PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TRẦN VĂN THỜI TRƯỜNG TIỂU HỌC PHONG LẠC 2 DẠY TỐT TẬP LÀM VĂN LỚP 5 TIẾT TRẢ BÀI VIẾT - Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn: Giảng dạy - Họ và tên ngườ
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TRẦN VĂN THỜI
TRƯỜNG TIỂU HỌC PHONG LẠC 2
DẠY TỐT TẬP LÀM VĂN LỚP 5 TIẾT TRẢ BÀI VIẾT
- Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn: Giảng dạy
- Họ và tên người thực hiện: Nguyễn Thanh Khải
- Chức vụ: Giáo viên
- Sinh hoạt tổ chuyên môn: Tổ khối 5
Huyện Trần Văn Thời, tháng 03 năm 2011
Trang 2DẠY TỐT TẬP LÀM VĂN LỚP 5 TIẾT TRẢ BÀI VIẾT
Phần thứ nhất
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong chương trình học ở cấp Tiểu học Tiếng việt là môn học có nhiều phân môn và chiếm nhiều thời gian học tập Trong đó phân môn tập làm văn được coi là phân môn có tầm quan trọng hơn, vì nó có tính thực hành thiết thực trong cuộc sống
Trong giảng dạy tập làm văn ta thường có những hạn chế như:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh còn chung chung, chưa cụ thể, chưa gợi mở cho học sinh, chưa uốn nắn kịp thời, thường để các em tự làm bài nên các em thường chép nhau hay chép những bài văn mẫu để có được bài, dần dần các em ngại học phân môn này
- Giáo viên chưa đưa ra những yêu cầu nâng cao để phát triển khả năng của học sinh Chưa quan tâm hướng dẫn sửa chữa câu, từ cho học sinh khi làm bài viết, chưa gợi mở học sinh phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát của học sinh Từ đó khả năng quan sát sử dụng Tiếng việt của học sinh lúng túng thiếu sáng tạo, dẫn đến khả năng tư duy kém Khi học sinh viết bài, từ ngữ khô khan, có câu lủng củng,
có câu văn dài lòng vòng hoặc câu quá cụt ngủn… từ đó bài viết không đạt kết quả hay kết quả không cao như mong muốn
Để học sinh đạt được kĩ năng trong việc tạo ra văn bản thì việc đầu tiên là giáo viên phải quan tâm hướng dẫn, định hướng kĩ cho học sinh các vấn đề cần nói đến trong bài viết Ngoài ra giáo viên cần chấm bài thật kỹ và chuẩn bị tốt cho tiết trả bài viết của học sinh, vì từ tiết trả bài này học sinh sẽ rút ra được nhiều điều hay hơn bổ ích hơn và coi đó là kinh nghiệm để áp dụng viết văn tốt hơn, hay hơn Trong thực tiễn giảng dạy ở trường tôi thấy là tiết tập làm văn trả bài viết là tiết dạy khó, vì vậy người giáo viên cần phải đầu tư nhiều thời gian, sức lực, trí tuệ để chuẩn bị kĩ cho tiết dạy có hiệu quả Trong thực tế không chỉ có riêng tôi băn khoăn, khó khăn và trăn trởû mà còn một số đồng nghiệp trong trường cũng luôn suy nghĩ để tiềm ra phương pháp giảng dạy tiết học này một cách hiệu quả nhất Qua nhiều năm giảng dạy, nghiên cứu, áp dụng các biện pháp giảng dạy, tôi đã rút ra được kinh nghiệm trong việc dạy tiết trả bài viết tập làm văn lớp 5 đạt hiệu qua cao Có thể coi đó là kinh nghiệm của bản thân, đồng thời muốn trao đổi kinh nghiệm để có biện pháp giảng dạy hay hơn, hiệu quả hơn để nâng cao chất lượng dạy và học của thầy, trị trong trường nĩi chung, lớp học nĩi riêng
Phần thứ hai
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trang 3I Tầm quan trọng của tiết tập làm văn trả bài viết.
Tiết tập làm văn trả bài viết là tiết học nhằm để giáo viên tự kiểm tra lại quá trình dạy môn Tiếng việt nói chung, phân môn Tập làm văn nói riêng…Tiết trả bài viết sau cùng nhưng cụ thể nhất để các em thấy được ưu điểm, khuyết điểm trong bài viết cũng như trong kiến thức của mình, của bạn và học hỏi, trao đổi, lẫn nhau, biết cách sửa sai để cùng tiến bộ
Nếu xem xét từ thực tiễn, có thể nói rằng còn giáo viên chưa quan tâm chú ý tiết dạy trả bài viết theo đúng yêu cầu Mặt khác, có một số học sinh chưa chú ý bài viết thế nào, nội dung hình thức ra sao mà chỉ trông mong để biết điểm cao hay thấp Hậu quả là học sinh tiếp tục làm văn chưa tốt, vẫn vướng vào những sai lầm
mà các em đã mắc phải Vì thế dạy tiết trả bài tập làm văn là một yếu tố quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh học tốt và giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt
II Thực trạng dạy tiết tập làm văn trả bài viết của giáo viên và việc học tập của học sinh lớp 5.
