Chiến lược phát triển giáo dục đào tạo nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá của nước ta hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU Trong thời đại ngày nay, thời đại mà khoa học đã thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, với sự phát triển mạnh mẽ của nhiều ngành khoa học và công nghệ hiện đại, với

K IL

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời đại ngày nay, thời đại mà khoa học đã thực sự trở thành

lực lượng sản xuất trực tiếp, với sự phát triển mạnh mẽ của nhiều ngành

khoa học và công nghệ hiện đại, với hàm lượng chất sáng ngày càng chiếm

tỷ lệ cao trong mỗi sản phẩm làm ra, con người càng tỏ rõ vai trò quyết định

của nó trong tiến trình phát triển của xã hội của lịch sử nhân loại Biện

chứng của sự phát triển trong thời đại ngày nay đang đòi hỏi con người phải

bộc lộ đầy đủ hơn nữa “sức mạnh bản chất người” của mình một cách hiện

thực và sinh độnh hơn, phong phú và đa dạng hơn, văn hoá và trí tuệ hơn với

những cá tính độc đáo và những phẩm chất năng động sáng tạo của con

người hiện đại Do vậy trong thời đại ngày nay khi nói con người là nguồn

lực quan trọng nhất của sự phát triển xã hội , tiến bộ lịch sử, thế giới tinh

thần của con người được coi là tinh hoa của lịch sử văn minh, văn hoá, là giá

trị của mọi giá trị, là cội nguồn của mọi sự phát triển

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới hơn lúc nào hết chúng ta cần phải

hiểu sâu sắc những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyết định của nhân tố con

người Do vậy để tiến hành công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá thì một

nước đang ở trình độ thấp, kém phát triển như nước ta không thể không xây

dựng một chính sách phát triển lâu bền, nâng cao dần chất lượng của người

lao động, phát huy được nhân tố con người để phục vụ tốt nhất cho sự

nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

K IL

O B

O O

K S

.C O

I_Nhân tố con người trong lực lượng sản xuất

1_Lực lượng sản xuất

a_Khái niệm và cấu trúc lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự

nhiên trong quá trình sản xuất Lực lượng sản xuất thể hiện năng lực thực

tiễn của con người trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất Lực lượng

sản xuất bao gồm người lao động với kỹ năng lao động của họ và tư liệu sản

xuất, trước hết là công cụ lao động Trong qúa trình sabr xuất, sức lao động

của con người và tư liệu sant xuất, trước hết là công cụ lao động, kết hợp với

nhau tạo thành lực lượng sản xuất

Trong các yếu tố của lực lượng sản xuất, “lực lượng sản xuất hang

đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người lao động” Chính người lao

động là chủ thể của quá trình lao động sản xuất, với sức mạnh và kỹ năng

lao động của mình, sử dụng tư liệu lao động, trước hết là công cụ lao động

để sản xuất ra của cải vật chất Cùng với quá trình lao động sản xuất, sức

mạnh và kỹ năng lao động của con người ngày càng được tăng lên, đặc biệt

là trí tuệ của con người không ngừng phát triển, hàm lượng trí tuệ của lao

động ngày càng cao Ngày nay, với cuộc cách mạng khoa học và công nghệ,

lao động trí tuệ ngày càng đóng vai trò chính yếu

Cùng với người lao động công cụ lao động cũng là một yếu tố cơ bản

của lực lượng sản xuất, đóng vai trò quýêt định trong tư liệu sản xuất Công

cụ lao động do con người sang tạo ra, là “sức mạnh của tri thức đã được vật

thể hoá”, nó “nhân” sức mạnh của con người trong quá trình hoạt động sản

xuất Cùng với quá trình tích luỹ kinh nghiệm, với những phát và sang chế

kỹ thụât, công cụ lao đông không ngừng được cải tiến và hoàn thiện không

ngừng công cụ lao động đã làm bíên đổi toàn bộ tư liệu sản xuất Xét đến

K IL

O B

O O

K S

.C O

cùng, đó là nguyên nhân sâu xa của mọi biến đổi xã hội Trình độ phát triển

của công cụ lao động la thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con

