Hợp tác xã nông nghiệp ở việt nam thực trạng, vấn đề và giải pháp luận văn ths kinh tế 60 31 01 pdf

3.2.1 Quan điểm tiếp tục phát triển kinh tế HTX nói chung và HTXNN nói riêng trong quá trình CNH-HĐH nông nghiệp và nông thôn 86 3.2 Những giải pháp chủ yếu thúc đẩy HTXNN phát triển 92

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐỖ THỊ TÌNH

HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM:

THỰC TRẠNG, VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Hà Nội-Năm 2009

MỤC LỤC

Trang BÌA

MỤC LỤC

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, chính sách của

Nhà nước về HTX và HTXNN

20

1.2.2 Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển

HTX và HTXNN

22

1.2.2.1 Quan điểm của Đảng về vị trí, vai trò của HTX và HTXNN

trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

22

1.2.2.2 Chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển HTX và HTXNN

của Nhà nước

23

1.3 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về phát triển

Hợp tác xã nông nghiệp và những vấn đề rút ra có thể tham

khảo đối với Việt Nam

1.3.1.2 Kinh nghiệm phát triển HTXNN ở Hàn Quốc 28

1.3.2 Những bài học kinh nghiệm rút ra từ lý luận và sự phát triển

của phong trào HTXNN ở các nước

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG

NGHIỆP Ở VIỆT NAM TỪ KHI CÓ LUẬT HTX ĐẾN NAY

2.2.2.1 Kết quả thể chế hoá và thực hiện các chính sách liên quan đến

triển khai Luật HTX ở các địa phương

59

2.3 Đánh giá kết quả hoạt động của các HTXNN từ sau khi có

Luật HTX năm 1996 đến nay

73

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY

HTXNN PHÁT TRIỂN TRONG GIAI ĐOẠN TỚI

84

3.1 Bối cảnh kinh tế quốc tế và trong nước tác động đến các

HTXNN

84

3.1.2 Bối cảnh kinh tế trong nước và tình hình kinh tế nông nghiệp ở

nước ta

85

3.2 Định hướng phát triển HTXNN trong điều kiện mới 86

3.2.1 Quan điểm tiếp tục phát triển kinh tế HTX nói chung và

HTXNN nói riêng trong quá trình CNH-HĐH nông nghiệp và

nông thôn

86

3.2 Những giải pháp chủ yếu thúc đẩy HTXNN phát triển 92

3.2.2 Thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ sản xuất hàng hóa làm cơ

sở phát triển HTXNN

94

3.2.4 Hoàn thiện hệ thống các chính sách của Nhà nước hỗ trợ phát

triển HTXNN

102

3.2.5 Đẩy mạnh liên kết giữa HTXNN với nhau và với các loại hình

kinh tế khác, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước

110

3.2.7 Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Kinh tế hợp tác nói chung và hợp tác xã nói riêng là những hình thức tổ chức kinh tế-xã hội ra đời một cách khách quan trong quá trình phát triển của xã hội hiện đại

Từ những năm cuối của thế kỷ XVIII, khi các nước Tây Âu, tiêu biểu là nước Anh và Pháp chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường tự do cạnh tranh và tập trung mọi nỗ lực để thực hiện cuộc cách mạng công nghiệp, tư tưởng về HTX đã được khởi nguồn và một số mô hình thí điểm đầu tiên đã xuất hiện ở khu vực này

Về sau, song hành với quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường, hình thức HTX tiếp tục được nhân rộng, trở thành một trào lưu quốc tế và cho đến nay đã có lịch sử trên 100 năm Theo đánh giá mới đây (năm 2003) của Liên hợp quốc, ngày nay “Hợp tác xã là trào lưu có tổ chức lớn nhất của xã hội văn minh”

Ở Việt Nam, trong thời kỳ áp dụng mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung, các HTXNN có vai trò không thể phủ nhận đối với đời sống kinh tế-xã hội và đã từng là một trong những điểm tựa quan trọng của cuộc chiến tranh cách mạng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Từ năm 1986, khi Việt Nam thực hiện chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường thì lý luận, đường lối, chính sách liên quan đến HTX nói chung và HTXNN nói riêng cũng được đổi mới Mô hình HTXNN kiểu kế hoạch hoá tập trung không còn thích hợp và được chuyển sang những hình thức mới HTX được xem là bộ phận quan trọng nhất của thành phần kinh tế tập thể, trong đó HTXNN có “sứ mệnh” giúp các

hộ nông dân cá thể sản xuất nhỏ lẻ có thể hợp tác với nhau để tồn tại và phát triển được trong cơ chế kinh tế thị trường Ngoài “sứ mệnh” kinh tế, các HTXNN còn có vai trò chính trị, xã hội theo hướng tạo mọi cơ hội bình đẳng trong kinh doanh cho những người có ít vốn, đồng thời góp phần xoá đói, giảm nghèo ở nông thôn

Nhận thức được vai trò quan trọng của HTX nói chung và HTXNN nói riêng,

từ trước đến nay Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc phát triển HTX Khi

mô hình HTX kiểu cũ (trước khi có Luật HTX năm 1996) lâm vào tình trạng trì trệ,

chủ trương đổi mới HTX bằng việc ban hành Luật HTX năm 1996, tạo cơ sở pháp

lý cho sự ra đời của mô hình HTX kiểu mới, một mô hình phù hợp với sự đổi mới, phát triển của đất nước và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế Tuy nhiên, trên thực tế, các HTXNN kiểu mới vấp phải rất nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động làm cho hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp Tổng kết 5 năm thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 1996, Hội nghị Trung ương 5 khóa IX (3/2002) đã ra Nghị quyết về: Tiếp tục đổi mới phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, trong đó nhấn mạnh Nhà nước phải tạo điều kiện thuận lợi cho HTXNN phát triển Trên cơ

sở Nghị quyết của Đảng và thực tiễn hoạt động của HTX kiểu mới, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XI (ngày 26/11/2003) đã thông qua Luật HTX mới (Luật HTX năm

2003 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2004) Từ khi triển khai Luật HTX năm

1996 và năm 2003 đến nay, các HTXNN đã có bước phát triển mới, đáp ứng được một phần nhu cầu của nông dân, của hộ sản xuất kinh doanh nông nghiệp, đóng góp quan trọng vào quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi ở nông thôn, thúc đẩy sản xuất nông sản hàng hóa phát triển và góp phần vào quá trình CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn Tuy nhiên, HTXNN ở nước ta cũng còn tồn tại một số yếu kém như: một số HTXNN chuyển đổi còn mang tính hình thức, năng lực nội tại của HTXNN còn hạn chế, các HTXNN thụ động và không nhanh nhạy nắm bắt tín hiệu

và cơ hội của thị trường, số HTXNN làm ăn có hiệu quả còn ít, các nội dung hoạt động nghèo nàn, lợi ích đem lại cho xã viên chưa nhiều vậy HTXNN phát triển chưa tương xứng với tiềm năng và vai trò kinh tế-xã hội vốn có của nó

Những hạn chế yếu kém của HTXNN có nhiều nguyên nhân, gồm cả các nguyên nhân xuất phát từ chính bản thân HTXNN và từ sự quản lý của nhà nước

Để HTXNN đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của kinh tế hộ nông dân và phát triển ổn định, bền vững trong nền kinh tế thị trường hội nhập kinh tế quốc tế, cần phải khắc phục những nguyên nhân và tồn tại yếu kém của HTXNN

Với những lý do nêu trên, “Hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam: Thực

trạng, vấn đề và giải pháp” được tác giả chọn làm đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế

chính trị

2 Tình hình nghiên cứu:

Trong hơn 10 năm đổi mới và phát triển HTXNN theo Luật HTX ở nước ta, vấn đề HTXNN là chủ đề được nhiều cơ quan khoa học, nhiều nhà nghiên cứu xem xét dưới nhiều góc độ, phạm vi và mức độ khác nhau Có thể nêu một số công trình tiêu biểu như:

- Lương Xuân Quỳ, Nguyễn Thế Nhã, Đổi mới tổ chức và quản lý HTX trong nông nghiệp nông thôn, Nxb Nông nghiệp, 1999 Các tác giả đã khái quát toàn bộ

quá trình phát triển của các hình thức tổ chức, quản lý các HTX trong nông nghiệp nông thôn Việt Nam từ trước khi chuyển sang kinh tế thị trường và phân tích thực trạng mô hình tổ chức quản lý các HTX ở một số địa phương tiêu biểu Trên cơ sở

đó phác họa một số phương hướng và giải pháp chủ yếu để xây dựng mô hình tổ chức có hiệu quả cho các loại hình HTX

- GS.TS Nguyễn Kế Tuấn, Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam, con đường và bước đi, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2006 Tác giả đề cập đến vai trò của các HTX trong quá trình CNH-HĐH ở khu vực kinh tế nông nghiệp nông thôn

- PGS.TS Nguyễn Văn Bích, TS.Chu Tiến Quang, GS.TS Lưu Văn Sùng,

Kinh tế hợp tác và HTX ở Việt Nam, thực trạng và định hướng phát triển, Nxb

Nông nghiệp, 2001 Các tác giả đã hệ thống hóa quá trình hình thành, phát triển các loại hình kinh tế hợp tác, HTX trên thế giới và ở Việt Nam với những thành công và tồn tại, từ đó nêu lên định hướng phát triển phù hợp đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước

- PGS.TS Lâm Quang Huyên, Kinh tế nông hộ và kinh tế hợp tác trong nông nghiệp Việt Nam, Nxb Trẻ, TPHCM, 2004, phân tích tương đối sâu và khá hệ thống

về mối quan hệ giữa kinh tế nông hộ và kinh tế hợp tác

- TS Chử Văn Lâm, Sở hữu tập thể và kinh tế tập thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Tạp chí nghiên cứu kinh tế, số 12,

2005 Tác giả tập trung nghiên cứu về quan hệ sở hữu trong các loại hình kinh tế hợp tác và HTX của thành phần kinh tế tập thể

- Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Kinh nghiệm hoạt động của một số HTX sau sáu năm thực hiện Luật HTX ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia,

năm 2003 Nội dung đề cập đến một số HTX đổi mới theo Luật HTX năm 1996 làm

ăn có hiệu quả

Ngoài ra, còn có các diễn đàn thảo luận về đổi mới, phát triển các HTXNN trên các trang web

Nhìn chung, các công trình và tài liệu nói trên đã nghiên cứu nhiều khía cạnh của HTXNN, trong đó, các công trình nghiên cứu trước năm 2001 chủ yếu đi vào làm rõ những yếu kém của mô hình HTXNN kiểu cũ, luận giải sự cần thiết phải đổi mới HTXNN theo Luật HTX năm 1996 Các công trình nghiên cứu sau năm 2001, nghiêng về nghiên cứu sự phát triển của kinh tế tập thể theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX hoặc nghiên cứu về HTXNN hoạt động theo luật HTX nhưng chỉ trong phạm vi một tỉnh, một huyện hoạc một vùng địa lý Cho đến naychưa có đề tài nào nghiên cứu một cách toàn diện HTXNN trên cả nước để đưa ra một mô hình tổng thể, khái quát nhưng đầy đủ, logic và khoa học về mô hình hoạt động HTXNN theo đúng nghĩa là một “HTX thực sự”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Mục đích của luận văn là vận dụng lý luận HTXNN để khảo sát, đánh giá hoạt động của HTXNN kiểu mới trên cả nước từ năm 1996 đến nay và đề xuất một

số phương hướng, giải pháp thúc đẩy phát triển HTXNN trong thời gian tới

Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm rõ những nguyên tắc và bản chất của loại hình kinh tế HTX nói chung

và HTXNN nói riêng

- Luận chứng về sự cần thiết khách quan phải phát triển HTXNN ở Việt Nam

- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển HTXNN ở Việt Nam từ khi có

