Theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4 10 tuần tuổi) tại trại chăn nuôi trần đăng phẩm, xã phúc thuận, huyện phổ yên, tỉnh thái nguyên

Trang 1 ĐỖ ĐẮC CẦM Tên đề tài: “THEO DÕI TÌNH HÌNH MẮC BỆNH TIÊU CHẢY TRÊN ĐÀN LỢN CON SAU CAI SỮA 4-10 TUẦN TUỔI TẠI TRẠI CHĂN NUÔI TRẦN ĐĂNG PHẨM, XÃ PHÚC THUẬN, HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH TH

ĐỖ ĐẮC CẦM

Tên đề tài:

“THEO DÕI TÌNH HÌNH MẮC BỆNH TIÊU CHẢY TRÊN ĐÀN LỢN CON SAU CAI SỮA (4-10 TUẦN TUỔI) TẠI TRẠI CHĂN NUÔI TRẦN ĐĂNG

PHẨM, XÃ PHÚC THUẬN, HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Hệ chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y Khoa : Chăn nuôi Thú y Khoá học : 2011 – 2015

Thái Nguyên, năm 2015

ĐỖ ĐẮC CẦM

Tên đề tài:

“THEO DÕI TÌNH HÌNH MẮC BỆNH TIÊU CHẢY TRÊN ĐÀN LỢN CON SAU CAI SỮA (4-10 TUẦN TUỔI) TẠI TRẠI CHĂN NUÔI TRẦN ĐĂNG

PHẨM, XÃ PHÚC THUẬN, HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Hệ chính quy Lớp : 43 – Chăn nuôi Thú y Chuyên ngành : Chăn nuôi Thú y Khoa : Chăn nuôi Thú y Khoá học : 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn : Th.S Lê Minh Toàn

Giảng viên Khoa CNTY – ĐHNL Thái Nguyên

Thái Nguyên, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành báo cáo tốt nghiệp này trước hết tôi xin gửi lời cảm ơn

tới toàn thể các thầy cô giáo trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu và bổ ích trong suốt những năm học vừa qua

Tôi xin dành lời cảm ơn sâu sắc tới Th.S Lê Minh Toàn đã tận tình giúp đỡ

và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực tập để hoàn thành báo cáo tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn tới các thầy giáo trong khoa Chăn nuôi thú y

đã giúp đỡ tôi hoàn thành báo cáo thực tập tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn công ty RTD cùng toàn thể anh em kỹ thuật, công nhân trong trại lợn ông Trần Đăng Phẩm đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực tập

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến toàn thể gia đình, bạn bè đã tạo

điều kiện, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập cũng như

trong thời gian thực tập tốt nghiệp

Trong quá trình thực tập vì chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế, chỉ dựa vào kiến thức đã học cùng với thời gian hạn hẹp nên báo cáo không tránh khỏi sai sót

Kính mong được sự góp ý nhận xét của quý thầy cô để giúp cho kiến thức của tôi ngày càng hoàn thiện và có nhiều kinh nghiệm bổ ích cho công việc sau này

Tôi xin chân thành cảm ơn

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Sinh viên

Đỗ Đắc Cầm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Phương pháp bố trí thí nghiệm 27

Bảng 4.1: Kết quả phục vụ sản xuất 33

Bảng 4.2: Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc và chết của bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con trong 3 năm (2012-2014) 34

Bảng 4.3:Kết quả điều tra tình hình mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con sau cai sữa qua các tháng 35

Bảng 4.4: Kết quả theo dõi tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy theo độ tuổi 36

Bảng 4.5: Triệu chứng lợn con mắc bệnh tiêu chảy 39

Bảng 4.6: Kết quả theo dõi khối lượng của lợn con 40

Bảng 4.7: Tiêu tốn thức ăn cho 1kg tăng trọng đến 10 tuần tuổi 41

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1 Biểu đồ tỷ lệ mắc và chết của bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con trong

3 năm (2012-2014) 34 Hình 4.2 Biểu đồ tỉ lệ mắc bệnh theo độ tuổi 37

MỤC LỤC

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1.Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu của đề bài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học 3

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 3

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.1.1 Khái niệm chung về bệnh tiêu chảy 4

2.1.2 Nguyên nhân gây ra bệnh tiêu chảy 5

2.1.3 Cơ chế sinh bệnh 15

2.1.4 Triệu chứng 17

2.1.5 Bệnh tích 17

2.1.6 Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy 17

2.1.7 Biện pháp phòng và trị tiêu chảy cho lợn 19

2.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 24

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 24

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 25

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG – NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 27

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 27

3.3 Nội dung nghiên cứu 27

3.4 Phương pháp nghiên cứu 27

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 27

3.4.2 Phương pháp theo dõi 27

3.4.3 Phương pháp tính toán 28

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu 29

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

4.1 Công tác phục vụ sản xuất 30

4.2 Kết quả nghiên cứu 33

4.2.1 Tình hình mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con sau cai sữa của trại 33

4.2.2 Ảnh hưởng của bệnh tiêu chảy đến khả năng sinh trưởng của lợn 40

Phần 5 KẾT LUẬN ĐỂ NGHỊ 43

5.1 Kết luận 43

5.2 Đề nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Ở Việt Nam, trồng trọt và chăn nuôi là hai thành phần quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp, trong đó chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng luôn đóng góp một phần lớn vào thu nhập của người dân Chăn nuôi không những cung cấp một lượng lớn sản phẩm cho nhu cầu tiêu thụ trong nước mà còn cung cấp cho xuất khẩu Vì thế chăn nuôi ngày càng có vị trí hết sức quan trọng trong cơ cấu của ngành nông nghiệp Sản phẩm của ngành chăn nuôi là nguồn thực phẩm không thể thiếu được

đối với nhu cầu đời sống con người Chủ trương hiện nay của nhà nước là

phát triển ngành chăn nuôi thành ngành sản xuất hàng hóa thực sự nhằm tạo

ra sản phẩm chăn nuôi có chất lượng cao phục vụ cho nhu cầu tiêu thụ trong nước và một phần cho xuất khẩu

Nói đến ngành chăn nuôi phải kể đến chăn nuôi lợn bởi tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực của nó đối với đời sống kinh tế xã hội của nhân dân Chăn nuôi lợn đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập và là cơ hội làm giàu cho nông dân

Theo thống kê của tổ chức nông lương thế giới (FAO), Việt Nam là nước nuôi nhiều lợn, đứng hàng thứ 7 thế giới, hàng thứ 2 Châu Á và ở vị trí hàng đầu khu vực Đông Nam Châu Á