người, là tiêu chuẩn phân bệt các thời đại xuất hiện đại kinh tế trong lịch sử

b_ Đặc điểm của sự phát triển lực lượng sản

Trong sự phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học đóng vai trò

ngày càng to lớn Sự phát triển của khoa học gắn liền với sản xuất và là động

lực mạnh mẽ thúc đẩy sản xuất phát triển Ngày nay khoa học đã phát triển

đến mức trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sản

xuất, trong đời sống và trở thành “lực lượng sản xuất trực tiếp” Những phát

minh khoa học trở thành điểm xuất phát ra đời những ngành sản xuất mới,

những máy móc thíêt bị mới, công nghệ mới, nguyên vật liệu mới, năng

lượng mới Sự thâm nhập ngày càng sâu của khoa học vào sản xuất đã làm

cho lực lượng sản xuất có bước phát triển nhảy vọt, tạo thành cuộc cách

mạng khoa học và công nghệ hiện đại Yếu tố trí lực trong sức lao động hịên

đại không còn là kinh nghịêm và thói quen của họ và là tri thức khoa học

Có thể nói: khoa học và công nghệ hiện đại là đặc trưng cho lực lượng sản

xuất hiện đại

2 Con người trong lực lượng sản xuất

a Nhân tố con người

Chúng ta đều biết, với học thuyết duy vật về lịch sử của mình, các nhà

sáng lập chủ nghĩa mác đã khẳng định tiến trình phát triển lịch sử của xã hội

loài người là quá trình lịch sử tự nhiên, là sự thay thế lẫn nhau của các hình

thái kinh tế - xã hội ,hình thái kinh tế - xã hội cũ được thay thế bởi hình thái

kinh tế xã hôị mới cao hơn Bằng hoạt động cải tạo thế giới, hoạt động thực

tiễn của mình, mà còn sáng tạo ra lịch sử của chính mình lịch sử xã hội loài

người

K IL

O B

O O

K S

.C O

Từ thời cổ đại đến nay, vấn đề con người luôn giữ vị trí quan trọng

trong các học thuyết triết học Triết học cổ đại coi con người là tiểu vũ trụ ,

bản chất con người là bản chất của vủ trụ Con người là vật cao quý nhất

trong trời đất , là hoa của đất ,là chúa tể của muôn loài, chỉ đứng sau có thần

linh Con người được chia thành phần hồn và phần xác

Chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo cho rằng phần hồn là do thượng đế

sinh ra và quy định , chi phối phần xác ,linh hồn con người là bất tử Các học

thuyết triết học duy tâm tuyệt đối hoá hoạt động của đời sống tinh thần , coi

toàn bôi thế giới tinh thần bao gồm tư tưởng tình cảm , khát vọng của con

người như một thực thể bị chia cắt khỏi quá trình tâm sinh học Các quan

niệm duy tâm về bản chất của con người tìm thấy sự hoàn thiện của mình

nhiều kiến giải có giá trị về vấn đề con người mặc dù hệ thống triết học là

hiên thâm của ý niệm tuyệt đối , đời sống con người chỉ được xem xét về

mặt tinh thần Song He- ghen cũng là người đầu tiên thông qua việc xem xét

cơ chế hoạt động của đời sống tinh thần mà phát hiện ra quy luật về sự phát

triển của đời sống cá nhân Phơ-bách sau khi đoạn tuyệt với chủ nghĩa duy

tâm He-ghen đã phê phán tính siêu tự nhiên , phi thể xác trong quan niệm

con người của triết học He- ghen Phơ-bách quan niệm con người là sản

phẩm của tự nhiên, có bản tính tự nhiên ,là con người sinh học trự quan, bị

phụ thuộc váo hoàn cảnh Phơ-bách chứng minh mối liên hệ không chia cắt

được của tư duy với những quá trình vật chất diễn ra trong cơ thể con người

Nhìn chung , các quan điểm triết học nói trên đều xem xét con người

một cách trừu tượng do đó đã đi đến những cách lý giải cực đoan phiến diện

Chủ nghĩa Mác đã kế thừa khắc phục những mặt hạn chế , đồng thời phát

triển những quan nịêm về con người đã có tring các học thuyết triết học

trước đây để đi tới quan nệm về con người hiên thực,con người hoạt động

K IL

O B

O O

K S

.C O

thực tiễn cải tạo tự nhiên và xã hội Với tư cách là con người hiện thực, con

người vừa là sản phẩm của tự nhiên và xã hội Hay nói cách khác , chủ nghĩa

Mác xem xét con người như một thực thể sinh học xã hội.Bản chất con

người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội, Mác đã nhận thấy lao động đóng