Luật HTX năm 1996 đến nay

- Đề xuất định hướng và các giải pháp phát triển HTXNN trong thời gian tới

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu về các HTXNN ở Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng các HTXNN ở Việt Nam từ năm 1996 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu:

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận văn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, thống kê và xử lý các tài liệu tham khảo có liên quan đến nội dung nghiên cứu Luận kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu khoa học có nội dung gần với đề tài

6 Dự kiến đóng góp của luận văn:

- Phân tích cơ sở lý thuyết của mô hình HTXNN hoạt động theo Luật HTX và từ thực tiễn phong trào HTXNN ở các nước trên thế giới để xây dựng mô hình tổng quát về hoạt động của HTXNN và các nhân tố có liên quan đến HTXNN một cách chính xác, logic và dễ hiểu nhất

- Đánh giá những thành công và bất cập tồn tại trong quá trình phát triển

HTXNN theo Luật HTX từ năm 1996 đến

- Đưa ra định hướng và các giải pháp góp phần thúc đẩy HTXNN phát triển trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn: Luận văn gồm 03 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về Hợp tác xã nông nghiệp Chương 2: Thực trạng phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở Việt nam từ khi có luật HTX đến nay (từ năm 1996 đến nay)

Chương 3: Định hướng và các giải pháp thúc đẩy HTXNN phát triển trong giai đoạn tới

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ

VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP

1.1 Cơ sở lý luận về HTXNN

1.1.1 Khái niệm HTX và phân loại HTX

* Khái niệm HTX ở một số nước trên thế giới:

HTX là một loại hình kinh tế hợp tác, một tổ chức kinh tế có đặc thù riêng Ở nhiều nước trên thế giới, HTX đã hình thành và phát triển hơn 100 năm Liên minh HTX quốc tế (International Cooperative Alliance- ICA) được thành lập vào năm

1895 nhằm thực hiện sứ mệnh liên kết, đại diện và hỗ trợ phong trào HTX trên toàn thế giới, đã định nghĩa về HTX như sau:

“HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ.”

Định nghĩa này được ICA hoàn thiện vào năm 1995 thông qua tuyên bố như sau: “ HTX dựa trên ý nghĩa tự cứu giúp mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết Theo truyền thống của những người sáng lập ra HTX, các xã viên HTX tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức về tính trung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội

và quan tâm chăm sóc người khác”

Tổ chức lao động quốc tế (ILO) định nghĩa: “HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào HTX phù hợp với các nhu cầu chung vfa giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung”

Luật HTX của Cộng hoà Liên bang Đức định nghĩa: “HTX đăng ký là những viên tập thể với đa số thành viên không hạn chế nhằm khuyến khích việc sản xuất, kinh doanh chung”

Luật HTX của INĐÔNÊXIA định nghĩa: “HTX là tổ chức kinh tế của nhân dân mang tính xã hội, gồm những người hoặc những tổ chức ở địa phương và thành viên lập nên một hệ thống kinh tế như là nỗ lực chung đặt trên cơ sở nguyên tắc của tình anh em”

Luật HTX của PHILIPPIN định nghĩa: “HTX là sự hiểu biết của những người có cam kết chung và tập hợp nhau lại một cách tự nguyện để đạt được mục đích xã hội hoặc kinh tế chung, có sự đóng góp công bằng vào vốn và chấp nhận phần đóng góp hợp lý vào các công việc và phần lợi ích của việc kinh doanh theo nguyên tắc HTX đã được chấp nhận chung”

Như vậy, từ các định nghĩa về HTX được nêu ở trên cho thấy, các định nghĩa

về HTX ở các nước tuy có khác nhau về chi tiết nhưng tất cả đều thể hiện rõ những tiêu chí chung của HTX, đó là:

- HTX là sự liên kết của những người tham gia, cùng góp vốn Trong HTX nhấn mạnh yếu tố con người chứ không phải số vốn mà họ góp

- HTX là một tổ chức kinh tế đặc thù chứ không phải là một công ty cổ phần hoặc một tổ chức từ thiện Đặc trưng của HTX là thông qua hoạt động kinh doanh

để liên kết các thành viên với nhau Những thành viên hay những người góp vốn vào HTX có lợi ích chung và nhu cầu chung mà họ muốn được thoả mãn

- HTX là doanh nghiệp được quản lý theo nguyên tắc dân chủ Mỗi xã viên chỉ có một và chỉ một phiếu biểu quyết không phân biệt vốn góp nhiều hay ít

- Khẩu hiệu của HTX là phục vụ cho xã viên hơn là kiếm lời Tuy lợi nhuận luôn gắn với HTX, nhưng mục đích chính của HTX vẫn là phục vụ các xã viên và phục vụ tối đa là nhiệm vụ hàng đầu của HTX

- Phương châm chủ đạo của HTX là giúp đỡ lẫn nhau và tự giúp mình

- Một trong những nguyên tắc cơ bản của HTX là tự nguyện, bình đẳng và cùng có lợi Lợi nhuận được phân phối không chỉ căn cứ vào vốn góp mà còn căn

cứ vào mức độ sử dụng dịch vụ của các xã viên

- HTX còn có một nhiệm vụ quan trọng là phục vụ cộng đồng

* Khái niệm HTX ở Việt Nam:

“HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội của đất nước”

Theo định nghĩa này, HTX là một tổ chức kinh tế có tổ chức chặt chẽ, có tư cách pháp nhân, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật Vì vậy, mục tiêu của HTX trước hết phải là kinh doanh có hiệu quả, trên cơ sở đó để thực hiện mục tiêu tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các xã viên và mục tiêu xã hội HTX cũng là phương tiện để kết hợp sức mạnh của từng xã viên với sức mạnh của cả tập thể, thông qua kết quả kinh doanh của HTX mà cải thiện đời sống của xã viên, góp phần xoá đói giảm nghèo ở nông thôn và phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn

Để phù hợp với Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX và thực tiễn hoạt động của các HTX, năm 2003, Quốc hội đã ban hành Luật HTX năm 2003 thay thế cho Luật HTX năm 1996 Luật HTX năm 2003

HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của pháp luật”

Theo khái niệm này, ngoài những tính chất và đặc thù do Luật HTX (năm 1996) qui định, HTX kiểu mới do các thành viên bao gồm cả thể nhân và pháp nhân, cả người có ít vốn và người có nhiều vốn, có thể góp sức hoặc góp vốn xây dựng nên, trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc: tự nguyện, bình đẳng cùng có lợi và quản lý dân chủ HTX được thừa nhận hoạt động theo điều chỉnh của Luật Doanh

nghiệp trong cơ chế thị trường như các thành phần kinh tế khác; được khẳng định quyền “tự chủ” trong sản xuất kinh doanh; được huy động “các nguồn vốn khác theo qui định của pháp luật” như các loại hình doanh nghiệp khác Trước đây, luật không qui định điều này

Theo định nghĩa này, HTX được vay vốn bình đẳng như đối với doanh nghiệp của các thành phần kinh tế khác, các HTX được thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay để vay vốn ngân hàng, được vay vốn bằng tín chấp và vay theo dự án sản xuất, kinh doanh có hiệu quả, các HTX được tham gia các chương trình dự án quốc gia của Chính phủ và các tổ chức phi chính phủ Ngân hàng Nhà nước phải có hướng dẫn chỉ đạo chặt chẽ đối với các hoạt động tín dụng trong nội bộ HTX; khuyến kích phát triển quỹ tín dụng nhân dân một cách vững chắc

Đây là tư tưởng đối mới của Đảng và Nhà nước ta, tạo điều kiện và giúp đỡ kinh tế hợp tác và HTX phát triển

* Phân loại HTX:

Từ các tiêu thức phân loại khác nhau đã hình thành nhiều loại hình HTX với những đặc điểm và nội dung hoạt động, cơ cấu tổ chức, vai trò tác dụng và tên gọi khác nhau tương ứng với những điều kiện cụ thể của từng loại hình HTX

Ở nhiều nước, người ta thường phân loại HTX theo mục đích, chức năng hoạt động, theo đặc điểm về qui mô, tính chất và hình thức pháp lý Có một số nước việc xác định các loại hình HTX được nêu ngay trong Luật HTX như: Luật HTX của Philippin, Inđônêxia, Thái Lan, Cộng hòa Liên bang Đức.…

Thông thường, có các loại hình HTX: HTX tín dụng; ngân hàng; HTX sản xuất; HTX mua- bán; HTX đa chức năng; HTX dịch vụ; HTX sản xuất tập trung; HTX cấp I; cấp II; cấp III; HTX trách nhiệm hữu hạn; HTX trách nhiệm vô hạn v.v…

Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, để phân loại HTX, thường căn cứ vào chức năng hoạt động, tính chất trình độ xã hội hóa, qui mô và đặc điểm hình thành HTX

- HTX dịch vụ: bao gồm 3 loại: HTX dịch vụ từng khâu, HTX dịch vụ tổng hợp đa chức năng và HTX dịch vụ “đơn mục đích” hay HTX dịch vụ “chuyên ngành”

+ HTX dịch vụ từng khâu còn gọi là HTX chuyên khâu có nội dung hoạt động tập trung ở từng lĩnh vực trong quá trình tái sản xuất hoặc từng khâu công việc trong quá trình sản xuất và phục vụ cho sản xuất

+ HTX dịch vụ tổng hợp- đa chức năng có nội dung hoạt động đa dạng, gồm nhiều khâu dịch vụ cho sản xuất, cung ứng vật tư đầu vào, tiêu thụ sản phẩm (đầu ra), dịch vụ giống, phòng trừ sâu bệnh, tưới tiêu,v.v…

+ Hợp tác xã dịch vụ “đơn mục đích” hay hợp tác xã dịch vụ “chuyên ngành” Hợp tác xã loại này được hình thành từ nhu cầu của các hộ thành viên cùng sản xuất kinh doanh một loại hàng hóa tập trung hoặc cùng làm một nghề giống nhau (HTX trồng rừng, HTX trồng mía, HTX trồng chè.v.v…) Hợp tác xã thực hiện các khâu dịch vụ của kinh tế hộ như chọn giống, cung ứng vật tư, trao đổi hướng dẫn kỹ thuật, dịch vụ vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm, đại diện các hộ thành viên quan hệ với cơ sở chế biến, ngân hàng.v.v…

- Hợp tác xã sản xuất kết hợp dịch vụ

Hợp tác xã loại này có đặc điểm: nội dung hoạt động sản xuất là chủ yếu, dịch vụ là kết hợp

- Hợp tác xã sản xuất-kinh doanh ở mức độ hợp tác toàn diện

Đặc điểm cơ bản của mô hình hợp tác xã lọai này là: cơ cấu tổ chức, nội dung hoạt động, bộ máy quản lý và chế độ hạch toán, kiểm kê, kiểm soát, phân phối theo nguyên tắc của Hợp tác xã kiểu mới và tương tự một “ doanh nghiệp” tập thể

1.1.2 Khái niệm HTXNN và các loại hình HTXNN

* Khái niệm hợp tác xã nông nghiệp

HTXNN là tổ chức kinh tế tự chủ do nông dân, những người lao động ở nông thôn và các pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ gia đình các xã viên và kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản và các ngành-nghề khác; cải thiện đời sống xã viên; góp phần phát triển kinh tế-xã hội của đất nước