Để có được kết quả trên ngoài việc tăng nhanh số đầu lợn, ngành chăn

nuôi lợn nước ta đã và đang từng bước đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tế sản xuất, từ khâu cải tạo con giống, nâng cao chất lượng thức

ăn đến việc hoàn thiện quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng Tuy vậy bên

cạnh những tiến bộ đạt được, chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng còn gặp không ít khó khăn đặc biệt là vấn đề dịch bệnh Dịch bệnh

thường xuyên xảy ra đã gây nhiều thiệt hại, làm hạn chế sự phát triển, giảm hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi Trong đó bệnh tiêu chảy với đặc điểm dịch tễ hết sức phức tạp đang gây nên những thiệt hại to lớn, làm giảm năng suất, chất lượng đàn vật nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng Ở Việt Nam tỷ lệ lợn mắc bệnh tiêu chảy rất cao, có địa phương 70% -80%, tỷ lệ chết 18% - 20% Lợn không chết cũng còi cọc và chậm phát triển

Bệnh tiêu chảy xảy ra ở các giống lợn và mọi lứa tuổi và gây hiệu quả nghiêm trọng và tổn thất rất lớn.Bệnh tiêu chảy do nhiều nguyên nhân gây ra như vi khuẩn, virus, thức ăn kém phẩm chất, chăn nuôi không đúng quy trình, thời tiết thay đổi đột ngột hay do một số bệnh truyền nhiễm, bệnh nội khoa và bệnh ký sinh trùng Ở nước ta do nhiều yếu tố tác động như thời tiết, tập quán chăn nuôi, điều kiện dinh dưỡng, môi trường sống, trình độ khoa học kỹ thuật nên bệnh tiêu chảy rất cao.Trong bệnh tiêu chảy ở lợn con, E.coli và Salmonella là hai nguyên nhân gây bệnh quan trọng và rất phổ biến

Để giảm thiểu những thiệt hại do bệnh tiêu chảy gây ra đối với cơ sở nuôi

lợn tập trung, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Theo dõi tình hình mắc bệnh

tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4-10 tuần tuổi) tại trại chăn nuôi Trần

Đăng Phẩm, xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu

- Điều tra tình hình chăn nuôi và công tác phòng chống dịch bệnh của trại

- Theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy của đàn lợn con sau cai sữa của trại

- Quan sát các triệu chứng lâm sàng của lợn con mắc bệnh tiêu chảy

1.2.2 Yêu cầu của đề bài

Theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa

(4-10 tuần tuổi) tại trại chăn nuôi Trần Đăng Phẩm, xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học

Các kết quả nghiên cứu của đề tài là những tư liệu khoa học phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo về bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4-10 tuần tuổi)

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu theo dõi tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn con sau cai sữa (4-10 tuần tuổi) góp phần phục vụ trực tiếp cho công tác sản xuất tại trại chăn nuôi Trần Đăng Phẩm, xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên để kiểm soát và khống chế bệnh tiêu chảy giúp cho đàn lợn ngày càng khỏe mạnh

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Khái niệm chung về bệnh tiêu chảy

Tiêu chảy là tình trạng bệnh lý đường tiêu hoá, con vật có hiện tượng ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, trong phân có nhiều nước do rối loạn chức năng tiêu hoá (ruột tăng cường co bóp và tiết dịch), hoặc chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi tạm thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn

Tuỳ theo đặc điểm, tính chất, diễn biến bệnh, loài gia súc hoặc nguyên nhân chính gây bệnh mà bệnh tiêu chảy được gọi bằng nhiều tên khác nhau: bệnh xảy ra đối với gia súc non theo mẹ gọi là bệnh lợn con phân trắng hay bê nghé phân trắng còn ở gia súc sau cai sữa gọi là chứng khó tiêu hay hội chứng rối loạn tiêu hoá Nếu xét về nguyên nhân chính gây bệnh có các tên gọi như: bệnh phó thương hàn, bệnh viêm dạ dày ruột

Tiêu chảy do rất nhiều nguyên nhân gây ra và được đánh giá là bệnh phổ biến trong các bệnh của đường tiêu hoá, xảy ra ở mọi lúc, mọi nơi với các triệu chứng chung là ỉa chảy, mất nước, mất chất điện giải, suy kiệt dẫn đến

có thể chết Tuy nhiên, thực chất tiêu chảy là một phản ứng tự vệ của cơ thể nhưng khi cơ thể tiêu chảy nhiều lần trong ngày (5 – 6 lần trở lên) và nước trong phân từ 75 -76% trở lên gọi là bệnh tiêu chảy

Ở nước ta trong những năm gần đây, bệnh tiêu chảy của lợn vẫn đang là vấn đề nan giải, xảy ra trên hầu hết các tỉnh thành, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi (Lê Minh Chí, 1995) [1] Đánh giá sự thiệt hại do tiêu chảy gây ra trong chăn nuôi, Lê Minh Chí (1995)[1] cho thấy có tới 70 – 80%

sự tổn thất về số lượng gia súc của thời kỳ bú sữa, trong đó 80 – 90% là do hậu quả của tiêu chảy gây ra

2.1.2 Nguyên nhân gây ra bệnh tiêu chảy

Trong lịch sử nghiên cứu về bệnh tiêu chảy, nhiều tác giả đã dày công nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân gây ra bệnh tiêu chảy kết quả cho thấy nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy rất phức tạp Tuy nhiên tiêu chảy là một bệnh

lý ở đường tiêu hóa, có liên quan đến rất nhiều các yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát Song cho dù bất cứ nguyên nhân nào dẫn đến tiêu chảy thì hậu quả của nó cũng gây ra viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hóa và cuối cùng là nhiễm trùng Qua nhiều nghiên cứu cho thấy, bệnh tiêu chảy ở gia súc xảy ra do các nguyên nhân sau đây:

2.1.2.1 Do vi sinh vật

Vi sinh vật bao gồm các loại virus, vi khuẩn, ký sinh trùng, và nấm mốc Chúng vừa là nguyên nhân nguyên phát, cũng vừa là nguyên nhân thứ phát gây tiêu chảy

động theo hướng có lợi cho cơ thể vật chủ Hoạt động sinh lý của gia súc chỉ

diễn ra bình thường khi mà hệ sinh thái đường ruột luôn ở trạng thái cân bằng

Sự cân bằng này biểu hiện ở sự ổn định của môi trường đường tiêu hóa của con vật và quan hệ cân bằng giữa các nhóm vi sinh vật với nhau trong hệ vi sinh vật đường ruột

