Nghiên cứu các yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước hà phương trên địa bàn phường nguyễn trãi thành phố hà giang, tỉnh hà giang

Cũng từ các tiêu cực xã hội nảy sinh, chất lượng công trình giảm sút, giá thành đội lên, các khoản tiền bồi thường của người dân không còn nguyên vẹn… - Để việc công tác giải phóng mặt b

HOÀNG THỊ HOA

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐƯỜNG CẦU MÈ - CÔNG VIÊN NƯỚC HÀ PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG

NGUYỄN TRÃI THÀNH PHỐ HÀ GIANG, TỈNH HÀ GIANG

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường Khoa : Quản lý Tài nguyên

Thái Nguyên, 2015

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Giảng viên hướng dẫn : ThS. Nguyễn Duy Hải

Thái Nguyên, 2015

Thực tập tốt nghiệp là khâu rất quan trọng của mỗi sinh viên trong quá trình học tập Qua đó giúp cho mỗi sinh viên củng cố lại kiến thức đã học trong nhà trường và ứng dụng trong thực tế, đồng thới nâng cao trình độ chuyên môn năng lực công tác có thể vững vàng khi ra trường

Được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài

Nguyên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên em đã tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu các yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn phường Nguyễn Trãi Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang”

Sau một thời gian nghiên cứu và thực tập bản báo cáo tốt nghiệp của em đã hoàn thành

Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, khoa Môi trường, các thầy giáo, cô giáo, cán bộ trong khoa đã truyền đạt cho em những kiến thức, kinh nghiệm quý báu trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo – ThS Nguyễn Duy Hải giảng viên

khoa Môi trường người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận này

Qua đây em xin gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo UBND phường Nguyễn Trãi, các

cán bộ, chuyên viên, các ban ngành khác đã nhiệt tình chỉ bảo, tạo điều kiện giúp đỡ em làm

quen với thực tế và hoàn thành bản báo cáo tốt nghiệp này

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã động viên, khuyến khích

em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận

Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, em đã cố gắng hết mình nhưng do kinh nghiệm còn thiếu và kiến thức còn hạn chế nên bài khóa luận tốt nghiệp này chắc chắn sẽ không tránh khỏi thiếu sót Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn bè để bài khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014 14

Sinh viên thực hiện

Hoàng Thị Hoa

DANH MỤC BẢNG

Trang

Bảng 4.1: Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 của phường Nguyễn Trãi 31

Bảng 4.2: Bồi thường thiệt hại về đất phi nông nghiệp là đất ở 34

Bảng 4.3: Bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp 36

Bảng 4.4: Bồi thường thiệt hại hiện vật kiến trúc nhà cửa 37

Bảng 4.5:Kết quả bồi thường thiệt hại cây cối hoa màu 38

Bảng 4.6: Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ 41

Bảng 4.7: Tổng hợp nguồn kinh phí bồi thường GPMB 42

Bảng 4.8: Thuận lợi của các hộ gia đình khi nhà nước thu hồi đất 44

Bảng 4.9 : Khó khăn của các hộ gia đình khi nhà nước thu hồi đất 45

Bảng 4.10 : Nhận thức người dân về công tác giải phóng mặt bằng 47

Bảng 4.11: Đề xuất của các hộ gia đình trong công tác bồi thường GPMB 49

CĐNN : Chuyển đổi nghề nghiệp

MỤC LỤC

Trang

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Yêu cầu của đề tài 2

1.4 Ý nghĩa của đề tài 3

PHẦN 2 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

2.1.1 Khái niệm về bồi thường giải phóng mặt bằng và các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng 4

2.2 Cơ sở pháp lý của đề tài 6

2.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 6

2.2.2 Những văn bản pháp quy của tỉnh Hà Giang liên quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 7

2.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 8

2.3.1 Tình hình giải phóng mặt bằng trên thế giới 9

2.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng trong cả nước 15

2.3.2.1.Từ khi có Luật Đất đai 1993 15

2.3.2.2 Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2003đến nay 16

2.3.2.3 Nhận xét, đánh giá 17

2.4 Khái quoát công tác giải phóng mặt bằng của thành phố Hà Giang trong những năm gần đây 21

PHẦN 3 : ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 23

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 23

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 23

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 23

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu 23

3.3 Nội dung nghiên cứu 23

3.3.1 Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội 23

3.3.2 Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương 23

3.3.3 Đánh giá những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng của khu vực nghiên cứu 23

3.3.4 Đề xuất giải pháp khắc phục các yếu tố tác động tới công tác giải phóng mặt bằng khu vực nghiên cứu 24

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Phương pháp kế thừa 24

3.4.2 Phương pháp điều tra nông thôn 24

3.4.3 Phương pháp phân tích, xử lý số liệu 25

PHẦN 4 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên-kinh tế và xã hội khu vực nghiên cứu 26

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

4.1.3 Hiện trạng sử dụng đất 31

4.2 Thực trạng công tác giải phóng mặt bằng dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương nằm trên địa bàn phường Nguyễn Trãi 33