1 Giáo viên:
Giáo viên chưa chú ý, quan tâm đến tiết trả bài viết mà thường chỉ dạy chung chung rồi trả bài, lấy điểm là xong tiết Nguyên nhân khách quan là tiết dạy trả bài viết là khó về lý thuyết lẫn thực tiễn nên giáo viên còn lúng túng khi thực hiện Mặt khác, giáo viên chủ quan chưa nhận thức tầm quan trọng hoặc lơ là không muốn nhận thức tầm quan trọng của tiết trả bài (qua tiết học nhằm phát huy khả năng nhận được cái đúng, cái sai và xác định lỗi tự sửa chữa các lỗi mắc phải) nên thường làm cho xong chuyện Vì vậy hầu như học sinh không rút được kinh nghiệm gì qua tiết dạy
Tiết tập làm văn trả bài viết của giáo viên thường được tiến hành như sau:
- Giáo viên ghi đề bài tập làm văn (trả bài viết) lên bảng
- Nêu lại trọng tâm của đề bài
- Nhận xét chung bài làm của học sinh
- Đọc bài văn hay, đoạn văn hay của học sinh
- Trả bài cho học sinh và lấy điểm ghi vào sổ
Qua cách làm trên tuy có đi đúng theo quy trình nhưng thực tế chưa làm cho từng học sinh nhận rõ ưu, khuyết điểm của mình trong bài viết Đó cũng là nguyên nhân của việc học sinh hành văn yếu, sử dụng từ ngữ thiếu chính xác, kém hiệu quả
2 Học sinh:
Hiện nay học sinh thường thụ động trong tiết tập làm văn trả bài viết, học sinh chỉ trong chờ nhận vở để xem biết mình được mấy điểm là xong Đại đa số bài viết của học sinh mắc một số lỗi phổ biến như:
Trang 4+ Câu văn thiếu các thành phần (chủ ngữ, vị ngữ…).
+ Viết sai lỗi chính tả
+ Trình bày chưa đúng
Học sinh vốn rất hiếu động nhưng cũng rất vân lời thầy cô Trong tiết học, các
em thường ngồi trật tự để lắng nghe thầy, cô nhận xét bài viết của cả lớp sao đó nhận vở và tự xem lại lỗi đã mắc phải nên hầu như các em chẳng quan tâm với lỗi, với công việc được giao Nhiều học sinh chỉ ngồi so sánh với nhau điểm số cao hay thấp mà quên đi việc tự mình phải xem lại bài viết để rút kinh nghiệm cần phát huy
và khắc phục Chính vì thế học sinh vẫn lặp lại những lỗi đã mắc phải trong bài viết tiếp theo là một điều đương nhiên
III Kinh nghiệm để dạy tập làm văn lớp 5 tiết trả bài viết.
Để dạy tốt tiết tập làm văn 5 trả bài viết, tạo điều kiện học sinh rút được những kinh nghiệm để có thể tạo ra được một văn bản hay về mặt cấu trúc cũng như về việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh… theo tôi cần thực hiện các bước sau:
1 Chấm bài:
- Giáo viên cần chấm bài kỹ càng, chính xác, đánh giá khả năng vận dụng sáng tạo của học sinh, có thái độ đúng, chắc lọc ý hay, ý đẹp, có tiến bộ của học sinh dù
là nhỏ nhất Với các sai lầm của các em trong bài viết, giáo viên chỉ rõ và tìm ra nguyên nhân Đó là một khâu quan trọng trong việc đánh giá kết quả bài làm của học sinh, đồng thời giáo viên tự đánh giá kết quả giảng dạy của mình có đạt hiệu quả cao hay không, từ đó giáo viên sẽ điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp với thực tiễn và có hướng sửa chữa lỗi cho học sinh kịp thời hơn
- Giáo viên chấm bài qua loa, sơ sài thì không đánh giá chính xác những ưu, khuyết điểm trong bài viết của học sinh Từ đó lời phê của giáo viên không sát, nên những ưu, khuyết điểm chính trong bài làm của học sinh, học sinh khó nhận ra lỗi chỗ nào, lỗi ở đâu để sửa chữa
- Vì vậy, làm tốt khâu chấm bài sẽ tạo điều kiện cho giáo viên phát hiện ra được những bài văn có chất lượng để làm mẫu cho lớp tham khảo và có hướng bồi dưỡng cho các em có tiến bộ phát triển năng lực học tập