Dưới tác động của các yếu tố gây bệnh, trạng thái cân bằng này bị phá vỡ dẫn đến loạn khuẩn và hậu quả là lợn bị tiêu chảy Nhiều tác giả nghiên cứu

về bệnh tiêu chảy đã chứng minh rằng khi gặp những điều kiện thuận lợi, những vi khuẩn thường gặp ở đường tiêu hóa sẽ tăng độc tính, phát triển với

số lượng lớn trở thành có hại và gây bệnh

Trịnh Văn Thịnh (1964)[37], Vũ Văn Ngữ (1979)[26], Trương Quang (2005)[31] cho rằng do một tác nhân nào đó, trạng thái cần bằng của khu hệ

vi sinh vật đường ruột bị phá vỡ, tất cả hoặc chỉ một loại nào đó sinh sản lên quá nhiều sẽ gây ra hiện tượng loạn khuẩn Loạn khuẩn đường ruột là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh ở đường tiêu hoá, đặc biệt là gây ỉa chảy

Bình thường vi khuẩn E.coli cư trú ở ruột già và phần cuối ruột non,

nhưng khi gặp điều kiện thận lợi sẽ nhân lên với số lượng lớn ở lớp sâu tế bào thành ruột, đi vào máu đến các nội tạng.Trong máu, nhờ cấu trúc kháng nguyên

O và khả năng dung huyết, vi khuẩn chống lại các yếu tố phòng vệ không đặc hiệu, khả năng thực bào ở các cơ quan nội tạng, vi khuẩn này tiếp tục phát triển và sự cư trú của chúng làm cho con vật rơi vào trạng thái bệnh lý

Đào Trọng Đạt và cs (1996)[6] cho biết, khi sức đề kháng của cơ thể giảm

sút E.coli thường xuyên cư trú trong đường ruột của lợn thừa cơ sinh sản rất nhanh

và gây nên sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, gây tiêu chảy

Khi tiến hành xét nghiệm 140 mẫu phân lợn khoẻ ở các lứa tuổi khác nhau (từ sơ sinh đến lợn nái) Hồ Văn Nam và cs (1997)[20] đã cho biết 100%

các mẫu phân lợn ở các lứa tuổi có E.coli, xét nghiệm 170 mẫu phân lợn bị

tiêu chảy ở các lứa tuổi tương tự, tỷ lệ này cũng là 100%, nhưng có sự bội nhiễm vi khuẩn đường ruột một cách rõ rệt Trong phân lợn không tiêu chảy

số lượng vi khuẩn 150,70 triệu/1gram phân, nhưng khi bị tiêu chảy số lượng này đã là 196,35 triệu, tăng hơn 45, 65 triệu

Radostits O.M và cs (1994)[45] cho rằng E.coli gây bệnh cho lợn là các

chủng có kháng nguyên pili và sản sinh độc tố đường ruột đóng vai trò quan trọng và phổ biến trong quá trình tiêu chảy ở lợn

Theo Nguyễn Thị Nội (1985)[24], các tác nhân bệnh tiêu chảy cho lợn

ngoài Salmonella còn có nhiều loại vi khuẩn khác tham gia như: E.coli,

Streptococcus, Klebsiella, Proteus, Pseudomonas, trong đó chủ yếu là do E.coli, Salmonella và Streptococcus

Đoàn Thị Kim Dung (2004)[3] cho biết khi lợn bị tiêu chảy số loại vi khuẩn và tổng số vi khuẩn hiếu khí trong 1gam phân tăng lên so với ở lợn không bị tiêu chảy Khi phân lập tác giả thấy rằng các vi khuẩn đóng vai trò

quan trọng trong bệnh tiêu chảy như: E.coli, Salmonella và Streptococcus tăng lên trong khi Staphylococcus và Bacillus subtilis giảm đi

Phùng Quốc Chướng (1995)[2] kết luận Salmonella có vai trò quan trọng gây

nên bệnh tiêu chảy ở lợn, đặc biệt là lợn con sau cai sữa tại các tỉnh Tây Nguyên

Tô Thị Phượng (2006)[30] khi nghiên cứu biến động của Salmonella và

E.coli ở lợn qua các lứa tuổi cho thấy, có 100% các mẫu phân có vi khuẩn E.coli dù lợn bị tiêu chảy hay không bị tiêu chảy Lợn từ sơ sinh đến 21 ngày

tuổi tỷ lệ nhiễm Salmonella là 41,165%, sau đó theo độ tuổi tỷ lệ nhiễm tăng dần từ 58,33% đến 60% Khi lợn bị tiêu chảy, tỷ lệ Salmonella cũng tăng lên

đáng kể, tỷ lệ nhiễm là 81,25% ở lợn từ 1 đến 21 ngày tuổi; 85,71% ở lợn 22 -

60 ngày tuổi và 75% ở lợn >60 ngày tuổi Số lượng vi khuẩn Salmonella cũng

tăng lên từ 13,91 triệu đến 41,48 triệu vi khuẩn/1gram phân ở lợn từ 1 đến

>60 ngày tuổi

Nguyễn Thị Ngữ (2005)[25] khi nghiên cứu về E.coli và Salmonella trong

phân lợn tiêu chảy và lợn không tiêu chảy cho biết: ở lợn không tiêu chảy có

83,30% - 88,29% số mẫu có E.coli; 61,00% - 70,50% số mẫu có mặt Salmonella

Nguyễn Bá Hiên (2001)[9] nghiên cứu biến động của vi khuẩn đường ruột thường gặp ở gia súc khoẻ mạnh và bị tiêu chảy đã chỉ ra rằng: Khi lợn bị

tiêu chảy, số lượng vi khuẩn E.coli trung bình tăng 1,90 lần, số lượng vi khuẩn Cl.perfringens tăng 100 lần so với lợn khoẻ mạnh

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (1997)[18] virus TGE có sự liên hệ đặc biệt

với các tế bào màng ruột non Khi virus xâm nhập vào tế bào nó nhân lên và phá hủy tế bào trong vòng 4 – 5 tiếng Sữa và các thức ăn khác ăn vào không

tiêu hóa được ở lợn nhiễm virus TGE Các chất dinh dưỡng không được tiêu

hóa, nước không được hấp thu, con vật tiêu chảy, mất dịch, mất chất điện giải

và chết

Lecce J.G (1976)[41] nghiên cứu về virus gây bệnh đường tiêu hóa đã

xác định được vai trò của Rotavirus trong bệnh tiêu chảy ở lợn Rotavirus

thường gây tiêu chảy cho lợn, bò và người Lợn con từ 1 dến 6 tuần tuổi hay mắc với các biểu hiện lâm sàng như kém ăn hay bỏ ăn, tiêu chảy nhiều lần

trong ngày, gầy sút nhanh chóng do mất nước, nằm bẹp một chỗ Giai đoạn cuối, con vật biểu hiện thiếu máu, truy tim mạch và chết trong vòng 2 đến 3 ngày Lợn hậu bị thường mắc bệnh ở thể nhẹ, tỷ lệ chết ít hơn nhưng để lại những biến chứng Lợn sơ sinh và cai sữa thường có tỷ lệ bệnh và chết do

