Thị trường bảo hiểm việt nam thực trạng và giải pháp ths kinh tế chính trị 60 31 01 pdf

Việc phân lích, làm sáng tỏ những vấn đề tlặí ra ỏ' Il'ên là tất yếu trong việc ctịnli hướng phát triển thị trường baỏ hiểm Việt Nam trong thời gian tới, góp phán thúc đẩy sự phát triển

MỤ C LỤC

T r a i t a

Chưoĩigl: Những vàn (lề lý luận chung về thị trường bảo hiểm 5

ì 1 1 3 I ( l i t r ị ( l i i i I x i o l i i r i n c ỉ ơ i v ớ i I ÌC IÌ k i n h l ẽ (ỊH Ị C ( Ì t h ì 1 2

/ / 2 / Bảo ìiiừin phi tim'ọl 1 > n>ại 14

1.3.1 Cơ quan (ỊIHÚI lý Iilià nuớc đồi vĩi hoạt (ỉơng kinh doanh bảo liiéin 24

Chií<m^2: rime trạng thị trường báo liiéiii Việt Num 27

2.1 Hoạt (lộntt bi’10 hiếm ổ Việt Nam (hòi ky tnrớc dổi mới k in h tê 27

2.2 Đoi mói kinh tê VÌ1 nhũng điều kiện cho sụ hình (hành và p há t

trien lliị trường báo liiéni Việt num

2.2.1 Kinh tế - xã lìội Việt Nam trong thòi gian qua và những kết quà (lạt

(liíoc

2.3. 1 hực tn in ji thị tnrờiiK Inio hiểm Việt 11il 111 trong ịỉiiii (loạn đổi mới 42

2.J.2 Mòi sò ván dề còìì í nu (ai san lìOìt sán liant xây dựng và phái Iriểỉi

tliị /níòiiỊỊ iuin hiểm Việt lìtniỉ

2 Î Î NhữntỊ yêu cần (lặt ra đối vói việc (lịnh htróĩiíỊ phát triển thị (m ở n %

bảo hiểm Việt IIIUII ívnuỊỊ ỊỊÌai (ỉnaII (ói

Cliưon^3: Dinh hiiớníỉ phút triển thi frillin g hỉio hiein Viét Nam trong

KÌiii (loạn tơi

3.1 Mục tiêu phiit trie» kinh tố - XÍI hội Việt Iiiim và xu hướng phá t

trién lliị trường háo liiém Thê giới trnnj» lliời gi nil tới

.? /./ 7'liên rọntỊ liinỉi lê - xã hòi Việt Itdin IrnníỊ lliỌỊ) l<Ỳ (ói 54 ì / / / , ('úc yrii /ri niỊiinn Ị ực - co' Sthho SIf phát triển kinh tê 54

J.1.1.3 Cóc YCII !<> hên niỉoủi - (lự háo hôi ( lính Qtiốc tó vò khtt vực (ì\

v/.2 > NliừiiIf ///*/%■ (l>>i sàn phtỉm lull) hint!

'.1.2.4 NliữniỊ tliíiv (lõi /rom; phươn\ị thức hán luío liiêni

70 71

3.2 Định hướng phát triển thị trường bá» hiếm Việt nam trong giìii

doỉin tới Víi yiúi pháp 111 ực hiện

$.2.2 Các Iilióin ỉỉidi pháp thựuc hiệĩi cỉịnli hướng phái triển thị trường

bàn h iê in V iệt n a m fro n t* ỳ a i (loạn tó i

J.2.2.2 Dây nhanh <///</ trình liọp hic (Ịttnr ic Yt) hội nhâp vè t i l t h VI I

h(i(> hi ('III với Um vir'r và lliỡ tỊÌỚi

.■>.2.2 ? Hoàn chỉnh kltttntỊ pháp lý về kinli (loanli hảo hiểm 82

.ì.2.2.4 N âng cao hiệu lự c ( Ị iit in lý N lià Iiướ c (lò i với lio iil <7ỘIIIỊ k in h ^ ^

(loanh hảo liiẽni

Phụ 1 ục I : Các doanh nghiệp bao liiểm, mồi giới và đại lý báo hiểm 87Phụ Iục2: Danh mục các văn ban qui pliam pháp luột liên quan đến bảo

hiếm ban hành đến ngày 1/4/2000

Tài liệu (ham klião

P H Ẩ N M Ở Đ Ẩ U

/ T ín h cấp íh iế í củ a (lê lài

T ạ i I i h ề u q u ố c g i a , k i n h d o a n h b ả o h i ể m là m ộ t n g à n h k i n h l ế quan (rọng, có lịch sử liàng trăm năm và ngày càng phát (liên, ơ Việt Nam , kinh doanh báo hiểm là một ngành kinh tế còn rất non trẻ Mặc dù được nhà nước thừa nhân cách dây hơn 30 năm (ngày 27- 12 -1 96 4 Hội đổng Chính phủ ra Nghị định s ố 179/CP (hành lập c ô n g ly Báo hiểm Việt Nam Irực (huộc Bộ Tài chính), nhưng loại hình kinh do a nh này mới chỉ thực sự khởi Síic kê lừ khi Đảng và Nhà mrức (iến hành Cíii cách kinh (ế, đặc biệl là từ năm 1993, san khi có Nghị định 100/CP của Chính phủ

vồ kinh doanh báo hiểm

Síiu hơn siíu năm Ihực hiện Nghị định 100/CP, thị trường báo hiểm Việt Nam đã từng bước hình thành và đạt được những kết q u á đán Sì kể

Tuy nhiên, so vói yêu cầu và íiềm năng của nền kinh tế nước ta, thị 1 rường bảo hiểm Việl Na m còn có nhiều hạn c h ế cẩn khắ c phục Đổ

là phạm vi và quy mô của 111 ị trường còn nhỏ chua tương xứng với liềm nãng và (ốc độ tăng ỉ rưởi 1 g nền kinh lế Mức độ đáp ứns; nhu cẩu bảo

hiểm nền kinh - tế xã hội của các nghiệp vụ báo hiểm còn hạn chế, nhiều

lĩn h vực còn bỏ ngỏ hoặc đầu tu' chưa đúng m ức như: n ô ng nghiệp, công

ng hiệ p, xây d ự n g, kỹ tluiạt

Thực Irạng (rên xuất phái từ nhiều nguyên nhân khác nhau Có (hể

kể đến một số nguyên nhân c ơ bán sau T h ứ nhất là sự íhiếu hụt một

hành lang pháp lý đầy đủ để điều chỉnh hoạt đ ộng kinh do a n h bảo hiểm Mặc clù Luật Kinh doanh bảo hiểm đã đứực Q uố c hội thông qua tháng 12/2000, nhưng chỉ có hiệu lực vào quí lĩ năm 2001; CÒ11 hệ thống các

văn bán dưới luật hưứns, dẫn cũng như kiểm soát việc (hi hành ỉ Liât CÒI1 chưa hình thành và còn thiếu những chính sách khuyến khích hỗ trợ uì phía nhà nước írong việc khai thác bao hiểm những linh vực như nông

nghiệp, lliiên lai T ỉtứ ỈHii là hiểu biêì và nhận thức của nguời dân về

hoạt động của báo hiểm và vai trò của bảo hiểm trong nền kinh (ế còn

I.I.IẶ N V Á N I II Ạ C S Ỳ K 1N II I H

chưa dầy dll, cộng Ihêm Ihn nhập bình quân đầu người lại Viộl Nam còn

(hấp, do vộy việc lliam gia báo hiểm còn rấí hạn chế T h ứ ba, thị tnrờng

teli chính ở Việt Nam còn trong giai đoạn hình thành ỏ' trình độ Ihííp, diều này cũng hạn c h ế lất nhiều khá năng phát Iriển ỉliị Irường báo hiểm Việt Nam

Nhìn chung, thị trường báo hiểm Việt Nam nước ta còn đ a n g ờ

bước sơ khởi Việc phân lích, làm sáng tỏ những vấn đề tlặí ra ỏ' Il'ên là tất yếu trong việc ctịnli hướng phát triển thị trường baỏ hiểm Việt Nam trong thời gian tới, góp phán thúc đẩy sự phát triển một loại hình kinh doa nh mới mẻ, hiện đại và có vai trò ngày càng to lớn (rong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước

2 T ìn h h ìn h Iiqhỉêiì cứ u d ề tời

Ó Việt Nam, ngành kinh doanh bảo hiểm còn rất mói mỏ, song vai

1 lò ngày càng lăng của 11Ó dối với nền kinh tế quốc đfm đã được nhận thức ngày càng đầy đủ hơn Đã có rất nhiều cuộc hội thào, các bài nghiên cứu được đăng lài trên các báo và tap chí chuy ên ngành; bên cạnh đó cũ ng có một số công (lình nghiên cứu, luân án khoa học về lĩnh

vực báo hiểm (rong nền kinh tê thị trường Có ỉliể kể đến như: cuốn K inh

t ế hão hiểm , tác gi;i Hổ Sì Sà, Nguyễn Cao Thường, Phan Côim Nghĩa:

cuốn M ộ t sô vấn (ỉề ví’ kinh tê hảo lìiểin, (ác gia Bùi Tiên Quý Mạc Văn Tiên, Vũ Qua ng Thọ; Luận Án Đ ỏi mới chính sách và hoàn tỉìiện cơ chừ

(ỊUiĩn lý nhờ nước (lối với hoạt dộ/iíỊ ỉá iiỉi (loanỉì Ì)(’ì() ỉiìérn ở V iệt N d iỉi,

lác giá Nguyễn Thị Phi Nga

Tuy vậy, các công trình nghiên cứu trước đây thường chí phân lích một khía cạnh, một lĩnh vực cụ thể của hoạt động báo hiếm Bởi vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống hoạt dộng kinh doa nh bao hiểm và dua ra những giai pháp cho việc định hướng phiíl triển thị (rường báo hiểm Viộl Nam trong thòi gian lới Víĩn còn !à mộ! vấn đồ mới chua được giai quyết Ihoả dáng

2

-: 4 1.IIẠN VAN II IA < S Y KINII 111

M ục (lích iiíịIiìciì cúit (lé tài

Trên cơ sử llùra hưởng kết quả cùa những công, ! lình nghiên cứu

h ước, cùng với việc vận dụng lý thuyết vồ báo hiểm trong nền kinh tế thị Irường, luận văn này sẽ lập trung phân (ích, làm rõ dặc điểm, thực trạng cua sự hình Ihànli và phái (liên thị Irường báo hiểm Việt Nam Irong thòi íiian qua, lừ đỏ dira ra những cơ sở khoa học cho việc định hướng phát triển thị (rường báo hiểm Irong thời gian tới

4 Đ ôi tư ợ n g và p h ạ n t vi ììíỊỈtiêìi cứu

Dưới góc độ kinh lê chính trị, luận văn (Ạp tiling vào nghiên cứu các yêu lô cơ sớ cho sự hình thành và phát triển thị trường báo hiếm nói chu ng và thị hường bão hiểm Việt Nam nói liêng

Luận vãn nghiên cứu niộl cách hệ thống quá trình hình thành và phái triển Ihị Iruừng báo hiếm Việt Nam trong thời giíin qua, đặc biệtnhấn mạnh trong lliời "ian san khi nền kinh lế nước la chuyển sang vậnhành Iheo cơ chế thị trường

5 r h n m tíỊ pháp/ỉíỊỈnên cứu

Ngoài các phương pháp của chủ nghía (luy VỘI hiện chứng vít duy vậl lịch sử, luận văn cồn sử dụng các phương pháp như:

Phương phíip diều ira,

- I’hương pháp thông kê,

Phương pháp lổng hợp và phân lích tài liệu,

6 iSỉliữniỊ (IÓIIÍỊ góp cùa htặn vàn

I lộ thòng hon cơ sỏ' lý luận về lioạl dỏng kinh doanh báo hiểm Irong nổn kinh (ếlliị Irường

- 1 ’hân lích 111 ực (rạng quá dinh hình (hành và phát Iriển thịIrường bao hiểm Việt Nam trong thòi gian qua

- Đua ra dinh hướng phát triển ill ị l rường bao hiểm liong thờigian tới

7 K ết cà n lu ậ n vãn

Ngoài phán mới ctrìu, kết luận, phụ lục và tlan.il mục tham kháo, luận văn chia làm ba chương, bao gồm:

Chương I : Những vấn đổ lý luận ch u ng về thị trường báo hiểm

- Chương 2: Thực ỉ rạng lliị trường báo hiểm Việt Nam

- Clmơng3: Địulì hướng phát triển thị 1 rường bao hiểm Việl NamIrong thời gian (ới

NHỮNG VẤN ĐỂ LÝ LUẬN CHUNG VỀ

THỊ TRƯỜNG BẢO HIEM

1.1 Lịch sử ra (lòi và Ịỉhát triển cua hoại dộng bảo liié’111

1.1.1 R ủ i ro và sự ra (lòi c ủ a bão h iểm

/ / / / K h á i n iệ m r ủ i r o

Lịch sử loài người trước hết là lịch đấu tranh cho sự lổn lại và phái ỉricii cùa mình Kê lù' khi hình Ihnnh xã hội loài người đến nay drill tranh sinh lổn và dua tranh phát t lien là cuộc drill Ira nil vô cùng khốc liệl

và cam co Xã hội không ngừng phát triển, con người ngày càng làm chú (hiên nhiên nhiều hơn, ngày càng nhiều những thành lựu khoa học phục

vụ cho cuộc sông, nhưng nguy cư đỏi diện vói những lủi IO Iroug cuộc sống luôn tổn lại và không ngùng lãnc lên

Vậy rúi ro là gì? Nguyên nhũn bắl nguồn của lủi IO ? Giãi pháp khắc phục l i t i r o nhu' ( h e n à o ?

Trong đời sống liàng ngày chúng la luôn pliai đương drill với những biên ilộiig phức lạp trên mọi nưi mọi lúc mọi lĩnh vực cùn dời sông xã hội Những hiên ctộnu nà V đòi khi có file II rờn g I rước dược nhung nhiều khi lại là đội biên, không lường trước ciưực Vì Ihế cluing

làm cho cuộc sông củn clu in g la (|'Ở nên bấp bênh N hững biến động I1CU

(rên được gọi là lủi ro Rùi ro được hiếu là những hiến clộna bâì lợikhông mong muốn.xảy ra (rong hoạt dộng kinh tô cũng nhu' trong cuộc sống, gây ra những (ổn hại về kinh lê nhu' mất tiến, phá sán IhẠm chí

có 1 hể mất mạng

Rủi ro là một sự biên động có tính chất bất khá đoán cùn các sự vật, các hiện lượng không mong muốn xay ra đòi với mỗi cluing In nói liêng và toàn nhíln loại nổi chung Khi những biến cố này xiiíYl liiện, nó trứ t h à n h m ộ i t r o n g n h ữ n g n g u y ê n n h â n g â y ra n h ữ n g b i ê ì i đ ổ i I r o n s q u á

C l u ï o ï i g 1

Irình vận dộn g cua các sự vạt hiện urựng trong lự nhiên cũng nhu' xã hội

và nó gây nên những tác tlónu íiêu cực dối với đừi sống kinli lê - xã hội

Tóm lại, rủi ro là biểu hiện vận động của thế giới vậl c h ất clo đó

l ùi ro phái sinh và tồn lại mội cách khách quan trên mọi lĩnli vực cùa đời sống kinh lê - xã hội Căn gốc cùa nó là sự biến dổi cổ lính chất bất ngừ cua sự vậl hiện tượng kinh lê - xã hội mà cluing ía không lường hước dược Chún g la không thê loại bỏ hoàn loàn liii IO được Tuy nhiên để tốn lại và phát triển, loài người luôn lìm cách đấu tranh, kiểm soát, hạn chê và sau sẻ lù i IO xảy ra.

Có thể chứng minh diều liên dây qua lịch sử phát 1 liến của loài người là một quá trình đâu tranh kliònu ngừng để kiểm soái, lụm c h ế các lúi ro Việc lổ liên cún Inài người lập hợp thành các hộ lạc, việc khám pliál i;i lửa Ihuần hoá súc vẠ(, chê tno c;íc công cụ h o dòngí (tên sự pliál Jlien của các ngành s;'m xuâì nhu nòng nghiệp, còng nghiệp, khoa học hiện đại như n sày nay, cluing đều maim ý nghĩa là những biện pháp

làm giám bứt rủi IO cho con người Cung có quan niệm cho lằng, ngay

cá sự phát triển cùa tôn giáo cũng là biện pháp giam bớt lủi ro cúa conngười

Có thể nói lằng lùi ro là (lo liai lực lượng chính l;to r;i Đó là bail Ihíìn con người và lực lượng Ihứ hai là môi trường (hiên nhiên:

- Thiên nhiên gAy ra hão lụt, động đất núi lửa làm (hiệt hại san xuất, mùa màng và Ihậm chí có (hể làm chết người

- Xã hội phát (liên, kèm với nó là các phương liện cơ giới, kỹthuật cao cùng phát Iriển Điểu đó một mặt lluìc đẩy sail xuất, lạo điều kiẹti thuận lợi cho cuộc sống con người nhuTia, mặtkhác nó cũng gây m nhiều l;ii nạn cho COII Itguờị như: lai lumsán xuất, tai nạn giao Ihôim

Mỏi hưừng xã bội cũng là mọt trong những nguyên nhân gây

ra rủi ro cho con nmrời như ốm đau, bệnh tậl, Ilộm cướp

Những rủi ro đó gây ra cho con người biết bao khó khăn ỉ rong

cuộc sống Vây để dối phó với lúi ro Irong lìeh sử có rấl nhiều phương

pháp đã được sử dụng, bao gồm:

cơ rủi ro cao và quvết định không tham gia hoạt động này hay

công việc kinh doanh đó

Giảm hót n il ro bằng cách giảm thiểu các hoạt động' có nguy

sơ rủi IO cao.

hiện, dự đoán dược nguy cơ xảy ra rủi 10 và có cách phòng

chống hữu hiệu Ví dụ: hoạt động dự báo thòi tiết, hệ 111 ống

báo động cháv trong cấc íoà nhà

sẵn sàng cung cấp tài chính cho (hiệt hại nếu có xảy ra

cơ lủi ro và quyết định chia nhỏ rủi 10 cho nhiều người cùng

gánh chịu Đây chính !à lý do cho sự la đời của bảo hiểm

ỉ 1 - Ị 2 Lịch sử 1(1 (lòi cii(f hào ìiiéin

0 mọi quốc gia, trong mọi thời đại sán xuất, con người thường xuyên phải chịu ánh lurỏng của thiên nhiên, môi trường và những nhân

lố lâm lý, xã hội khác nhau Con lìgưòi dã chứng kiến và gánh chịu biếl

bao thảm hoạ của thiên lai, lai nan bất ngừ Ngay cả Irong Ihời đai hiện

nay, k h i lực lượng sán xuất đã phát triển đến 1 rình độ cao, COI1 người vãn

chưa hiểu biết đầy đủ tính quy liiộí của tlúên nhiên và chưa đủ khả năng

để ngăn chặn, loại trừ những tác hại do thiên nhiên gây ra như: động đất,

lũ lụt, hoả hoạn CÍÍI12, như các rủi ro có nguồn gốc lừ xã hội như: (ai

nạn, bệnh dịch, trộm cướp Các rủi 10 có thể xẩy ra ở bất kỳ thời gian,

không gian nào với quy mô không thể lường trước được gây ra tổn thất

đối với các tài san, nhà cửa, phương tiện sản xuất, con ngưừi, mùa

màng

7

-Để hạn chế, khắc phục có hiệu quá những lổn lliất do lúi ro gây

m con người ciã có những biện pháp ngăn ngừa, ctề phòng, hạn ch ế như: xâv tlựna; các hệ Ihống t lì LI ý nông, xây dưng các (rạ 111 phòng cháy, các hệ thong dự báo Ihòi liêl, ban hành các luật lệ giao (hông Song c;íc hiện pháp dó không lường hê! được lliiên lai, tai nạn vẫn gíìv (liiệl hại lớn (lôi với quá trình san Xliai và đời sống con người

Do vậy, song song với các biện pháp trên con người tấ! ven cấn pliai có cho mình mội quỹ dự trữ nhằm khắc phục những thiệt hại mà lùi

ro m a n s đến Quỹ đó được gọi là quỹ bào hiểm

Trong (ác phẩm “ Chống Đuya-rinh" F.Ang gen cho rang: “ quỹ

sán xuất và (lự phòng của xã hội dã và vẫn CÒ11 là cơ S(V của liên hộ xã

hội” Quá vẠv các quỹ dự phòng dã góp phàn hữu hiệu trong việc khắc phục những hậu qua của thiên tai, tai nạn bất ngờ dưa đời s ố n s í rờ lại bình thường Cliíiih vì (hè khi đề cập dến vân dề phân phôi lổng sán phẩm xã hội, C.M ác cho rằng: “ Đổ dam báo cho quá Irình tái Síin XIIAt xã hội được phái triển bình Ihường và liên lục, bên cạnh phần dùng dể hù dap những tu' liệu sản xuất đã liêu hao và phần Ihặng dư dùng mỏ' rộng sán xuất, cần phái dànli một phẩn để làm quỹ tlự phòng hay quỹ bào hiểm nhầm để phòng những Irường hợp lúi ro hay thiên (ai có thế gây ra những tổn thííl cho đời sổng kinh (ế - xã hội Đó là một 11011« những phương hướng hàng đầu của phân phối tổng sán plìÁm xã hội”

Xét dưới góc độ con người, lừ lúc sinh ra đên lúc từ giã cõi đời, IIOIISÍ cuộc sông hòn» ngàv cũng luôn gặp những lủi ro khách qiiiin lác dộng xấu đến cuộc sống như ốm đau, lai nạn, bộnli nghề nghiệp làm cho họ mâì khá năng lao động lạm thời hay vTnlì vieil, mấl nsĩiiổn sinh sông Đổ có thu nhập (luy trì, ổn clịnli CLIỘC sống của bán tliân gia dinh (rong thời gian gập rủi ro tất yếu cũng phái lập quỹ dự'phòng, bào hiếm

Có lliể llifiy rang, việc lập ra quỹ dự phòng (hão hiểm) là mọi yêu cầu khách quan Irong dời sống kinh íế - xã hội

Báo hiểm có nguồn gốc lừ lâì xa xua trong lịch sử nền văn 111 inh nliân loại mà thậm Il í cho tiên giò' người 1.1 vân chua xác định được h;’io

hiếm xuất hiện lừ khi nào T u y nhiên, khi nghiên cứu các thill líc h củii IICI1 vãn m inh Ihòi Tiền sử, (hòi c ổ dại, 1 hòi Trung co và Cận dại người

la (lã tìm thấy các kho lúa nơi m ọi người dự (lữ lương thực ciìmg Irong

các Irường hợp khấn cáp Mặc dừ moi hò gia đình có 1 lie có thế lự (lư

phòng cho m ìn h li ong những (rường hợp xấu nói í lên, tuy nhiên, những

thị dâu dã sớm nhận ra lansi, việc ciự trữ chung hoặc theo từns; cộ ng đồng

sẽ có hiệu qua hon Mỏi người có khá năng sè phái đỏng góp một khoán

Ih u ế n h õ Irong những năm được mùa G ặp khi mất nùia, hoặc khi có nạn ngoại xâm , co' (Ịim iì (huế sẽ xuất ra lương lliự c dự trữ để nuôi SỐI11I CƯ

d â n ! h à n h p h ô

Tương lự 111 111' í hê khi các nhà nghiên cứu tìm hiểu về con đường

tơ lụa trèn biến, họ cũng lìm lliẩy nhiều dâu lích cho 1 hây từ xa xưa, khi vận chuyển hàng hoá bails đường biển, người la đã biết cách chia sẻ IIIi

ro bằng cách chia nhỏ, phân tán hàng hoá chuyên chứ trên nhiều thuyền khác nhau Nếu mộ! Iluiyền bị đắm thì hàng hoá của nhiều chủ hàng đều

bị Ihiệt hại, song mỗi người chí tổn Ihíìì mội íl Đây là một hình thức phân láu lủi ro và có lliể nói rằng đó là hình thức sơ.khai nhrứ của bão

hiểm hnng hoá.