4.2.1 Đánh giá công tác bồi thường về đất phi nông nghiệp là đất ở 33

4.2.2 Đánh giá công tác bồi thường về đất nông nghiệp 36

4.2.3.Đánh giá kết quả công tác bồi thường hiện vật kiến trúc và nhà cửa 36

4.2.4.Đánh giá kết quả thực hiện công tác bồi thường cây cối hoa màu 38

4.3 Đánh giá những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng của khu vực nghiên cứu 39

4.3.1 Những yếu tố từ cơ quan nhà nước 39

4.3.2 Những yếu tố ảnh hưởng từ người dân 43

4.3.2.1 Đánh giá thuận lợi và khó khăn của người dân khi nhà nước thu hồi đất tại khu vực nghiên cứu 43

4.4 Đề xuất giải pháp khắc phục các yếu tố tác động tới công tác giải phóng mặt bằng khu vực nghiên cứu 51

4.4.1 Về công tác quản lý đất đai 51

4.4.2 Các giải pháp về chính sách giá bồi thường đất đai, tài sản 52

4.4.3 Giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm và tái định cư 54

PHẦN 5 : KẾT LUÂN VÀ ĐỀ NGHỊ 56

5.1.Kết luận 56

5.2 Đề nghị 57

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Đất đai không chỉ là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư

liệu sản xuất đặc biệt mà còn là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ

sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng Trước nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về sự gia tăng dân số,nhu cầu về đất cho người dân, cho các công trình xây dựng, các khu công nghiệp, khu đô thị…tăng lên mạnh mẽ làm cho đất càng trở nên khan hiếm và đắt đỏ Đồng thời quá trình

đô thị hoá diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và

nhu cầu về mặt bằng lớn để phục vụ cho sản xuất, kinh doanh Để có mặt bằng thực hiện các dự án chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng

đất đai Chính vì vậy công tác giải phóng mặt bằng, là một trong những điều

kiện tiên quyết của sự phát triển, tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai

Công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường hỗ trợ và tái định cư là vấn

đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã

hội, tới mỗi người dân và cộng đồng dân cư Giải quyết không tốt, không thỏa

đáng quyền của người bị thu hồi đất sẽ dễ gây ra những khiếu kiện, đặc biệt

những khiếu kiện tập thể, làm mất ổn định xã hội… Điều đó cũng ảnh hưởng

đến tiến độ thi công các công trình xây dựng và các dự án phát triển kinh tế -

xã hội của địa phương Nhiều dự án “treo” nhiều năm thậm chí hàng chục năm vì không giải phóng được mặt bằng Cũng từ các tiêu cực xã hội nảy sinh, chất lượng công trình giảm sút, giá thành đội lên, các khoản tiền bồi thường của người dân không còn nguyên vẹn…

- Để việc công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường hỗ trợ và tái định

cư được thực hiên suôn sẻ trong suốt quá trình thực hiện dự án thì ta cần phải

nắm rõ được các yếu tố ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường hỗ trợ và tái định cư của các dự án tìm ra được những mặt thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng tớ dự án để lên kế hoạch triển khai và khắc phục được kịp thời.Xuất phát từ vấn đề đó, được sự nhất trí của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài Nguyên, khoa Môi

Trường và dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo ThS Nguyễn Duy Hải,

em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu các yếu tố tác động đến công

tác giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn phường Nguyễn Trãi Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu các yếu tố tác động tới công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Dự án: xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương

- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường GPMB của dự án

- Trên cơ sở đánh giá những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại của công tác bồi thường GPMB rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường GPMB đối với các dự án tương tự trên địa bàn

- Xác định và đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và ổn định nâng cao đời sống của các hộ dân bị thu hồi đất

1.3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm vững Luật Đất đai hiện hành, các Nghị định, Thông tư có liên quan đến công tác thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái

định cư cho người dân sau khi giải phóng mặt bằng

- Nắm vững các Quyết định, Tờ trình và các văn bản khác có liên quan

đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của Nhà nước và của địa

phương

- Nắm chắc khung giá bồi thường của Chính phủ, địa phương

- Các giải pháp đưa ra phải có tính khả thi và phù hợp với thực tế địa phương

- Đề tài có độ chính xác và mang tính thiết thực

1.4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã

họctrên lớp; học hỏi, tiếp cận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế nhằm hiểu rõ hơn về công tác Quản lý Nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra

được những yếu tố tác động đến công tác giả phóng mặt bằng có điều thuận

lợi, khó khăn gì tác động trong công việc bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến

độ của dự án ở hiện tại và trong tương lai

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Khái niệm về bồi thường giải phóng mặt bằng và các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng

2.1.1.1 Khái niệm về bồi thường giải phóng mặt bằng

Công tác BT&GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế

2.1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng

Có rất nhiều yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng Những yếu tố đó có thể làm cho công tác giải phóng mặt bằng diễn ra nhanh hay chậm tuỳ theo mức độ của nó Dưới đây là một số yếu tố cơ bản:

- Công tác quản lý Nhà nước về đất đai của địa phương có đất bị thu hồi

- Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Công tác định giá đất và tài sản

- Nguồn vốn chi trả cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Trình độ và kinh nghiệm của những người làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Tâm lý, trình độ học vấn, đạo đức của người dân có đất bị thu hồi