vai trò quyết định trong việc phân địng ranh giới giữa con người và động

vật Vì lao động là hoạt động xã hội nên mọi sự khác biệt giữa con người và

động vật đều là kết quả của cuộc sống con người trong xã hội Cá nhân là

thực thể xã hội và bản chất của con người có tính lịch sử cụ thể Điều đó

quy định sự khác nhau của con người trong các thời đại khác nhau, sư khác

nhau này tuỳ thuộc vào sự phát triển của xã hội , sự thay đổi các quan hệ xã

hội và giao tiếp Bản chất con người là tổng hoà các quan hệ xã hội trong

hiện tại mà cả trong quá khứ:

Bản chất chung nhất , sâu sắc nhất vủa con người là tổng hoà mối

quan hệ giữa người và người trong xã hội diễn ra trong hiện tại và cả trong

quá khứ

Bản chất của con người không phải là cố định , bất biến mà có tính

lịch sử cụ thể.Không thể hiểu bản chất con người bên ngoài mối quan hệ

giữa cá nhân và xã hội

Con người là sản phẩm của tự nhiên , là kết quả của sự tiến hoá lâu

dài của giới hữu sinh Con người tự nhiên là con người sinh học mang bản

tính sinh vật Cái sinh học trong con người quy định sự hình thành những

hiện tượng và quá trình tâm lý trong con người là điều kịên quyết định sự

tồn tại của con người Song con người không phải là động vật thuần thuý

như các động vật khác mà là một động vật có tính chất xã hội với tất cả nội

dung văn hoá lịch sử của nó

K IL

O B

O O

K S

.C O

Con người là sản phẩm của xã hội , là con người xã hội mang bản tính

xã hội Con người chỉ có thể tồn tại một khi con người tiến hành lao động

sản xuất ra của cải vật chất thoả mãn nhu cầu sinh học của mình Lao động

sản xuất là yếu tố quyết định hình thành con người và ý thức.Chính lao động

đã quy định bản chất xã hội của con người, quy định cái xã hội của con

người cà xã hội lại quy định sự hình thành cá nhân và nhân cách Vì con

người là sản phẩm của tự nhiên và xã hội cùng các quy luật biến đổi của

chúng Con người chỉ có thể thống trị tự nhiên nếu biết tuân theo và nắm bắt

các quy luật của bản thân giới tự nhiên Con người không những là sản phẩm

của xã hội mà còn là chủ thể cải tạo xã hội.bằng hoạt động lao động sản xuất

, con người sáng tạo toàn bộ nền văn hoá vật chất và tinh thần Mặc dù tự

nhiên và xã hội đều vân động theo những quy luật khách quan nhưng trong

quá trình hành động ,con người luôn luôn xuất phát từ nhu cầu , động cơ và

hứng thú , theo đuổi những mục đích nhất định và do đó đã tìm cách hạn chế

hay mở rộng phạm vi tác dụng của quy luật cho phù hợp với nhu cầu và mục

đích của mình

b_Vai trò con người trong lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự

nhiên trong quá trình sản xuất.Lịch sử xã hội là sự tíêp tục lịch sử của tự

nhiên Chỉ có quan hệ với tự nhiên và quan hệ với nhau con người mới làm

nên lịch sử của mình Nhưng chính quá trình quan hệ với giới tự nhiên con

người đã cải biến giới tự nhiên Thông qua hoạt động của mình , con người

làm cho lịch sử xã hội và lịch sử tự nhiên gắn bó,quy định lẫn nhau.Sự gắn

bó quy định lẫn nhau đó phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội mà tiêu

chí để đánh giá nó là phương thức sản xuất cách thức sản xuất của cải vật

chẩt trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định của con người Mỗi phương thức