Vào cuối 1 hè kỷ X V khi Châu All thire hiện những chuyên đi khai phá lới Châu Ả và Châu Mỹ m ớ đường cho cái gọi là “ Cuộc cách mạng Ihương mại", ý lường về rủi ro và Ihành lập mộl quỹ bão hiểm chung dã xuâì hiện cùng một lúc Trên thực tò, một đoàn tầu đi từ Châu All đi lới

Ân Độ, sau khi trao đổi hàng hoá, một sỏ trill, Ihậm trí cá đoàn trill đã nập lúi ro và không (hể hoàn íhành chuyến trỏ' vồ Một số tđu có thể bị chìm

do bão lố, hi cướp biển, bị lạc cliiong.,, Những người Iham gia đầu tu' vào những cluiyến di mạo hiểm đó đã cam Ihẩy sự c;1n tliiêì phái cùng nhau cilia xe lủi ro tic Ilánh (ình trang 111 ộI nhà tlÀu lư nào đó bị mâí Iríing

khoán drill lu' của m ìn h do m ội hiện lượng ngẫu nhiên đã khiến cho

những con lẩu cùa họ bị mất lích Ngirời (a (lã tìm ta hai cách nhằm đáp ứng lìlui cầu này Cách thứ nhất là thành lập mộ! liên doanh cóp vốn cổ

chớ hàng chun", cùn Sỉ chia sẻ lũi ro khi xáy ra tổn thất và phân chia lợi

nluiíỊn mà liên iloiìiih tlui được Cách 111 li' liai là hảo hiểm, theo đỏ, chú lau hav chú hàng (có thể là một cá nhân hay một công ly) etc Iiuhị Ira một số tién cho những người lioậc lổ chức khác nếu họ đổng ý sẽ bổi (hường cho các chủ hàng lluiộc con trill khi con táu đã nêu tên gập sự cố

và không lliể hoàn thành được chuyên di cụ lliể nào đó Theo cách thức này, một số cá nhân hay công ty thu phí hao liiéni bằng tiền mặt đế đổi lấy một cam kết sẽ hổi (hường cho chủ tàu liong trường hợp láu hay hàng hoá của họ gặp lủ ! ro Những nhà bao hiểm này đã tạo lập mội quỹ

háo Ilium khi xay ra tổn tliấỉ

Vào thòi kỳ đầu, nguừi nhận báo hiểm phải bán một phần lài Síin của mình để đền bù lổn thất cho người dược báo hiểm khi có rủi ro xảy

ra Nguyên lắc này vẫn đang được áp dụng lại Lloy d’s ư Luân ĐÒI1, nơi dây hình 111 ức cam kếl thanh toán bồi I hường vÃn là cớ sở của hợp đổng Các cá nhân có tên lại L lo y d ’s cam kết bồi (hường bằng tiền của chính

m ìn h khi những lù i 10 họ nhận bao h iể m xảy ra Sau m ộ i thời gian CÍÍC

cá nhAn và tổ cliức nliận bảo hiểm nhanh chỏng nhận ra rằng sẽ là rất mạo hiểm khi một mình nhận bảo hiểm cho những rủi ro lớn llieo như kiểu khai lliác báo hiểm Lloyd's Vì vẠy, khái niệm góp vốn chung đã đưựe dua ra Người ta kêu gọi mua cổ phẩn của các công ty bao hiểm Công ty báo hiếm sẽ thuê các chuyên gia dể lựa chọn lủi IO có thể bao hiếm và hỏi thường cho người dược báo liiểm bằng sô tiền Irích ra lừ C|iiỹ chung mà công ty dã đem ra drill tư khi lúi ro xáy ra Quỹ nàv (lược xAv tlựng lrè'11 cơ sớ số tiền mà công ly lim ch rực sau khi bán cổ phíin cho các

cổ đông, cộng với lliu nhập 1 ìr drill lư quỹ và phí báo hiểm (lo người được bao hiểm nộp Chí cẩn các khai Ihác viên chuyên nghiệp lính toán mội cách ctÀy đủ và chính xác Irons, việc lựa chọn lủi ro ctể báo hiểm và số phí bảo hiểm pliai đóng cho mỗi loại lúi ro cụ thể (hì quv này sẽ luôn có khá nang bồi Ihưừng tổn filât cho người được báo liiểtn nếu xay ra mi ro

và tra lãi cho các cổ tlôiìg ở mức (lù dề họ hài lòng với việc drill III' cùa mil ill

ID

-Tuy nhiên, pliai đến 1 hê ký XVI - XVII cùng vói sự i;i (1ò'i ei'ut phươna, Ihức sán XLiât Tu' bán chủ nulíìn Ihì mọi lioạl đ ộ n ” báo hiểm mới phát í l iến rộng rãi, ngày càng đi sâu vào nhiều lĩnh , vực cil a dời sống kinh lế xã hội.

Ngày nay, khi xã hội loài người đã phát hiển cao (hì báo hiểm đối với nh ững rủi ro tổn (hất cũng đã trở thành một hoạt động không thể tách lời khỏi đời sống hàng ngày cũng như trong lioạl dộng kinh doanh Tác dụng chính của báo hiểm là bồi thường, giúp cho các đơn vị Cíí nhân tham gia bảo hiểm khắc phục hậu quá do thiên tai, tai nạn giìy ra, ổn định được sán xuất, đời sống trước những hiểm hoạ mà con người clitra

c h ế n g ự được Thông qua báo hiểm l úi 10 (ổn thất của một người được cá cộng đồng người tham gia hảo hiểm "giúp đỡ", "chia sẻ" Bão hiểm

m a n g tính cộng đổng síUi sắc Xét về nhiều mặt bảo hiểm có thể coi là hoạt dộ n g nhân đạo

Vậy hảo hièni lủ i>ì?

Bảo hiểm lliực chất Kì một phương pháp lập quỹ dự trữ bằng tiền

do những người có khá năng oặp một loại rủi ro nào đó đón g góp lạo nên

để từ quỹ dự trữ dó bù dặp cho những người tham gia lập qu ỹ những tổn thất bâì ngờ xẩy đến với họ

Theo (ỉị/ìh h iị I ìũ i (Í« i lie'll ,sĩ lãnh tê E V.C ôỉònin th ì: bao hiểm là phưonũ, pháp chia nhò lổn của I1 1ỘI hay một số ít người cho nhiều người cùng có khá năng gặp lổn (hat như vẠy, bằng cách thu cúa họ một số tiền nào đ ấ y luỳ ỉheo mức độ ILÌi ro mà liọ cỏ thể gặp để lạp ra một quỹ

c h u ng và khi có tlìiôn l'ai, (ai nạn bít ngờ thì lừ quỹ chung đó hổi Ihirừngcho họ những tổn thất mà họ phải chịu

Tó m lại: bảo h iểm hì m ộ t p h ạ m ỉrù g iá trị, bao g ồ m các m ói

( Ị Ĩ U U Ì h ệ t à i c h í n h í i é ì ì t ệ ( ỉ é ( l á p ỉ ' m ẹ c á c n h u c ầ n b ã o ( ỉ ả m c ủ a x ã h ộ i

và là ììiùt b iện p h á p iỉiùỉììi lập q u ỹ <ìự trữ tài c h ín h ììĩộl cách íập thê (lựa trê n q u y ỈỈKÌ( sô lớn lĩ/ (ĩHOC Ịìỉìâìi p h ô i m ộ t cách rìêníỊ U’ (Ịé bù (lắp cá c {hiệt h ại (lo các rủ i ro bất n g ờ g à v ra.

I I

- ,

I MẬN VAN I I I V S Y KINH li;

Báo hiểm là mộl lioạl dộng vira mang lính chất kinh lế, vira cĩ tính châl xã hội Các lính clìấl đĩ vừa đan xen, vùn bổ Irợ, vừa Ihúc dầy nhau làm hoạt dộng báo hiếm phái triển (la dạng và phong phú

Hoạt động báo hiểm phát triển Irong lìiối quan hệ làng buộc giữa người tham gia bào hiếm với các tổ chức báo hiểm Các mối quan Ỉ1Ộ được Ihể hiện thơng qua các hợp đồ nẹ bào hiểm, các văn bán pháp quy cua nhà nước qui định mức dĩng phí báo liicm cũng như mức nhận dược

từ trợ cấp hay bồi ihưịng của bảo hiểm

Mặc dù lioạl động mang tính chất báo hiểm xuất hiện khá sớm, nhưng văn bán cĩ tính pháp quỵ ra đời muộn hơn nhiều MTŨ đêu năm

1870, Chính phú Anh mới bail hành các dạo luật về các cịng Iv bào

hiếm rủi ro Năm 1883 đạo luật bíio hiểm xã hội đầu tiên ra đời ở IIƯỚC

Phổ- Luật bao hiếm V tế; ỉ 884, Luật báo hiểm lai nạn lao dộng và năm

1889, luật báo hicm Ihương tật và người gin Năm 1885 Nga hồng ban hành đạo luật báo hiếm làn tậl Nước Pháp - một 11 ƯỚC cơng nghiệp phái triển nhưng mãi tiến năm 1890 Luật báo hiểm về tai nạn lao động cho

nm iời làm cỏns, ăn 11ÏỌ1 Si.