2.1.2 Vai trò của bồi thường và giải phóng mặt bằng

Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình thực hiện các dự án, công trình liên quan đến việc phải thu hồi lại một phần hay toàn bộ diện tích đất đã được giao cho các cá nhân,

hộ gia đình, tổ chức Nó ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công của các

công trình, dự án Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng phải được thực hiện nhanh chóng nhằm đảm bảo đúng tiến độ thi công của các công trình, dự án Mặt khác bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng phải thực hiện

đúng theo các quy trình, quy định của nhà nước nhằm tránh khiếu kiện có liên

quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

2.1.3 Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng

“Bồi thường GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy, công tác bồi thường GPMB có các đặc điểm sau:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vị trí khác nhau với

điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội khác nhau, chính vì vậy công tác

BT&GPMB một mặt phải tuân theo đúng trình tự và thủ tục của nhà nước quy

định, mặt khác cán bộ làm công tác BT&GPMB phải linh hoạt tùy từng

trường hợp cụ thể mà đưa ra phương án hợp lý tạo được sự đồng thuận của nhân dân

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Đất đai có một vị trí riêng biệt, chính vì vậy nên ở từng khu vực, từng địa điểm sẽ có mức giá khác nhau Vì vậy sẽ có mức bồi thường khác nhau Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống vào hoạt động nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất, trong khi trình độ sản xuất lại thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp lại rất khó khăn, do đó tâm lí của người dân vùng này là giữ đất để sản xuất Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất cha ông để lại Tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá để bồi thường, hỗ trợ cũng gặp nhiều khó khăn do các

tài sản như công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất rất đa dạng Vì vậy công tác BT&GPMB hỗ trợ tái định cư gặp phải không ít những khó khăn, phức tạp Cho nên cần phải có sự phối hợp giữa các bên có liên quan để công tác BT&GPMB diễn ra thuận lợi, hài hòa giữa lợi ích của các bên theo đúng quy

định của pháp luật

2.2 Cơ sở pháp lý của đề tài

2.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

2.2.1.1 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 ( Quốc hội VIII, kỳ họp thứ 11, ngày 15/04/1992 ) [6]

Điều 17: Đất đai của Nhà nước thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại

diện chủ sở hữu

Điều 18: Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch

và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả

Điều 58: Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để

dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, kinh phí và các tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác, đối với đất được Nhà nước giao sử dụng thì theo quy định tại Điều 17 và Điều 18

Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân

2.2.1.2 Bộ luật dân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ( Quốc hội

IX, kỳ họp thứ 8, ngày 28/10/1995 ) [5]

Điều 173: Quyền sở hữu

Điều 176: Căn cứ xác lập quyền sở hữu

Điều 177: Căn cứ chấm dứt quyền sở hữu

Điều 180: Chiếm hữu tài sản có căn cứ pháp luật

Điều 738 – 774: Quy định về thừa kế quyền sử dụng đất

2.2.1.3 Luật Đất đai và các văn bản dưới luật

- Luật Đất đai 2003 ( có hiệu lực từ ngày 01/07/2004 )

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính Phủ về thi hành Luật Đất đai

- Nghị định số 17/2004/NĐ – CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

Tài Chính về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 về hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ- CP

chính hướng dẫn thực hiện việc sử đổi, bổ sung Thông tư số BTC ngày 7 tháng 12 năm 2004 Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định

116/2004/TT-số 197/2004/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Nghị định số 188/2004/ NĐ-CP ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Chính Phủ về phương pháp xác định giá đất

Thông tư số 57/2010/TT-BTC ngày 16 tháng 04 năm 2010 quy định việc lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí tổ chức thực hiên bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 01/10/2009 ngày 13/08/2009 của

Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của bộ Tài nguyên

và Môi trường về quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình

tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

Quyết định số 2843/2012/QĐ-UBND ngày 19 tháng 12 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Giang ban hành bảng giá các loại đất trên địa bàn Hà Giang năm 2013

Quyết định số 1129/2012/QĐ – UBND ngày 13 tháng 06 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Giang về việc quyết định mức bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi nhà nước thu hồi

2.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

- Trong điều kiện hiện nay ở tỉnh Hà Giang nói chung và địa bàn phường Nguyễn Trãi nói riêng Công tác BT&GPMB được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh

tế, xã hội cũng như sự tăng trưởng GDP của địa phương Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất

ổn định trật tự xã hội

- Công tác BT&GPMB mang tính quyết định đến tiến độ của các dự án,

là khâu đầu tiên trong việc thực hiện dự án Việc làm này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng

đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của những người bị thu hồi đất

- Công tác BT&GPMB được triển khai thực hiện đúng tiến độ, đúng kế hoạch đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án có hiệu quả Ngược lại công tác BT&GPMB chậm, kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

- Mặt khác, nếu công tác BT&GPMB ở các địa phương không được thực hiện tốt sẽ xảy ra hiện tượng “Dự án treo” làm cho chất lượng công trình

bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được, từ đó gây lãng phí rất lớn cho ngân sách Nhà nước Ngoài ra, khi Hội đồng đền bù giải quyết không thoả đáng quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi sẽ dễ dàng xảy

ra những vụ khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể, làm cho tình hình chính trị - xã hội ở địa phương mất ổn định