Ngoài những đặc điểm chung của HTX như:

Xã viên liên kết với nhau vì ít nhất một lợi ích chung và theo đuổi mục tiêu cải thiện điều kiện kinh tế- xã hội của mình Xã viên có cùng mục đích của HTX là

sử dụng có hiệu quả vốn quỹ, phục vụ hoạt động kinh tế của xã viên Lợi nhuận không phải là mục tiêu duy nhất của HTX

HTXNN còn có những đặc điểm:

Là một tổ chức kinh tế tập hợp đông đảo nông dân, những người thường thiếu vốn, cơ sở vật chất kỹ thuật và trình độ dân trí thấp Mặt khác, đối tượng sản xuất của nông nghiệp là cây trồng, vật nuôi cho nên quá trình hoạt động của HTXNN không những bị chi phối bởi các quy luật kinh tế mà còn bị ảnh hưởng bởi điều kiện tự nhiên

Đây là những đặc điểm có ảnh hưởng nhất định đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của HTXNN mà cán bộ lãnh đạo, quản lý phải quan tâm để có biện pháp giúp đỡ, hỗ trợ HTX nông nghiệp phát triển

* Các loại hình HTXNN:

Theo cách phân loại đã nêu trên, có thể chia HTXNN thành 3 loại hình:

- Hợp tác xã sản xuất nông nghiệp

- Hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ đơn khâu hoặc đa khâu

- Hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ và kinh doanh tổng hợp

1.1.3 Đặc trƣng của HTXNN

HTXNN là một loại hình tổ chức kinh tế HTX nên nó cũng có đặc trưng của kinh tế HTX, ngoài ra, do đặc thù hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nên HTXNN còn có những đặc trưng riêng Vậy HTXNN có những đặc trưng chủ yếu sau:

- Về tính chất: HTXNN là tổ chức kinh tế tự chủ của nông dân và những

người lao động khác ở nông thôn nhằm trước hết thực hiện các hoạt động dịch vụ

hỗ trợ cho kinh tế hộ gia đình xã viên, ngoài ra HTX có thể tổ chức dịch vụ cho các đối tượng khác HTX là một tổ chức kinh tế độc lập, tự chủ có đầy đủ tư cách pháp nhân trong cơ chế thị trường, bình đẳng trước pháp luật với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, tự quyết định, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt

mọi thành phần kinh tế khác, cũng như phân chia lỗ lãi, bảo đảm hoàn thành nghĩa

vụ đối với Nhà nước và trách nhiệm đối với thành viên Nhà nước tôn trọng quyền

tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ của HTX, không can thiệp trực tiếp vào các hoạt động của HTX Vai trò của Nhà nước trong việc quản lý đối với HTX được thực hiện qua việc ban hành các chính sách hỗ trợ

và khuyến khích phát triển HTX

- Về quan hệ sở hữu: Trong HTXNN, sở hữu tập thể và sở hữu cá nhân của

các thành viên được phân định rõ Sở hữu tập thể (sở hữu của HTX) bao gồm các nguồn vốn tích luỹ tái đầu tư, các tài sản do tập thể mua sắm để dùng cho hoạt động của HTX, tài sản trước đây được giao lại cho tập thể sử dụng và tài sản do Nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tài trợ làm tài sản không chia

và các quỹ không chia Sở hữu cá nhân trong HTXNN chính là phần vốn góp của mỗi xã viên Các thành viên khi tham gia HTX không phải góp tư liệu sản xuất mà điều kiện tiên quyết là góp vốn theo quy định của Điều lệ HTX (gọi là vốn điều lệ) Vốn góp của xã viên được chia lãi hằng năm và được rút khi thành viên ra khỏi HTX Thành viên có thể góp vốn bằng ngoại tệ, tài sản, quyền sử dụng đất, quyền

sở hữu trí tuệ và các loại giấy tờ có giá khác Những xã viên của HTXNN vẫn là những chủ thể độc lập, có kinh tế riêng Vị trí, vai trò cũng như quyền tự chủ của kinh tế

xã viên không bị mất đi mà ngược lại được hỗ trợ thêm từ phía HTXNN để phát triển

- Về quan hệ quản lý: Trong HTXNN, quan hệ giữa HTX và các xã viên là

quan hệ bình đẳng, thoả thuận, tự nguyện, cùng có lợi và cùng chịu rủi ro trong sản xuất kinh doanh HTXNN tôn trọng quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh của hộ xã viên, chỉ quản lý hoạt động dịch vụ và sản xuất, kinh doanh do HTX tổ chức Đặc trưng chung của HTXNN là hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX không bao trùm toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của các xã viên mà chỉ diễn ra ở từng khâu công việc, công đoạn, nhằm hỗ trợ, phát huy thế mạnh của từng hộ xã viên và

do đó cũng tạo điều kiện phát huy quyền làm chủ của các hộ xã viên Các xã viên tham gia quyết định những công việc quan trọng của HTX như sửa đổi Điều lệ HTX, tổ chức lại HTX, quyết định cơ cấu tổ chức quản lý HTX, xác định phương

án sản xuất kinh doanh, phương án phân phối thu nhập trong HTX… Nguyên tắc bầu cử và biểu quyết được thực hiện bình đẳng, mỗi thành viên một phiếu bầu,

không phân biệt vốn góp ít hay nhiều Bộ máy quản lý HTX tổ chức gọn nhẹ, hiệu quả Chức năng, nhiệm vụ của Ban quản trị, Ban kiểm soát, Trưởng Ban quản trị, Chủ nhiệm HTX được xác định rõ ràng, cụ thể Chủ nhiệm HTX được giao quyền chủ động điều hành công việc và tự chịu trách nhiệm về những quyết định của

mình

- Về quan hệ phân phối: HTXNN phân phối lãi và thu nhập cho xã viên

trên nguyên tắc công bằng, cùng có lợi, vừa theo lao động, vừa theo vốn góp và mức độ tham gia dịch vụ Đa dạng các loại hình phân phối thu nhập là động lực khuyến khích xã viên HTX hăng say làm việc, gắn bó với HTX Trong quá trình phân phối, các HTX còn tạo ra các quỹ không chia từ phần lợi nhuận được để lại nhằm một mặt để mở rộng sản xuất kinh doanh, mặt khác tạo nên phúc lợi công cộng cho mọi thành viên trong HTX được hưởng chung; kết hợp chặt chẽ giữa lợi

ích cá nhân và lợi ích tập thể, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài

- Về nội dung hoạt động: HTXNN có hoạt động chính là một hoặc nhiều

dịch vụ cho kinh tế hộ và sản xuất nông nghiệp, cụ thể:

+ Làm đất;

+ Tưới, tiêu nước;

+ Cung ứng vật tư, kỹ thuật (phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, vật nuôi, thú y, máy móc thiết bị…);

+ Phòng trừ sâu bệnh đối với cây trồng và dịch bệnh đối với gia súc;

+ Cung cấp dịch vụ khuyến nông, khuyến lâm và một số dịch vụ khác phục

vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và đời sống của xã viên;

+ Sản xuất và chế biến nông, lâm sản;

+ Tiêu thụ nông, lâm sản do xã viên làm ra;

+ Hoạt động vận tải, xây dựng, thương mại theo các quy định của pháp luật

về kinh doanh trong các lĩnh vực này

+ Các hoạt động khác mà pháp luật không cấm

1.1.4 Những nguyên tắc cơ bản trong xây dựng HTXNN

HTXNN tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc sau:

- Tự nguyện gia nhập và ra HTX; tất cả nông dân và người lao động có điều kiện theo quy định của Luật HTX, tán thành Điều lệ HTXNN đều có thể trở thành

xã viên HTXNN; xã viên có quyền ra HTX theo quy định của Điều lệ từng HTXNN

- Quản lý dân chủ, bình đẳng và công khai: Xã viên HTXNN có quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát mọi hoạt động của HTX và có quyền ngang nhau trong biểu quyết; thực hiện công khai phương hướng sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối và những vấn đề khác quy định trong Điều lệ HTXNN

- Tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: HTX tự chủ và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh; tự quyết định về phân phối thu nhập, bảo đảm HTX và xã viên cùng có lợi

Sau khi thực hiện xong nghĩa vụ nộp thuế và trang trải các khoản lỗ của HTX; lãi được trích một phần vào các quỹ của HTX, một phần chia theo vốn góp và công sức đóng góp của xã viên, phần còn lại chia cho xã viên theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX

- Hợp tác và phát triển cộng đồng: Xã viên phải có ý thức phát huy tinh thần xây dựng tập thể và hợp tác với nhau trong HTX, trong cộng đồng xã hội; HTX giữa các HTX trong nước và ngoài nước theo quy định của pháp luật

1.1.5 Vai trò của HTXNN

Kinh tế hợp tác trong lịch sử được phát triển nhiều hình thức từ thấp đến cao:

từ tổ vần công, đổi công đến tổ đoàn kết sản xuất, chuyển sang các hình thức HTX dịch vụ, các HTX sản xuất hoặc các HTX vừa sản xuất vừa làm dịch vụ Kinh tế hợp tác, HTX nói chung và HTXNN nói riêng có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế- xã hội

HTXNN thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp HTXNN làm được những việc mà từng người, từng hộ không làm được hoặc làm không có hiệu quả HTXNN thúc đẩy kinh tế hộ phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ trang trại liên kết, hợp tác, thành lập HTX HTXNN góp phần nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm được nhiều khoản chi phí trong đầu tư cho sản xuất, kinh doanh; huy động được nhiều vốn, nhiều nhân lực, chế ngự được thiên tai, địch hoạ, đáp ứng kịp thời yêu cầu sản xuất, kinh doanh; cung cấp sản phẩm cho xã hội, góp phần tăng trưởng kinh

tế, góp phần vào tăng thu ngân sách nhà nước HTXNN khai thác được tiềm năng trong dân cư để mở mang ngành nghề, phát triển sản xuất, tăng nguồn hàng xuất khẩu, đóng góp vào sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế -xã hội

HTXNN hỗ trợ người nghèo, giúp đỡ họ cùng phát triển Bởi lẽ HTXNN không chỉ gắn bó các thành viên về kinh tế mà còn được hình thành và phát triển trên cơ sở tình làng nghĩa xóm, góp phần thực hiện các chính sách xã hội trên địa bàn như cung ứng các mặt hàng chính sách cho vùng miền núi, dân tộc, vùng thiên tai bão lụt, tham gia xoá đói, giảm nghèo, khắc phục bần cùng hoá; phòng chống các tệ nạn xã hội Kinh tế hợp tác và HTXNN còn tạo điều kiện cho những người lao động, những người sản xuất nhỏ phát triển hoạt động marketing sản phẩm, nhờ

đó mở rộng được thị trường tiêu thụ nông sản trong và ngoài nước, giúp kinh tế hộ phát triển

