Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông nguyễn trãi tỉnh thái bình, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện

Trong quá trình nghiên cứu, khảo sát và triển khai đề tài:"Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn Trãi Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay" em đã nhận được sự góp

ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2011

YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 05

Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS Trần Quốc Thành

HÀ NỘI - 2011

3

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập nghiên cứu tại trường Đại học giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội Em chân thành cảm ơn các Thày(Cô) đã nhiệt tình giúp đỡ trong quá trình học tập Trong quá trình nghiên cứu, khảo sát và triển khai đề tài:"Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn Trãi Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay" em đã nhận được sự góp ý sâu sắc, chân thành của các Thày(Cô) trong Hội đồng khoa học của trường Đại học giáo dục Đặc biệt là Phó giáo sư - Tiến sỹ Trần Quốc Thành chủ nhiệm khoa Tâm lý Đại học sư phạm Hà Nội I người trực tiếp hướng dẫn luận văn

Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Phó giáo sư - Tiến sỹ Trần Quốc

Thành Các Thày(Cô) của trường Đại học giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã

tận tình hướng dẫn và góp ý để em hoàn thành luận văn này

Trong quá trình nghiên cứu và triển khai đề tài, chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Sở GD và ĐT Thái Bình, các đồng chí Hiệu trưởng, cán bộ quản lý nhà trường, các Thày(Cô) các

em học sinh, các trường THPT huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình, đặc biệt là trường THPT Nguyễn Trãi

Do thời gian hạn chế và kinh nghiệm thực tiễn còn ít, vì vậy trong luận văn không tránh khỏi thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý của các Thày(Cô) và các bạn đồng nghiệp

Em xin chân thành cám ơn các Thày(Cô) Cảm ơn các bạn đồng nghiệp cùng các em học sinh đã giúp tôi hoàn thành luận văn này

Học viên Phạm Xuân Lan

4

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

10 CBCNV Cán bộ công nhân viên

5

MỤC LỤC

Mở đầu 1

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ……… 6

1.2 Quản lý nhà trường và quản lý dạy học ……… 11

1.2.1 Quản lý nhà trường ……… 11

1.2.2 Quản lý dạy học ……… 12

1.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT ……… 18

1.3.1 Trườ ng THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân……… 18

1.3.2 Vai trò, vị trí của người hiệu trưởng THPT trong quản lý dạy học……… 18

1.3.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông……… ………… 20

1.4 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPTtheo yêu cầu đổi mới……… 26

1.4.1 Một số điều cần quan tâm về đổi mới giáo du ̣c phổ thông……… 26

1.4.2 Quản lý hoạt động dạy học theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông…… 27

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý HĐDH ở trườngTHPT……… 29

1.5.1 Đặc điểm quản lý HĐDH ở trường THPT……… 29

1.5.2 Đội ngũ giáo viên ……… 31

1.5.3 Điều kiện cơ sở vâ ̣t chất trang thiết bị phu ̣c vu ̣ da ̣y ho ̣c……… … 31

1.5.4 Chất lượng và số lượng thí sinh dự tuyển vào trường……… 31

1.5.5 Điều kiện kinh tế- văn hóa xã hô ̣i ở đi ̣a phương……… 32

1.5.6 Các hoạt động xã hội hóa giáo dục……… 32

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình 2.1 Vài nét về kinh tế - xã hội, giáo dục huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình……… 34

2.1.1 Một số nét về kinh tế - xã hội tỉnh Thái Bình……… 34

2.1.2 Vài nét về Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Bình……… 35

2.1.3 Vài nét về kinh tế - xã hội huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình ……… 36

2.1.4 Giáo dục THPT của huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình ……… 37

2.2 Chất lượng đội ngũ, chất lượng giáo dục các trường THPT công lập huyện Vũ Thư từ năm học 2008 đến 2010……… 37

2.2.1 Chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên……… …… 37

2.2.2 Chất lượng học sinh của các trường THPT từ 2008 đến2010……… 39

2.3 Trường THPT Nguyễn Trãi huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình……… … 42

6

2.3.1 Quá trình phát triển của trường ……… ….… 42

2.3.2 Quy mô trình độ đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh……… 42

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn Trãi ……… 44

2.4.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn về quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường……… 44

2.4.2 Thực tra ̣ng quản lý hoa ̣t đô ̣ng da ̣y ho ̣c theo yêu cầu đổi mớ i giáo du ̣c… 47

2.4.3 Đánh giá chung về quản lý hoạt động dạy học của trường THPT Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình. ……… …… 59

Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường trung học phổ thông Nguyễn Trãi huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình 3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp ……… 64

3.2 Các biện pháp cụ thể ……… 66

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao năng lực nhâ ̣n thức của giáo viên và cán bô ̣ quản lí về yêu cầu của đổi mới giáo dục phổ thông……… …… 66

3.2.2 Biện pháp 2: Xây dựng đội ngũ, tăng cường bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên ……… 68

3.2.3 Biện pháp 3: Tích cực đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu hướng tới học sinh ……… ………… 73

3.2.4 Biện pháp 4: Phát huy vai trò của tổ chuyên môn trong quản lí h oạt động dạy học ……… …77

3.2.5 Biện pháp 5: Phân loại học sinh, đổi mới việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh……… 79

3.2.6 Biện pháp 6: Tăng cường công tác thanh tra chuyên môn. ……… 83

3.2.7 Biện pháp 7 Huy động mọi nguồn lực , tăng cường đầu tư cơ sở vâ ̣t chất , trang thiết bi ̣ phục vụ dạy học ……… 85

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý HĐDH đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay……… 87

3.4 Kết quả khảo nghiệm các biện pháp……… 88

Kết luận và khuyến nghị ………… ……… 92

Tài liệu tham khảo …… ……… 95

Phụ lục ………. 97

Có nhiều nội dung quản lý trường THPT nhưng cốt lõi vẫn là quản lý dạy học Dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường Quản lý có hiệu quả hoạt động dạy học sẽ tác động tích cực đến việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường Nhà nghiên cứu Nguyễn Ngọc Quang đã nhấn mạnh "Về thực chất quản lý trường học là quản lý quá trình dạy học" [19, tr 52] Làm thể nào để Hiệu trưởng nhà trường phổ thông nói chung, THPT nói riêng có được biện pháp quản lý hoạt động dạy học có hiệu quả nhất đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Yêu cầu đổi mớ i giáo du ̣c phổ thông , đổi mới hoa ̣t đô ̣ng da ̣y học đòi hỏi phải đổi mới h oạt động quản lý Đổi mới quản lý trường ho ̣c, trong đó quản lí của hiê ̣u trưởng đối với hoa ̣t đô ̣ng giảng da ̣y trở thành đòi hỏi cấp bách, có tác động trực tiếp nâng cao chất lươ ̣ng giáo du ̣c Điều dó cho thấy quản lý dạy học có ý nghĩa rất quan

8

trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường cũng như thể hiện rõ nhất sự đổi mới giáo dục phổ thông

Đã có nhiều nhà khoa ho ̣c trong nước , ngoài nước nghiên cứu những vấn đề

cơ bản và chung nhất về vấn đề quản lý trường ho ̣c , đó là những thành tựu khoa ho ̣c rất đáng trân tro ̣ng , được các cán bô ̣ quản lý nhà trường vâ ̣n du ̣ng và mang la ̣i những kết quả nhất đi ̣nh Tuy nhiên, viê ̣c nghiên cứu các biê ̣n pháp quản lý dạy học

ở các trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông là chưa nhiều

Các trường THPT trên địa bàn tỉnh Thái Bình nói chung và Trường THPT Nguyễn Trãi nói riêng đã có nhiều biện pháp đổi mới công tác quản lý nhà trường Chất lượng giáo dục đã được cải thiện Tuy nhiên, trong quá trình đó, không tránh khỏi những hạn chế nhất định trong quản lý dạy học Điều này đă ̣t ra vấn đề hết sức cấp thiết là phải tìm ra các biê ̣n pháp quản lý dạy học hiệu quả hơn để nâng cao chất lươ ̣ng giáo du ̣c đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo du ̣c hiê ̣n nay của đất nước

Trường THPT Nguyễn Trãi huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình có trên 45 năm xây dựng và trưởng thành Trường THPT Nguyễn Trãi có 20 năm đào tạo hệ chuyên Toán, cái nôi của trường Chuyên Thái Bình hiện nay- một trong các trung tâm chất lượng cao của tỉnh Thái Bình Với thành tích đó trường đã được tặng thưởng hai Huân chương lao động hạng Nhì, một Huân chương lao động hạng Ba

và nhiều Bằng khen của các Bộ ngành từ trung ương đến địa phương, đạt chuẩn quốc gia từ năm 2005 Chất lượng thi đỗ vào các trường Đại học, đạt từ 65-70%, đứng thứ 2 của Tỉnh Thái Bình và 3 năm liền nằm trong tốp 200 trường toàn quốc

có tỷ lệ đỗ Đại học cao Có được thành tích đó chính là sự cố gắng nỗ lực của tập thể lãnh đạo và đội ngũ giáo viên của trường vừa có phẩm chất đạo đức trong sáng, vừa có năng lực chuyên môn vững vàng và đội ngũ quản lý chuyên nghiệp Làm thế nào để duy trì được kết quả và phát huy được những thành tích đã đạt được của nhà trường trong thời gian vừa qua?