2.3.1 Tình hình giải phóng mặt bằng trên thế giới

2.3.1.1 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số nước tư bản

Đối với các nước tư bản trên Thế giới, đất đai thuộc sở hữu tư nhân, thị

trường đất đai phát triển theo quy luật của thị trường hàng hóa và được mua bán tự do ở phương Tây giá đất biến động theo lô đất, còn ở những nước tư bản phát triển theo chế đố sử hữu tư nhân về đất đâi được xác định ổn định, quá trình tích lũy về đất đat lên tới đỉnh cao, thị trường đất đai mang tính độc quyền và các Quốc gia đó thường áp dụng Luật thuế đối với mua bán dất đai, không áp đặt giới hạn hành chính đối với thị trường đất đai Các nước có nền kinh tế thị trường phát triển thì đất đai được mua bán tự do và cho thuế rộng rãi

Việc chuyển nhượng và cho thuê đất ruộng được cho là một biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất Việc GPMB thực chất là việc mua và bán đất đai theo giá thỏa thuận giữa người mua và người bán cho nên việc GPMB chỉ mang tính chất thủ tục vì đất đai thuộc sở hữu tư nhân do đó họ có

quyền đem ra trao đổi hay mua bán là tùy ý Ngoài ra, đất đai còn tham gia vào thị trường bất động sản và thị trường chứng khoán như một nguồn đầu tư ngoại tệ.[1]

2.3.1.2 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc

Theo luật đất đai Trung Quốc việc thu hồi đất đai chỉ được tiến hành cho các dự án vì lợi ích chung, Chính phủ đứng ra đàm phán với người dân về bồi thường thiệt hại và thu hồi đất

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị, tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại

Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc

đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản

lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương

thức chủ yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau:

và nhà cũ

- Hai là, giá đất tiêu chuẩn

- Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về

nhà ở

Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường về sử dụng

đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có những thành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do:

buộc đối với các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dân tái định cư, tạo các nguồn lực sản xuất cho những người tái

định cư

Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trình bồi thường hỗ trợ tái định cư

hỗ trợ tái định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn Tiền đền bù cho

đất đai bị mất không trả cho từng hộ gia đình mà được cộng đồng sử dụng để

tìm kiếm, phát triển đất mới hoặc mua của các cộng đồng sở tại hay dùng để phát triển kết cấu hạ tầng Chính quyền thôn, xã chịu trách nhiệm phân chia cho các hộ bị ảnh hưởng.[14]

2.3.1.3 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Singapore

Tại Singapore, đất đai được phân ra 2 sở hữu (nhà nước và tư nhân), trong đó đất sở hữu nhà nước chiếm 98% Tùy theo từng dự án, từng loại đất

và quy hoạch thì nhà đầu tư được thuê thời hạn 20, 30, 50 và 99 năm Hết thời hạn, người thuê đất phải tháo dỡ công trình, trả lại đất cho nhà nước vô điều kiện Việc đền bù giải toả ở Singapore được thực hiện theo Luật trưng dụng

đất đai, Chính phủ đền bù theo giá quy định (thường thấp hơn giá thị trường),

bù lại người dân bị giải toả cũng được bố trí căn hộ chung cư giá rẻ theo quy

định của Chính phủ Hiện nay, ở Singapore không có chế độ bồi thường lại

bằng đất (ngoại trừ đất tôn giáo), nhờ đó mà nguồn lực vốn và đất đai được tập trung để đầu tư cơ sở hạ tầng, bán đất tạo nguồn thu cho ngân sách

Trong trường hợp còn thời hạn thuê mà nhà nước thu hồi thì hai bên thương lượng giá bồi thường, nếu vẫn không thương lượng được thì đưa ra tòa án hoặc khiếu nại đến chính phủ Nếu phán quyết cuối cùng cũng không thành thì nhà nước cưỡng chế thu hồi đất

Sau khi có quy hoạch chi tiết và có dự án cụ thể, nhà nước tiến hành thu hồi đất để triển khai thực hiện Nhà nước toàn quyền quyết định trong vấn

đề thu hồi đất, người dân có nghĩa vụ phải tuân thủ (theo Luật về thu hồi)

Công tác thu hồi đất dựa trên nguyên tắc:

+ Thu hồi đất bắt buộc phục vụ cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội và chỉnh trang đô thị

+ Hạn chế thu hồi đất tư nhân, chỉ thu hồi khi thực sự cần thiết

+ Công tác thu hồi đất phải được sự cho phép của Chính phủ và các thành viên trong Nội các Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến cộng đồng

+ Việc thu hồi đất được tiến hành theo từng bước chặt chẽ và có thông báo trước cho người dân 2- 3 năm

+ Nếu người dân không chịu di dời để nhà nước thu hồi đất sẽ áp dụng cưỡng chế hoặc phạt theo luật xâm chiếm đất công

Chính sách đền bù

Mức đền bù thiệt hại căn cứ vào giá trị bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển hợp lý; chi phí mua vật tư thay thế; thuế sử dụng nhà mới Nếu người dân không tin tưởng Nhà nước, có thể thuê một tổ chức định giá tư nhân để định giá lại và chi phí do Nhà nước chịu Kinh nghiệm xác định giá đền bù cho thấy: Nhà nước Singapore đền bù giá thấp hơn giá hiện tại, vì giá bất động sản hiện tại đã bao gồm giá trị gia tăng do Nhà nước đầu tư hạ tầng, do đó Nhà nước điều tiết một phần giá trị đầu tư Nhà nước không thể đáp ứng đền bù theo giá trong tương lai