HTXNN là mô hình tổ chức kinh tế có tính chất xã hội Trước hết, đó là các đơn vị sản xuất kinh doanh, dịch vụ, vệ tinh của các doanh nghiệp nhà nước; là đơn

vị liên doanh, liên kết với các thành phần kinh tế khác và có thể là đơn vị xuất nhập khẩu Tính xã hội của HTXNN được thể hiện rõ nhất ở đặc điểm HTXNN là một tổ chức kinh tế của những người lao động nghèo ở nông thôn, tập hợp được đông đảo mọi người tham gia nhằm giúp đỡ lẫn nhau, tăng thêm sức mạnh trong sản xuất kinh doanh, góp phần tạo công ăn việc làm và thu nhập chính đáng cho người dân nghèo nông thôn Trong mọi hoạt động của mình, HTX còn có nghĩa vụ giáo dục tinh thần hợp tác cho xã viên, khuyến khích sự hợp tác không chỉ trong nội bộ xã viên của HTX mà còn giữa các HTX Ngoài chăm lo về mặt kinh tế, HTX còn chăm

lo cả về mặt tinh thần cho xã viên thông qua các hoạt động chung của HTX Tuy nhiên tất cả những hoạt động xã hội phải được tiến hành trên cơ sở hoạt động kinh

tế có hiệu quả Những hoạt động này sẽ góp phần nâng cao trình độ dân trí của cộng đồng, góp phần dân chủ hoá đời sống xã hội, ổn định chính trị, bảo đảm an ninh quốc phòng

Ngoài ra, HTXNN còn có vai trò tạo điều kiện thuận lợi đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật, quản lý, công nghệ mới vào sản xuất Tiến hành chuyên môn hoá, tập trung hoá, phát triển hợp lý các vùng sản xuất nông nghiệp, đồng thời thực hiện thâm canh trong sản xuất nông nghiệp một cách khoa học, hiệu quả Khai thác tiềm

tạo và bồi dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản trị kinh doanh phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị trường

1.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển HTXNN

HTXNN là một tổ chức kinh tế có tính đặc thù cả về tổ chức và đối tượng sản xuất Các thành viên của HTXNN là những người yếu thế nhất về trình độ dân trí, vốn, cơ sở vật chất-kỹ thuật so với các loại hình doanh nghiệp khác Đối tượng sản xuất kinh doanh của HTXNN chủ yếu là cây trồng và vật nuôi Chính vì vậy sự phát triển của các HTXNN chịu ảnh hưởng của rất nhiều các yếu tố, cả chủ quan và khách quan Dưới đây là một số yếu tố cơ bản tác động tới sự phát triển HTXNN và

mô hình của nó, cụ thể là:

- Yếu tố pháp lý: Đó là Luật HTX, các chính sách, văn bản liên quan và điều

lệ HTX Luật HTX là văn kiện có tính chất cơ bản và quan trọng của Nhà nước nhằm tạo điều kiện pháp lý để HTX hình thành, hoạt động và phát triển Nội dung

cơ bản của Luật HTX và các chính sách và văn bản liên quan đến HTX đều hướng vào mục đích hỗ trợ, hướng dẫn và quản lý HTX hoạt động có hiệu quả Luật, các chính sách, văn bản liên quan đến HTX phải luôn được bổ sung, hoàn thiện để phù hợp với sự phát triển của kinh tế-xã hội nói chung và của HTX nói riêng

- Yếu tố kinh tế: Yếu tố kinh tế bao gồm: trình độ phát triển, năng lực của

kinh tế hộ, trình độ phát triển sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, cơ chế vận hành của nền kinh tế, trình độ phát triển kinh tế của quốc gia và thế giới, khủng hoảng kinh tế, cơ hội kinh tế, thuế, giá cả, tỷ giá, cạnh tranh trong kinh tế, lợi thế kinh doanh, đối thủ và đối tác trong kinh doanh Tất cả những nhân tố cụ thể đó đều tác động rõ rệt đến hoạt động của HTX Điều quan trọng là từng HTXNN cần kịp thời nắm bắt thông tin, dự báo tình hình cung cầu nông sản, lựa chọn sản phẩm thị trường cần, kinh doanh các ngành hàng được ưu đãi về thuế, linh hoạt tránh né những nhân tố bất lợi để kinh doanh có hiệu quả và nâng cao thu nhập cho xã viên

Thông thường những nhân tố kinh tế nằm ngoài tầm tay quản lý của HTX nên đòi hỏi phải có sự giúp đỡ, hỗ trợ và điều tiết kịp thời ở tầm vĩ mô của Nhà nước

- Yếu tố hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội nông thôn: Đây là nhân tố

rất quan trọng cho sự phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói chung và cho các HTXNN nói riêng Hệ thống này bao gồm hệ thống đường sá, cầu cống, hệ thống điện, trường học, trạm y tế, hệ thống nước sạch…, trong đó hệ thống đường giao thông liên thôn, liên xã và đường giao thông nội đồng đến chân ruộng là nhân

tố rất cần thiết để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp của các nước cho thấy, nếu nhà nước đầu tư cho hệ thống giao thông nông thôn tốt thì sản xuất nông nghiệp của nông dân sẽ tự khắc phát triển “bám đường” vì khi đó giao thông thuận tiện sẽ giảm chi phí sản xuất nông nghiệp và giảm giá thành nông sản phẩm, đồng thời khuyến khích được người nông dân mở rộng sản xuất

- Yếu tố KH-CN: Đây là nhân tố và cũng là điều kiện quyết định trình độ về

năng lực quản lý và sản xuất, năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường Bản thân HTXNN cần chú trọng đầu tư về khoa học kỹ thuật nông nghiệp, quản lý kinh doanh và công nghệ sinh học Đồng thời, Nhà nước luôn có vai trò rất lớn trong việc hướng dẫn đào tạo cán bộ, bồi dưỡng tay nghề xã viên, áp dụng KH-CN tiên tiến thông qua các hoạt động của các cơ quan chức năng với nhiều hình thức phù hợp

- Yếu tố văn hoá: Trình độ văn hoá thấp của xã viên HTXNN luôn là cản

lớn đối với mọi yêu cầu hoạt động của nông hộ và tập thể Điều kiện văn hoá là cơ

sở để nhận thức và vận dụng các nhân tố khác tác động đến hoạt động của HTX và cuộc sống của xã viên Tuy nhiên, nhân tố văn hóa không dừng lại ở cách hiểu thông thường, mà còn là hiểu biết về bản chất và yêu cầu đối với người thành lập, tham gia loại hình tổ chức HTX, nghĩa là khả năng của những xã viên trong việc hợp tác cùng nhau để phát triển HTX của họ, có thể coi đó là văn hóa HTX, thiếu nhân tố này thì cho

dù trình độ văn hóa thông thường có cao bao nhiêu đi nữa cũng khó mà phát triển được HTX Văn hóa HTX là văn hóa cộng đồng, văn hóa cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm một cách tự nguyện, bình đẳng, là văn hóa không thủ tiêu lẫn nhau Để có được văn hóa này cần có một quá trình giáo dục công phu, thường xuyên và lâu dài

- Yếu tố tâm lý - xã hội: Nhân tố tâm lý - xã hội thể hiện ở các khía cạnh:

hệ đồng nghiệp, bạn bè, làng bản, cộng đồng; an ninh xã hội; nghèo đói, việc làm Các nhân tố về mặt tâm lý - xã hội luôn ảnh hưởng đến thái độ, cách làm, kết quả, chất lượng và hiệu quả hoạt động của HTXNN cũng như tính chất, đặc trưng của

mô hình HTXNN

- Yếu tố chính trị: Chính trị ở đây thường thể hiện rõ 2 yếu tố: chế độ chính

trị và thái độ của nhà cầm quyền Đổi mới hay bảo thủ; quan tâm hay thờ ơ; thực sự đầu tư, hỗ trợ hay chỉ nói mà không làm; năng động, sáng tạo, sâu sát thực tế hay trì trệ, quan liêu Mọi thái cực và hiện tượng đó đều tuỳ thuộc vào 2 yếu tố về chính trị đã nêu hoặc tác động tích cực hay tiêu cực đến HTXNN, mô hình HTXNN cũng như đối với đối tượng khác trong xã hội

- Yếu tố môi trường quốc tế: Trong thời đại hội nhập và phát triển, sự tác

động của môi trường quốc tế đối với hoạt động của HTXNN là rất nhanh nhạy và to lớn Đó là sự tác động về kinh tế-xã hội, KH-CN, môi trường sinh thái Ngày nay,

sự biến động về kinh tế, chính trị, xã hội trong khu vực và trên thế giới ngày càng gia tăng và thêm phức tạp như khủng hoảng tiền tệ, giá cả, chiến tranh, khủng bố, biến đổi bất thường về thời tiết, khí hậu, dịch bệnh đã và đang gây ra nhiều nguy

cơ mới đối với sản xuất nông nghiệp nói chung và với các HTXNN nói riêng

- Yếu tố môi trường sinh thái: Môi trường sinh thái luôn ảnh hưởng trực tiếp

đến sản xuất và hiệu quả kinh doanh của HTXNN Vì vậy, việc bảo vệ môi sinh cũng như phòng tránh những yếu tố tự nhiên bất lợi là nhiệm vụ tất yếu, quan trọng

và thường xuyên đối với HTXNN

Trong thời đại kinh tế phát triển, xu hướng tăng trưởng, cạnh tranh và phát triển kinh tế bền vững đều không thể không tính đến giải pháp bảo vệ môi sinh Cho nên môi trường sinh thái vừa là nhân tố điều kiện, vừa là mục tiêu của mọi hoạt động trong xã hội nói chung và của HTXNN nói riêng

- Yếu tố năng lực nội tại của HTXNN: Năng lực nội tại thường bao gồm các

điều kiện về lao động, vốn, đất đai và tài nguyên, cơ sở vật chất - kỹ thuật từ sự đóng góp của xã viên và tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh của HTXNN

+ Lao động (sức lao động) của xã viên vừa là chủ thể, vừa là yếu tố "đầu vào" quyết định đến mọi hoạt động và sự phát triển của HTXNN Trình độ của người lao động ở HTXNN vốn có điểm xuất phát rất thấp, nên phải bằng mọi cách

nâng cao chất lượng lao động về học thức, kỹ năng và sức khoẻ Đối với cán bộ HTX và các chủ hộ nông nghiệp còn cần thiết phải chú ý về khoa học quản lý Hiện nay, quản lý được xem là một yếu tố "đầu vào" hết sức quan trọng của quá trình sản xuất kinh doanh Hiệu quả của quản lý phụ thuộc vào năng lực và phẩm chất của cán bộ và các xã viên cốt cán ở HTX Thực tế ở nuớc ta đã chứng minh điều đó, nhiều HTXNN kinh doanh giỏi, đáp ứng yêu cầu thị trường, nâng cao thu nhập của

xã viên và cộng đồng chủ yếu là do cán bộ chủ chốt ở đó luôn năng động, sáng tạo trong công tác quản lý Chính vì vậy, vấn đề cán bộ và xã viên nòng cốt là điều kiện

có tính quyết định đối với HTX

+ Vốn của HTXNN quyết định đến đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất và tái sản xuất, nhất là đối với thâm canh, áp dụng kỹ thuật tiên tiến và ứng dụng công nghệ mới

Thường nguồn vốn đóng góp ban đầu của xã viên không nhiều, nên Nhà nước phải ưu tiên đầu tư hỗ trợ qua hệ thống ngân hàng và HTXNN phải huy động thêm từ nhiều nguồn khác bằng nhiều hình thức hợp pháp

Để đảm bảo việc huy động và sử dụng vốn có hiệu quả, một mặt HTXNN phải có chiến lược kinh doanh phù hợp với thị trường, mặt khác phải chú ý nâng cao chất lượng đội ngũ nghiệp vụ kế toán

+ Đất đai và tài nguyên của HTX là của xã viên, ngoài ra còn có trường hợp HTX đi thuê Đất đai là tư liệu sản xuất cơ bản và đặc trưng của HTXNN Đất đai

và tài nguyên thể hiện lợi thế so sánh trong sản xuất của HTXNN Năng suất đất đai

và giá trị sản xuất/ha phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, kỹ thuật, quản lý, khoa học công nghệ