Các nước cliAu Âu khác và hắc Mỹ đến cuối những 11 nm 1920 mới cĩ các đạo luột về b;’i() hiểm xã hội

Ngày 18/6/1 ()52 lại GÌOÌÌCVƠ Hội nghị quốc lê về lao dộng (1ã ký cĩng ƯỚC về an lồn xã hội (cơng ước sơ 102 năm 1952) Đây là cơng ước đẩu tiên của I hê ui ới vẻ báo hiểm lao đơng (háo hiểm xã hội)

Ị 1.1.3 Vai trị ciìd háo hiểm dối với nén kinh !(' (ỊIIƠC (/(ill

Về cơ bíin những lợi ích mà ngành bạo hiểm đem lại cho liền kinh

10 quốc chill và sự lãng tụọiü kinh lè 1 hê hiện liên bay khía cạnh sau:

những “ lo lắng về tinh thẩn" Bão hiểm ra đời nhằm mục đích khơi phục khá năng lài chính của các lổ chức, cá nliAn Ihain gia báo hiểm sau khi xáy ra sự kiện báo hiểm bằng ciích chi 110 liền báo hiểm cho người bị thiệt hại

ï 'I h ï ÌHÙ, báo hiểm cổ (hê thay í hê cho các chương t linh đám báo

xã hội do nhà nước thực hiện, nhờ đó làm giám gánh nặng cho ngân sách nhà nước và nâng cao hiệu quá của việc phân bố nguồn lực (rong xã hội

T h ử Ihi, hão liiểrn thúc dẩy thưưng mại Thực tê cho 111 ấy nhiều

loại hàng hoá dịch vụ chí có thể liêu llụi Irên thị trường nếu cluing

đi kèm vói các hợp đổng báo hiểm cho những Irách nhiệm phá{ sinh liên quan đến việc sử dụng hàng hoá, dịch VỊ! dó V í dụ: các chủ phương liện giao (hông vận lải Iilui' máy hay ô lô đểu phái có Irách nhiệm dân sự đới với hàng hoá và hành khách Chính vì lý

do này mà imười la ví “ báo hiểm là cliât bôi tron cùa hoai CỈÔI12 llurơnc mại”

T h ử tư, lliị Irường bao hiểm là một kênli huy độn g vỏn tiết kiệm

qu an Irọng cho đầu lu' phát triển Nlui' chúng ta dã biết Ihị trường háo hiểm là một trong Ihànli những phẩn cư bán của thị (mừng lài chính Cũng như các trung gian lài clìínli khúc, công ty bảo hiểm

có nhiều lợi Ihế trong việc chuyên các nguồn vốn tiêì kiệm của ilíìn CƯ sang drill lư phái (l ien kinh lẻ

T h ử năm, báo hiểm là công cụ dể quán lý l ùi ro có hiệu quá thông C|ua v iệ c đ ịn h ạ iá , c lu iy ể n g ia o rủ i ro đ ó n g g ó p q u ỹ đ ể c h i lr ;i ch o các lổn lliâì và giảm hớt thệt hại

ly b;io hiểm cũng như công ly lói b;io hiểm không chi lự mình (hực hiện các biện phát phòng limita hạn ch ế tổn thất mò còn

khuyến khích người đirực báo hiểm 11 ìỊI’C hiện các biện pháp này.

T h ữ b d y , các công ty báo hiểm thực hiện việc phíìn bổ một cách có

hiệu quá hơn những nguồn vốn nhàn lỗi tron» dân chúng Ihỏng qua nghiệp cụ drill tư của mìnli

I H Ậ N VAN n i A c s y K INI I

1.1.2 P h à n loại Into Itiêlii

Tương (ự nhu' cách phân loại tron» các lĩnh vực khĩc, dựa vào các liêu chí khác nhau l;i cĩ Ihể pliAn liiàulì nhiều loại hình bao hiểm khác Iiliau V í dụ: nếu dựa vào đối tượng lliam gia báo liiểm cĩ (hể phân báo

hiếm thành hảo lùrin lliei) nhĩm và háo hi en ì rá Iihãii: phán theo phương

llìức tham gia báo hiếm, ta cĩ bào hiêm bắt buộc và bão hiểm lự

n g u y ệ n □

Trơn thế giỏi, cách thức phàn loại hào hiểm theo lính lợi nhuận hay phi lợi nhuận của lổ chức báo hiếm là phổ biến hơn cá Theo cách

lliức phân loại lìày, báo hiêrn cĩ thè phân làm hai nhĩm lớn là Báo liiểm

plìi tl/u'ọi" 111(11 và Háo liiéni llnfoui’ mại.

Theo quy clịnh tại chương XII cũ a bộ luậl lao clộna nước

CH X H C N Việt Nam, báo hiểm xã hội bao g ồ m 5 c hế độ sau:

-• ' MI' lll/ l' »1 IV11 VI I I I ;

■ B d o l i i c n i V t r :

Việc thực hiện báo hiểm y tê liến hành 1 heo hai hình (hức: b;’io liiè m bắt buộc và báo hiểm lự nguyện áp dụng cho hai nhĩm người khách nhau: nhĩm người lao động làm cơng ăn lương và nhĩm người lao

d ộ n g lự do Việc cung cấp bão hiếm y tê là vì mục đích ổn định xà hội,

đ ám bảo cuộc sống cho người lao dộng, khơng phái vì mục đích lợi nluiận

ì 1 2 2 ỉ ì t i o Ì ì i r i n i I i i í o i ì ì ị m a i

Báo hiểm thương mại là hoạt động bảo hiểm được thực hiện bới các lố chức kinh tlonnh bảo hiếm trên Ihị tnrờng báo hiểm Ihưưng mại Doanh nghiệp bao hiểm chấp nhận lùi ro của người được bảo hiếm trên

cư sở người dược bảo hiểm đĩng một khốn tiền được gọi là phí bảo hiểm và doanh nghiệp bão hiểm cam kết bồi lluíừng hay 1 lá lien báo hiểm khi sự kiện báo hiểm xảy ra Hoại động kinh doanh bao hiểm (hương mại ngồi mối quan hệ giữa do;mh nghiệp hao hiểm với khách hàng của mình cịn được Ihể hiện trong mối quan hệ giữa người báo hiếm uịc và người nhận lái háo liièm khi thực hiện lĩi bao hiếm và b;io hàm các lio;il động Irung gian bào hiểm Ìilur đại lý, moi giới

Các cơng ly cung cấp clịcli V II bảo hiểm thương mai cho Ihị 1 rường liu'6'c tiên vì mục đích lợi nluiệii Nêu chấp Iihiìn trách nhiệm (long lùi

ro của người khác gây tổn lliất Cịiiá lớn thì m ục (lích lioạt động của các cơng ty bao hiểm Ihirọm mại kliỏnu dạt được và họ cĩ Ilié phái 1 uyên bĩ phá sán

Bủo hiểm Ihương mại bao gồm một phạm vi lất rộng lớn Gàn như mọi hoạt động của dời sống con người đểu cĩ thể được bao hiểm hịi bíio hiếm ! hương, mai lừ sức klioẻ con ncười trách nhiêm dân SƯ đèn hàngc* • ÍT chố, lài sán: lừ sự tổn tại của một cá nhân đến một tệp lliể một tloniih uuhiệp đều cĩ the cìưực hào hiếm Trong háo hiếm thương mại chia

Ihành hai nhĩm lớn Bảo hiêin nhãn l/iọ Vi) Báo hiéni phi nhân lìm.

IS

-■ lido hie/ll I>hi iiIkiii ilio là loại hình báo hiểm Ihương mại liên C|iian

đòn nhóm đối lượng là hàng lioá, vậl (hể hữu hình, trách nhiệm dán sự cùa cá nhân hay lập thè

con người

- N ìịh ỵ c ìi tắc ( lu h á o h ic n t tih ữ n x n i l I(> k h ò iiỊỊ lư ò ĩiiỊ tri('ỡc (Iti'o'c

c h ứ k h ò n iị háo h ir iìì cóc n í i r o chắc chắn sẽ x ả y 1(1 hoặc (lõ ,\<iy il l

Nguyen lắc này nhằm lìgăn chặn sự lạm dụng của các doanh nghiệp và cá nhân khi tham gia bào hiếm ký kết các hợp đồn g báo hiểm với những loai hàng lioií kém chất lương, tài san chắc chắn sẽ bị hao liụtD

- NíỊHYcn lắc hình chiiiiỊ ÎIDIÎV mọi li iíửiìị’ họp Iiii ro

1 loại dộng bao hiểm luôn dựa í rên cự sỏ' lấy của số đồng bù cho sô

íl Quy ItiẠl này dựa vào lý 111 II yet xác suai cho rằng, rù ĩ ro chi x;')V ra ỏ' I11ỘÍ mức độ và số lượng nào đó.

Quy luật sô đông còn thế hiện qua hoạt động lái bảo hiểm Hoại ilộ n a lái báo hiếm CŨIISÌ nhằm phân tán lú i ro chia nhỏ trách nhiệm củac;íc công ly nhộn híio hiểm

16

-1.2 T h ị fnrô'ng h ả o h i ể m

Sự pliál tlien cùa kinh lê linng ho;í - liền lệ (lã đưa sự c huyên mon

lioá việc báo hiếm lù i ro íhnnh I11ỘI dịch MI chnvên nuhiệp T ín h “ (lịch

vu ” của hoạt dộng báo hiểm llic hiện ờ chỏ: T ln ĩ/ììiâ ì, đó là tính vô hình

của nó Khác với các hàng lioà thông llniừng khác có các liêu chuẩn về

cơ, lý hoií học, báo hiểm là sán phấm không sờ thây đtrợc và không tlÃn

lới chiêm đoạl một cái gì (ló Thít' hai, dó là lính ctồng thời giữa quá Irình

san xuất và tiêu đùng

Cùng với sự phát Iriển kinh tế xà hội đã xuất hiện những lổ chức

cluiỵên nhận cung cấp các dịch vụ báo hiểm lủi ro cho các cá nhân và lổ

chức, đó là các còng ly bíio hiểm, mang lính chat Ihương mại và vì mục

đích kinh doanh lây lợi nhuận Các cá nhAn, tổ cluíc tham gia báo hiểm

được cấp mộ! víin bán, đon báo hiểm làm bằng chứng cho việc xác lộp

một hợp đổng giữa người Iham giii bảo hiểm và công ty bảo hiểm 'Theo

hợp đồng đó công ly bảo hiểm cam kết chi Ira mộl khoán liền háo hiểm

hoặc bổi Ihường lổn tliât khi có sự kiện bao hiếm xây ra, còn người tham

uia b;in hiếm có Irách nhiệm đóng tiền cho các cóng ty bão liiêni (lưới

dạ ng phí Phí bao hiếm chính là ^iá cũa dịch vụ bào hiểm

Có 1 hổ Ihríy rang trong liền kinh lê thị trường báo hiểm là mội lliứ

hàng hoá Nó vira có giá (l ị và siá trị sứ dung, đổng thời vừa có cung và

cấu

NỈIII' vậy cũng giống nhu' các thị In rờn g hàng hoá khác, thị I rường

báo hiếm hiểu lliị một địa điểm (nà ở đó Cung & c á u về báo hiểm được

xác định

1.2.2 P h à n loại (hi in íờ n iỊ ban h iếm

hình lliái: a/ Đòi vói mộl nước và lổng quái hơn lìữa là dối với môi

vìmụ, lãnh thố nhất định, ví dụ nhu' thị tnrờng báo hiểm Mỹ thị

l.nÂNVÀN IIĨẠCSỲ KINII líi

(rường báo hiểm Anh hoặc chị trườn2, báo hiểm Châu Âu, Đông Nam Á b/ Đổi với mội địa (tiếm nhất định: ví dụ Ihị Irường Luân Đô, Ihị Irưừna Singapore

thành: Ihị Irường bào hiểm hàng hái, thị trường báo hiểm hàng

không, I hi (rường báo hiểm nhân (họ

Trên thị Irưừns báo liicm có rấl nhiều chu thể tham gia lioat dộng,

có Ihể kể đến như: người tham gia bao hiểm, công ty báo hiểm gốc công

ly lái báo hiểm, mỏi giới báo hiếm và cấc đại lv bảo hiểm

Ni>it'ời tỉì(t))i iỊÌ<f htỉo hiểm : hao gồm tất cả các cá nhAn, đơn vị kinh

lố, lổ chức xã hội, cơ quan nhà I'll róc Họ là những đối tượng làm phát sinh mặt CÀU của thị (nrờng báo liiểm Nlui cáu của họ rối da dạng, phong phú và liên qu an tiến lất cá các loại hình bao hiểm