Rotavirus cao nhất

Lecce J.G (1976)[41], Nilson O (1984)[43] nghiên cứu về virus gây

bệnh đường tiêu hoá đã xác định được vai trò của Rotavirus trong hội chứng

tiêu chảy ở lợn

Khoon Teng Hout (1995)[12] đã thống kê được 11 loại virus có tác động

làm tổn thương đường tiêu hóa gây viêm ruột ỉa chảy như Adenovirus type IV,

Enterovirus, Rotavirus

Theo Bergenland H.U (1992)[39] trong số những mầm bệnh thường gặp

ở lợn trước và sau cai sữa bị bệnh tiêu chảy có rất nhiều loại virus, 29% phân

lợn bệnh tiêu chảy phân lập được Rotavirus, 11,2% có virus TGE, 2% có

Enterovirus, 0,7% có Parvovirus

* Do ký sinh trùng

Ký sinh trùng ký sinh trong đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy Khi ký sinh trong đường tiêu hóa ngoài việc chúng cướp đoạt chất dinh dưỡng của vật chủ, tiết độc tố đầu độc cơ thể vật chủ, chúng còn gây tác động cơ giới làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa và

là cơ hội khởi đầu cho một quá trình nhiễm trùng Có rất nhiều loại ký sinh trùng đường ruột tác động gây ra bệnh tiêu chảy như: Sán lá ruột lợn

(Fasciolopsis busky), giun đũa lợn (Ascaris suum)…

Theo Phạm Văn Khuê, Phan Lục (1996)[13] sán lá ruột lợn và giun đũa lợn ký sinh trong đường tiêu hóa, chúng làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa gây viêm ruột ỉa chảy

Theo Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch Lân (1997)[16] giun đũa ký sinh

trong ruột non của lợn là loài Ascaris suum Vòng đời giun đũa lợn phát triển

và gây bệnh không cần vật chủ trung gian, lợn trực tiếp nuốt phải trứng gây nhiễm và phát triển thành giun trưởng thành ký sinh ở đường tiêu hóa Số lượng giun có thể từ vài con đến hàng nghìn con trong một cơ thể lợn

Tác giả Nguyễn Kim Thành (1999)[35] cho biết trong đường ruột của lợn tiêu chảy đã tìm thấy giun đũa ký sinh với số lượng không nhỏ Trong quá trình

ký sinh, trao đổi chất của giun sán còn thải ra các chất cặn bã gây hại cho cơ thể lợn, làm lợn gầy còm, chậm lớn, ảnh hưởng đến năng xuất chăn nuôi

Theo Phan Địch Lân, Phạm Sỹ Lăng (1995)[16], lợn nhiễm giun đũa với biểu hiện lâm sàng là tiêu chảy vì giun đũa tác động bằng cơ giới gây viêm ruột, tiết độc tố để đầu độc và chiếm đoạt thức ăn của cơ thể lợn, làm cho lợn con gầy yếu, chậm lớn, suy dinh dưỡng, sinh trưởng phát dục chậm và không

đầy đủ, sản phẩm thịt giảm đến 30%

2.1.2.2 Nguyên nhân khác

Do thời tiết khí hậu, do kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng, do strees, do ảnh hưởng của điều kiện chuồng trại, do ảnh hưởng của độ ẩm chuồng nuôi đến bệnh tiêu chảy ở lợn

* Do thời tiết khí hậu

Ngoại cảnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thểgia súc Khi điều kiện thời tiết khí hậu thay đổi đột ngột, quá nóng, quá lạnh, mưa gió, ẩm độ, vệ sinh chuồng trại, đều là các yếu tố stress có hại tác

động đến tình trạng sức khỏe của lợn Ở lợn con, do cấu tạo và chức năng sinh

lý của các hệ cơ quan chưa ổn định, hệ thống tiêu hóa, miễn dịch, khả năng phòng vệ và hệ thống thần kinh đều chưa hoàn thiện Vì vậy lợn con là đối tượng chịu tác động của điều kiện ngoại cảnh mạnh nhất, bởi các phản ứng thích nghi và bảo vệ của cơ thể còn rất yếu

Theo Đoàn Thị Kim Dung (2004)[3], các yếu tố nóng, lạnh, mưa, nắng, hanh, ẩm thay đổi thất thường và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể lợn, nhất là cơ thể lợn con chưa phát triển hoàn chỉnh, các phản ứng thích nghi của cơ thể còn rất yếu Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy điều kiện môi trường sống lạnh, ẩm đã làm thay đổi các chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu của lợn, biến đổi về chức năng và hình thái của hệ tuần hoàn, hệ nội tiết, liên quan đến phản ứng điều hòa nội mô Trong những trường hợp như thế sức đề kháng của cơ thể giảm đi là điều kiện để cho các vi khuẩn

đường ruột tăng số lượng độc tính và gây bệnh

Theo Đào Trọng Đạt và cs (1996)[6] thì trong những tháng mưa nhiều, độ

ẩm cao lợn con bị bệnh phân trắng tăng lên rõ rệt, có khi lên đến 90 – 100%

Theo các tác giả Niconxki.V.V (1986) )[24], Sử An Ninh (1993)[22], Hồ Văn Nam và cs (1997)[19] khi gia súc bị lạnh, ẩm kéo dài sẽ làm giảm phản

ứng miễn dịch, giảm tác động thực bào, do đó gia súc dễ bị vi khuẩn cường độc gây bệnh

* Do thức ăn và kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng

Vấn đề chăm sóc nuôi dưỡng có vai trò hết sức quan trọng trong chăn nuôi Việc thực hiện đúng quy trình kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng trong chăn nuôi sẽ đem lại sức khỏe và tăng trưởng cho lợn Khi thức ăn chăn nuôi không