Để thoát khỏi tình trạng sản xuất thuần nông, tự cung tự cấp, manh mún, hiệu quả thấp, chưa khai thác tốt tiềm năng đất đai, HTXNN nhất thiết phải có giải pháp nâng cao năng lực của kinh tế hộ, năng lực quản lý, kinh doanh của mình, tập trung đất đai và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hoá với quy mô lớn

+ Cơ sở vật chất - kỹ thuật thể hiện trình độ của công cụ sản xuất, dịch vụ, kết cấu hạ tầng và là điều kiện quan trọng để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, hợp tác, cạnh tranh của HTX Cơ sở vật chất - kỹ thuật của HTXNN ở nước ta vốn

còn lạc hậu, nên cần được gia tăng đầu tư, hợp tác, liên kết và gắn với quy hoạch phát triển nông thôn Hiệu quả của việc sử dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật phụ thuộc vào kỹ năng, ý thức của xã viên cũng như quy chế về trang bị, sử dụng, quản lý của tập thể và cộng đồng

Năng lực nội tại của HTXNN, nhất là năng lực sản xuất của hộ nông dân một khi đã vượt qua khỏi vạch tự cung tự cấp để đủ sức sản xuất hàng hoá theo kinh tế thị trường cùng với sự đầu tư hỗ trợ và quản lý có hiệu lực của Nhà nước là những điều kiện chủ yếu cho sự phát triển vững chắc HTXNN

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về HTX và HTXNN

ăn trái thì giùm vào trồng cây Hồi bấy giờ, Tư bản đế quốc bóc lột dân chúng đến cùng cực cho nên HTX trước là có ích cho dân, sau là bớt sức bóp nặn của tụi Tư bản và đế quốc chủ nghĩa

- Lý luận về HTX: Hồ Chí Minh đã đưa ra lý luận về HTX thật đơn giản khi Người nêu ra các câu tục ngữ Việt Nam: "nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó", "một cây làm chẳng nên non, nhiều cây nhóm lại thành hòn núi cao" Lý luận HTX đều nằm trong các điều ấy

- Hình thức HTX: có 4 loại hay 4 cách, đó là: HTX tiền bạc; HTX mua; HTX bán và HTX sinh sản nhằm mục đích giúp nhau, nhờ lẫn nhau Trước khi nói

rõ những HTX ấy là như thế nào, chúng ta phải hiểu:

+ HTX khác với hội buôn vì hội buôn là lợi riêng còn HTX là lợi chung + HTX tuy là để giúp đỡ lẫn nhau nhưng không giống những hội từ thiện vì các hội ấy có tiêu đi mà không làm ra và giúp đỡ bất kỳ ai nhưng có ý bố thí HTX

có tiêu đi, có làm ra và chỉ giúp đỡ những người trong hội, nhưng giúp một cách bình đẳng, một cách “cách mệnh”, ai cũng giúp mà ai cũng bị giúp

- Cách thức tổ chức, điều hành HTX: Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh cách

tổ chức HTX đảm bảo tính đa dạng, tuỳ hoàn cảnh cụ thể mà lập HTX, không rập khuôn, nên tạo sự liên kết các HTX với nhau, đảm bảo các thành viên được hưởng lợi và bình đẳng

Khi lãnh đạo nhân dân xây dựng CHXH ở miền Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc xây dựng củng cố HTXNN Theo Người, muốn nâng cao đời sống thì chỉ có một cách là tổ chức nông dân làm ăn tập thể tức là tổ chức nông dân vào HTXNN Cần phải nêu cao tính chất hơn hẳn của HTX bằng chính những kết quả thiết thực làm cho thu nhập của xã viên được tăng thêm, làm cho xã viên sau khi vào HTX thu hoạch nhiều hơn hẳn khi còn ở ngoài Như thế thì xã viên sẽ phấn khởi, sẽ gắn bó chặt chẽ với HTX của mình Đó là phương pháp tuyên truyền thuyết phục tốt nhất để khuyến khích nông dân vào HTX Phải cần kiệm xây dựng HTX vì HTX là lực lượng chính ở nông thôn Mục đích tổ chức HTX là để tăng gia sản xuất, nâng cao đời sống của nhân dân, trước hết là của nông dân Thế là vừa lợi riêng cho nông dân và lợi chung cho Nhà nước, hai cái lợi đó đi đôi với nhau Vì vậy phải củng cố HTX Về mặt vật chất phải quản lý cho tốt; về mặt tinh thần, phải giáo dục cho nông dân hiểu vì sao phải củng cố HTX

Qua nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX và HTXNN cho chúng ta thấy, những vấn đề lý luận về kinh tế HTX không quá phức tạp và đều bắt nguồn từ thực tế cuộc sống Trong sản xuất nông nghiệp ở nước ta từ xa xưa đã có sự hợp tác nào đó như đổi công, vần công, hợp tác trong chăn trả trâu bò, trong tưới tiêu nước do các hộ nông dân tự nguyện liên kết với nhau Sự hình thành các hình thức

tổ chức hợp tác đó mang tính tự phát nhưng lại dựa trên tính tự giác của từng người nông dân Chỉ từ khi có Đảng lãnh đạo thì sự hợp tác mới thực sự là tự giác, có đường lối hợp tác hóa và sự chỉ đạo thành lập các hình thức hợp tác từ thấp đến cao, tác động vào ý thức tự giác của người nông dân đi vào con đường hợp tác hóa Tất nhiên, không phải mọi sự chủ động, có tổ chức tiến hành một công việc nào đó dưới một sự chỉ đạo chung nào đó đều được coi là một sự tự giác mà phải thấy rằng tự

qui luật khách quan Cái gọi là "tự giác" mà không phù hợp với qui luật khách quan thì vô tình hay hữu ý cũng là một sự chủ quan duy ý chí, còn nguy hại hơn cả tính

tự phát theo sự vận động tự nhiên của sự vật Hợp tác là một nhu cầu khách quan của con người cả trong sản xuất và đời sống, bắt nguồn từ nhu cầu thực tiễn của con người theo qui luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX, là một qui luật phổ biến đối với mọi chế độ xã hội khác nhau Tính tự giác và chủ động trong

sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước là không ngừng tác động để thúc đẩy phát triển LLSX và tùy theo trình độ của LLSX và nhu cầu của sản xuất mà chủ động xây dựng QHSX phù hợp Quá trình lãnh đạo xây dựng QHSX trong nông nghiệp nước ta đã trải qua nửa thế kỷ với các bước thăng trầm trong tổ chức thực tiễn, cũng là quá trình nhận thức cơ sở lý luận về HTX ngày càng tự giác hơn

1.2.2 Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển HTX

Từ các hình thức sở hữu cơ bản: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân, hình thành nhiều thành phần kinh tế với những hình thức tổ chức kinh doanh

đa dạng, đan xen, hỗn hợp

Kinh tế hợp tác với các hình thức đa dạng, trong đó HTX là nòng cốt Các HTX nói chung, HTX nông nghiệp nói riêng, dựa trên sở hữu của hộ xã viên và sở hữu tập thể (các quỹ sử dụng chung trong HTX), liên kết rộng rãi những người lao động, các hộ sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, không giới hạn quy mô, lĩnh vực và địa bàn Phát triển HTX kinh doanh tổng hợp đa ngành hoặc chuyên ngành trong một vài lĩnh vực để kinh doanh dịch vụ về sản xuất, chế biến tiêu thụ và tín dụng, nhân rộng mô hình HTX liên kết công nghiệp và nông nghiệp,

doanh nghiệp nhà nước và kinh tế hộ nông nghiệp Nhà nước giúp HTX đào tạo cán

bộ, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, mở rộng thị trường, giải quyết nợ nần tồn đọng, Khuyến khích việc tích luỹ, phát triển có hiệu quả vốn tập thể trong HTX Phát huy quyền tự chủ kinh doanh của mỗi nông hộ: kinh tế tập thể không thay thế kinh tế hộ mà trái lại coi việc phát triển kinh tế hộ làm mục tiêu hoạt động và là cơ

sở để đánh giá hiệu quả hoạt động của mình

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5, Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX khẳng định:

Cần củng cố những tổ hợp tác, HTX hiện có, tiếp tục phát triển kinh tế hợp tác với nhiều hình thức, qui mô, trình độ khác nhau trong các ngành, lĩnh vực, địa bàn có điều kiện Kinh tế tập thể với hình thức phổ biến là các tổ hợp tác và HTX; trong lĩnh vực nông nghiệp, trước hết tập trung làm dịch vụ đầu vào, đầu ra phục

vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của các hộ thành viên, từng bước mở rộng ngành nghề sản xuất, kinh doanh tổng hợp; trong lĩnh vực phi nông nghiệp, vừa tổ chức sản xuất vừa kinh doanh dịch vụ Mở rộng các hình thức liên doanh, liên kết giữa

tổ hợp tác, HTX với các doanh nghiệp thuộc mỗi thành phần kinh tế, nhất là với doanh nghiệp nhà nước Khi HTX phát triển đến trình độ cao hơn thì sẽ hình thành các doanh nghiệp của HTX, các liên hiệp HTX [19, tr.29]

Mục tiêu từ nay đến năm 2010 là: “đưa kinh tế tập thể thoát khỏi những yếu kém hiện nay Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn, tiến tới tỷ trọng ngày càng lớn hơn trong GDP của nền kinh tế” [19, tr.29]

1.2.2.2 Chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển HTX và HTXNN của Nhà nước

Nhận thức rõ vai trò quan trọng của HTX trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, Đảng và Nhà nước ta luôn chủ trương khuyến khích và tạo điều kiện phát triển HTX trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, đặc biệt là các HTX nông nghiệp, để cùng với kinh tế nhà nước dần trở thành nền tảng kinh tế, đó cũng là nền tảng chính trị - xã hội của đất nước nhằm đạt mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Điều 3 Luật HTX (năm 2003) đã khẳng định chính sách của Nhà nước đối với HTX theo hướng:

- Bảo đảm quyền bình đẳng của HTX trong nền kinh tế nhiều thành phần

- Bảo hộ quyền lợi hợp pháp của HTX

- Tôn trọng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hợp tác xã

- Đối với HTX nông nghiệp, Chính Phủ quy định cụ thể chính sách ưu đãi phù hợp với đặc thù và trình độ phát triển trong từng thời kỳ

Ngoài ra, các HTX còn được hưởng những chính sách chung khuyến khích

hỗ trợ doanh nghiệp quy định ở Luật khuyến khích đầu tư hoặc các văn bản pháp quy khác

Mục tiêu của các chính sách Nhà nước đối với HTX chủ yếu thu hút ngày càng nhiều các lực lượng lao động, nhất là những hộ nông dân, những người thợ thủ công tham gia vào HTX; khuyến khích hỗ trợ và tạo những điều kiện thuận lợi để HTX được củng cố và phát triển theo định hướng quy họach, kế họach chung của cả nước cũng như từng vùng, ngành cụ thể, để làm cho HTX ngày càng có khả năng tự chủ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, giúp đỡ xã viên với hiệu quả cao nhất, góp phần phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa Các chính sách đó không nhằm tạo chỗ dựa để HTX ỷ lại Nhà nước, làm yếu đi tính năng động, sáng tạo, tính tự chủ của HTX, mà ngược lại nhằm tạo môi trường thuận lợi và là nền móng để HTXNN - tổ chức kinh tế của những người lao động - bình đẳng trong thị trường cạnh tranh

1.3 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về phát triển HTXNN và những vấn đề rút ra có thể tham khảo đối với Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm phát triển HTXNN ở một số nước trên thế giới

