Trẻ em tham gia ca hát là tự hoạt động đê nhận thức thế giới xung quanh và bản thân mình, ở giai đoạn đầu chủ yếu là học hát và kết hợp các hoạt động khác gõ đệm theo phách, nhịp, tiết
Trang 1Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh - Trường tiểu học Sông Đốc 2
Sáng kiến kinh nghiệm
Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh tiểu học
PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
Lí do chọn đề tài:
- Âm nhạc là một nhu cầu quan trọng, trong đời sống tinh thần của con người nói chung và của trẻ em nói riêng Trẻ em tham gia ca hát là tự hoạt động đê nhận thức thế giới xung quanh và bản thân mình, ở giai đoạn đầu chủ yếu là học hát và kết hợp các hoạt động khác ( gõ đệm theo phách, nhịp, tiết tấu, và vận động phụ hoạ theo nhạc ) Tuy nhiên việc dạy âm nhạc không nhằm đào tạo các em trở thành những người hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp, nhưng giúp cho lứa tuổi các em nhận thức và cảm thụ khả năng âm nhạc tất cả đều nhằm mục đích phát triển khả năng âm nhạc, nâng cao năng lực cảm nhận âm nhạc để góp phần vào hiệu quả giáo dục chung Nhờ đó sẽ tạo điều kiện hình thành một trình độ văn hóa âm nhạc tối thiểu để góp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách con người, làm cho nội dung học tập ở trường phổ thông có tính toàn diện, thẩm mĩ làm thăng bằng, hài hòa các hoạt động khác của trẻ em
Tuy nhiên việc phát triển khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh tiểu học trong những năm học trước đây chưa đạt hiệu quả cao như mong muốn Học sinh chỉ biết ca hát theo hướng dẫn của giáo viên mà ít được cảm nhận về âm nhạc, về những cái hay, cái đẹp trong âm nhạc
Nhận thức được tầm quan trọng của việc giúp học sinh cảm nhận âm nhạc đã đẩy tôi phải quan tâm đến vấn đề này Qua thực tế giảng dạy, được sự giúp đỡ góp
ý của đồng nghiệp, đặc biệt là sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo Trường Tiểu học Sông Đốc 2 đã giúp tôi hoàn thành sáng kiến " Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh tiểu học " nhằm chú trọng đến khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh bậc tiểu học đặc biệt là học sinh các lớp
3 - 4 – 5
PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I/ Cơ sở lí luận:
Học sinh hiểu được nghệ thuật âm nhạc là một hoạt động giải trí góp phần phát triển, bồi dưỡng tình cảm, đạo đức, trí tuệ, nhân cách xã hội nói chung và học sinh nói riêng Nhất là trong thời đại hiện nay, thời đại của công nghệ tin học thì mức nhận thức cũng như nhu cầu của xã hội đối với môn âm nhạc ngày càng trở nên cấp bách bởi âm nhạc gắn liền với đời sống tinh thần cả xã hội, nó diễn tả được tâm tư tình cảm của con người Do đó âm nhạc trong nhà trường tạo cho nhà trường không khí học tập lành mạnh và tăng thên lòng say mê học tập hoà mình trong tập
Trang 2Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh - Trường tiểu học Sông Đốc 2
thể cũng như giúp các em phát triển toàn diện với mục tiêu đào tạo con người phát
triển toàn diện về "đức, trí, thể, mỹ".
II/ Cơ sở thực tiễn:
- Là một giáo viên lúc mới về nhận công tác giảng dạy môm âm nhạc, dẫn đến kinh nghiệm giảng dạy còn bị hạn chế như quản lý ý thức học sinh đôi lúc còn lỏng lẻo, dẫn đến việc học tập của học sinh chưa đạt hiệu quả cao, chưa chú trọng đến cách thực hiện và trình bày bài hát kết hợp với các hình thức hoạt động khác như ( gõ đệm, vận động phụ họa)
- Thao tác chưa nhanh va linh hoạt, sáng tạo ( viết phấn trên bảng chậm, đường nét kích cỡ chữ viết chưa phù hợp yêu cầu, kỹ năng nói còn lúng túng khi đứng trước bục giảng) dẫn đến việc giới thiệu bài hát và dẫn dắt học sinh vào việc cảm nhận bài hát hay giáo dục học sinh qua bài học gặp nhiều khó khăn, phân bố thời gian chưa rõ ràng, sử dụng đàn chưa linh hoạt
- Thiết bị dạy học môn âm nhạc còn thiếu thốn (Đàn của nhà trường đã hỏng hơn 1 năm nay, phải mượn đàn để dạy.)