đảm bảo, chuồng trại không hợp lý, kỹ thuật chăm sóc không phù hợp, là

nguyên nhân làm cho sức đề kháng của lợn giảm, tăng nguy cơ mắc bệnh Thức ăn bị nhiễm độc tố nấm mốc cũng là nguyên nhân gây ra tiêu chảy Trong các loại độc tố nấm mốc thì Aflatoxin là loại độc tố được quan tâm nhất hiện nay Hàm lượng Aflatoxin trong các mẫu thức ăn chăn nuôi ở các tỉnh phía Bắc biến động từ 10 đến 2800 µg/kg thức ăn Có đến 10% các loại thức ăn hiện dùng là không an toàn cho gia súc, gia cầm Nấm mốc dễ xâm nhập vào thức ăn từ khi còn là nguyên liệu đến khi ra sản phẩm nếu như các

khâu bảo quản hay các khâu chế biến không đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật

Độc tố nấm mốc với hàm lượng cao có thể gây chết hàng loạt gia súc, với

biều hiện nhiễm độc đường tiêu hoá, gây tiêu chảy dữ dội, mà thường chúng

ta không nghĩ tới nguyên nhân này nên mọi phác đồ điều trị đều không có hiệu quả Ngoài việc gây tiêu chảy cho gia súc độc tố nấm mốc còn gây độc trực tiếp cho người từ thực phẩm bị nhiễm nấm mốc hoặc gián tiếp từ những

độc tố còn tồn dư trong thực phẩm

Thức ăn thiếu đạm, tỷ lệ protid và axit amin không cân đối dối dẫn đến quá trình hấp thu chất dinh dưỡng không tốt Cơ thể lợn thiếu dinh dưỡng, hàm lượng albumin huyết thanh giảm và kéo theo hàm lượng γglobulin huyết thanh cũng giảm Hệ quả là khả năng miễn dịch của cơ thể giảm đi rõ rệt, tạo

điều kiện cho các vi khuẩn phát triển và gây bệnh Nếu khẩu phần thức ăn của

lợn thiếu khoáng và vitamin cũng là nguyên nhân làm cho lợn con dễ mắc bệnh Chất khoáng góp phần tạo tế bào, điều hòa thức ăn đạm và chất béo Lợn con thiếu khoáng dễ dẫn đến bị còi xương, cơ thể suy nhược, sức đề kháng giảm tạo điều kiện cho vi khuẩn đường ruột tăng độc lực và gây bệnh Vitamin là yếu tố không thể thiếu được với mọi cơ thể động vật, nó đảm bảo cho quá trình chuyển hóa trong cơ thể diễn ra bình thường Thiếu một vitamin sẽ làm cho lợn còi cọc, sinh trưởng kém, dễ mắc bệnh đường tiêu hóa Laval A (1997)[15] cho biết, thức ăn thiếu các chất khoáng, vitamin cần thiết cho cơ thể gia súc, đồng thời phương thức cho ăn không phù hợp sẽ làm giảm sức đề kháng của gia súc và tạo cơ hội cho các vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy Thức ăn kém chất lượng, ôi thiu, khó tiêu, cho lợn ăn quá nhiều đều là nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn

* Do strees

Sự thay đổi các yếu tố khí hậu thời tiết, mật độ chuông nuôi, vận chuyển đi xa

đều là các tác nhân strees quan trọng trong chăn nuôi dẫn đến hậu quả giảm sút sức

khỏe vật nuôi và bệnh tật trong đó có tiêu chảy (Đoàn Thị Kim Dung, 2004) [3]

Theo Phạm Khắc Hiếu và cs (1998)[11] hệ thống tiêu hóa (dạ dày, ruột) của lợn mẫn cảm đặc biệt với strees Hiện tượng strees thường gây nên biểu hiện chán ăn, nôn mửa, tăng nhu động ruột, có khi tiêu chảy, đau bụng

* Ảnh hưởng của điều kiện chuồng trại

Phần lớn thời gian sống của lợn là ở trong chuồng do vậy chuồng trại có

ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của chúng Chuồng trại xây dựng đúng kiểu, đảm bảo các chỉ tiêu kỹ thuật, cao ráo, thoáng, độ thông khí tốt, kết hợp với

chăm sóc quản lý và vệ sinh chuồng trại tốt sẽ ảnh hưởng rất tốt đến khả năng sinh trưởng và sức kháng bệnh tật của gia súc và ngược lại

Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới của nước ta, về mùa hè khí hậu nóng,

ẩm, về mùa đông khí hậu lạnh, khô nên yêu cầu chuồng nuôi gia súc luôn phải

khô ráo, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông Do vậy trong xây dựng chuồng trại ngoài việc đảm bảo các yếu tố kỹ thuật cần chú ý đến địa điểm xây dựng chuồng, hướng chuồng, vật liệu xây dựng để dễ dàng khống chế các chỉ tiêu tiểu khí hậu chuồng nuôi phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lợn Theo Chu Thị Thơm và cs (2006)[38] nếu chuồng nuôi kém thoáng khí,

ẩm, tồn đọng nhiều phân, rác, nước tiểu khi nhiệt độ trong chuồng nuôi lên

cao sẽ sản sinh nhiều khí có hại NH3, H2S làm con vật bị trúng độc thần kinh nặng, con vật bị stress – một nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy Nếu chuồng nuôi khô ráo thoáng khí, sạch sẽ sẽ làm giảm lượng khí độc trong chuồng nuôi đồng thời hơi nước thừa được thoát ra ngoài làm cho độ ẩm trong chuồng nuôi vừa phải Cũng theo các tác giả trên, trong cùng điều kiện chăn nuôi, thời gian nào độ ẩm cao ở chuồng mà nền không thoát nước, xây dựng ở chỗ đất trũng thì bệnh lợn con phân trắng phát triền mạnh

chuồng khô, thoáng, đủ ánh sáng thì tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng thấp hơn so với chuồng ẩm, tối

* Ảnh hưởng của độ ẩm chuồng nuôi

Độ ẩm trong chuồng nuôi 75% là do sản sinh ra từ cơ thể động vật, 20 –

25% từ mặt đất (ổ lót, tường ẩm) bốc ra và 10 – 15% từ không khí bên ngoài chuồng nuôi đưa vào Trong chuồng nuôi nếu độ ẩm quá cao ảnh hưởng rất xấu đến cơ thể gia súc cho dù nhiệt độ không khí cao hay thấp Độ ẩm trong chuồng nuôi từ 55 – 85% ảnh hưởng đến cơ thể gia súc chưa rõ rệt nhưng nếu

