1/ Trình bày những hiểu biết của em về nam châm?Kiểm tra bài cũ 2/ Khi dòng điện qua cuộn dây dẫn , đ a một nam châm hoặc một đinh sắt lại gần thì ta thấy có hiện t ợng gì?. Trong thí ng
Trang 1ThiÕt kÕ : Tr ¬ng V¨n Thanh –THCS Quúnh Ngäc
Trang 21/ Trình bày những hiểu biết của em về nam châm?
Kiểm tra bài cũ
2/ Khi dòng điện qua cuộn dây dẫn , đ a một nam châm hoặc một đinh sắt lại gần thì
ta thấy có hiện t ợng gì?
Nam châm nào cũng có hai từ cực Khi để tự do, cực luôn chỉ h ớng Bắc gọi là cực Bắc, còn cực luôn chỉ h ớng Nam gọi là cực Nam
Khi đặt hai nam châm lại gần nhau, các từ cực cùng tên đẩy nhau, các từ cực khác tên hút nhau
Khi đ a nam châm hoặc đinh sắt lại gần cuộn dây có dòng điện chạy qua thì:
* Đinh sắt bị hút lại gần ống dây
* Nam châm có thể bị ống dây hút hoặc đẩy
-+ K
Trang 3Nh vËy cuén d©y cã dßng ®iÖn ch¹y qua cã t¸c dông tõ Ph¶i ch¨ng chØ cã dßng ®iÖn ch¹y qua cuén d©y míi cã t¸c dông tõ?
NÕu dßng ®iÖn ch¹y qua d©y dÉn th¼ng hoÆc d©y dÉn cã h×nh d¹ng bÊt k× th× nã cã t¸c dông tõ hay kh«ng?
-+ K
Trang 4Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
I/ Lực từ:
1 Thí nghiệm.
• Mục đích :
K Rx
A
Kiểm tra xem dòng điện chạy qua dây dẫn
thẳng có tác dụng từ hay không?
Nghiên cứu SGK; quan sát H 22.1 và trả lời các câu hỏi sau:
- Mục đích thí nghiệm này là gì ?
- Dụng cụ TN gồm những gì ?
- Nêu các b ớc tiến hành thí nghiệm ?
Nguồn điện; biến trở; khoá điện; ampe kế; dây
dẫn AB ; kim nam châm ; 5 đoạn dây nối
•Tiến hành :
B1: Mắc mạch điện nh hình 22.1 SGK.
B2: Bố trí sao cho dây dẫn AB song song với kim
nam châm.
B3: Đóng khoá K, quan sát kim nam châm
B4: Ngắt khoá K; quan sát kim nam châm.
C1: Đóng khoá K, quan sát và cho biết có hiện t ợng gì xảy ra với kim nam châm Lúc đã nằm cân bằng kim nam châm còn song song với dây dẫn nữa không ?
C1 Khi cho dòng điện chạy qua dây dẫn
kim nam châm bị lệch đi, không còn
song song với dây dẫn
Khi ngắt dòng điện kim nam châm trở
lại vị trí ban đầu.
5
- +
K Rx
A
2 Kết luận:
Trang 5A C
Trong thÝ nghiÖm ph¸t hiÖn t¸c dông tõ cña dßng ®iÖn , d©y dÉn AB ®
îc bè trÝ nh thÕ nµo?
T¹o víi kim nam ch©m mét gãc bÊt k× Vu«ng gãc víi kim nam ch©m
D T¹o víi kim nam ch©m mét gãc nhän.
B Song song víi kim nam ch©m.
5
- +
K Rx
A
Trang 6Làm thế nào để biết đ ợc điều đó?
Trong thí nghiệm trên, kim nam châm đ ợc bố trí nằm d
ới và song song với dây dẫn thì chịu tác dụng của lực từ làm
kim nam châm lệch khỏi vị trí cân bằng.
Có phải chỉ có vị trí đó mới có lực từ tác dụng lên kim nam châm hay không ?
Trang 7Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
I/ Lực từ:
1 Thí nghiệm.
2 Kết luận
II/ Từ tr ờng.
1 Thí nghiệm.
Dòng điện có tác dụng từ
Câu hỏi C2 :
Có hiện t ợng gì xảy ra với kim nam châm ? C3: ở mỗi vị trí, sau khi nam châm đã đứng yên, xoay cho nó lệch khỏi h ớng vừa xác định,buông tay Nhận xét h ớng của nam châm sau khi đã trở lại vị trí cân bằng ?
kim nam châm lệch đi khỏi
h ớng Bắc – Nam địa lý
ở mỗi vị trí, sau khi nam châm đã đứng yên, xoay cho nó lệch
khỏi h ớng vừa xác định, thấy kim nam
châm luôn chỉ một h ớng xác định.
C2
C3
Nghiên cứu SGK và cho biết :
* Mục đích của thí nghiệm ?
* Cách bố trí thí nghiệm ?
* Mục đích:
Kiểm tra xem môi tr ờng xung quanh nam châm hoặc xung quanh
dòng điện có đặc điểm gì ?