1.3.1.1 Kinh nghiệm phát triển HTXNN của Nhật Bản

Nhật Bản là nước có nền nông nghiệp phát triển không mấy thuận lợi Vì thế trước thời kỳ Minh Trị, nông dân Nhật Bản đã có truyền thống hỗ trợ lẫn nhau để sản xuất và sinh sống trong điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt Đó chính là hình thức Hiệp hội nông dân, chủ yếu giúp nông dân trao đổi hai loại sản phẩm là vải vóc và chè

Mô hình HTXNN đầu tiên được luật hoá xuất hiện vào năm 1900 Theo luật này, HTXNN có thể đảm nhận một số trong 4 chức năng: tín dụng, tiêu thụ, chế biến và thu mua Năm 1930, Luật HTX sửa đổi đã thừa nhận tư cách pháp lý của HTXNN Hiện nay, HTXNN ở Nhật Bản được tổ chức theo ba cấp: Liên đoàn toàn quốc các các HTXNN; Liên đoàn HTXNN tỉnh; HTXNN cơ sở

Tại mỗi HTXNN, cơ cấu tổ chức quản lý được xây dựng theo mô hình chung gồm 3 bộ phận:

- Đại hội xã viên thông qua các vấn đề quan trọng của HTX theo thời hạn 1 năm 1 lần và theo nguyên tắc 1 xã viên 1 phiếu bầu.Đại hội có thể họp bất thường khi 1/5 xã viên chính thức yêu cầu

- Ban Giám đốc do Đại hội xã viên bầu theo nhiệm kỳ 3 năm trong đó ban giám đốc phải là xã viên chính thức Ban giám đốc cử 1 Chủ tịch và 1 Giám đốc điều hành hoạt động thường trực

- Ban thanh tra, kiểm soát có nhiệm vụ giám sát ban giám đốc và việc sử dụng tài sản của HTX

Ngoài ra mỗi HTXNN đều có một tổ chức địa phương làm nhiệm vụ thông tin, truyền bá kiến thức

Ở Nhật Bản, các HTXNN cơ sở gồm 2 loại: đơn chức năng và đa chức năng Từ nhưngx năm 1961 trở về trước, các HTXNN đơn chức năng khá phổ biến Từ năm

1961 trở về đây, do Nhật Bản khuyến khích hợp nhất các HTXNN nhỏ thành HTXNN lớn, nên mô hình hoạt động chủ yếu của các HTXNN là đa chức năng Các HTXNN đa chức năng chịu trách nhiệm đối với nông dân trên tất cả các lĩnh vực như: cung cấp nông cụ, tín dụng các mặt hàng nhu yếu phẩm cũng như giúp nông dân chế biến và tiêu thụ sản phẩm và bảo hiểm cho hoạt động của họ Có thể thấy các ưu điểm của HTXNN Nhật Bản qua phân tích cơ chế quản lý và chức năng hoạt động của các HTX như sau:

- Các HTXNN Nhật Bản cung cấp dịch vụ hướng dẫn nhằm giáo dục, hướng

dẫn nông dân trồng trọt, chăn nuôi có năng suất, hiệu quả cao cũng như giúp họ hoàn thiện kỹ năng quản lý hoạt động sản xuất Các HTXNN Nhật Bản đều có hệ

trong việc lựa chọn chương trình phát triển nông nghiệp theo khu vực; lập chương trình sản xuất cho nông dân xã viên; thống nhất trong nông dân xã viên sử dụng nông cụ và kỹ thuật sản xuất tiên tiến Hoạt động hướng dẫn còn tiếp cận cả vấn đề xây dựng khu liên hợp sản xuất, kinh doanh, lập kế hoạch gia đình, tư vấn về vấn đề

ăn, mặc, ở, hoạt động văn hoá và y tế Các tổ chức Liên hiệp tỉnh và Trung ương thường quan tâm tổ chức đào tạo bồi dưỡng cố vấn cho HTXNN

- HTXNN Nhật Bản tiến hành kinh doanh giúp nông dân xã viên tiêu thụ hàng hoá Mục tiêu của HTXNN là giúp nông dân xã viên tiêu thụ hàng hoá có lợi nhất để cải thiện cuộc sống của họ Do đó, mặc dù các HTXNN là đơn vị hạch toán độc lập, lấy thu bù chi nhưng các HTX không đặt lợi nhuận thành mục tiêu hàng đầu mà chủ yếu là trợ giúp nông dân

- Để nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản do HTX tiêu thụ, HTX đề nghị với nông dân xã viên sản xuất theo kế hoạch với chất lượng và tiêu chuẩn thống nhất với nhau và ưu tiên bán cho HTX Về phần mình, HTX cúng xác định tỷ

lệ hoa hồng thấp Các HTXNN Nhật Bản tiêu thụ nông sản theo quy mô lớn, không chỉ ở chợ địa phương mà thông qua liên đoàn, tiêu thụ trên toàn quốc với các khách hàng lớn như: xí nghiệp, bệnh viện HTX đã mở rộng hệ thống phân phối hàng hoá khá tốt ở Nhật Bản

- HTXNN Nhật Bản cung ứng hàng hoá (cả hàng hoá là đầu vào của sản xuất nông nghiệp và hàng hoá tiêu dùng) cho xã viên theo đơn đặt hàng và theo giá thống nhất, hợp lý HTX kêu gọi xã viên sử dụng dịch vụ cung ứng hàng hoá của HTX để HTX có thể cung cấp dịch vụ theo kế hoạch với khối lượng lớn và giá cả thấp hơn thị trường

- HTXNN Nhật Bản cung cấp tín dụng cho các xã viên của mình và nhận tiền gửi của họ với lãi suất thấp Các khoản cho xã viên vay có phân biệt: cho xã viên khó khăn vay với lãi suất thấp (có khi Chính phủ trợ cấp cho HTX để bù vào phần lỗ do lãi suất cho vay thấp) Các HTXNN Nhật Bản cũng có thể cho các tổ chức công cộng địa phương vay hoặc thông qua Liên hiệp HTXNN điều chuyển cho

xã viên HTX khác vay HTXNN cũng được phép sử dụng tiền gửi của xã viên để kinh doanh Nhật Bản tổ chức một Trung tâm ngân hàng HTXNN để giúp các

HTXNN quản lý số tín dụng cho tốt Trung tâm này có quyền cho các tổ chức kinh

tế công nghiệp vay nhằm phục vụ phát triển nông nghiệp

- HTXNN còn sở hữu các phương tiện sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản để tạo điều kiện giúp nông dân sử dụng các phương tiện này hiệu quả nhất (hết công suất, chi phí rẻ), hạn chế sự chi phối của tư nhân Các loại phương tiện thuộc sở hữu HTX thường là: máy cày cỡ lớn, băng chuyền sản xuất, phân xưởng chế biến, máy bơm, máy phân loại đóng gói nông sản HTX trực tiếp quản lý việc

sử dụng các tài sản này Đôi khi HTX còn giúp xã viên chuyển nhượng đất Cả HTXNN cơ sở, cả Liên hiệp HTXNN và Trung ương đều có các cơ sở sản xuất để vừa cung ứng cho nông dân vừa chế biến sản phẩm giúp nông dân

- Ngoài ra các HTXNN Nhật Bản còn tiến hành các nhiệm vụ giáo dục xã viên tinh thần HTX thông qua các tờ báo, phát thanh, hội nghị, đào tạo, tham quan

cả ở ba cấp HTXNN cơ sở, tỉnh và Trung ương Hiện tại các Liên hiệp các HTXNN của Nhật Bản có không ít hơn 4 tạp chí và báo khác nhau

- Các HTXNN còn là diễn đàn để nông dân kiến nghị với chính phủ các chính sách hợp lý cũng như tương trợ lẫn nhau giữa các HTX và địa phương

Như vậy, có thể thấy các HTXNN của Nhật Bản đã bén rễ và phát triển cả quãng đường dài hơn 100 năm Từ các đơn vị tự phát lẻ tẻ ban đầu, các HTXNN Nhật Bản đã phát triển vững mạnh qua giai đoạn đơn năng để ngày nay trở thành các tổ chức đa năng dịch vụ mọi mặt cho đời sống của nông dân và tổ chức liên kết quy mô lớn toàn quốc Hiện nay, Liên hiệp HTXNN toàn quốc Nhật Bản đã có 25.000 đơn vị (chủ yếu là các HTXNN cơ sở) với 250.000 nhân viên Rõ ràng là ở một số nước công nghiệp hoá như Nhật Bản, hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp hiệu quả vẫn là hộ gia đình, do đó HTXNN, một mặt được thành lập để hỗ trợ nông dân, giúp họ vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, vừa cải thiện cuộc sống ở nông thôn, mặt khác vẫn tôn trọng mô hình kinh tế hộ nông dân và chỉ thay thế hộ nông dân và tư thương ở khâu nào HTX tỏ ra có ưu thế hơn hẳn trong tương quan với mục tiêu hỗ trợ nông dân

1.3.1.2 Kinh nghiệm phát triển HTXNN ở Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, Liên đoàn quốc gia các HTXNN (viết tắt là NACF), thành lập năm 1961 có vai trò rất quan trọng đối với các HTXNN thành viên Hiện nay, NACF có 1.387 HTXNN và 5.000 trung tâm kinh doanh khác nhau NACF của Hàn Quốc có chức năng đa dạng và điều phối khá mạnh các HTXNN thành viên Một mặt, NACF cung cấp các dịch vụ tiếp thị, chế biến, cung ứng vật tư và hàng hoá cả sản xuất và tiêu dùng cho các hộ nông dân xã viên, mặt khác, NACF còn hoạt động như tổ chức tín dụng, tổ chức bảo hiểm, vận tải lưu kho Hiện tại, NACF thực sự là

là tổ chức kinh tế có sức cạnh tranh nhất trên thị trường nông sản Hàn Quốc với 40% thị phần, là ngân hàng có số tiền gửi lớn nhất Hàn Quốc Những hoạt động thành công của HTXNN Hàn Quốc là:

- Tiếp thị sản phẩm cho nông dân: Đây là hoạt động được các HTXNN Hàn Quốc coi trọng hàng đầu Hiện tại NACF và các HTXNN quản lý 99 trung tâm tiếp thị bán buôn nông sản, 12 cửa hàng giảm giá cho xã viên, 07 trung tâm phân phối Nhờ sự hoạt động của các HTXNN, nông dân Hàn Quốc tiêu thụ sản phẩm rất thuận lợi Cùng với sự hỗ trợ của Bộ những vấn đề nông nghiệp Hàn Quốc, hoạt động tiếp thị của các HTXNN Hàn Quốc thực sự có hiệu quả và là nguyên nhân quan trọng giúp nông dân Hàn Quốc vượt khó, vươn lên làm giàu

- HTXNN chế biến lương thực: HTXNN Hàn Quốc rất chú trọng đẩy mạnh hoạt động chế biến nông sản Hiện tại, NACF có 147 nhà máy sản xuất và chế biến nông sản, 168 tổ hợp chế biến gạo Một số sản phẩm của các HTXNN Hàn Quốc đã nổi tiếng thế giới như kim chi, các sản phẩm từ nhân sâm

- HTXNN cung cấp hàng hoá cho xã viên: Các HTXNN cung cấp hầu hết các vật tư và hàng hoá tiêu dùng cho xã viên với giá phải chăng nhờ khắc phục tính thời vụ và giảm chi phí quảng cáo, tiếp thị Đến nay, các HTXNN Hàn Quốc có 760 trung tâm dịch vụ máy nông nghiệp, 09 trung tâm phụ tùng, 1.115 trung tâm bán khí đốt và dầu, 41 trung tâm thử nghiệm đất Các HTXNN cũng đảm bảo cung cấp hơn 2.000 mặt hàng tiêu dùng cho nông dân xã viên với hệ thống lựa chọn và dịch vụ máy tính hoá ở 2.449 siêu thị