Từ những lý do về lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi thấy cần phải nghiên cứu sâu hơn vấn đề quản lý hoạt động dạy học trong trường THPT Nguyễn Trãi nên

đã chọn nghiên cứu đề tài: "Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn

Trãi huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình đáp ứng cầu đổi mới giáo dục hiện nay"

9

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay để nâng cao chất lượng dạy học của trường THPT Nguyễn Trãi huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý của Hiệu trưởng trường THPT trong tiến trình đổi mới giáo dục phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Trãi, tỉnh Thái Bình

4 Giả thuyết khoa học

Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Trãi, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình đã rất quan tâm đến quản lý hoạt động dạy học Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, công tác quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học vẫn còn bất cập Nếu đề ra được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học phù hợp hơn nữa thì

sẽ nâng cao hơn nữa chất lượng dạy học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung của nhà trường, đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

5.1 Xác định cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT và yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Trãi-Thái Bình theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

5.3 Đề xuất ca ́ c biê ̣n pháp quản lý HĐDH ở trường THPT Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiê ̣n nay

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

6.1 Giơ ́ i hạn về nội dung nghiên cứu

Đề tài chỉ giới ha ̣n nghiên cứu các biê ̣n pháp quản lý HĐDH ở trường THPT Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình, theo yêu cầu đổi mới giáo du ̣c hiê ̣n nay

10

6.2 Giơ ́ i hạn về khách thể điều tra:

Đề tài tâ ̣p trung khảo sát các khách thể sau : Cán bộ quản lý nhà trường , tổ trưởng chuyên môn , giáo viên trường THPT Nguyễn Trãi và một số trường THPT trong huyện Vũ Thư (trường THPT Lí Bôn , trường THPT Vũ Tiên , trường THPT Phạm Quang Thẩm) để làm minh chứng so sánh

7 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài qua các văn bản chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về giáo dục đào tạo

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Lập phiếu điều tra, sử dụng bảng câu hỏi đã soạn sẵn với hệ thống câu hỏi nhằm thu thập ý kiến về các vấn đề nghiên cứu Đối tượng điều tra là các tổ trưởng chuyên môn, giáo viên trực tiếp giảng dạy, học sinh

7.2.2 Phương pháp tọa đàm (trò chuyện, phỏng vấn)

Thu thập thông tin qua việc trao đổi trực tiếp với các cán bộ quản lý, phó hiệu trưởng, giáo viên, học sinh để nắm bắt thông tin phục vụ cho công tác nghiên cứu của đề tài

7.2.3 Phương pháp điều tra, thống kê, phân tích, so sánh số liệu, thống kê toán học

Sử dụng thông tin điều tra thống kê từ đó phân tích so sánh các đánh giá của các đối tượng, từ đó rút ra kết luận

7.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Vận dụng lý luận về khoa học giáo dục để thu thập phân tích, khái quát hóa, hệ thống hóa thực tiễn rút ra kết luận từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả cao hơn

7.2.5 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Phương pháp này được tiến hành thông qua việc tác động trực tiếp giữa người hỏi

và được hỏi nhằm thu thập thông tin phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

11

8 Những đóng góp mới của đề tài

- Phát hiện được thực trạng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của trường THPT Nguyễn Trãi hiện nay

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của trường THPT Nguyễn Trãi đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

- Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học muốn hiệu quả phải sáng tạo phù hợp với điều kiện thực tế, phải đồng bộ, đổi mới nhưng vẫn giữ được ổn định và được sự đồng thuận tự giác của CBCNV đem lại quyền lợi thiết thực cho người học

9 Cấu trúc luận văn

Mở đầu

- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT

- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn Trãi -Thái Bình

- Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường THPT Nguyễn Trãi huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