- Từ những năm 2005 trở về trước trường chưa có giáo viên được đào tạo chuyên sâu về âm nhạc Vì thế học sinh chưa được cảm nhận hết sự phong phú của
âm nhạc như ( phân biệt âm thanh cao thấp và cách đọc cao độ cũng như khi thể hiện bài hát và các hình thức hoạt động âm nhạc khác
- Học sinh chưa cảm nhận được những giai điệu mượt mà uyển chuyển, bay bổng của những bài hát trong chương trình học bậc tiểu học và những bài hát do địa phương chọn hay những bài ngoại khóa, cũng như chưa biết sự đa dạng của âm thanh và các hoạt động khác ( gõ đệm, vận động phụ họa )
- Ở lứa tuổi các em giọng hát đang dần được hoàn thiện Vì thế nn khi thể hiện "tâm hồn" trong giai điệu lời ca chưa mềm dẻo và hài hòa với ca khúc
- Học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc học âm nhạc, chưa thật sự coi âm nhạc là một môn nghệ thuật giúp cho lứa tuổi các em phát triển trí tuệ, óc tưởng tượng và sáng tạo cũng như nhận biết thế giới quan một cách tốt đẹp hơn
- Vì bước đầu tiếp xúc với âm nhạc Vậy nên học sinh gặp khó khăn khi luyện tập cao độ, đọc âm hình nốt nhạc, sắp xếp âm thanh cũng như âm vực thấp
Những vấn đề nêu trên dẫn đến việc cảm nhận âm nhạc của học sinh còn
có nhiều hạn chế như :
+ Số lượng HS tham gia học tập chưa được đồng đều và chưa coi trọng việc học âm nhạc
+ Chất lượng HS cịn yếu kém như chưa biết cách hát kết hợp các hoạt động khác, mức độ HS cảm thụ âm nhạc còn thấp
III/ Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học và phát triển khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh tiểu học
1.1 * Học hát : Giáo viên nên dạy theo tiến trình gồm các bước
+ Giới thiệu bài hát ( tên tác giả và một số tác phẩm tiêu biểu )
Trang 3Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh - Trường tiểu học Sông Đốc 2
+ Nghe hát mẫu ( GV hát hoặc cho HS nghe băng đĩa )
+ Đọc lời ca ( GV chia lời bài hát cũng như cho đọc lời theo tiết tấu ) + Khởi động giọng : Bằng các nguyên âm (A, I, O, U)
+ Tập hát từng câu ( GV phân chia lời và câu hát )
+ Hát cả bài : Sau khi đã dạy cho học sinh hát từng câu theo quy luật móc xích hết bài thì, GV cho HS ghép lời ca và hát cả bài
+ Củng cố, kiểm tra : GV kiểm tra nếu HS hát chưa đúng hoặc còn sai thì
có biện pháp sửa chữa kịp thời
1.2 * Phần ôn tập bài hát :
- Việc thực hiện những hoạt động nào để ôn tập bài hát phụ thuộc vào đặc điểm của từng bài hát, những mục tiêu mà GV đặt ra nhưng nó hầu hết đều có điểm chung là
+ Ôn tập để học thuộc lời ca, hát đúng giai điệu
+ Tập trình bày theo hình thức song ca, tam ca, tốp ca
+ Tập hát các cách hát như hát tập thể hòa giọng, lĩnh xướng, nối tiếp, đối đáp, hát đuổi, hát bè
+ Thể hiện sắc thái của bài hát : Phần này GV cần xác định rõ lời ca, giai điệu có tính chất vui hay buồn sau đó hướng dẫn học sinh thật cụ thể vì phần này mang tính cảm nhận âm nhạc khó hơn các hoạt động khác khi các em thực hiện Ví dụ: ( mềm, dẻo, trong sáng, hùng hồn, vui tươi, sâu lắng hay buồn )