- Các HTXNN Hàn Quốc, ngoài các chức năng truyền thống như trên còn

mở rộng hoạt động sang lĩnh vực tín dụng và đầu tư tài chính, trong đó tín dụng trực tiếp phục vụ nông nghiệp chiếm 54% tổng hoạt động tài chính của các HTXNN Các hoạt động tín dụng của HTXNN Hàn Quốc gồm: huy động và cho vay, đầu tư trên thị trường tài chính, tín dụng tương hỗ giữa các xã viên, bảo lãnh tín dụng, bảo hiểm, thẻ tín dụng

- HTXNN Hàn Quốc cũng cung cấp cho nông dân dịch vụ khuiyến nông theo các loại hình: Hướng dẫn nông dân phát triển ngành nghề kinh doanh sinh lợi; đào tạo hệ thống cán bộ khuyến nông trợ giúp trực tiếp nông dân; đổi mới tinh thần cho nông dân; thiết lập quản lý sản xuất hiệu quả cho nông dân NACF còn tổ chức triển lãm về tri thức làm nông nghiệp, tích cực xúc tiến chiến dịch cải tạo đất với sự

hỗ trợ của nhà nước để khuyến khích phát triển nông nghiệp sạch

- Hoạt động văn hoá giáo dục: Các HTXNN khuyến khích phụ nữ tham gia HTX, hỗ trợ các tổ chức của phụ nữ nông thôn, trợ giúp kiến thức và dịch vụ pháp

lý (HTX có một nhóm luật sư phục vụ mình hoặc ký hợp đồng với Công ty hỗ trợ pháp lý của Chính phủ) Ngoài ra các HTXNN còn cung cấp kinh phí cho một số loại hoạt động y tế phòng bệnh, kiểm tra sức khoẻ, thăm hỏi đau ốm, chi phí tang lễ, xây dựng cơ sở phúc lợi và giáo dục cho xã viên như: thư viện, câu lạc bộ, phòng cưới, trung tâm chăm sóc sức khoẻ trẻ em NACF có Viện phát triển nguồn nhân lực, 5 cơ sở đào tạo cấp tỉnh đào tạo nhân viên, 3 cơ sở đào tạo cán bộ lãnh đạo cho HTXNN, 1trường cao đẳng HTX

Nhìn chung các HTXNN đa năng của Hàn Quốc, cũng giống như của Nhật Bản, hoạt động khá hiệu quả nhờ các nguyên nhân sau:

+ Các HTXNN đã hoạt động đúng hướng (tiếp thị, cung ứng, tín dụng và chế biến)

+ Được sự hỗ trợ của Chính phủ về tín dụng ưu đãi, về các dự án xây dựng đường sá giao thông (đường nhựa đến tận chân ruộng, giảm thuế )

+ Cơ cấu hai cấp linh hoạt với vai trò tổ chức rất hiệu quả của NACF

1.3.1.3 Kinh nghiệm phát triển HTXNN ở Thái Lan:

Các HTXNN ở Thái Lan được Chính phủ thành lập từ năm 1916 nhằm cải thiện cuộc sống của những người nông dân xã viên nghèo Các mô hình HTXNN Thái Lan gồm: HTX tín dụng nông nghiệp, HTX dịch vụ nông nghiệp, HTX đất đai

Mục tiêu của các HTXNN Thái Lan là:

+ Cung cấp vốn và trợ giúp lãi suất cho xã viên

+ Khuyến khích nông dân xã viên gửi tiền tiết kiệm

+ Cung cấp hàng hoá cho xã viên với giá cả phải chăng

+ Khuyến khích nông dân xã viên áp dụng kỹ thuật mới trong sản xuất

+ Giúp xã viên tiêu thụ sản phẩm một cách có lợi

+ Cung cấp dịch vụ máy móc, thiết bị

Nhìn chung, so với Hàn Quốc hoặc Nhật Bản, quy mô và chất lượng hoạt động của các HTXNN Thái Lan còn nhỏ và yếu kém hơn nhưng thành tích đóng góp của các HTXNN vào nền kinh tế Thái Lan cũng khá tốt HTXNN Thái Lan cũng thành công khi giúp nông dân xã viên Thái Lan xuất khẩu nông sản (gạo, chuối ) HTXNN Thái Lan thường lấy địa bàn huyện làm cơ sở và phân chia ra các

tổ, đội, nhóm theo làng, xã, cụm dân cư Ở tỉnh có liên hiệp tỉnh và toàn quốc có Liên hiệp HTX Thái Lan (CLT) chung cho mọi loại hình HTX

Cơ cấu tổ chức nội bộ HTXNN Thái Lan cũng theo mô hình chung gồm Hội nghị toàn thể xã viên (hoặc đại diện) họp 1 năm 1 lần quyết định các vấn đề quan trọng của HTX Hội đồng quản trị là cơ quan thường trực của HTX được bầu 1 năm

1 lần với số lượng thành viên từ 7-15 người

1.3.2 Những bài học kinh nghiệm rút ra từ lý luận và sự phát triển của phong trào HTXNN ở các nước

Thứ nhất, nông nghiệp là lĩnh vực gắn với sự sinh trưởng cá biệt của cây

trồng và vật nuôi trong những không gian nhất định và phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên Do đó khó có thể tiến hành sản xuất nông nghiệp theo quy mô tập trung có hiệu quả, ngay ở các nước có trình độ công nghệ kỹ thuật cao như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc Trong nhiều năm nữa, hình thức canh tác, chăn nuôi theo kiểu gia đình vẫn còn tồn tại và tỏ ra có ưu thế hơn do tận dụng được thời gian và sự quan tâm cá

nhân chu đáo của gia đình Đặc biệt, khi máy móc nhỏ, tinh xảo, năng suất cao ngày càng được tìm ra và chế tạo thì hình thức sản xuất nông nghiệp gia đình càng có cơ

sở tồn tại trong sản xuất nông nghiệp Song lịch sử hàng trăm năm phát triển HTXNN cho thấy, từng hộ gia đình nông dân sẽ khó tránh được rủi ro và thường chịu thiệt trong tương quan với thương nghiệp kiểu tư bản chủ nghĩa Để giúp nông dân cải thiện điều kiện sống và sản xuất, họ cần liên kết các hoạt động đầu ra, đầu vào cho họ dưới hình thức tốt nhất là HTX Bởi vì theo tôn chỉ của HTX từ xưa đến nay thì HTXNN có thể mang đến nhiều điều lợi cho nông dân như:

- Bán hàng cho nông dân với giá cả phải chăng, tiện lợi và chất lượng đảm bảo

- Giúp nông dân tiêu thụ hàng hoá dễ dàng, có kế hoạch với chi phí giảm, giá

cả hợp lý, buôn bán văn minh, tiêu chuẩn hoá sản phẩm ở mức cao

- Tạo thế cạnh tranh tốt cho nông dân cả khi mua và khi bán hàng hoá

- Liên kết nông dân sử dụng hết công suất máy móc, chi phí sản xuất thấp

- Đào tạo năng lực tự quản lý, năng lực áp dụng kỹ thuật tiên tiến và cung cách buôn bán văn minh cho nông dân

Tuy nhiên, các giá trị nêu trên chỉ có thể là tốt cho nông dân khi HTXNN thực sự hoạt động theo nguyên tắc tự lực, tự chịu trách nhiệm, quản lý dân chủ, hiệu quả hoạt động cao, tương thân, tương ái với nhau

Thứ hai, để HTXNN ra đời và phát triển rất cần sự hỗ trợ của nhà nước về

các phương diện: Tạo khuôn khổ luật pháp (trong Luật HTX phải thừa nhận và nhấn mạnh mục tiêu xã hội của HTX, thậm chí phải đặt mục tiêu xã hội lên trên mục tiêu lợi nhuận, do đó cần khống chế HTX chia lợi nhuận quá mức cần thiết); hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn theo khả năng, nhất là đường sá, điện, nước; tuyên truyền, khuyến khích, quảng bá cho HTX Tuy nhiên cần xác định rõ ranh giới giữa tự quản của HTX và hỗ trợ của nhà nước Không nên bao cấp cho HTX, mà nên tôn trọng nguyên tắc tự bù đắp chi phí của HTX Song nhà nước cần giúp HTX, thực thi kiểm soát bằng các chế định luật, hạn chế giới quản lý HTX lũng đoạn, trá hình doanh nghiệp tư nhân dưới lốt HTX để hưởng ưu đãi Xây dựng mối quan hệ

và hiểu biết, hợp tác giữa xã viên và chính quyền về thông tin, giám sát và cùng nhau tháo gỡ khó khăn vượt lên

Thứ ba, đối với Việt Nam hiện nay, kinh nghiệm tiếp thị sản phẩm của các

HTXNN Nhật Bản, Hàn Quốc có ý nghĩa rất thiết thực Điểm yếu nhất của các HTXNN Việt Nam hiện nay là chưa chú ý đến mảng này, thậm chí chưa có kỹ năng

và sự hình dung đúng đắn về chức năng này Tiêu thụ được sản phẩm cho nông dân với giá phải chăng và chi phí thấp chính là sự hỗ trợ đáng giá mà nông dân Việt Nam đang cần Bán được sản phẩm có lãi, đó là con đường giúp nông dân làm giàu chính đáng nhất và marketing sản phẩm cũng là mảng mà từng hộ nông dân không thể làm hiệu quả được vì chi phí cao và không chuyên nghiệp Để làm được điều này, các HTXNN ở Việt Nam phải đáp ứng được 3 điều kiện:

- Cán bộ quản lý HTX phải tâm huyết với mục tiêu giúp nông dân làm giàu hơn là dùng HTX để làm giàu cho cá nhân mình hay để tích luỹ lợi nhuận cho HTX

- Người dân hiểu được HTX chính là tổ chức tự họ giúp họ nên hợp tác với với ban quản lý HTX nhằm thiết lập được chế độ hoạt động tối ưu

- Chính quyền địa phương không được can thiệp vào công việc của HTX (vì

nó là tổ chức kinh tế độc lập, có tư cách pháp nhân) nhưng phải tạo điều kiện cho các mục tiêu xã hội của HTX có thể thực hiện dễ dàng nhất Xét cho cùng, khi các mục tiêu của HTX được thực hiện tốt thì nghĩa vụ của nhà nước đối với nông dân nghèo cũng giảm nhẹ đi, trên giác độ đó, chính quyền địa phương nên là người bảo trợ cho HTX hơn là người lợi dụng nó

Thứ tư, HTXNN cũng giống như bất kỳ một tổ chức kinh tế nào khác, chỉ có

thể tồn tại và được nông dân xã viên ủng hộ khi nó thực sự đem lại lợi ích cho nông dân Hơn nữa HTX cũng không có nguồn quỹ để làm từ thiện Do vậy, HTXNN phải được tổ chức ở những khâu mà HTX làm thì tốt hơn hộ gia đình, tốt hơn tư nhân, thậm chí tốt hơn cả doanh nghiệp nhà nước làm Việc lựa chọn khâu nào để HTX làm là hết sức quan trọng Kinh nghiệm của các nước chỉ ra rằng các khâu: cung ứng vật tư, hàng hoá tiêu dùng, tín dụng tương hỗ, tiêu thụ sản phẩm và khuyến nông là rất phù hợp với HTXNN Nhưng để chiến thắng tư nhân thì HTXNN nên tổ chức theo kiểu đa năng (như mô hình HTXNN Nhật Bản và Hàn