C ác cô/li’ ty h á o hiéni lỊốc và lái bảo hiểm : Các công ly bào hiếm

gốc và tái bảo hiểm là các doanh nghiệp chào bán các địch vụ háo hiểm

và liíi háo hiểm Các cô ng ly bao hiểm gốc và cồng ty lái bao hiểm ctưực

lổ chức (heo nhiều hình thức khác nhau nhu’doanh ngliệp Iilià nưó'c công

ly cổ phíin, công ly Irấch nhiệm hữu hạn, Cổng ty báo hiểm (Ương hổ và Iheo kicu liỊp đoàn đặc biệl nliu’ Lloyd's (The coipoíaíion of Lloyd's);

I liộp hội háo hiểm Irách nhiệm chủ (fill I’ & I Club

M ôi iỊÍói và dại lý Ixío hiếm : Để thị Inrờng báo hiểm lioạl ilộim có

hiệu quá lạo điều kiện cho người mua tiệp xúc nhanh chóng vói người hán, cung gặp cầu các lổ chức môi giói và đại lý bao hiểm dã hình (hành

và phát triển Môi giới và đại lý bão hiểm là những người 111111« ginii và

là cấu nòi giữa các công ly Háo hiếm sỏc, tái bào hiểm và ngLiòi tham gia háo hiểm

Thị Irường báo hiểm In lổng ihể cún nhiều mối quan liệ háo hiểm

và lài chính Các mối Cịiian hệ này phụ lluiộc vào điều kiện, plurơng Ihức

I X

-Iinạl động, Irình độ phái (l ien và các t|UV định pháp lý Môi íịiiíin hệ giữa

c i í c c h ú I h è t h a m g i a l i ê n l l i ị t r ư ờ n g b á o h i ể m ( l ư ợ c I h ó h i ệ n :

• M ố i </ 11(111 lìệ i ịiữ d CÒUỊỊ l y h á o h iế m IV/ I t ạ ir ò i /h a m íỊÍd h á o

hiếm : Đâv là mòi tịtKin hệ giữa người mua b;ío hiểm và người

bán bảo hiểm M ố i quan hệ này chịu sự chi phối cùa C|iiy luậ(

Cung - Cáu và quy luậl cạnh tranh

• M ôi </ 11(111 hệ các (Idonli n<j/iiệf) hảo hiéni i>òr và các (loanh nghiệp tới hào hiếm : Quan hệ này được xâv dựng trên

cơ sở việc chia sé lủi lo kinh doanh giữa các (loanh nghiệp báo hiểm số c với nhau Qua đó cloanli nghiệp lái háo hiểm sẽ cánh chịu mội pliàn trách nhiệm của lổn lliất cho các (.loanh nghiệp bao hiểm gốc Đày cũng là mối quan hộ hợp đồng giữa người bán với người mua

• M ô i (Ịiuni hê iịìữa các (loanh HiỊÌiiệp bào hiểm 1'â r với nhan và i>iữd các (loanh ni>hiçf> lái háo hiêni với nhan: Trên ihị lrường

không phai chỉ có một doanh nghiệp bào hiểm gốc hoặc một doanh nghiệp (ái báo hiểm hoạt động, mà có rất nhiều clonnh nghiệp cùng hoại dộng Giữa họ xuất hiện rất nhiều mối quan

hệ, khi hợp lác, lúc cạnh tranh nhằm mục clích thu nhiều lợi nhuận nhất Q u y luẠI cạnh tranh (hể hiện rốt rõ nốt Irons mối quail hệ này

ỉ 2 4 C úc (ỉiéti k iệ n CO bail (lé p h á i íriểỉỉ íìũ trư ở n g báo h iếm

Nlur đã phân (ích ỏ' trên lủi ro phát sinh và lồn lại khách quan Irong lất ca các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội Và háo liiếm để

p h ò n g n g ừ a , h ạ n c h ế r ủ i r o là m ộ t n l u i C íiu l ấ t y ế u c ủ í i m ỗ i c á n h â n , m ỗ i

CỊIIÔC gia qua từnsĩ thời đại san xuất kinh fế xã hội Có 1 hể Ihíĩv num , hão

hiếm là hoai donc, khòim Ihế lách rời khỏi hoại động sán XUÔI xã hội cùa

loài II ti ười N h ư n s, hoại clộnc, báo hiếm chí có thế pliál 1 liế n, cláp líu SI

ngày càng dầy cHì trước nliữnu nlui cáu báo vệ da dạng và plions phú cũn con người trong nh ữ n s ctiều kiện nhất định

Đ ó là chưa kể đến những mặt (rái của một xã hội phá! triển hiện đại nhu' bệnh lật, lai nạn giao lliông, bạo lực Tất cá những yếu tô đó lạo nên

lo n e CÀU về hào hiểm cua loàn o xã hội.»

Mặt khác, mộ! khi liền kinh tế hà n s hoá phát Irĩển ư (lình độ cao (hì lổng sàn phẩm quốc nội (GDP) tạo ra n sà y càng lớn, khôi lượng tích sán xã hội ngày càng tăng, kèm theo đó là mức thu nhập hình quân đáu người cũng lăns, lên Đ ổ là diều kiện để hiện llụrc hoá nhu CÀU báo hiểm của xã hội

Hai yếu tô trên là tiền đổ kiên quyết không thổ thiếu cho phép phát Iriển các loại hình clịcli vụ háo hiểm Ngược lại, bao hiểm phát triển cũng lại góp phẩn ổn định, phát triển kinh tế xã hội

Nền kinh lê tlìị trường có hiệu quá ngày nay là liền kinh lế hỏn hợp trong dó, “ bàn lay vô hình" của tự do cạnh tranh và “ bàn Iny hữu hình” của Chính phu đó n g vai 1 tò quyêì định đối với sự lioạl dộng và lang trướng của nén kinh tế Tron í» cơ chế hoạt đ ộ n g 'd ó , Chính phũ có vai trò Ihiết lập khuôn khổ pháp luật, quy định về loàn bộ lĩnh vực hoạt

dộ n g kinh tê xã hội b ào chim lính công bằng, hiệu quá kinh lê và lợi ích x;ì hội

^ 1.1IẬN VAN 11 IẠ( ' SỸ K INI I IK

Đôi với hoại độn g kinh cioanh bao hiểm c fin g vậy, bât cứ nhà nước nào cũng phái xây dựng một hộ Ihống pháp lý ctể di é II trình cfing như định hướng cho sự plìál Iriển ổn clỊnh ctì;i thị trườn» biio hiểm

Có liai lý cio chú yêu cho lliấy sự crin lliiết của một hộ thống pháp

lý (rong việc hình lliànli và pliiít triển cún lliị (rường b;io hiểm

Thứ Iiluìí, mặc dù dịch vụ báo hiểm đưực coi là một Ihứ hàng hoá

nhung là Ihứ hàng hoá đặc biệt Nó không giống nliir các hàng hoú thông (hường khác là đirực biểu hiện dưới dạng vậl Ihể, có thể nhìn lliấy, sờ Ihấy Mà ngược lại, “ hàng hoá bảo hiểm" chỉ là một lời hứa chấp nhận hổi (hường của doanh nghiệp báo hiểm cho người tham gia bao hiểm theo những diều kiện dã thoa thuận trước trong hợp đổng Đặc 111ÌI này càng làm lăng (hèm vai 1 lò quán lý nhà nước trong việc quán lý và giám sát nliằni háo vệ quyền lợi cho người được hão hiểm cũng như ngăn chặn các hành động lừa đáo (rục lợi từ bào hiểm

T h ứ hai, Chính phủ xây dựng hệ Ihòng pháp luật còn nhằm một

Irường sau:

+ Trôn lliị 1 rường, ckrới tác động của “ hàn tay vô hình”, các doanh nghiệp (.hường chỉ chạy theo lợi nhuận llniíìn Uiý, nên nhiều lĩnh vực

q u a n trọng n h ư n g m a n g lại ít lợi nhuận bị bỏ ngỏ hoặc k h ôn g đirợc phái

nếu thị bao hiểm phát triển một cách lự pliát, không có sự can thiệp của nhà nước sẽ dẫn tới sự bất hợp lý và mất cân dối

+ Sự cạnh ị ranh không lành mạnh giữa các công ty bào hiểm dễ làm thị trường hỗn loạn, ngăn cán sự phái triển lành mạnh

+ Đối với thị trường bảo hiểm, vấn dề “ lliông (in không cfm xứng” là níì quan Irọng Sự không cAn hằng về lliôiig 1 in mà bên cung cấp b;io hiểm cũng như bên llimn gia hảo hiểm có được gọi là lliông lin không cân xúng Việc Ihiếu lliông tin g.ôy Iiôti những tlĩấí bại (hị (rường

đó là C hon lựa (ỉòi DiỊỈiịcli và Rủi ro (lạo (lức.

21

-ifiiv w

I 11ẬN VAN 11IẠC ■ SY KINII 11;

s ( ’lion lựd (lôi nghịch: là vail etc ilo Ihông tin không cân xứng

lạo ra lniức khi diễn ra cuộc giao dịch Chọn lựa đòi nghịch

xáy ra trên Mi ị 1 rường báo hiếm khi các công IV báo hiếm that

bại Irong lĩnh vực đầu lu'cùa mình và mat khá năng llianli loún;

và người tham gi;i báo hiểm do lliiêii lliông tin clã chọn mua háo hiểm lại các CÔ1Ì2 ty này

^ Rủi ro (ỉạo (lức: là mội vấn đề do Ihòng Iin không cnn xứng tạo

ra sau khi cuộc giao dịch diổn rn Trên thị (rường bảo hiểm CÍÍC

doanh nghiệp báo hiểm phái chịu lủi ro dạo (lức khi xuấl hiện những hành vi lừa dáo lừ những dôi lirựng díiii tu hay dôi li rợn ạ; tham gia báo hiểm Cũng nhu' thê lủi ro đạo đức Xíiy ra đối với người lliam gia báo hiểm khi cổng ly nhộn bao hiểm có hành vi lừa đào cố tình né tránh trách nhiệm của mình

T óm lại cá Ill'll chọn (lòi Iivhịch lẫn líii ro (ìạo (ìức đều có lliể đưa

đèn những lổn Ihâl lớn cho các còng ly bảo hiểm Cling như người tham

gia bảo hiếm Do vậy, việc làm tối (hiểu hoá lựa chọn dối nyhịch và n ii

ro (lạo (tức là việc làm vô cùng cẩn thiêl dối với lliị trường háo hiểm, đặc

biệl là dôi với thị Irường báo hiểm Việt nam hiện dang trong giai đoạn hình thành

Chí nh nh ữn g thất bại này của Ihị Irường bảo hiểm ch o tliíìy rõ sự CÀU (hiết một hệ (hống pháp lý vững chắc nhầm diều chính, llìúc cíắy Ỉỉiị

trường phát 1 liên một cách lành mạnli còim bang

ỉ rường hợp tiện lệ không ổn định thì những ngưừi Ihain gia bao hiểm sẽ

n k j ù t , .