2 Trình tự trả bài trên lớp:
a Đánh giá việc nắm yêu cầu của đề bài:
Đây là bước nhắc lại để học sinh nắm vững yêu cầu của đề bài, nó gợi nhớ cho học sinh định hướng (yêu cầu của đề bài) Đồng tạo điều kiện giáo viên đánh giá lại khả năng học tập của học sinh
b Đánh giá nội dung, bố cục bài viết:
- Phân tích, nhận xét ưu điểm:
Trang 5Giáo viên nêu và biểu dương các ưu điểm về nội dung và hình thức bài làm của học sinh nhằm khuyến khích, động viên kịp thời các em Trong ưu điểm, cần chú ý các em có những suy nghĩ riêng, những cảm xúc hồn nhiên, tế nhị, sâu sắc, cách vận vụng kiến thức khéo léo, những nhận xét mới, những đoạn, bài văn hay, những bài văn có bố cục sáng tạo, cách đặt câu, dùng từ diễn đạt hay Giáo viên cần đưa ra những dẫn chứng cụ thể, gần gũi để học sinh tự phát hiện cái hay trong câu văn, đoạn văn, bài văn, cũng có thể nêu tên ở trước lớp để nhằm động viên các em Học sinh dựa vào đó tự đánh giá bài làm của mình đạt và chưa đạt ở chỗ nào để khắc phục, sửa chữa trong bài viết, từ đó có kinh nghiệm viết bài sau đạt hiệu quả
- Phân tích, sửa chữa lỗi về nội dung và hình thức
- Giáo viên nêu những điểm không chính xác, những chỗ lệch lạc trong cách miêu tả các chi tiết hoặc nội dung của câu chuyện, sự việc,…cần phân tích cụ thể
để học sinh rút kinh nghiệm Do đó giáo viên sửa các lỗi cần chú ý về cả hai loại kỹ năng: kỹ năng xây dựng văn bản, kỹ năng sử dụng ngôn ngữ để học sinh nắm, vận dụng làm tốt hơn trong những bài văn sau
Trường hợp bài viết thiếu cân đối (ý quá dài hoặc quá ngắn), chưa làm nổi bật nội dung trọng tâm, không chặt chẽ câu, đoạn…Trong trường hợp này, giáo viên cần phân tích và sửa các lỗi ở từng phần của bài làm như: Cách mở bài , kết bài: (có vụng về, dài dòng thiếu trọng tâm hay không ? ) Cách viết các ý trong phần thân bài như thế nào ? (giáo viên chú ý sắp xếp các ý trong phần thân bài, trình tự miêu tả, sắp xếp các chi tiết, diễn biến câu chuyện hay sự việc….) Giáo viên phải chỉ rõ cho học sinh thấy bài viết có sát yêu cầu của đề hay không ? Các chi tiết có đầy đủ, chính sát không ? Tình cảm nhận thức trong bài thể hiện như thế nào ? (chỗ nào hay, chỗ nào chưa hay, chỗ nào cần uốn nắn), từ đó học sinh sẽ nắm
được cách thức viết và sẽ tự mình khắc phục lỗi mắc phải và phát huy ưu điểm trong các bài viết sau
- Nêu và hướng dẫn sửa các lỗi về cách viết:
+ Chữa các lỗi về chính tả:
Có nhiều loại về lỗi về chính tả, lỗi về phương ngữ, lỗi về học sinh viết sai… Giáo viên cần tập trung các lỗi có tính chất phổ biến ở lớp đồng thời chữa các lỗi chỉ một số ít học sinh mắc phải nhưng mang tính chất trầm trọng
+ Chữa lỗi về dùng từ, đặt câu:
Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định ý nghĩa diễn đạt trong câu và phân tích các lỗi dùng từ, giáo viên tiến hành sửa chữa các lỗi về câu thường gặp ở học sinh: câu thiếu bộ phận chủ ngữ, vị ngữ, câu có nhiều từ thừa, ý diễn đạt chưa trọn vẹn,
…Đối với các lỗi giáo viên ghi vào bảng phụ sau đó yêu cầu học sinh sửa lần lượt trên bảng Mỗi lượt có thể gọi 2 đến 3 em lên bảng sửa các lỗi về chính tả, cách viết hoa, dùng từ, đặt câu…học sinh dưới lớp sửa vào bảng con
c Đọc bài văn hay, đoạn văn hay trước lớp.