+ Rèn luyện về nhịp độ: GV cần chú trọng đến cách thực hiện hát theo ( nhịp, phách, tiết tấu )
+ Hát kết hợp gõ đệm theo nhịp, phách, tiết tấu GV hướng dần cụ thể vì phần ny HS thường phân biệt cách gõ đệm chưa chính xác
+ Hát kết hợp vận động, phụ họa theo nhạc : Phần này GV nên cho 2 HS lên trước bảng hướng dẫn các động tác phụ họa như đã được chuẩn bị, đồng thời hướng dẫn chung một cách chi tiết và cuối cùng cho HS thực hiện
+ Biểu diễn bài hát : Sau khi nắm được đặc điểm riêng của từng bài hát và mục tiêu tiết học, GV cần tìm các hoạt dộng cần thiết để ôn bài hát được đạt hiệu quả
1.3 * Tập đọc nhạc tiến trình gồm các bước :
+ Giới thiệu bài tập đọc nhạc : Tên tác giả và tên bài
+ Tập nói tên nốt nhạc: GV hướng dẫn HS các âm hình, tiết tấu, cao độ + Luyện tập cao độ : Sử dụng bảng luyện cao độ ( Ví dụ Đồ Rê Mi -Pha - Sol - La - Si )
+ Tập từng câu : Trước hết GV cho HS hát giai điệu sau đó tập từng câu của lời ca
+ Tập cả bài : GV cho HS ghép lời ca cả bài và hoàn thiện bài tập đọc nhạc
+ Củng cố, kiểm tra : GV cho HS hát kết hợp với một số hoạt động ( gõ đệm, vận động phụ họa )tùy theo mục tiêu của bài tập đọc nhạc đó
1.4 * Nghe nhạc :
Trang 4Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh - Trường tiểu học Sông Đốc 2
+ Phần này GV hát hoặc cho HS nghe băng, đĩa và có thể khai thác nông sâu khác nhau tùy theo từng bài hát, nhằm cho HS phát triển tư duy nhạy bén trong việc cảm nhận âm thanh
1.5 * Giới thiệu một số nhạc cụ dân tộc và nhạc cụ nước ngoài :
+ GV giới thiệu hình dáng, cấu tạo và sơ qua tính năng, hơn hết là việc cho HS nghe và cảm nhận âm sắc của từng loại nhạc cụ đó ( Đàn Organ có chức năng một số âm sắc đặc trưng của một số nhạc cụ dân tộc và nước ngoài )
+ GV cho HS nghe nhiều nhạc cụ khác nhau để HS cảm nhận và phân biệt từng loại nhạc cụ Từ đó có thể mở rộng thêm hiểu biết cho HS
1.6 * Kể chuyện âm nhạc :
+ GV nêu khái quát về câu chuyện HS vừa được nghe và hướng dẫn nhận biết sức mạnh và tầm quan trọng, giúp các em phát triển khả năng nhận thức của
âm nhạc trong cuộc sống
1.7 * Trò chơi âm nhạc :
+ Phần này tùy thuộc vào mục tiêu hoặc thời gian để GV đưa xen kẽ vào tiết học nhằm tạo không khí sôi động, thích thúc tránh áp lực, căng thẳng, mỏi mệt khi các em vừa trải qua môn học khác
+ Một số trò chơi áp dụng đạt hiệu quả như : Đoán giọng của bạn, thi hát theo từng chủ đề, xem tranh đoán tên bài hát, nghe tiếng hát tìm đồ vật, nghe gần nghe xa, em tập làm ca sĩ
1.8 * Giáo dục thái độ :
Thông qua bài hát GV cần đúc kết lại vấn đề và suy ra nội dung giáo dục như ( yêu quê hương, đất nước, gia đình, thầy cô, bạn bè, bảo vệ môi trường thiên nhiên )