I IIÀN VÃN I IIAC SŸ KlN’II 1

1-không cl am báo an loàn về khoán vốn mà họ bỏ ra vì lúc này m ức tlộ lú i

ro quá cao, n«uy cơ cùa sự Ihâì hại C|iiá lõ làng Còn đói với các cổng ly báo hiếm , một khi tiền lệ không ổn định thì họ cfing khô ng dám bó vốn đílti tư hoặc tham gia vào thị trường lài chính với mục đích lliu lời vì làm

như vậy là quá mạo hiểm IỈƠ I1 nữn Irong điểu kiện đó lý lệ lãi stiâì drill

Ui' là khó phán ánh chính xác chi phí cơ hội, lù' đó kéo (heo việc xác định phí bao hiểm gặp khó khăn Điều đó sẽ ánh hưởng (rực liếp đến quyển

lợi của người được b á o hiểm v;i lợi ích của người bảo hiểm và các cổ n g

ty báo hiểm

Kinh l ế h à n s hoá phái liiến, liền tộ ổn định là những điều kiện cẩn

có để phát triển thị (rường bào hiểm Nhưng đó chưa phái là những điểu

k i ệ n đ ủ Đ è t hị t r ư ờ n g b ã o h i ể m p h á t 1 t i ê n c ò n c ầ n p h á i c ó m à CÒM c à n phai có thị trư ờng vốn la đời và pliál triển.

Kinh lế thị trường phái í l iêu làm nay sinh líiị trường lài chính nói chung và thị trườn Sĩ vòn nói liêng Song, khi hình lliànli lliị (mòng tài chính nói chung và thị trường vốn liêng lại là một yếu tố thúc tiny liền kinh lè I lì Ị I rường hoạt dộng có hiệu quá và phát triển Sự hình thành 111 Ị Irường tài chính là xuất phát lù yêu cần khách quan cùa sự phát Irien liền kinh lố thị (rường Trước liên, 11Ó bắt nguồn lừ yêu cầu lo lớn về cung ứng vốn cho sự phái triển nền kinh lố vói lốc độ cao Trong liền kinh tế Ihị I rường, vốn là tiền dề, là một yếu lố cùa quá í rình sán xuâl k inh đoíinlì Với sự phát triển năng dộng và với tốc tlộ cao cua nén kinh lỗ Ihị Irường làm nay sinh nlui call Ihường xtiyên và lo lớn vổ vốn để đ;1u lu'dài hạn cũng như để đáp ứng nhu cẩu chi citing (hường xuyên Mặt k I inc bên cạnli việc này sinh nlui cáu lo lớn về vốn cũng xuất hiện khá nang cung ứng vốn tài trợ cho sự phái Iricn kinh lò xã hội; cùng với sự phái Iliên cùa kinh tế, khá nănu, này ngày càng lăng lén

Nền kinh lê pliát Irion với lốc i1ộ cao đã làm nay sinh nhu cfiii vổ VÒI) và cũng xuất hiện khá Itănu cung ứns, vốn Đó là Iilũ iĩi” cơ sơ hình lluình nên thị lnrừng vốn, thị trường tài chính Thị trường lài chính là lổng lioà các quan hệ CIIUS và can về vón.

I MẠN VAN IMA*' SY K I M I If:

'IVong các hình Ihức báo hiếm Ihì háo hiểm nhân thọ là hình thức lièl kiệm vỏn dài hạn cho nền kinh lô (hông Cịiia lliị trường lài chính Mặt khác, việc hình Ihành thị trường tài chính đã lạo dieu kiện thuận lợi cho các còng ly báo hiếm Iihân thọ lựa chọn hình lliức và lỉnh vực drill tư có hiệu quả Iihál Báo hiểm nhân thọ cùng với các hình (hức bao hiếm khác

đà Ihực sự Irỏ' thành một tiling gian lài chính - mội lụ tliểm các nguồn lài chín h - có khá năng (hu hút và cung ứng vốn cho nền kinh tế (lions qua

(hị trường lài chính

Từ những điều phân lích ở (rên cho thây dể phát triển Ihị {rường

bà o hiếm ỏ’ Việl Nam Iron? những năm lới cần pliai đám báo có nền kinh

lò thị (rường phái tlien với lốc (tộ cao đe lliu nhập cua nhân dân iiìng lên liền lệ phái ổn clịnli với mức độ lạm phát có lliể kiểm soát ilưựe và sự hình í hành thị I rường lài chính Ngirực lại, thị trường báo hiếm phát Irion lại có lác (.lụng tlnic dẩy nền kinh tê phái triển, liền tệ được ổn định

\ ốll

Mô hình lổ chức bảo liiểni của các miức Irên lliế giới đều giống nhau ờ những dặc điểm chính sau díly:

h iếm

Cư qua 11 này chịu trách nhiệm trước Quốc hội về soạn thào các dự luật và các văn bán dưới luật về chính sách báo hiểm Các văn bán này

c ó hiệu lực sau khi được Quốc hội Ihông qua Sau lừng thòi kỳ, liêu cÂn

nh ữn g thay đổi cho thích họp với hoàn canh mới, cơ quan này lại dự (háo

nh ữn g dự luật mói và đệ trình Quốc hội

Song song với việc hoạch định chính sách, cơ quan nàV còn thực hiỌn nhiệm vụ t|ti;in lý nhà nước dối vói hoại dộng kinh doanh háo hiểm

Qu á n lý nhà nước vé lioạl tlộiìg kinh doanh báo hiểm bao gồm mộỉ sỏ nòi du ng co' bán như sau:

■ Cấp và thu hổi giấy phép hoạt dộng của các tổ chức hoạt động kinh doanh bảo hiểm

■ Than.il tra, kiểm tra hoạt dộng kinh doanh bảo hiểm của các doanh nghiệp báo hiểm

■ X ử lý vi pham pháp 1IIAt về boat đông kinh doanh báo hiểm

Cơ quán quản lý nhà nước về báo hiểm giữa các nước có sự khác biệt nhau, ví dụ:

Một số nước Châu Á như Singapore, HongKong, Philippines

Cơ quan quan lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bao liiểrn được thành lập riêng gọi là Uỷ ban giám sát báo hiểm

- Các nước Anh, Nh;)( Bản, Malaysia cơ quan CỊIKÌII lý nhànước về bao hiểm là bộ phận (rực thuộc vụ quán lý ngành,llmộc Bộ Tài chính, Kinh tế

- Ó Việt nam hiện nay, cơ quail quàn lý bảo hiểm mới chỉ ở mức

độ quy m ô nhỏ là một phòng thuộc Vụ tài chính Các ngânhàng và Tổ chức lài chính thuộc Rộ Tài chính

Do tuổi (họ bình quân tăng lên, số người lao dộng về hưu ngày càng tăng lên, hầu hết các nước tiều lộp quỹ báo hiểm hưu (rí do nhà nước phụ (rách (toàn bộ hoặc một phán quan trọng trong tổng số tiền cùa

q u ỹ ) cho cà khu vực nhà nước và khu vực tư nhân V à C|iiỹ này sẽ do một

cơ quan chuyên trách nấm giữ và thực hiện các chê độ bảo hiểm theo quy định của luật pháp nước đó

Các loại bảo hiểm thất, nghiệp, tàn lậl hoặc mất sức lao động do các quỹ CIÍII trự của n hà nước phụ (rách- Các quỹ này Il'ich (ừ liền thuê

d o c á nước đ ó n g góp, k h ô n g có lính chất kinh doanh

25

-Về báo hiếm sức khoe, cũng có các lổ chức chuyên (rách dưới

(.lạng các công ly chuyên doanh Những người (ham gia báo hiểm đóng

góp định kỳ vào quỹ háo hiểm và được Cling cấp các dịch vụ về V lô sức

khoé khi ôm đau

0 Việt nam, báo hiểm xã hội và báo hiếm y tê do hai cơ chuyên Irácli đó là Báo hiểm xã hội Việt Nam và Báo hiểm Y tế Việt Nam đâm

nhiệm

C ác (ó ch ứ c k in h d o a n h háo h iểm (hưoĩtíỊ m ạ i

Đ ó là các còng ty báo hiếm gốc công ty tái bao hiếm, môi giới

b;io hiểm và các dại lý bào hiểm Các lổ chức này hoại động mnng tính

chài kinh doanh vì lựi nhuận

I.D ẢN V A N I I I A I S Ỷ K IN H I i •

( huonji 2

2.1 Hoạt (lộng háo hiếm ở Việt Nam thòi kỳ trước đoi mói kinh tế.

0 Việt Nam, dưới (hòi thuộc địa đã có vài chẽ độ báo hiểm xã hội đối vói công nhân Ví till, năm 1918 Ihực hiện chê độ bảo hiếm đối với

những công nhỉìn bị làn lật: năm l ()2() thực hiện báo hiểm ốm d a n

SiHi Ciích mạng Tháng Tám, tháng 12 năm 1945, Hồ Chủ Tịch ký

Sắc lệnh háo hiểm xã hội Năm 1950 ban hành chẽ độ nghỉ phép 15

ngày đối với cán bộ cô ng nhân viên chức Năm 1962, nhà nước ban hành

chê độ bao hiểm xã hội đối với công nhân viên chức và ngày nay liếp

lục nghiên cứu cãi tiến, bổ suns nhầm hoàn thiện các luật báo hiểm,

phù hợp với cơ chế quán lý mới

Ríio hiểm nhà nước - một hình thức bảo hiểm theo phương Ihức

kinh doanh được thành lộp với sự ra dời của Công ty Bảo hiếm Việt

Nam, 1 heo quyêì định số 179/CP ngày 17 Iháng 12 năm 1964 của Thủ

tướng Chính phủ, nay đổi lên 1 hành Tổng cồng ly Bão hiểm Việl N;im

(Bao v iệ l) , Ihco quyếl định SỐ27/TC/QĐ/TCCB ngày 17 (háng 12 năm

1989 của Rộ Tài chính

Từ năm 1964 den Ilãm 1993, chi có duy nhất 'l ổ n g công ly Báo

hiểm Việl N;im (Báo Việt) liến hành hoại động kinh (loanh báo hiểm và

dồng lliời 111 ực hiện chức năng quan lý nhà nước Trong suốt thời gian

này Báo Việt mới chi (hực hiệu được một số nghiệp vụ hao hiểm Iruvê»

ihổng như bão hiểm hàng hoá xuất nliiỊp khâu, bào hiểm trill hiên, hão

hiểm lai nạn hành khách Do cơ ch ế hoại’động dộc quyền và mang lính

bao cáp nên t]iiy mô báo liiếrn nhỏ, (loanh lliu phí bão hiểm (hâp sim

phiím báo hiê’m don điệu, phạm vi báo hiểm hạn chế Báo hiểm mới chi

dừng lai ở chức năng báo hiểm lài sán mà chưa tlurc hiên được chức

năng lliu hút liêì kiệm và đ;iu lư Hoạt động của Bíĩo Việt mói chí đơn

lluiÂn là ỉhu phí háo hiếm và bổi Ihưừng mà cluia Ihổ hiện được vai trò

Innm gi;m Ini chính Irong nền kinh te v ổ milt cpian lý nhà nước, Báo

Việl khơng cĩ tổ chức bộ máy lliực hiện chức nang này Vì Ihê, hệ Ihống c;ic văn bail pháp C|iiy vé kinh doanh báo hiểm clnrn (lược hình Ihãnh Quan hệ quốc tê mĩi chi giứi hạn trong quail hệ lái báo liiểm giữa Báo Việt với các nước khác m à ch ira m ở lộng sang việc họp tác về quán !ý nhà nước để xây dựng mơi Irường pháp lý và thúc đẩy thị trường báo hiểm phát triển.