K IL

O B

O O

K S

.C O

sản xuất khác nhau sẽ có những công cụ lao động khác nhau để khai thác

giới tự nhiên,sẽ có những mục đích tiến hành sản xuất khác nhau.Khi công

cụ lao động thay đổi, khi mục đích sản xuất của mỗi chế độ thay đổi thì tính

chất của mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội cũng thay đổi.ngày nay , mặc

dù con người đã đạt đến đỉnh cao trong sản xuất là nền đại công nghịêp cơ

khí tự động hoá, nhưng dưới chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa chế độ

lấy lợi nhuận làm mục đích thì con người coi tự nhiên không chỉ là môi

trường sống mà chủ yếu là đối tượng để khai thác, chiếm đoạt nhằm đạt

được mục đích của mình

Trong lực lượng sản xuất con người đóng vai trò hàng đầutrongcác

yếu tố của lực lượng sản xuất “lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể

nhân loại là công nhân là người lao động” Chính người lao động là chủ thể

của quá trình lao động sản xuất , với sức mạnh và kỹ năng lao động của

mình , sử dụng tư liệu lao động ,trước hết là công cụ lao động ,tác động vào

đối tượng lao động để sản xuất ra của cải vật chất Cùng với quá trình lao

động sản xuất , sức mạnh và kỹ năng lao động của con người ngày càng

được tăng lên, đặc biệt là trí tuệ của con người không ngừng phát triển hàm

lượng trí tuệ của lao động ngày càng cao Ngày nay với cuộc cách mạng

khoa học và công nghệ lao động trí tuệ ngày càng đóng vai trò chính yếu

II- Chiến lược phát triển giáo dục đào tạo nguồn nhân lực trong sự

nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá của nước ta hiện nay

1 Vai trò con người trong sự nghịêp công nghiệp hoá hiện đại hoá

a Vai trò công nghịêp hoá hiện đại hoá

Đối với nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội thì

việc xây dựng cơ sở vật chất cho nền sản xuẩt lớn hịên đại là một nhiệm vụ

to lớn và một yêu cầu khách quan bởi vì cơ sở vật chất kỹ thuật công nghệ

ngày càng cao hơn, hiện đại hơn, điều đó không chỉ dừng lại ở chỗ những

K IL

O B

O O

K S

.C O

yếu tố của cơ sở sản xuất được cơ khí hoá mà trình độ công nghệ phải tiên

tiến và thường xuyên được đổi mới Công nghiệp hoá hịên đại hoá chính là

con đường và bước đi tất yếu để tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật trong nền sản

xuất hịên đại Công nghiệp hoá hịên đại hoá làm thay đổi căn bản kỹ thuật

công nghệ sản xuất tăng năng xuất lao động Công nghiệp hoá chính là thực

hiện xã hội hoá về mặt kinh tế kỹ thuật tăng trưởng và phát triển kinh tế với

tốc độ cao, góp phần ổn định ngày càng nâng cao đời sống vật chất và văn

hoá của mọi thành viên trong cộng đồng xã hội.Công nghiệp hoá hiện đai

hoá phát triển mối quan hệ kinh tế giữa các ngành vùng trong phạm vi một

nước và giữa các nước với nhau, nó nâng cao trình độ quản lý kinh tế của

nhà nước, nâng cao khả năng tích luỹ mở rộng sản xuất làm xuất hiện ngành

nghề mới để từng bước giải quyết những nhu cầu về việc làm cho người lao

động.Công nghiệp hoá hiện đại hoá không ngừng nâng cao vai trò của nhân

tố con người trong nền sản xuất đặc biệt trong nền sản xuất lớn hiện đại kỹ

thuật cao Chỉ trên cơ sở thực hiện tốt công nghiệp hoá hiện đại hoá mới có

khả năng thực hiện và quan tâm đầy đủ đến sự phát triển tự do và toàn diện

nhân tố con người làm cho con người trở lên hiện đại nắm bắt được những

tiến bộ mới

Thực chất của quá trình công nghịêp hoá, hiện đại hoá là tạo ra một

nền sản xuất lớn hiên đại với mục tiêu cuối cùng là phát triển con người toàn

diện và con người ở đây không chỉ hiểu với tư cách là công dân trong xã hội,

một cá nhân trong tập thể của một cộng đồng Đó không chỉ là những người

lao động có trình độ mà còn là những công dân yêu nước Trong cơ chế quản

lý cơ chế kế hoạch hoá tập chung quan liêu bao cấp của xã hội thời kỳ trước

đã kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất đồng thời tạo ra những mối