* Bố trí:
5
- +
K Rx
A
Đ a nam châm đến các vị trí khác nhau
xung quanh dây dẫn có dòng điện hoặc
xung quanh thanh nam châm
Trang 8- +
K Rx
A
5
- +
K Rx
A
Rx
5
- +
5
- +
K Rx
A
Trang 9Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
I/ Lực từ:
1 Thí nghiệm.
2 Kết luận
II/ Từ tr ờng.
1 Thí nghiệm.
Dòng điện có tác dụng từ
2 Kết luận
Tại mỗi vị trí nhất định trong từ tr
ờng của thanh nam châm hoặc của
dòng điện, kim nam châm đều chỉ một h
ớng xác định.
Trang 10B
Từ tr ờng không tồn tại ở đâu?
Xung quanh nam châm
C Xung quanh điện tích đứng yên.
Xung quanh Trái Đất
Trang 11Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
I/ Lực từ:
1 Thí nghiệm.
2 Kết luận
II/ Từ tr ờng.
1 Thí nghiệm.
Dòng điện có tác dụng từ
2 Kết luận
Không gian xung quanh nam châm và xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim
nam châm đặt trong nó tồn tại một từ tr ờng.
3 Cách nhận biết từ tr ờng
•Dùng nam châm thử ( kim nam châm ) đ a vào
vùng không gian cần kiểm tra
* Nơi nào trong không gian có lực từ tác
dụng lên kim nam châm thì nơi đó có từ tr ờng
Từ các thí nghiệm trên, hãy nêu ra cách
có thể nhận biết đ ợc một nơi nào đó có từ
tr ờng ? Nếu có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì nơi đó
có từ tr ờng
Nếu không có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì
nơi đó không có từ tr ờng
Tại mỗi vị trí nhất định trong từ tr ờng của
thanh nam châm hoặc của dòng điện, kim nam châm
đều chỉ một h ớng xác định.
Trang 12Có một số pin để lâu ngày và một đoạn dây dẫn , hãy nêu một ph ơng án đơn giản ứng dụng kiến thức để kiểm tra xem pin có còn điện hay không?
B1
III/ Vận dụng:
Nối dây dẫn với hai cực của pin, sau đó đ a kim nam châm có thể quay tự do trên một trục thẳng đứng, chờ cho kim nam châm cân bằng ,
Nếu kim nam châm lệch khỏi h ớng Nam – Bắc ban đầu thì trong dây dẫn có dòng
điện chạy qua ( tức là pin còn sử dụng đ ợc) pin còn điện
Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
Trang 13B2 Tại một điểm trên bàn làm việc, ng ời ta thử đi thử lại vẫn thấy kim nam châm luôn
nằm dọc theo một h ớng xác định , không trùng với h ớng Nam –Bắc địa lý Từ đó có thể rút ra kết luận gì về không gian xung quanh kim nam châm?
Không gian xung quanh kim nam châm có từ tr ờng
III/ Vận dụng:
Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
Trang 14III/ Vận dụng:
Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
B3 Một kim nam châm quay tự do trên trục thẳng đứng, khi cân bằng nam châm chỉ h ớng
Nam – Bắc Hãy giải thích vì sao nam châm chỉ h ớng Nam – Bắc?
Sở dĩ kim nam châm chỉ h ớng Nam – Bắc vì về ph ơng diện từ Trái Đất đóng vai trò là một nam châm khổng lồ có từ cực Nam gần cực Bắc địa lý; từ cực Bắc của Trái đất gần cực Nam địa lý Từ cực Nam hút từ cực Bắc của kim nam châm; còn từ cực Bắc hút từ cực nam của kim nam châm
Trang 15Bài 22: Tác dụng từ của dòng điện – Từ tr ờng.
I/ Lực từ:
1 Thí nghiệm.
2 Kết luận
II/ Từ tr ờng.
1 Thí nghiệm.
Dòng điện có tác dụng từ
2 Kết luận
Không gian xung quanh nam châm và xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim
nam châm đặt trong nó Ta nói không gian đó có từ tr
ờng.
3 Cách nhận biết từ tr ờng
•Dùng nam châm thử ( kim nam châm ) đ a vào
vùng không gian cần kiểm tra
* Nơi nào trong không gian có lực từ tác
dụng lên kim nam châm thì nơi đó có từ tr ờng
Nếu có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì nơi đó
có từ tr ờng
Nếu không có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì
nơi đó không có từ tr ờng
Tại mỗi vị trí nhất định trong từ tr ờng của
thanh nam châm hoặc của dòng điện, kim nam châm
đều chỉ một h ớng xác định.
H ớng dẫn về nhà:
Học thuộc phần ghi nhớ Đọc phần ‘’ Có thể
em ch a biết?
Trả lời các câu hỏi từ C1 đến C6 SGK Làm các bài tập từ 22.1 đến 22.4 sách bài tập
Đọc bài 23: Từ phổ - Đ ờng sức từ.
H ớng dẫn bài 22.4 SBT : Giả sử có một dây dẫn qua nhà Nếu không dùng dụng cụ đo điện, có cách nào phát hiện đ ợc trong dây dẫn có dòng điện chạy qua không ?