Tuy nhiên, cũng có những yếu tố không chấp nhận khi tính mức đền

bù Đó là: Đòi được thưởng để di dời sớm hoặc muốn ở lại chỗ cũ nên đòi tăng đền bù mới chịu đi; đòi bồi thường vào việc đầu tư thêm vào ngôi nhà sau khi đã có quyết định giải tỏa, trừ khi căn nhà quá tệ cần được sơn sửa lại Ngoài ra, sự gia tăng giá đất trong vòng 7 năm do sự phát triển của hạ tầng công cộng cũng được xem xét điều tiết

Phương thức thanh toán khi đền bù là trả trước 20% khi chủ nhà thực hiện việc tháo dỡ, phần còn lại trả khi hoàn tất việc di dời Nếu hộ gia đình có nhu cầu cấp bách về nhà ở, sẽ thu xếp cho thuê với giá phù hợp

Nhìn chung, chính sách đền bù được tiến hành thận trọng (nhất là của

tư nhân), có văn bản luật quy định chặt chẽ, tạo điều kiện thuận lợi và chính sách đèn bù công bằng đối với mọi tổ chức, cá nhân, do đó tạo được sự đồng thuận cao trong xã hội Tỷ lệ cưỡng chế chiếm tỷ lệ nhỏ, dưới 1% [2]

2.3.1.4.Nhận xét, đánh giá

Việc xây dựng và phát triển các công trình đều cần đất Ở mỗi nước, quyền lực thu hồi, trưng thu đất được ghi trong Hiến pháp hoặc tại Bộ Luật

đất đai hoặc một bộ luật khác

Nếu việc thu hồi, trưng thu đó phù hợp với quy định của Pháp luật mà người sở hữu hoặc người sử dụng đất không thực hiện thì Nhà nước có quyền chiếm hữu đất đai Việc thu hồi đất, trưng thu đất và bồi thường thiệt hại về

đất tại mỗi quốc gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó

quy định Tuy nhiên, các chính sách đó đều có các nội dung chủ yếu sau:

Đối tượng được bồi thường về đất: Tất cả những người đang sử dụng

đất mà bị Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu, kể cả những người thiếu chứng

chỉ hợp pháp về đất đai, chiếm đất bất hợp pháp trước ngày Nhà nước thực hiện thu hồi đất hoặc trưng thu đất mà đất đó không có tranh chấp hoặc khiếu nại đều được bồi thường Hay nói cách khác là tất cả những người có đất bị

ảnh hưởng bởi dự án đều có quyền được bồi thường

Phương thức bồi thường đất: Việc bồi thường được thực hiện theo hai

phương thức là bồi thường bằng hiện vật (đất, nhà, lương thực, vật liệu xây

dựng,…) hoặc bồi thường bằng tiền cho đất đai bị thiệt hại Tuy nhiên, dù

thực hiện theo phương thức nào thì cũng đều phải xác định giá trị đất bị thu hồi để làm cơ sở thực hiện việc bồi thường

Giá trị đất bị thu hồi, trưng thu: Giá trị đất bị thu hồi hoặc trưng thu

được tính trên cơ sở giá trị thực của đất Nguyên tắc chung là giá bồi thường,

giá trưng thu phải là giá thị trường hoặc giá thay thế

Chính sách hỗ trợ khi bị thu hồi đất, trưng thu đất: Ngoài việc bồi

thường cho người bị thu, trưng thu, trưng mua hoặc thu hồi đất, các quốc gia cũng quy định việc hỗ trợ cho người bị thu hồi đất hoặc bị trưng thu đất Đó

là các khoản hỗ trợ bổ sung ngoài bồi thường nhằm tạo điều kiện cho người bị thu hồi đất hoặc bị trưng thu đất ổn định và cải thiện đời sống, sản xuất, thu nhập, chuyển đổi nghề nghiệp

Qua nghiên cứu cho thấy chính sách bồi thường, hỗ trợ & GPMB của một số nước, Việt Nam chúng ta cần học hỏi một số kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại & GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường thiệt hại & GPMB nói riêng

- Bổ sung thêm một số giải pháp nhằm hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định đời sống, đặc biệt là đối với lao động trên 35 tuổi

2.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng trong cả nước

2.3.2.1.Từ khi có Luật Đất đai 1993

Luật Đất đai năm 1993 đã có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 thay thế cho Luật Đất đai năm 1987, Luật Đất đai 1993 là chế định cơ sở pháp lý cơ bản để xuất hiện quan hệ đất đai ở nước ta chuyển sang cơ chế thị trường, có sự quản

lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là văn kiện chính sách quan trọng nhất đối với việc thu hồi đất và đền bù thiệt hại của Nhà nước Tại Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại” (Luật Đất

đai,1993)[7] Luật Đất đai quy định các loại đất sử dụng, các nguyên tắc sử

dụng từng loại đất, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất Một thủ tục rất quan trọng và là cơ sở pháp lý cho người sử dụng đất là họ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà Chính điều này làm căn

cứ cho quyền được đền bù khi Nhà nước thu hồi đất

Sau khi Luật Đất đai 1993 được ban hành, Nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư và các văn bản pháp quy khác về quản lý đất đai nhằm cụ thể hoá các điều luật để thực hiện các văn bản đó