độ ẩm chuồng nuôi >90% sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến cơ thể gia súc Nhiều

thí nghiệm cho thấy lợn nuôi trong chuồng có độ ẩm cao trong thời gian dài không muốn ăn, giảm sức tiêu hóa thức ăn, giảm sức đề kháng với bệnh tật trong đó có bệnh tiêu chảy

Bất kỳ mùa nào độ ẩm chuồng nuôi cao cũng có hại Về mùa nóng, nếu

độ ẩm chuồng nuôi cao thì hơi nước trong cơ thể khó thoát ra ngoài làm cho

con vật nóng thêm Về mùa lạnh, nếu độ ẩm chuồng nuôi cao thì nhiệt độ cơ thể lợn lạnh thêm do không khí ẩm dẫn nhiệt nhanh hơn không khí khô, cơ thể lợn sẽ mất nhiệt nhiều hơn Đặc biệt, với lợn sơ sinh khi chức năng điều tiết thân nhiệt chưa hoàn chỉnh, lợn con sống trong chuồng có nhiệt độ thấp,

ẩm độ cao sẽ làm cho thân nhiệt lợn con hạ xuống nhanh, sau khi đẻ 30 phút

thân nhiệt lợn con có thể giảm thấp đến 5 – 6ºC sau đó mới dần ổn định Nếu nhiệt độ chuồng nuôi thích hợp thì thân nhiệt lợn con phục hồi nhanh và ngược lại, nếu nhiệt độ chuồng nuôi quá lạnh hoặc quá nóng sẽ kéo dài thời gian phục hồi thân nhiệt sẽ làm cho con vật suy yếu rõ rệt Con vật bị strees nhiệt – nguyên nhân gây ỉa chảy Độ ẩm thích hợp trong chuồng nuôi là từ 80 – 85%

Đào Trọng Đạt và cs (1996)[6], Phạm Khắc Hiếu và cs (1998)[11] cũng

cho rằng các yếu tố lạnh, ẩm ảnh hưởng rất lớn đến lợn sơ sinh, lợn con vài ngày tuổi Trong các yếu tố về tiểu khí hậu thì quan trọng nhất là nhiệt độ và

độ ẩm Độ ẩm thích hợp cho lợn từ 75 đến 85% Vì thế việc làm khô và giữ

ấm chuồng là vô cùng quan trọng

Theo Phan Địch Lân và Phạm Sỹ Lăng (1997)[16] chuồng trại ẩm, lạnh tác động vào cơ thể lợn gây rối loạn thần kinh từ đó gây rối loạn tiêu hóa Theo dõi tiểu khí hậu trong các kiểu chuồng khác nhau cho thấy sau những trận mưa hay khi có gió mùa đông bắc thì tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng tăng lên (Phan Địch Lân và Phạm Sỹ Lăng (1997)) [16] Cũng theo các tác giả trên, chuồng trại sạch sẽ, kín, ấm vào mùa đông và vào mùa xuân giữ cho chuồng khô ráo, chống ẩm ướt sẽ giúp lợn con phòng được bệnh lợn con phân trắng

2.1.3 Cơ chế sinh bệnh

*Do E.coli

Khi nói đến nguyên nhân gây bệnh do E.coli, cơ chế gây bệnh được diễn

ra như sau: khi có điều kiện thuận lợi từ môi trường và vật chủ, vi khuẩn

E.coli tăng sinh trong ruột và gây tiêu chảy bằng các yếu tố gây bệnh đặc

hiệu Cấu trúc kháng nguyên của E.coli rất phức tạp gồm các loại: Kháng

nguyên O (kháng nguyên thân), kháng nguyên H (kháng nguyên lông), kháng nguyên K (kháng nguyên bề mặt, vỏ bọc) và F (kháng nguyên bám dính)

E.coli xâm nhập vào cơ thể động vật từ rất sớm, sau vài giờ được sinh ra Sau

khi phát triển và tăng nhanh ở tế bào thành ruột, vi khuẩn xâm nhập vào hệ lâm ba, hệ tuần hoàn gây nhiễm trùng Vi khuẩn theo máu tới các cơ quan tổ chức phá huỷ các tổ chức tế bào, gây viêm ruột, tiêu chảy và ngộ độc cấp làm

cho gia súc chết nhanh Các chủng E.coli thuộc nhóm ETEC và VTEC thường

gây tiêu chảy ở lợn sơ sinh và lợn con sau cai sữa Dựa vào các yếu tố gây

bệnh, người ta đã phân vi khuẩn E.coli thành các loại sau: Enterotoxigenic

E.coli (ETEC), Enteropathgenic E.coli (EPEC), Sdherenc Enteropathogenic E.coli (AEEC) và Verotoxingenic E.coli (VTEC) Hầu hết vi khuẩn E.coli gây

bệnh sản sinh một hay nhiều kháng nguyên bám dính (Fimbriae), 4 loại kháng

nguyên bám dính quan trọng của ETEC gây bệnh ở lợn sơ sinh là F4(K88),

F5(K99), F6(987P) và F41 Nhờ các kháng nguyên bám dính này mà vi khuẩn

E.coli bám vào các cơ quan cảm nhận (receptor) chuyên biệt trên màng tế bào

của các tế bào biểu mô ruột Sau đó, vi khuẩn xâm nhập vào lớp tế bào biểu

mô ruột non và cư trú ở đó, ở đây chúng phát triển và sản sinh độc tố đường ruột Enterotoxin Hai loại độc tố đường ruột đó là độc tố chịu nhiệt (ST) và

độc tố không chịu nhiệt (LT) Độc tố đường ruột phá huỷ tổ chức thành ruột

và làm thay đổi cân bằng trao đổi nước và chất điện giải, nước được rút vào

cơ thể gây tiêu chảy Tiêu chảy làm lợn con mất nước, mất chất điện giải dẫn

đến truỵ tim mạch và chết

*Do Salmonella

Salmonella là vi khuẩn sống hoại sinh trong đường tiêu hoá của người và

gia súc Quá trình tác động gây bệnh của Salmonella có sự tham gia của độc

tố và các yếu tố không phải là độc tố Kháng nguyên O, yếu tố bám dính, khả năng xâm nhập vào tế bào, được coi là các yếu tố không phải là độc tố, chúng gây bệnh gián tiếp bằng cách tác động gây bất lợi cho vật chủ, mặt khác chúng tạo điều kiện cho vi khuẩn tác động và gây bệnh Độc tố của vi khuẩn gồm nội độc tố và ngoại độc tố, trong đó nội độc tố đóng vai trò quan trọng trong quá trình gây bệnh Nội độc tố (Endotoxin) thường là Lipopolysaccharide (LPS)