PHẦN III KẾT LUẬN
1 Kết quả :
* Bảng so sánh cụ thể của từng khối
Thời gian
Khối
TS
TS học sinh A+ A
Tỉ lệ %
A +
TS học sinh A+ A
Tỉ lệ %
A +
2 Phổ biến ứng dụng vào thực tiễn :
a Giáo viên :
Trang 5Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh - Trường tiểu học Sông Đốc 2
- Từ khi áp dụng kinh nghiệm vào giảng dạy đến nay việc cảm nhận âm nhạc cũng đang được tiến bộ
- Công tác quản lý HS trong giờ học tích cực hơn
- Xử lý tình huống sư phạm linh hoạt cũng như việc sử dụng ngôn ngữ khi giảng dạy, hướng dẫn HS tiến bộ hơn
b Học sinh :
- Đa số HS hiểu bài, nắm vững trọng tâm biết vận dụng kiến thức vào thực hành như hát kết hợp các hoạt động g đệm phụ họa
- HS biết cách phân loại bài hát theo các chủ đề : Gia đình, thầy cô, bạn
bè, quê hương, đất nước
- Biết yêu quý và tôn trọng ông bà, cha mẹ, bạn bè và những người lớn tuổi cũng như biết bảo vệ quê hương, đất nước và thiên nhiên, con người
- HS nhận biết được âm hình nốt nhạc và phân biệt được âm thanh cao, thấp cũng như cảm nhận âm nhạc tốt hơn
3 Bài học kinh nghiệm:
- Luôn tìm tòi tư liệu trên sách, vở tăng cường dự giờ bạn đồng nghiệp, nhằm tìm kiếm những phương pháp giảng dạy sáng tạo để áp dụng cho tiết dạy ngày càng tiến bộ hơn Giáo viên xác định và phân luồng từng nội dung bài dạy
- Tìm kiếm tư liệu trên thông tin truyền thông, trên mạng internet, những phương pháp giảng dạy để đưa vào áp dụng thực tế đạt hiệu quả cao như ( luyện thanh, xướng âm, phân tích tác phẩm âm nhạc, nhạc cụ …)
- Luôn duy trì kiến thức sư phạm và vốn hiểu biết xã hội để đặt ra phương hướng dạy âm nhạc hiệu quả cao
Lưu ý : trong quá trình dạy GV cần quan sát, phát hiện những HS có năng khiếu phát triển âm nhạc và đề ra phương hướng bồi dưỡng nâng cao, mở rộng thêm cho các em vốn kiến thức âm nhạc Lưu ý đến những HS yếu kém để có hướng phụ đạo hoặc cho HS học theo nhóm
- Được sự giúp đỡ của các bậc phụ huynh tạo điều kiện trang bị cho các con
em đầy đủ sách, vở học âm nhạc
- Là môn nghệ thuật đòi hỏi không quá gò ép vậy nên trong giờ học luôn tạo không khí sôi động, thích thú cho học sinh phát triển khả năng sáng tạo cảm nhận
âm nhạc đạt kết quả cao hơn
- Ngoài giờ học trên lớp học sinh có thể áp dụng hát kết hợp gõ đệm theo các hình thức đã được học ở lớp hoặc hát kết hợp vận động phụ họa ở nhiều nơi, nhiều hoàn cảnh khác nhau dẫn đến việc học âm nhạc có nhiều thuận lợi khi học sinh đến trường
Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm " Nâng cao chất lượng dạy học và khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh tiểu học" Rất mong được sự đóng góp ý kiến của hội đồng khoa học và các đồng chí, đồng nghiệp để kinh nghiệm được hoàn thiện và phát huy tốt hơn
Tác giả
Trang 6Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh - Trường tiểu học Sông Đốc 2
Nguyễn Tuấn Anh