

và một số nước khác là chỉ có một toà chuyên trách, dù rằng áp dụng luật dân sự hay luật thương mại Nếu giữ nguyên các quy định như hiện nay cần định nghĩa rõ hơn thể nào là vụ việc dân sự và thương mại để nhân dân và người nước ngoài hiểu Tuy nhiên, trong BLDS Việt Nam

có quy định tại khoản 2 Điều 406 về giải thích hợp đồng là điểm tiến bộ so với luật của Nhật Bản Trước đây tại Nhật Bản cũng dự kiến quy định tương tự như vậy nhưng đ- bị giới kinh doanh phản đối

Về vấn đề quyền của Nhà nước đối với hợp đồng, BLDS và Luật thương mại Việt Nam đ- ghi nhận nhiều điều khoản Nhưng trong nền kinh tế thị trường, người

ta chỉ chú ý đến nguyên tắc tự do khi giao kết hợp đồng Về nguyên tắc, khi hợp

đồng đ- tuân thủ những quy định cơ bản

của BLDS luôn được bảo vệ Dù sao các

bên tham gia giao dịch cũng có quyền tự

do định đoạt Việc quy định các hình thức

của hợp đồng không phải là công cụ để

Nhà nước quản lí mà nhằm mục đích tạo

sự tiện lợi cho người dân Nhà nước thực

hiện chức năng quản lí bằng luật hành

chính như quy định ngành nghề nào, loại

giao dịch nào cần phải có giấy phép của

Nhà nước mới được coi là hợp pháp

Phương thức quản lí kinh tế nên chỉ quy

định trong luật hành chính mà không nên

quy định trong luật dân sự, thương mại

Trong luật của Nhật Bản còn ghi nhận

nhiều quy định nhằm mục đích bảo vệ

quyền lợi của người tiêu dùng và các quy

định này đang có chiều hướng tăng Để

bảo vệ người tiêu dùng, tác giả thuyết

trình cho rằng thời gian yêu cầu tuyên bố

giao dịch dân sự vô hiệu một năm như

quy định tại Điều 145 BLDS Việt Nam là

quá ngắn Để bảo vệ người tiêu dùng,

trong luật của Nhật Bản quy định này là

vô thời hạn; việc yêu cầu tuyên bố huỷ bỏ

hợp đồng là 5 năm Ngoài ra các quy định

về vi phạm các điều pháp luật cấm, trái

đạo đức x- hội sẽ bị coi là vô hiệu, tài sản

giao dịch bị tịch thu sung công quỹ nhà

nước cần có sự xem xét lại xem có phát

huy được hiệu quả trong thực tế hay

không

GS Niimi thuyết trình về vấn đề bảo

vệ người thứ 3 trong các giao dịch dân sự

Quy định này được quy định tại Điều 147

BLDS Việt Nam nhưng tác giả cho rằng

còn thiếu cụ thể vì trong thực tế người thứ

ba tham gia giao dịch dân sự rất đa dạng

Điều 147 BLDS Việt Nam chỉ áp dụng

khi có sự vô hiệu của giao dịch dân sự

còn những trường hợp giao dịch dân sự

không có sự vô hiệu thì sẽ giải quyết như

thế nào là điều mà BLDS Việt Nam chưa

dự liệu Vì rằng, khi hợp đồng vô hiệu có thể có nhiều trường hợp sẽ xảy ra nhưng người thứ ba dù ngay tình cũng chỉ được bảo vệ trong những trường hợp nhất định Quy định như vậy nhằm giáo dục tính thận trọng cho người thứ ba khi tham gia các giao dịch dân sự

Sau khi các chuyên gia Nhật Bản trình bày một số quan điểm của mình, các luật gia Việt Nam đ- tham gia thảo luận sôi nổi về những vấn đề đ- được đưa ra tại buổi tọa đàm Các vấn đề liên quan đến việc áp dụng luật cũng như thông qua luật của cơ quan có thẩm quyền cũng được trao đổi cởi mở và thẳng thắn ý kiến của các luật gia Ngô Bá Thành, Chu Hải Thanh, Nguyễn Ngọc Điện trong tọa đàm cùng với các ý kiến khác đ- gợi mở nhiều vấn đề cần được xem xét khi sửa đổi BLDS năm 1995

Chiều ngày 17/8/2000 tại Trường đại học luật Hà Nội, đoàn chuyên gia Nhật Bản cũng có cuộc thăm x- giao và hội

đàm với Hiệu trưởng nhà trường PGS

TS Lê Minh Tâm Hiệu trưởng Trường đại học luật Hà Nội đ- thân mật tiếp đoàn chuyên gia Nhật Bản Cùng tham gia hội

đàm với Hiệu trưởng còn có chủ nhiệm một số khoa chuyên môn và toàn thể giảng viên bộ môn luật dân sự Hai bên

đ- trao đổi những vấn đề liên quan đến nội dung cần sửa đổi trong BLDS và những kinh nghiệm của Nhật Bản về sự sửa đổi này Buổi hội đàm và trao đổi diễn ra trong không khí cởi mở, thân thiện và hữu nghị đ- để lại những ấn tượng tốt đẹp./