được giải phóng từ vách tế bào vi khuẩn khi bị dung giải Dưới tác động của nội độc tố các cơ quan và tế bào có biểu hiện của cơ thể vật chủ có các biểu hiện tắc

mạch máu, giảm trương lực cơ, thiếu oxy, toan huyết, rối loạn tiêu hoá… kết quả làm biến đổi cấu trúc, chức năng của tế bào biểu mô ruột, làm rối loạn quá trình tiêu hoá hấp thu dẫn đến tiêu chảy

Tóm lại quá trình tiêu chảy ở lợn con đã đưa lợn con vào 3 trạng thái rối loạn:

- Rối loạn chức năng tiêu hoá và hấp thu

- Rối loạn cân bằng của khu hệ vi sinh vật đường ruột

- Rối loạn cân bằng nước và điện giải do lợn con tiêu chảy quá nhiều

Lợn con trong tình trạng nhiễm độc, truỵ tim mạch mà chết Những con chữa khỏi bệnh thường tăng trọng giảm, chậm lớn, còi cọc

2.1.4 Triệu chứng

Lợn con mắc bệnh đa số thân nhiệt không tăng, nếu tăng thì chỉ sau 2 – 3 ngày rồi hạ xuống trở về lúc bình thường, có con thân nhiệt hạ xuống do ỉa chảy mất nước nhiều Lợn gầy tóp nhanh, lông xù, đuôi rũ, da nhăn nheo, nhợt nhạt, hai chân sau dúm lại và run rẩy, đuôi và khoeo dính đầy phân Tiêu chảy có thể ở mức nhẹ lợn không có biểu hiện mất nước hoặc tiêu chảy nặng với triệu chứng phân toàn nước Phân lợn có màu sắc khác nhau vàng kem hay hơi xanh, trắng hoặc xám Phân có thể chảy tự do từ hậu môn xuống sàn Trong trường hợp nặng, triệu chứng lâm sàng là mất nước, rối loạn trao đổi chất, tiêu chảy có thể gây sốt hoặc không sốt và lợn con suy nhược rất nhanh rồi chết Khối lượng cơ thể giảm 30 – 40% do mất nước Cơ bụng hóp lại, lợn gầy, suy kiệt và đi siêu vẹo, mắt trũng sâu, da tái xám và nhợt nhạt Sự mất nước và giảm khối lượng cơ thể làm cho lợn bị suy sụp nhanh, những con lợn con này thường bị chết Trong trường hợp mạn tính hay bệnh ít nghiêm trọng,

da quanh hậu môn và vùng háng có thể đỏ lên do tiếp xúc với phân kiềm tính, lợn ít bị mất nước và điều trị tích cực thì có thể khỏi bệnh

2.1.5 Bệnh tích

Những bệnh tích điển hình quan sát thấy như: Xác lợn gầy, vùng đuôi bê bết phân Niêm mạc mắt, miệng nhợt nhạt Trong dạ dày chứa đầy hơi hoặc thức ăn chưa tiêu, mùi khó ngửi Thành dạ dày phù và xuất huyết, niêm mạc ruột non xuất huyết Trong ruột non chứa đầy khí căng phồng, có khi lẫn máu Gan, lách, thận không biến đổi nhiều

2.1.6 Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy

Bệnh tiêu chảy ở gia súc do nhiều nguyên nhân gây ra Chính vì vậy, sự xuất hiện của bệnh phụ thuộc vào sự xuất hiện các nguyên nhân và sự tương

tác giữa nguyên nhân và cơ thể gia súc Các yếu tố như tuổi gia súc, mùa vụ, thức ăn,chuồng trại, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng….đều có ảnh hưởng đến bệnh tiêu chảy ở gia súc

Ở lợn, bệnh tiêu chảy có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi Frairbrother.J.M

(1992)[40] cho rằng khi bệnh tiêu chảy xảy ra thường gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi.Bệnh thường xuất hiện ở 3 giai đoạn phát triển của lợn:

- Giai đoạn sơ sinh: 1-4 ngày tuổi

- Giai đoạn lợn con theo mẹ: 5-21 ngày tuổi

- Giai đoạn lợn sau cai sữa: >21 ngày tuổi

Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở một số cơ sở chăn nuôi phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc, vệ sinh thú y, còn tỷ lệ chết, mức độ trầm trọng của bệnh ở một đàn còn phụ thuộc vào giai đoạn mắc bệnh

Khi nghiên cứu một số địa điểm dịch tễ bệnh tiêu chảy ở lợn từ sau cai sữa của các hộ chăn nuôi gia đình tại Thái Nguyên, Nguyễn Thị Kim Lan (2006)[14] cho rằng, bệnh chịu ảnh hưởng rõ rệt của lứa tuổi mắc bệnh, mùa

vụ trong năm, các loại thức ăn, nền chuồng và tình trạng vệ sinh thú ý Về độ tuổi mắc bệnh, tỷ lệ lợn tiêu chảy giảm theo tuổi, cao nhất ở giai đoạn sau cai sữa đến 2 tháng (13,9%) sau đó giảm dần và chỉ còn(5,55%) ở lợn trên 6 tháng tuổi (Nguyễn Thị Kim Lan (2006)) [14]

Về mùa vụ, bệnh xảy ra quanh năm, nhưng mùa xuân và mùa hè tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy cao hơn (13,67-14,75) so với 2 mùa còn lại (9,18-9,68%)

Nguyễn Thị Kim Lan (2006)[14] về thức ăn, lợn nuôi thức ăn tổng hợp dạng viên, không qua chế biến, mắc tiêu chảy với tỷ lệ 8,96% Tỷ lệ này tăng lên khi cho thức ăn truyền thống mang tính tận dụng và ăn rau sống (16,1%) (Nguyễn Thị Kim Lan (2006) ) [14]

Điều kiện chuồng trại vệ sinh cũng có ảnh hưởng khá rõ rệt đến tỷ lệ mắc

tiêu chảy ở lợn Lợn nuôi trong nền lát gạch có tỷ lệ tiêu chảy là 9,49%, lợn

nuôi ở nền lát xi măng là 12,64%, chuồng nền đất nện là 20,37% Lợn được nuôi ở điều kiện vệ sinh thú y tốt tỷ lệ tiêu chảy là 8% thấp hơn nhiều so với nuôi trong điều kiện thú y kém (20,35%).Ngoài các vấn đề trên, bệnh tiêu chảy còn bị ảnh hưởng bởi các tác nhân gây bệnh do virus, vi khuẩn… Các tác giả đều cho rằng, khi lợn bị mắc tiêu chảy do các tác nhân là vi sinh vật thường làm tăng tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết

2.1.7 Biện pháp phòng và trị tiêu chảy cho lợn

2.1.7.1 Phòng bệnh

Như ta đã biết “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, nên khâu phòng bệnh được

đặt lên hàng đầu, nếu phòng bệnh tốt thì có thể hạn chế hoặc ngăn chặn được

bệnh xảy ra Các biện pháp phòng bệnh tổng hợp được đưa lên hàng đầu, xoay quanh các yếu tố môi trường, mầm bệnh, vật chủ

Tiêu chảy là bệnh gây ra bởi nhiều nguyên nhân kết hợp với nhau, làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường tiêu hoá Do vậy việc phòng bệnh cũng như trị bệnh phải kết hợp nhiều biện pháp khác nhau

* Phòng bệnh bằng vệ sinh và chăm sóc nuôi dưỡng tốt

Theo Lê Văn Tạo (1993)[33], vi khuẩn E.coli gây bệnh ở lợn là vi khuẩn

tồn tại trong môi trường, đường tiêu hoá của vật chủ Khi môi trường quá ô nhiễm do vệ sinh chuồng trại kém, nước uống thức ăn bị nhiễm vi khuẩn, điều

kiện ngoại cảnh thay đổi, lợn giảm sức đề kháng dễ bị cảm nhiễm E.coli, bệnh sẽ

nổ ra vì vậy mà khâu vệ sinh, chăm sóc có một ý nghĩa to lớn trong phòng bệnh Trong chăn nuôi việc đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật là điều rất cần thiết, chăm sóc nuôi dưỡng tốt sẽ tạo ra những gia súc khoẻ mạnh, có khả năng chống đỡ bệnh tật tốt và ngược lại Ô chuồng lợn nái phải được vệ sinh tiêu độc trước khi vào đẻ Nhiệt độ trong chuồng phải đảm bảo 32 – 34ºC đối với lợn sơ sinh và 28 – 30ºC với lợn cai sữa Chuồng phải luôn khô ráo, không thấm ướt, không thay đổi thức ăn đột ngột

Phạm Khắc Hiếu và cs (1998)[11] cho rằng: Để phòng tiêu chảy, trước hết cần hạn chế loại trừ các yếu tố stress sẽ mang lại hiệu quả tích cực, đồng thời khắc phục những yếu tố khí hậu, thời tiết bất lợi để tránh rối loạn tiêu hoá, giữ ổn định trạng thái cân bằng giữa cơ thể và môi trường Lợn con đẻ ra phải được sưởi ấm ở nhiệt độ 37ºC, sau đó giảm nhiệt độ dần nhưng không

được thấp hơn 30ºC Việc giữ gìn chuồng trại sạch sẽ, kín ấm áp vào mùa đông và đầu xuân Nên dùng các thiết bị sưởi điện hoặc đèn hồng ngoại trong

những ngày thời tiết lạnh ẩm để đề phòng bệnh lợn con phân trắng mang lại hiệu quả cao trong chăn nuôi

* Phòng bệnh bằng bổ sung sắt

Ở lợn con, việc thiếu sắt dẫn đến thiếu máu, làm giảm sức đề kháng cũng

là nguyên nhân gây nên hội chứng tiêu chảy khá cao

* Phòng bệnh bằng vacxin

Phòng bệnh bằng vacxin là phương pháp hữu hiệu nhất để ngăn ngừa bệnh đặc biệt là các bệnh có nguyên nhân là vi sinh vật Vacxin phòng bệnh tiêu chảy cho lợn đã được nghiên cứu khá lâu và đã được sử dụng để phòng ngừa tiêu chảy nhằm tạo miễn dịch chủ động cho đàn lợn chống lại bệnh, các loại vacxin này đã và đang cho kết quả phòng bệnh một cách khả quan, đạt

được mục tiêu làm giảm tỷ lệ bệnh Một số tác giả đã tập trung nghiên cứu chế

tạo và sử dụng vacxin phòng bệnh nhằm kích thích cơ thể chủ động sản sinh kháng thể chống lại mầm bệnh

Nguyễn Thị Nội (1985)[24] dựa trên kết quả xác định tần suất các serotype O

của E.coli gây bệnh phân trắng lợn con để chọn các serotype O có tần suất xuất

hiện cao để chế vacxin

Lê Văn Tạo (1993)[33] cũng đã nghiên cứu chế tạo vaccin E.coli dạng uống Vaccin được chế tạo từ các chủng E.coli gây bệnh phân lập từ các địa

phương dùng cho lợn con uống 3 – 4 lần Vaccin có tác dụng phòng bệnh đạt

Salmonella có bổ trợ glucoza

*Phòng bệnh bằng chế phẩm sinh học

Chế phẩm sinh học là môi trường nuôi cấy một loại vi sinh vật có lợi nào

đó khi đưa vào cơ thể có tác dụng bổ sung các vi sinh vật hứu ích, giúp duy trì

và lập lại trạng thái cân bằng của hệ vi sinh vật trong đường tiêu hóa

Trong đường ruột của động vật có rất nhiều loại vi sinh vật sinh sống chúng tạo thành hệ vi sinh vật đường ruột Khi hệ vi sinh vật đường ruột ở trạng thái cân bằng thì các chủng vi sinh vật có lợi như vi khuẩn lactic, Bacillus subtilis phát triển mạnh, các vi khuẩn này có tác dụng tốt trong quá trình tiêu hoá của vật chủ Ngược lại nếu trạng thái cân bằng bị phá vỡ thì các

vi sinh vật có hại sẽ phát triển gây rối loạn tiêu hoá và ỉa chảy

Có thể thấy nhân tố nào gây nên sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột đều là nguyên nhân dấn tới gia súc bị tiêu chảy Để kìm chế loạn khuẩn người ta sử dụng kháng sinh bổ sung trong quy trình chăm sóc nuôi dưỡng, ngoài tác dụng kìm chế những vi khuẩn có hại cũng làm cho vi khuẩn có lợi trong đường ruột giảm đi Khi dùng thường xuyên kháng sinh sẽ làm cho vi khuẩn trong đường ruột sinh kháng thuốc, tồn dư trong sản phấm thịt ảnh hưởng đến sức khỏe con người Do vậy sử dụng chế phẩm sinh học để phòng bệnh nhằm bổ sung những vi sinh vật có lợi giúp ổn định hệ vi sinh vật đường tiêu hóa là điều cần thiết