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai ngày 29/6/2001 quy

định cụ thể hơn về việc bồi thường thiệt hại và GPMB, cụ thể:

- Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích

công cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường hoặc hỗ trợ Việc bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định của Chính phủ

- Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người có đất bị thu hồi Trong trường hợp người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì được mua nhà ở của Nhà nước hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất để làm nhà ở Trong trường hợp phương án bồi thường được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, được công bố công khai và có hiệu lực thi hành theo quy

định của pháp luật mà người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi

thì cơ quan quyết định thu hồi đất có quyền ra quyết định cưỡng chế (Luật

Đất đai sửa đổi; 1998) [4]

2.3.2.2 Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2003đến nay

Sau khi Luật Đất đai 2003 được ban hành thay thế Luật Đất đai 1993, sửa đổi,

bổ sung năm 1998, 2001 (gọi chung là Luật Đất đai), chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở nước ta đã có nhiều thay đổi và ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế thị trường đặt ra

Nhằm cụ thể hóa chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy

định tại khoản 1 Điều 38 Luật Đất đai: “Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng

để phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công

cộng; phát triển kinh tế” và Điều 42 Luật Đất đai: “Nhà nước sẽ phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người có đất bị thu hồi để giải phóng mặt bằng”.[16]

Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thi hành như: Nghị

định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ

khi Nhà nước thu hồi đất; Nghị định 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ ngày 25/5/2007 về việc cấp GCN quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền

sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu

hồi đất, giải quyết khiếu nại về đất đai; Nghị định 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất Mới đây nhất là Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và dưới đó là rất nhiều thông tư hướng dẫn của các Bộ, Ngành có liên quan

Về cơ bản, chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB theo quy định của Luật đất đai 2003 đã kế thừa được những ưu điểm của chính sách trong thời

kỳ trước, đồng thời cũng có những đổi mới nhằm góp phần tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ GPMB Các văn bản pháp luật về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã thể hiện được tính khả thi trong quá trình áp dụng pháp luật vào hoạt động bồi thường, giải phóng mặt bằng của Nhà nước [3]

2.3.2.3 Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu cho thấy chính sách bồi thường, hỗ trợ và GPMB của một số nước, Việt Nam chúng ta cần học hỏi một số kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại và GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường thiệt hại và GPMB nói riêng

- Bổ sung thêm một số giải pháp nhằm hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định đời sống

Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB đang áp dụng theo quy định tại Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 đã thể hiện những ưu điểm ở các khía cạnh:[10],[14]

- Một là đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng được

xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp

cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao ( khoản 1,2,3,4 điều 14)

- Hai là, mức bồi thường hỗ trợ ngày càng cao đã tạo điều kiện cho người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổ sung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới

về chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, tạo điều kiện cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất (Các điều 20, 21, 22)

- Ba là, trình tự thủ tục tiến hành bồi thường hỗ trợ tái định cư (Điều

28, 29) cũng đã được đơn giản hóa nhằm giải quyết những khúc mắc trong công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

- Bốn là, tại nhiều địa phương bên cạnh việc thực hiện các quy định Luật Đất đai năm 2003, các Nghị định hướng dẫn thi hành cũng đã đưa ra các văn bản pháp quy áp dụng cho địa phương mình trong công tác bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư nhằm đạt được hiệu quả cao trong việc thực hiện các dự án của Nhà nước cũng như của các thành phần kinh tế

- Năm là, nhận thức về vai trò, ý nghĩa cũng như tính phức tạp của việc thu hồi đất, tái định cư của các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý đã

được nâng lên, trong đó về phía Chính phủ đã tạo nhiều điều kiện vật chất và

kỹ thuật trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; còn đội ngũ cán bộ đảm trách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các cấp, các ngành, các tổ chức về khả năng và kinh nghiệm thực tiễn công tác bồi thường, hỗ trợ, tái

định cư cũng ngày càng được khẳng định hơn Điều đó đã góp phần giảm bớt

tác động tiêu cực đối với người dân cũng như đối với dự án, nhất là xây dựng các khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước, góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người có đất bị thu hồi

Bên cạnh những ưu điểm trên thì chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư, trong đó đặc biệt là vấn đề giá cả đền bù còn gây những tác động tiêu cực

đối với thị trường bất động sản, nhất là khi quy luật giá trị của thị trường tác động vào tư tưởng của người có đất bị thu hồi đã tạo ra sự so sánh về thiệt

thòi của mình khi đất do mình đang sử dụng được giao cho người khác với khả năng sinh lợi cao hơn Do đó đã nảy sinh nhiều khiếu nại, khiếu kiện về mức đơn giá bồi thường, hỗ trợ, cũng như tâm lý đối với các dự án đầu tư Những vấn đề còn tồn tại thể hiện ở những mặt sau:

- Thứ nhất, vấn đề bồi thường, hỗ trợ tái định cư là lĩnh vực vô cùng phức tạp phát sinh do cơ chế, chính sách của Nhà nước tới nay dù đã nhiều lần được sửa đổi, thay thế liên tục nhưng nhìn chung vẫn chưa hợp lý và có