Trong giai đoạn trước dổi mới nước la chưa cĩ văn bán cụ lliể nào làm căn cứ để xây dựng quy tắc diều khốn, hợp đổng háo hiểm để giai quyết tranh chấp

Các văn bail hiện hành cịn thiêu tính pháp lý, kém hiện lực khơng ổn định và chổng chéo

MỘI số luật chuyên ngành cĩ đề cập đến cơng lấc bao hiểm sons, chi hạn chê ỏ' (line loại nghiổp VỊI và phạm vi hẹp khơng làm cơ sỏ' ííp tlụng cho các nghiệp vụ khác lỉược

Danh mục các văn bàn cluì yếu liên CỊIKIH (lên hoạt dộng kinh doanh báo hiểm trong gini đoạn này:

+ Luật đầu lư nước ngồi Ini Việt nam (1990)

Các cơ quan lao dộng, llurọiü binh hội xã hội làm nhiệm vụ thực hiện các chính sách bão hiếm xã hội đối với các cán bộ cơng nhân viên chức nhà nướẹ lực lượng vũ trang và các đối tượng chính sách khúc:

* I I IAN VAN !'l IẠ( • SY KINII IÍÍ

Trá lươn» hưu clio nil III Ì ii người về h ưu:c Ç? C'

- Tni phụ cap mâl sức cho những người mất sức lao dộng:

- Trà phụ cấp thai sán cho nữ công nhân viên chức;

- Đài (họ chi phí cho các (rại trẻ I11Ồ côi, người làn tật

Về phương diện y tế và sức khoe, nhà nước bao cấp hoàn toàn chiphí khám chữa bệnh, phòng bệnh, sinh dẻ của công nhún viên chức và nhân dâu: ngoài ra CÒI1 dài (họ chi phí cho các h u ng l;ìm dieu Irị các bệnh xà hội: lao phong

Các hoạt động báo lìiểni khác: hàng lioá, thân thế lài sán cá

n h à n ũ luy đã có Bào Việt lổ chức kinh doanh nhưng VÃ!) chưn phát triển,

do vân còn cơ ch ế bao cíYp cluing của nhà nước

Tổ chức báo hiểm bad cốp ở thòi kỳ này dã có lác citing lo lớn Irong việc đám bào quyền lợi của người lao động, dặc biệl là đòi với công nhân viên cluic nhà nước Tuy nhicn còn lổn lại nhiều inặl đáng kế như:

- Khu vực lao động lập thể còn ch ira được chú ý đúng mức, chua

có (hể chế rành inạcli, phụ thuộc vào tlui nhập của liựp tác xã

vì vậv cổ rấl íl noi thực hiện phụ Clip luổi già cho xã viên

Klui vực cá the hoàn (oàn dura có một chính sách bào hiểm nào,- trừ những hường hợp thiên lai lớn mớ i.c ỏ Irự cấp xã hội của nhà nước

Kiến lổ chức báo hiếm trên là sán phẩm ciìa thời kỳ bao cấp, không Ihích hợp với điều kiện đổi mới kinh tế xã hội, nliấl là trong nền kinh tẽ thỊ Irường nhiều thành pliíin lioạl động dưới sự diều liếl vĩ mỏ của IIhà nước

2.2 Đổi mói kinh tố VÌ1 những (liều kiện cho sụ hình thành và phát triển tliị trường báo hiếm ó Việt Nam.

2.2 ỉ K in h té - x ã h ò i Việt N a m ÍĨOIIỊỊ thòi g ia n qu a và nlìữiìỉỊ k ế t q u à

t ì ạ t (ì ỉ í ọ c

Lịch sứ phát h iến đã chứng minh lang thị trường hảo hiểm chỉ có

Ihô hình Ihỉmh và pliál triển Irons; điều kiện môi Irường kinh lê ổn định,

phái triển Hay nói cách khác, thị trường báo hiểm chỉ la đời khi nền

kinh tế hàng hoá phát triển ỏ' trình độ lương đối cao,- đó là: Kinh tê thị

trường, liền (ệ phai ổn định, lạm phát ở mức độ kiểm soát được và khi thị

trường lài chính nói chung đã hình Ihành và ngày càns, phái Iriển Mội

khi nén kinh lê hàng hoá phái triển ỏ' 1 lình độ cao thì tổng Síìn phẩm

quốc nội lạo ra ngày cìina lớn do đó, (lui nliộp bình quân đẩu n»u'ò'i cũng

cao lêĩì Đó là diều kiện cho phép mọi người chín có thể tham gia bảo

hiểm Bởi mức tlui nhập cao, ngoài phàn chi tiêu dùng trước mắt còn có

tích lnỹ bằng hình thức liết kiệm để đám báo cho cuộc sống trong tương

lai của bân Ihâii cũng như cho con cái C'ó thế nói đây là điều kiện tiên

quyết để phái Iriển thị Irường báo hiểm nhân thọ

Nền kinh tế lăng trưởng mạnh, liên lục sẽ tạo r;i một khối lượnẹ

lích sán lớn làm lăng nhanh đối tượng có nhu CÀU báo hiểm Trong đó,

khối lượng lài san lăng lên những dự án ctíiii lư nước ngoài và h a o đổi

hàng hoá quốc tế chiếm tỷ lệ không nhỏ Vì vậy, nhu CÀU báo hiểm gia

lăng mội phíin do sự quốc tố hoá đời sống kinh lố Ráo hiểm (TỞ thành

mộ! điều kiện lất yếu, cán thiết, một thông lệ mang lính quốc tế cho sự

liên doanh liên kếl, dối lác trong lĩnh vực công kỹ nghệ và thương mại

Như vộy, sự lăng trưởng kinh tế lạo diếu kiện cho sự ra đời và phát

(liên báo liiêm, ngược lại bào hiểm khi dã phát triển sẽ góp phần không

nhỏ cho việc ổn tlịnh vầ phát triển kinh tế

phau lia và đang được xác lập các hình thức sở hữu khác nhau dược (hừa

nhận, các thành phấn kinh tế dược bình đầng Irước pháp luậíũ Điều đổ

dã góp phần quan trọng giải phóng sức sản xuất xã hội Các loại hình

doanh nghiệp dua nhau mọc ra lạo động lực và môi trường cạnh tranh

thúc đáv sán xuât và Ill'll thônơ hàng hoá phát triển Cư c h ế quan lv kinh

lê cua Nhà nước chuyến lừ kê hoạch h(KÍ lập (rung, CỊiian liêu bao cáp

xã hội Việt nam (rong giai đoạn vừa qua đã dạt được những thành lựu tlány kê Có thể điểm lại một sô nét nổi bật như sau:

K in h tê V iệ t N a m (U l (lo t (ht'o'c tò c d ô Í á iiíỉ l ii ứ h ì iỊ c a o l i ỉ i ấ l t ừ tr ư ớ c

tới nay

Thời kỹ 1991 - 1995 lăng 8.2%/năm (mục (iêu là 5% - 6%); Ihừi kỳ 1996-2000 irớc lăng 6,7% (mục tiên là 9%-10%/năm) Trong 10 năm GDP lăng tiling bình hàng năm là 7,5% (mục liêu chiến lược là 6.9%- 7.5%), 10 năm lãníĩ trưởng gấp 2,06 lấn nhưng GD P bình quân đáu nuưừi chi í ã c* 11 Si khoáng 1.8 lần so với năm 1990.c c* 1

\ r Iiòiii' nghiệp írong 10 năm (lị giá sàn xuât lãng bình Cịiiâi)

liìmg lìãin 5.4% (mục liêu chiên lược đé la 4%-4,2%), sán It rợn g lương thực bình cỊUân drill người lừ 330 kg năm 1990 ước lên 435 kg năm 2000 Cây công nghiệp, cây ăn quá lăng nhanh hơn cây lương lhực Tluiý sán chiêm I 0 % - I 2 % giá Irị sán xuấl nông nghiệp, san lượng tluiý sán (ăng bình Cịiiâii 8,8%/nãm, Irong nuôi (rồng tăng 13% /năm Tluiý sàn đã Irờ (hành ngành xuấl khấu chú lực, chiếm 25% kim ngạch xuâì khẩu c;i

IU rức

Vt' CÔM’ nghiệp: n\{\ Irị sán xuâl hình CỊIIÍÌI) líìim linns năm {hòi kv

ước clạt 12,9% (mục tiêu chiến lược để ra 9 5 % - 1 2.5%) bước đầu nhiều

lĩnh vực đa vuợt CỊIUI dur thách gay gắt của cơ chế thị trường, di drill vào phái liien 011 định Những sán phẩm có lác động mạnh đến phái Iriển kinh tế, C|iiy mô được mỏ' IÔI1Ç Trong 10 năm sản lirựng dẩn lliô (Ting gấp 6,1 lần; diện gấp 3 lần; than sạch VƯỰL ngưỡng 10 Iriệu tấn (rong dỏ xuất khấu 3,5 Iriộu lấn; san lượng thép lăng gấp 13,9 lẩn; xuất hiện mộl

sô ngành cỏ công nghệ íiên tiên như diện tử, lổp ráp ô (ồ, xe máy san xuất cấu kiện kim loại, tạo ra nhiều sán pliíỉm xuất khẩu có giá Irị Xuất

ước đạt 9,6 lý USD gấp 7,7 lần giá trị xuàt khẩu công nghiệp năm 1990,

chiếm 70% lổng kim ngạch xuất khẩu của cá nước.

I I

-C(í( n g à n h (lie/l VII p h á i II i c i ) d a đ ạ n g , g i á II ị c á c n g à n h d ị c h v ụ

I r o n g 1 0 năm ước tăng 8 2 % / n ă i n (mục liêu I 2 % - I 3 % ) , I r o n s 5 năm d r i l l

irớc lăng 10,2%, 5 năm sail Iróc tăng 6.4% v ề cơ bản đáp ứng được nhu cấu lãng ! rường kinh 1ê và Ịiliục vụ dời sống Các ngành (lịch vụ lài chính, lìgAn hàng, bull chính - viễn Ihông pliât 1 liên nhanh và có liến

bộ, lừng bước có thể hội nhập và cạnh tranh lừng phẩn vói các 11 ƯỚC

I rong khu vực

Kết cấu hạ tầniỊ được xây dựng lliêm khá nhiều, nhất là đường

giao thông, mạng lưới bưu chính - viễn thòng, nguồn và mạng lil'ô'i điệu,

hệ Ihòng tluiỷ lợi dê điều; mạng lưới mrớc cho nhiều đô thị, klui còng nuliiệp; mạng lưới lnrờng học, cơ sư y lê Irang t h ici bị phát ( hanh ỉmyền hình; nhà (V cún cỉân

Co' ( (ill kinh tê (ỉ(ì có Dìòt hiio'c c /iiiv t’ii (h( il

Cơ cấu ngành có (hay đổi đáng kể:

Bang I : Cơ cấu ngành kinh lế

199«

Niini 1995

Năm2000( Uớc lính)

Tliíiy (lui sau 10 năm

I t V\N VAN l l b V N Ý K INI I II

quốc doanh; trong khu vực dịch vụ kinh 1ế nhà nước và ngoìii C|IIỎC doanh Xíìp xi bằng nhau Nhiều doanh nghiệp Nhà nước sau Ihời gian chao đáo vạt lộn vói cư chê Ihị tnrờng, dấn dẩn đã thích ứng với cơ chế mới Kinh tê Hợp lác xã một thời gian dài suy giam, nay đã lổ chức lại íheo Luật Hợp tác xã mới Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phái Irién nhanh, chiếm khoang 32% 1 rong, công nghiệp và 10% (rong loàn nền kinh tê Các thành phẩn kinh tế kliác tlưực khuyến khích phát triển, góp phần đáng kể vào các (hành qua kinh tế - xã hội