Khi sửa xong các lỗi giáo viên cho học sinh nghe một đoạn hoặc một bài văn hay, có ý sáng tạo Bài đọc cho cả lớp nghe phải có chất lượng cả về nội dung lẫn
Trang 6hình thức, phải đảm bảo yêu cầu là học sinh trong lớp học tập được cách sắp xếp ý, tìm ý cũng như thể hiện ý…
Khi chọn bài văn hoặc đoạn văn của học sinh trong lớp, giáo viên nên để chính học sinh viết ra đoạn văn, bài văn ấy đọc to, rõ ràng và diễn cảm cho cả lớp cùng nghe Để học sinh tự đọc bài của mình sẽ là nguồn động viên lớn đối với các em Nếu học sinh đọc chưa tốt giáo viên nên đọc lại để học sinh trong lớp đều nghe được rõ và rút kinh nghiệm tốt hơn
Sau khi cho học sinh nghe bài văn, đoạn văn hay, giáo viên trả bài cho học sinh
và nhắc nhở học sinh cách khắc phục lỗi Giáo viên cần định hướng cho học sinh như sau:
- Cần học kĩ các kiến thức thông qua tiết chính tả, tiết luyện từ và câu ở trên lớp nhằm khắc phục việc viết sai lỗi chính tả, cách dùng từ đặt câu
- Khuyến khích học sinh thường xuyên đọc sách, báo và ghi lại các từ ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc nhằm làm giàu vốn từ, từ đó các em có thể vận vụng một cách sáng tạo hơn, hay hơn trong bài viết của mình
Phần thứ ba
KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Như vậy để dạy tiết tập làm văn trả bài viết có hiệu quả thì khâu chuẩn bị cho tiết dạy như xây dựng biểu điểm, chấm bài, sửa các lỗi sai sót trong bài…là rất quan trọng Đây là môt yếu tố có tính chất quyết định cho tiết dạy có hiệu quả hay không Trong thực tế giảng dạy tôi quan tâm và có thái độ đúng đắn khi chấm bài, không xem nhẹ công việc này vì nó làm ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả giảng dạy tập làm văn ở Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng
Tiếp theo khâu chuẩn bị tôi luôn phải chú trọng trong việc áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp để tiết dạy diễn ra nhẹ nhàng theo trình tự mềm dẻo, diễn
ra tự nhiên nhưng hiệu quả, kích thích được sự hứng thú học tập của học sinh Chỉ
có như thế mới có thể đạt được hiệu quả của tiết dạy, góp phần rèn kỹ năng viết văn của học sinh đạt chất lượng cao
Trên đây là kinh nghiệm mà bản thân tôi đã áp dụng khi giảng dạy tiết tập làm văn trả bài viết ở lớp 5 Đã thu được kết quả cao trong nhiều năm qua, và trong năm nay như:
Đầu năm học sinh làm bài chưa thể hiện rõ các chi tiết miêu tả, chưa biết sử dụng từ ngữ, hình ảnh, các em chỉ liệt kê sự việc cho đủ ý làm cho bài văn kho khan Nhưng qua thời gian thực hiện trong năm học, với kinh nghiệm trên tôi đã hướng dẫn rất nhiều học sinh có sự tiến bộ về cách viết, trình bày, diễn đạt,…nên bài văn của các em có nhiều chi tiết miêu tả sáng tạo, lựa chọn các hình ảnh miêu tả phù hợp, hấp dẫn hơn Đến nay cĩ rất nhiều em học sinh học tiến bộ, giỏi lên và cĩ rất nhiều bài đạt kết quả cao trong năm và tơi tiếp tục áp dụng thực hiện trong thời gian tới
Trang 7Qua sáng kiến kinh nghiệm ở trên, tôi nghĩ rằng nếu thực hiện đúng quy trình như ở sáng kiến và có những biện pháp phù hợp với thực tiển thì chất lượng tiết trả bài viết đạt hiệu quả cao
Với sáng kiến này được phổ biến ứng dụng trong các lớp học, trong giảng dạy thì chất lượng học trong môn Tiếng Việt nói chung, phân môn tập làm văn với tiết trả bài viết nói riêng đạt kết quả cao
Phong Lạc, ngày 11 tháng 03 năm 2011
Người thực hiện
Nguyễn Thanh Khải
MỤC LỤC
Trang
I Tầm quan trọng của tiết tập làm văn trả bài viết 2
II Thực trạng dạy tiết tập làm văn trả bài viết của giáo viên
Và việc học tập của học sinh lớp 5 2
Trang 8III Kinh nghiệm để dạy tập làm văn lớp 5 tiết trả bài viết 3
a Đánh giá việc nắm yêu cầu của đề bài 4
b Đánh giá nội dung, bố cục bài viết 4
c Đọc bài văn hay, đoan văn hay trước lớp 5