định hướng lâu dài Việc sửa đổi thường xuyên các quy phạm pháp luật cũng

vẫn chưa bao quát hết mọi vấn đề của nền kinh tế thị trường, trong đó đất đai

được coi là hành hóa đặc biệt nên đã tạo ra nhiều khoảng trống, thậm chí bất

hợp lý trong việc điều tiết các quan hệ đất đai

- Thứ hai, trên thực tế khi Nhà nước thu hồi đất, giá trị bồi thường đất nông nghiệp thì thấp, trong khi các khoản hỗ trợ đất nông nghiệp kèm theo lại lớn hơn giá trị bồi thường Như vậy, người bị thu hồi đất thắc mắc trong khi chính sách quy định việc bồi thường phải sát theo giá trị thị trường thì đất phi nông nghiệp lại được xác định giá sát với thị trường, còn đất nông nghiệp lại

bị áp đặt giá theo khung giá của cấp tỉnh quy định Trên thực tế, nhiều thửa

đất nông nghiệp nằm sát khu dân cư, khu quy hoạch khi chuyển nhượng trên

thị trường cũng có giá trị tương đương với đất phi nông nghiệp

- Thứ ba, trong quá trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, nhà đầu tư thường phải làm việc với nhiều đối tác để thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ…(khoản 1 Điều 28, Điều 29 NĐ 69/CP) như: phải làm việc với UBND của cả ba cấp tỉnh, huyện và xã, làm việc với

Ban bồi thường giải phóng mặt bằng hoặc Tổ chức phát triển quỹ đất, làm việc với những người có đất bị thu hồi, nên không ít trường hợp phải chi phí

đóng góp thêm cho địa phương, chi thêm ngoài phương án cho người có đất

bị thu hồi Bên cạnh đó, việc thu hồi đất để thực hiện những dự án như xây dựng nhà ở sinh thái, khu đô thị hay khu dân cư, Chủ dự án hoặc nhiều địa phương cũng không ưu tiên trả bằng đất tại dự án mà trả bằng tiền làm cho người dân mất thêm thời gian đi tìm, mua đất để định cư nên cũng gặp nhiều khó khăn Còn những trường hợp phải tái định cư cho người bị thu hồi đất ở

đối với các dự án lớn thì người bị thu hồi đất cũng chưa được giải quyết thỏa đáng do điều kiện khu tái định cư đa phần là chưa đảm bảo về cả hạ tầng kỹ

thuật và hạ tầng cơ sở trong khi pháp luật quy định Khu tái định cư phải có

điều kiện bằng hoặc tốt hơn khu đất bị thu hồi

- Thứ tư, khi thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm thực hiện các dự án, công trình như: mở rộng đường giao thông thuộc khu dân cư; xây dựng nhà ở để kinh doanh; làm khu công nghiệp cho doanh nghiệp hay trung tâm thương mại, v.v…thì thường xảy ra trường hợp có người đang

sử dụng đất ở vị trí thuận lợi (giáp mặt đường) nay bị thu hồi toàn bộ phải tái

định cư phải ở nơi khác, thì cũng khó có thể mua được một mảnh đất như cũ

để định cư Hoặc ngược lại, có người đang sử dụng đất ở vị trí không thuận

lợi nhưng khi có dự án đi qua ngẫu nhiên họ lại được ở vị trí thuận lợi và như vậy giá trị mảnh đất của họ lại tăng thêm nhiều lần do dự án, công trình đó mang lại, nhất là tại các huyện giáp gianh trong các đô thị Từ đó gây ra tâm

lý nhiều người bị thu hồi đất không muốn chuyển đi, hoặc nếu chấp nhận chuyển đi họ thường đòi bồi thường với giá rất cao trong khi giá bồi thường của Nhà nước thấp hơn nhiều so với giá thị trường, nên thường là các dự án rất chậm được triển khai do quá trình thỏa thuận về giá bồi thường, hỗ trợ của các bên… Hiện tại, trên phạm vi cả nước, địa phương nào cũng gặp khó khăn

khi phải xác định giá đất ở vùng giáp ranh nội và ngoại thành, thành phố và nông thôn, nơi hai thửa đất hai huyện, hay hai tỉnh liền kề Tính theo giá bên cao thì bên kia kêu thấp và ngược lại

2.4 Khái quoát công tác giải phóng mặt bằng của thành phố Hà Giang trong những năm gần đây

Để đẩy mạnh kinh tế văn hóa – giáo dục hiện nay thành phố đang triển

khai rất nhiều dự án được đầu tư trên các lĩnh vực Công tác bồi thường GPMB đóng một vai trò quan trọng nên đã được Đảng ủy, Chính quyền đặc biệt quan tâm và tập chung chỉ đạo để giải quyết những vướng mắc của dân

Thuận lợi :

Đã cơ bản thống nhất được chính sách bồi thường để áp dụng cho tất

cả các trường hợp khi Nhà nước thu hồi đất, không phân biệt dự án sử dụng kinh phí trong nước hay ngoài nước

Đã có quy định chi tiết và cụ thể điều kiện , nguyên tắc bồi thường về

đất , về tài sản phù hợp với tình hình quản lý của địa phương

Xây dựng quy trình bồi thường rõ ràng tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai thực hiện công tác bồi thường GPMB Nhìn chung, việc triển khai dự án đều được nhân dân đồng tình ủng hộ và được các cấp, các ngành quan tâm nên cơ bản công tác bồi thường GPMB đã bám sát được tiến độ đề ra