Cơ cấu đầu tư dã có chuyển hướng, chú Irọng khai thác lợi Ihe lừng ngành, từng vùng đế phát triển Tổng vốn đấu tư loàn xã hội oịai đoan 1991-2000 khoáng 632 tý nghìn VND (theo mặt bằng giá 1995, lương đương khoang 57 lý USD); mục liêu chiến lược 10 năm là 34 —

45 tỷ USD) Trong đó drill lư cho nông nghiệp và nông (hôn ước dạt 65.2 nghìn lý VND (lương dương 5,9 tý USD), chiêm 10,37% tổníỊ VÒM drill lư loàn xã hội; đáu tư cho công nghiệp khoáng 246 nghìn (V VND (lương đương 23,8 lý USD), chiếm khoang 41% lổng vốn; ctÀLi lư cho hưu điện ỉìiao thông khoáng 95,5 nghìn lý VN D (lifting đương 8,6 lý USD), chiếm 15,14% lổng vốn Đầu lư cho hạ lẩng xã hội đã được cliii ý nhiều hơn

Đã có nhiều chính sách Mil! luit nhiều nguồn vốn khác nhau lài chợ cho các vùng chậm phát (l ien, vùng khó khăn

Cơ cấu kinh tế theo cùng lãnh (hổ bước clđu có sự cluiyển biếu theo hướng khai thác Ihế mạnh (ừng vùng, hình (hành các cime phát triển Irọng điểm Năm 1999, ha vùng kinh ỉế trọng điểm lạo ra khoáng 4 R%

Cl DP 69.2% giá ơia lăng côns, nghiệp

Hình thành nhiều vùng sán xuất nồng, lâm, (huý sán hàng hoá lớn

cá ở đổng bằng và tmiìg du, miền núi nhu' các vùng sán xuất lương Ihực tạp trung Ư vùng Đồng, bằng Sông Cửu Long và Đổ ng bằng Sông Hồnụ, các vùng nuôi Irổng lliuý sàn ỏ' ven biển, các vùng cây công nghiệp hàng lioá xuâì khẩu cà phô cao su điền V V , ở TA y Nguyên, Đ ôn g Nam Bộ

.VI

-vil chè, q u ế hổi, V.V., (V miền mìi và Trung tiu Hăc Rộ Các vùng cây íln qua tnrớc dây mói hình thành ỏ' (lổng bằng ven bien và Đ ổng bằng Sồng Cừu Long nay đà phái triển cá ỏ' trung du miền núi.

Chính sách mó' cửa và hôi nhập thành CÒIIÍỊ

Chính sách này phù hợp với yêu cầu của đất nước và XII hướng Ihừi dại, dã đem lại nhũng kết quá lất quan trọng Trong thời giiin ngắn

đã mở rộng sang các (hi (rường mới, tốc độ tang trương xuất khẩu lưong (lôi cao, bình cỊiiân (rong 5 năm 1991 — 1995 đặt Iron 20%/nãm, năm

1997 là 22,7% Do bị ánh hướng nặng nề bởi cuộc khủng hoang lài chính — liền lệ, năm 1998 XIIrú khẩu chi tăng có 2,4%, son2; tính chung

cá thời kỳ 1996-2000 vần liếp tục lăng I rướn g khá, ước trôn 20%/năm

Việc (liu liúl và giài ngân ODA ngày càng được cái thiệu Trong

10 năm 1991 — 2000 nguồn vỏn ODA cam kết khoang 15 lý USD, ctưa vào thực hiện gần 6,5 lỷ USD và (1ã sử dụng vào các mục liêu pliííl h iển

ưu liên n h ư điện, giao thông VỘI1 lái, phái, triển n ô n g nghiệp v;ì n ô n g Ihỏn, xoá đói giam nghèo, y lê giáo dục

D ờ i .SÒIIIỊ c ó c í ầ i i i Ị IỚỊÌ n h õ n ( l â n ờ k h ắ p c á c ví ni i > t r o n ạ <<í IIIÍÓ\ ( h ì

(Iti'o'c c à i th iệ n r õ rệ t.

T h ii nhập bình quân drill người hàng tháng của hộ gia din h lăng lừ

92 nghìn dồng nĩini 1992 lên 226,7 nghìn đổng n;ĩm l () % và 282 MỊihìn dồng năm 1998 Tinh trạng (lói nghèo theo liêu chtiân Việt iKtm giám

khá nhanh, lừ MY/r sò hộ I1ÍÌI11 1990 chí còn kh o íin g l 1% năm 20(H) T ý

lệ dối, nghèo lièu chiinn Quốc lê (lã gi;im lừ 58% IKÌIII 1993 xnòng 37';’? năm 1998 Iron g khi ngưỡng nghèo chung đã lăng lừ 1,2 triệu đổng (83 USD) năm 1993 lên 1.8 triệu dồng (I28USD) năm 1998, Irong ctó nghèo

về lương thực thực phẩm giám lừ 25% xuống còn 10%; (chỉ số khoáng cách nghèo giâm lừ 19% xuống còn 10%; till số b ì n h p h ư ơ n g k h o á n g

c ách nghèo, phán ánh lính nghiêm trọng cùa sự nglico đói dã gi;im lù 8% xuống còn 4%)

.14

-I H Á N VAN m.ẠÍ' SY K IN II I Ï:

loin lại I rong Ihfip ký I|iin Viol 11,1111 dill nhiều Ihàiili lựu lo lớn và lá! quan họng , nổi bật nhái là đã ra khỏi khủng hoáng kinh lê xã hội giữ vừng ổn định và có bước phát Ii icn khá nhanh, đã đi được một bước quan Irọng chuyển sang kinh tê thị Irường định hướng xã hội d ú i nghĩa và hội

n h ậ p C|IIÓC (ế , tạo tiư ự c I h ế v à lự c m ó i lio n hẳn (rư ớ c d â y 10 n á m , lạ o liề n

đc cho giai đoạn phái 1 l ien mới, dẩy mạnh công nghiệp hoà - hiện đại hoá

Có lliế nói những Ihành lựu kinh lê Việt Nam dại dược trong 1 hòi gian qua là một trong những yêu lố căn ban, quan họ n g hàng (trill tạo điều kiện cho sự ra dời mộl loại hình kinh doanh hết sức mới mẻ, đó là kinh doanh báo hiểm

2 2 2 N h ữ n g d iều k iệ n ré lài c h ín h - íiềìì tệ

MỘI trong những thành tựu vô cùng quan trọng của chiên lược phát triển kinh tế giai đoạn vừa C|ua đó là Đồng tiền Việt Nam ổn định, sức mua của nó được giữ vững và cùng với nó là thị trường lài chính - liền tệ dã hình thành và phát triển tương đối ổn định ĐAy là cơ sở vô

c ù n g quan (rạng để chúng la liổp (ục đổi mới nền kinh tế và phỉíl triển ở (óc độ cao

Nhìn chung, các thị I rường bộ phạn của thị ! rường lài chính Việl Nam dã được hình (hành Thị trường liên ngủn hàng liên thực lê đã bắt đau hoại độ 112, trước khi người la chính thức đặt t ê n 'c h o nó Tương tự hoạt động của thị trường liền lệ lìgày càng gia táng, thị lrường chứng khoán m ở cửa trong giai đoạn hiện nay mới chỉ là bắt đẩu cho việc phát Irién ngành chứng khoán còn lièì sức non trỏ đáy triển vọng nhưng cũng ctiiy 1 Ilitch thức Các 1 rá ! phiếu dài hạn dưới dạng công (rái xây (lựng Tổ

qu ốc đã xuất hiện, các Irái phiếu ngắn hạn dưới dạng tín phiếu Kho bạc

và trái phiếu cồng trình đã xuât hiện (ừ mấy năm trở Ini dây và dang được giao dịch với khối lượng ngày càng (ăng Sự lăng lên cùa cúc loại hình công cụ lài chính và cách lluíc mà tlìị trường lài chính lio.ll dộng Ihỏnu qua các côn s cụ này đíì tạo điểu kiện cho sự hình tlìànli và phát triển các tổ chức trung gian lài chính như: công ty chuyên tlo;iiili tài

ÌS

-' UIẬN VAN 1MACSỶ KI Nil lí:

chính, cồng ty môi giói, chứng khoan, công ly kinh doanh bất động

SÍÌI1Ũ đặc biệt là cúc công ly bảo hiểm.

Qua thực tê hoạt động những năm qua, 1 hị (Tường lài chính việ(

N a m đã đạt được những kết quả nhất định, góp phán vào việc (hực hiện chủ trương phát huy nội lực, đẩy mạnh huy động vốn , báo đảm cho các nhu cầu chú yếu của nền kinh tế cũng như cho các chương trình kinh tế qua n trọng của Chính phũ

Thành cồng trước hết: của thị trường tài chính Việt Nam thời gian

qu a là củng cố và nâng cao liềm lực tài chính quốc gia, tăng dự trữ tài chính, bước đáu (hực hiện tốt việc huy động và phân bổ các nguồn lực lài chính, thúc đẩy sản xuất kinh doanh Bước vào thập niên 90, nền kinh tế nước la đạt mức tăng trưởng khá cao Tăng trưởng kinh tế cao đã góp phần tăng tỷ lệ (ích luỹ và đầu tư Tích luỹ trong nước so với GD P đã đạt

m ức lăng khá qua các năm: từ 8,7% trong năm 1990 lên 21,4% năm

1995 và 19,9% trong năm 1996 và dự kiến năm 2000 là 2 8 % G DP Tỷ lệ đẩu rư tăng từ 1 1,7% GDP năm 1990 lên 32,5% G D P năm 1997 Theo

dự đoán, tỷ lệ đầu lư chiếm (rong GDP sẽ tăng thêm và đạt mức 34% vào

nă m 2000 Sự lăng lên mạnh mẽ của tích luỹ và đầu (Ư đã dẫn tới yêu

c ầu chuyển giao các nguồn vốn trong nền kinh tế, từ- đó hình thành và phát triển thị trường lài chính nước ta

Sự tham gia của các chủ thể vào thị (rường lài chính ngày càng được m ở rộng và tăng cường Trong những năm cái cách và đổi mới đã

ra đời và phát triển khá nhiều các ngân hàng thương mại, các lổ chức bảo hiếm, các định chê lài chính khác Từ đây tạo nên sự cạnh tranh, thúc

đ ẩy lính hiệu qua trong mọi hoại động kinh doanh Bên cạnh đó là sự thành công của chủ (rương cổ phán lioá doanh nghiệp Nhà nơóc đã giải phóng niíug lực (rong hoạt động sản xuất kinh doanh, huy đ ộ n2, mọi nguồn vốn cho phái (1'iển sản xuất, và Ihị trường vốn Đ â y là các nhân lố

và điều kiện quan trọng đối với sự phát h iển của thị trường tài chính

Các côn ạ cụ hoạt động trên Ihị trường tài chính đã có nhữne;

c h u y ể n b i ế n sâu r ộ n g , d ó n g g ó p tích cực v à o s ự nghiệp phất (riển k i n h t ế của đất nước Các íhị Irường tài chính ngắn hạn hoại động thường xuyên