quan hệ sản xuất không phù hợp dẫn đến tình trạng kém phát triển kinh tế

cuộc sống cuả người lao động đảm bảo trong khi nhu cầu của con người

K IL

O B

O O

K S

.C O

ngày càng phát trỉên do đó đó đòi hỏi phải có một cơ chế quản lý mới một

môi trường xã hội mới để đáp ứng nhu cầu lợi ích và các mối quan hệ xã hội

ngày càng phát triển của con người và công nghiệp hoá hiện đại hoá là một

bước đi tất nhiên và mang tính khách quan để tạo ra một nền sản xuất hiện

đại vì một cộng đồng ngày mai.Công nghiệp hoá hiện đại hoá không chỉ xuất

phát từ yếu tố con người mà do con người tạo nên và chỉ khi nào có nguồn

nhân lực mới thành công bởi như đã phân tích ở trên con người là chủ thể

của mọi hoạt động sản xuất vật chất hiên đại, trang bị kỹ thuật và công nghệ

tiên tiến cho ngành kinh tế quốc dân chỉ có thể thực hiện trên cơ sở đội ngũ

người lao động, các cán bộ đầu ngành, chính sách phát triển cuả đảng và nhà

nước Tóm lại việc đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá là bước đi tất

yếu trong đó phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát

triển nhanh bền vững của nền kinh tế đất nước đồng thời gắn tăng trưởng

kinh tế với việc cải thiện đời sống nhân dân

b Vai trò nguồn nhân lực

Khi chiến lược phát triển của nước ta được xác định là “đẩy mạnh

công nghiệp hoá hiện đại hoá” theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm mục

tiêu “dân dàu nước mạnh xã hội công bằng văn minh” thì vấn đề xác định

đúng và huy động có hiệu quả những nguồn lực vốn có và có thể tạo ra trong

tiến trình phát triển càng trở lên quan trọng Khi xác định được chiến lược

phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay, đảng ta đã chỉ rõ những ngùôn

lực làm cơ sở cho việc thực hành thành công sự nghiệp công nghiệp hoá

hiện đại hoá đất nước là: Nguồn lực con người việt nam, nguồn lực tự nhiên

cơ sở vật chất tiềm lực khoa học kỹ thuật vốn có các nguồn lực ngoài nước

và kinh nghiệm quản lý.Lịch sử phát triển chân chính của xã hội loài người

là lịch sử phát triển của con người, do con người, vì con người con người

làm ra lịch sử của chính mình và là động lực của lịch sử đó Khi khẳng định

K IL

O B

O O

K S

.C O

chân lý vĩnh hằng đó, các nhà sáng lập chủ nghĩa mác- lênin đã đồng thời

chỉ rõ, xu hướng chung của tiến trình phát triển lịch sử được quy dịnh bởi sự

phát triển của lực lượng sản xuất do con người và những công cụ sản xuẩt,

bao gồm con người và những công cụ sản xuất do con người tạo ra

Sự phát triển của lực lượng sản xuất phản ánh trình độ phát triển của

xã hội qua việc con người khai thác và sử dụng nguồn lực tự nhiên để xây

dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho hoạt động sinh tồn phát triển của chính con

người và quyết định quan hệ của con người với con người trong sản xuất

Vai trò và tầm quan trọng của nguồn nhân lực đối với phát triển và tăng

trưởng ngày càng được khẳng định, trong tất cả các quốc gia trên thế giới và

đặc biệt là ở việt nam ở nước ta, nguồn nhân lực còn được nhấn mạnh là yếu

tố nội lực quan trọng nhất để xây dựng đất nước Tuy nhiên sức mạnh của

nguồn nhân lực này lại bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố khác nhau trong đó

giáo dục đào tạo đóng vai trò quyết định hàng đầu

2_Giáo dục đào tạo nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá

hiện đại hoá ở nước ta

a_Nguồn nhân lực nước ta hiện nay

Dân số nước ta thuộc loại dân số trẻ và tốc độ tăng nguồn dân số đến

độ tuổi lao động là rất cao, trong khi nền kinh tế chưa phát triển lại mất cân

đối nghiêm trọng làm nảy sinh hai vấn đề: Tăng năng suất lao động và giải

quyết việc làm cho những người lao động trở lên hết sức bức thiết Trong

khi đó khả năng giải quyết việc làm của ta còn rất hạn chế Vì vậy mâu

thuẫn cung cầu về số lượng nguồn nhân lực rất lớn gây sức ép ngày càng

nặng nề về lao động việc làm Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến

tình trạng di cư, gây nhiều xáo trộn về xã hội môi trường tác động nhiều đến

cơ cấu vùng của nguồn nhân lực