Khó khăn :

Trong quá trình GPMB, bồi thường không hợp lý,dẫn đến tình trạng người dân không chịu di rời,việc tổ chức tá định cư còn chưa tốt,những hộ dân bị thu hồi toàn bộ diện tích đất không được bố trí hợp lý, họ là những hộ nông nghiệp cho nên cần phải đào tạo để ho chuyển đổi ngành nghề

Do nhiều năm công tác quản lý đất đai không được chú trong đúng mức nên nguồn gốc sử dụng đất của các hộ khác nhau Điều này dẫn đến tình trạng tranh chấp về chủ quyền được bồi thường và khuyến nại về mức bồi thường

Trong việc quản lý đất đai còn để xảy ra lấn chiếm đất đai trái phép,tự

ý chuyển mục đích sử dụng,tự ý chia lô,làm cho công tác GPMB đã khó khăn lại còn khó khăn hơn

Hầu hết các dự án khi triển khai bồi thường GPMB mới triển khai dự

án khu tái định cư, thậm chí có dự án đã chi trả tiền bồi thường xong nhưng vẫn chưa có khu tái định cư

Ban bồi thường GPMB được UBND thành phố thành lập và tổ chức, chỉ đạo hoạt động nhưng lại không phải là cơ quan có quyền quyết định, mọi vướng mắc liên quan đến GPMB đều phải báo cáo tỉnh và chờ ý kiến chỉ đạo

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn Hà Giang

- Các hộ gia đình thuộc khu vực giải tỏa của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn Hà Giang

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Khu vực giải tỏa phục vụ cho dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn phường Nguyễn Trãi Thành phố Hà Giang,

tỉnh Hà Giang

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu

- Khu vực giải tỏa của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn phường Nguyễn Trãi Thành phố Hà Giang, tỉnh

Hà Giang

3.2.2 Thời gian nghiên cứu

- Từ ngày 18/08/2014 đến ngày 30/11/2014

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội

- Điều kiện tự nhiên

- Điều kiện kinh tế - xã hội

3.3.2 Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương

3.3.3 Đánh giá những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng của khu vực nghiên cứu

- Những yếu tố từ phía cơ quan Nhà nước.

- Những yếu tố từ phía người dân

3.3.4 Đề xuất giải pháp khắc phục các yếu tố tác động tới công tác giải phóng mặt bằng khu vực nghiên cứu

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp kế thừa

- Thu thập tài liệu, số liệu của các ban, ngành liên quan:

+ UBND tỉnh Hà Giang: Các quyết định thu hồi và phê duyệt để thực hiện bồi thường, hỗ trợ GPMB

+ Hội đồng bồi thường tỉnh hà Giang : Thu thập và tìm hiểu các số liệu

về những hộ gia đình có đất nằm trong dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn phường Nguyễn Trãi ( những số liệu về số thửa từng hộ dân, diện tích, từng loại đất và giá tiền bồi thường, hỗ trợ, thưởng của tùng hộ gia đình)

3.4.2 Phương pháp điều tra nông thôn

Phỏng vấn các hộ gia đình theo phiếu điều tra (50 phiếu) để tìm hiểu, nắm rõ về thực trạng công tác đền bù GPMB củadự án xây dựng đường cầu

mè – công viên nước Hà Phương trên địa bàn phường Nguyễn Trãi, thuận lợi, khó khăn của các hộ gia đình trong khu vực giải toả

- Điều tra trên địa bàn phường Nguyễn Trãi (những hộ có đất trên địa bàn thuộc dự án xây dựng đường cầu mè – công viên nước Hà Phương trên

địa bàn phường Nguyễn Trãi)

- Chọn 50 hộ gia đình ngẫu nhiên nhưng trong đó có các hộ gia đình nông nghiệp, phi nông nghiệp, cán bộ công chức

- Nội dung tóm tắt phiếu điều tra

+ Gia đình có GCNQSDĐ chưa?

+ Gia đình có thấy hài lòng về cách giải quyết hoạt động GPMB?

+ Nguyện vọng, khó khăn, thuận lợi của hộ gia đình khi nhà nước thu hồi đất ?

+ Gia đình lựa chọn hình thức hỗ trợ nào?

+ Nhận thức người dân về GPMB`

3.4.3 Phương pháp phân tích, xử lý số liệu

- Phương pháp thống kê: Thống kê các số liệu đã thu thập được về tổng

diện tích bị thu hồi, tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ cũng như chi tiết từng hạng mục, từng loại đất và mức ảnh hưởng của dự án Thống kê từ phiếu

điều tra các hộ gia đình, điều tra cán bộ địa chính

- Phương pháp so sánh: Từ số liệu đã điều tra và thống kê trong phạm

vi của dự án về diện tích bị thu hồi và số tiền bồi thường so sánh với giá thị trường, khung giá của Chính phủ và bảng giá đất của tỉnh Thái Nguyên

- Phương pháp xử lý số liệu: Các số liệu điều tra thu thập được sử dụng

phần mềm, Word, Excel để tổng hợp xử lý