Quốc) và tuyển chọn người giỏi tổ chức, quản lý để điều hành HTX (kể cả thuê ngoài) Cán bộ là khâu rất quan trọng, ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của HTX Ngoài ra nên mở rộng các hoạt động của HTX gắn với hoạt

động của người nông dân, tránh mở ra các khâu sản xuất thuần tuý kinh doanh kiếm

lời, không liên quan đến nhu cầu dịch vụ của nông dân Bởi mục tiêu kiếm lời cho HTXNN không phải là lý do thành lập HTXNN

Thứ năm, Kinh nghiệm của các nước trong xây dựng và phát triển HTXNN

đều đề cao vấn đề giáo dục, đào tạo nhân lực cho HTX Các tổ chức Liên hiệp HTXNN khu vực và quốc gia các nước đều coi trọng nhiệm vụ này Và thực tế đã chứng minh rằng nước nào làm tốt nhiệm vụ này, thì phong trào HTXNN phát triển bền vững (Nhật Bản, Hàn Quốc so với Thái Lan) Chú trọng đào tạo cả cán bộ quản

lý, cán bộ kỹ thuật, cán bộ tư vấn cho HTXNN và nông dân Đặc biệt, các HTXNN cần coi trọng công tác nghiên cứu và khuyến nông, coi đây là phương tiện căn bản giúp nông dân vượt khó, xoá đói, giảm nghèo Người nông dân thường có trình độ văn hoá thấp, tâm lý tiểu nông, nghi kị và vì lợi ích ngắn hạn nên nhiều khi khó tiếp thu cách làm mới HTXNN phải coi cải tạo tư tưởng, phong cách, lề lối sản xuất của nông dân là mục tiêu của mình để qua đó nâng cao chất lượng xã viên nhằm tạo cho

xã viên “bản lĩnh” trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Thứ sáu, tư tưởng tương trợ, hữu ái trong mô hình HTXNN không chỉ phù

hợp với chủ nghĩa xã hội mà còn là khát vọng tiềm ẩn trong bản năng sống của xã hội loài người Song dường như tinh thần của kinh tế thị trường chưa đồng hành với

nó Do đó phong trào HTXNN lúc lên, lúc xuống phụ thuộc rất nhiều vào sự tiên phong của những người khởi xướng và ủng hộ phong trào Nếu chúng ta tuyên truyền tốt và tổ chức giỏi, công tâm thì phong trào HTX lên Phải lúc khó khăn, lợi ích ích kỷ của người nông dân thắng thế và người tổ chức thiếu năng lực thì phong trào HTX xẹp xuống, thậm chí thoái lui Sự lên xuống của phong trào HTXNN, do vậy là tất yếu khách quan khi chúng ta chưa tìm được cho nó mô hình hoạt động tốt hơn loại hình doanh nghiệp Nói như vậy là để thấy cuộc đấu tranh tìm tòi cách làm tốt nhất cho HTX chưa dừng lại không chỉ ở Việt Nam mà còn ở quy mô thế giới

Thứ bảy, quan hệ giữa kinh tế hộ và HTXNN là mối quan hệ khăng khít và

biện chứng với nhau Kinh tế hộ độc lập, phát triển là điều kiện để ra đời và phát triển HTXNN và ngược lại HTXNN phát triển là vì kinh tế hộ, phục vụ cho kinh tế

hộ nông dân xã viên, do vậy HTXNN sẽ giúp cho kinh tế hộ nông dân xã viên phát triển tốt hơn và bền vững hơn HTXNN là sự bổ sung cho kinh tế hộ nông dân và phục vụ nó HTXNN chỉ tiến hành những hoạt động mà từng hộ nông dân riêng lẻ không làm được hoặc làm không hiệu quả HTXNN phải đưa lại hiệu quả kinh tế hơn hẳn Cũng chính vì vậy mà không nên tiến hành hợp tác hoá khi chưa có nhu cầu của hộ nông dân và ưu thế của HTXNN chưa có hoặc chưa đủ điều kiện để thực

hiện

Như vậy HTXNN được xem là nhịp cầu đưa kinh tế hộ nông dân phát triển sản xuất hàng hoá và chính sản xuất hàng hoá phát triển lại nảy sinh nhu cầu hợp tác giữa các hộ nông dân Các hộ nông dân thực sự có nhu cầu hợp tác với nhau khi bước vào sản xuất hàng hoá, khi tỷ lệ sản phẩm bán ra thị trường tăng dần trong tổng sản phẩm làm ra

Quá trình phát triển HTXNN không làm thui chột kinh tế riêng của từng hộ nông dân mà mục đích là tạo các điều kiện thuận lợi để hỗ trợ cho sự phát triển của kinh tế hộ ngày một lớn hơn, bền vững hơn Không tồn tại kinh tế hộ thì không có HTXNN và nếu HTXNN không mang lại lợi ích gì cho kinh tế hộ nông dân thì sự tồn tại của HTXNN chỉ là hình thức

Tuy nhiên cũng phải thấy rằng thông qua quá trình phát triển sản xuất hàng hoá và hợp tác hoá, kinh tế hộ nông dân sẽ thay đổi toàn diện cả về kinh tế, văn hoá

và tập quán Từ sản xuất tự cung tự cấp, kinh tế giản đơn, tiến lên sản xuất hàng hoá, kinh tế hộ nông dân sẽ dần trút bỏ những tư duy cũ của mình, thay đổi phương thức canh tác thủ công, lạc hậu bằng phương thức sản xuất cơ giới, văn minh và năng suất lao động cao hơn, đồng thời thay đổi cả về nhu cầu đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần Kết quả là: Mô hình hộ nông dân với kinh tế thuần nông sẽ biến thành hộ nông dân với kinh tế hỗn hợp, đa dạng giữa nông nghiệp với các ngành nghề khác và một số sẽ dần chuyển hoá thành các hộ phi nông nghiệp đi vào sản

xuất các ngành nghề khác nhau theo sự phát triển của công nghiệp hoá và đô thị hoá nông thôn

HTXNN cũng sẽ thay đổi về quy mô, hình thức và nội dung để phù hợp và thích ứng với các nhu cầu sản xuất - kinh doanh cụ thể ở từng địa phương, từng cộng đồng Đó chính là logic biện chứng của mối quan hệ giữa kinh tế hộ nông dân với HTXNN của họ

Ở Việt Nam, kinh tế hộ nông dân đã hình thành và phát triển cũng theo các quy luật chung đó Tuy nhiên trong giai đoạn duy trì cơ chế quản lý tập chung, tập thể hoá triệt để các loại tư liệu sản xuất (TLSX) vào các HTXNN thì kinh tế hộ nông dân đã không có điều kiện phát triển và không thể hiện được vai trò là những chủ thể của sản xuất hàng hoá Sự tập trung kinh tế hộ nông dân vào các HTXNN bằng con đường hành chính, áp đặt đã chứng tỏ kinh tế HTX không thể phát triển theo đúng quy luật khách quan của nó

Chỉ từ sau Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (5/4/1988) cùng với việc đổi mới toàn diện quản lý kinh tế nông nghiệp thì kinh tế hộ nông dân mới dần thoát khỏi sự kìm hãm của cơ chế tập trung quan liêu của các HTXNN kiểu cũ Kể từ đó, tiềm năng và động lực của kinh tế hộ được khơi dậy và phát triển Sự phát triển của kinh

tế hộ nông dân đã đưa đến sự hợp tác tự nguyện giữa các hộ trong sản xuất nông nghiệp dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu thiết thực của từng hộ, hình thành các HTXNN kiểu mới như một tất yếu khách quan

Thứ tám, HTXNN có ưu thế hơn hẳn so với các loại hình kinh tế khác ở

nông thôn vì:

+ Mục tiêu hoạt động của HTXNN: HTXNN hoạt động có mục tiêu cộng

đồng, phục vụ cho kinh tế hộ nông dân xã viên và vì lợi ích của kinh tế hộ xã viên hay nói một cách chính xác thì HTXNN là “bà đỡ” cho kinh tế hộ xã viên Chỉ có

mô hình hoạt động của các HTXNN mới giúp được các hộ nông dân trong việc sản xuất kinh doanh để thoát nghèo vì HTXNN phục vụ gần như mọi mặt của sản xuất nông nghiệp cho hộ nông dân: các dịch vụ thủy nông, giống cây trồng vật nuôi, bảo

vệ thực vật và thú y, khuyến nông, cung cấp các vật tư kỹ thuật, cung cấp tín

bảo đảm số lượng, chất lượng, giá cả, dịch vụ tốt nhất, có sức cạnh tranh với thị trường để cung cấp cho hộ xã viên Tóm lại, khi HTXNN trao đổi với xã viên thì bán rẻ, khi mua thì thấp nhất cũng bằng giá thị trường; khi trao đổi với thị trường thì HTXNN mua rẻ do mua tập trung với số lượng lớn, bán nông sản được giá do bán chung không để thị trường ép giá từng xã viên và sản phẩm được HTXNN bảo đảm về chất lượng Lợi ích kinh tế của hộ nông dân xã viên được đặt lên hàng đầu trong hoạt động của HTXNN Khi một HTXNN làm ăn phát đạt thì lợi ích mà các

hộ xã viên nhận được sẽ rất lớn và số lượng các hộ nông dân xã viên được hưởng lợi cũng rất nhiều Các loại hình tổ chức kinh tế khác như: Công ty TNHH, doanh nghiệp tư nhân… thì chỉ phục vụ lợi ích của người đứng đầu doanh nghiệp

+ Tính dân chủ và bình đẳng ở mô hình HTXNN được đề cao và tôn

trọng: Mỗi xã viên HTXNN đều có quyền biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc

vào mức độ góp vốn; còn biểu quyết của cổ đông ở các công ty cổ phần phụ thuộc vào số vốn góp Chính vì vậy, tạo ra quyền lợi bình đẳng cho người có vốn ít cũng được tham gia xây dựng phương hướng, kế hoạch sản xuất kinh doanh và mọi hoạt động của HTXNN

+ Mô hình HTXNN theo Luật HTX cũng có quyền thành lập Công ty

TNHH một thành viên để sản xuất kinh doanh theo từng lĩnh vực cụ thể mà pháp

luật cho phép Điều này sẽ rất thuận lợi cho những HTXNN làm ăn khá giỏi, có đội ngũ quản lý HTX có trình độ và năng lực, năng động muốn mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động sang đa ngành, đa lĩnh vực

+ Định hướng lợi nhuận của HTXNN: Lợi nhuận tập trung của HTXNN =

lợi nhuận từ phục vụ xã viên + lợi nhuận kinh doanh trên thị trường; Lợi nhuận thu được từ các dịch vụ cho xã viên thường không cao trên mỗi đơn vị sản phẩm, dịch

vụ nhưng với cách để xã viên được hưởng lợi trực tiếp từ mua bán với HTXNN thì

số lượng xã viên ngày càng tăng, thị phần của HTXNN ổn định do vậy tổng lợi nhuận định kỳ lớn HTXNN phục vụ các dịch vụ cho sản xuất kinh doanh của kinh

tế hộ xã viên, kinh tế hộ phát triển, thu nhập của người xã viên tăng lên, điều đó cũng ẩn chứa phần đóng góp lợi nhuận của HTXNN Chính vì vậy, khi đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của HTXNN, không chỉ nên nhìn bề nổi