-Kết luận và khuyến nghị

- Danh mục tài liệu tham khảo

- Phụ lục

1.1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu đề tài

Trên thế giớ i đã xuất hiê ̣n những tư tư ởng quản lý rất sớm từ thời Ai Cập cổ đại đến Trung Hoa cổ đại ở phương Đông cổ đa ̣i Những tư tưởng về phép tri ̣ nước của Khổng Tử ( 551- 479 TrCN), Mạnh Tử (372-289 TrCN), Hàn Phi Tử (280-233 TrCN )… theo đánh giá của các nhà ngh iên cứu hiê ̣n đa ̣i vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc và đâ ̣m nét trong phong cách quản lý và văn hóa của nhiều quốc gia Châu Á hiện nay: Trung Quốc, Nhâ ̣t Bản, Viê ̣t Nam, Triều Tiên Nhận xét của sử gia Daniel A.Wren "Quản lý cũng xưa cũ như chính con người vậy" và ông cũng ghi nhận rằng chỉ mới gần đây, người ta mới chú ý đến "chất khoa học" của quá trình quản lý và dần dần hình thành nên các "lý thuyết "quản lý Khổng Tử có một câu lý thú cho các nhà quản lý "Bất tại kỳ vị bất mưu kỳ chính" (Không ở vào địa vị ấy đừng nên bàn chuyện của nơi ấy) hay ông còn khuyên " Kỳ tâm chính bất lệnh nhi hành, kỳ tâm bất chính tuy lệnh bất tòng" (Nếu người quản lý liêm chính đúng mực không cần ra lệnh nhiều cấp dưới cũng tuân phục theo, nhược bằng không đàng hoàng chính đáng, dẫu có bắt buộc người ta cũng chẳng theo)

Mạnh Tử có lời răn đến ngay vẫn giữ nguyên giá trị :"Dân vi quí, xã tắc thứ chi, quân vi khinh" (Lấy dân làm đầu, xã hội/quốc gia đứng hàng thứ hai, còn người cầm đầu chỉ nên xếp hàng thứ ba mà thôi)

Phương Tây cổ đại (vào thế kỷ IV -III TrCN ) nhà triết học Xôcơrat trong tập nghị luâ ̣n của mình viết rằng : " Những người nào biết cách sử du ̣ng con người sẽ điều khiển đươ ̣c công viê ̣c , hoă ̣c cá nhân hay tâ ̣p thể mô ̣t cách sáng suốt Những người không biết làm như vâ ̣y sẽ mắc sai lầm trong công viê ̣c "

Theo Platôn ( 427- 347 TrCN ) - nhà triết học cổ đại Hy Lạp thì muốn trị nước phải biết đoàn kết dân la ̣i , phải vì dân Theo ông, người đứng đầu phải ham chuô ̣ng hiểu biết, thành thật, tự chủ, biết điều đô ̣, ít tham vọng về vật chất , đă ̣c biê ̣t phải được đào tạo kỹ lưỡng

13

Thế kỷ XVII , hàng loạt các thuyết quản lý ra đời bởi các nhà nghiên cứu nổi tiếng như Adam Smith (1776), Eli Whitney (1800), Rober Owen (1771-1858), Charles Babbage (1792-1871) được thừa nhận rộng rãi là "Cha đẻ của sự tính toán hiện đại " và đặc biệt F Taylo (1856-1915) người được coi là "cha đẻ của thuyết quản lý theo khoa học"

Nhận thấy rõ lợi ích lớn lao của quản lý nên sang thế kỷ XIX , đầu thế kỷ XX xuất hiê ̣n hàng loa ̣t các công trình nghiên cứu với nhiều cách tiếp câ ̣n khác nhau về quản lý như: Tính khoa học và nghê ̣ thuâ ̣t quản lý, làm thế nào để việc ra quyết định quản lý đạt hiệu lực cao, những đô ̣ng cơ để thúc đẩy mô ̣t số tổ chức phát triển…

Ở Việt Nam, khoa học quản lý tuy được nghiên cứu muô ̣n nhưng tư tưởng về quản lý cũng như " phép trị nước an dân " đã có từ lâu đời Các vua hiền tài đất Việt từ xa xưa đã biết lấy dân làm gốc trong viê ̣c quản lý đất nước : " Viê ̣c nhân nghĩa cốt

ở yên dân" ( Bình ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)

Ngày nay có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa ho ̣c quản lý của các nhà nghiên cứu và các giáo sư giảng da ̣y ở trường đa ̣i ho ̣c , viết dướ i da ̣ng giáo trình , sách tham khảo , phổ biến kinh nghiê ̣m đã được công bố Tiêu biểu là các tác giả : Đặng Quốc Bảo , Nguyễn Quốc Chí , Nguyễn Thị Mỹ Lộc , Trần Quốc Thành, Đặng

Bá Lãm , Nguyễn Gia Quý , Bùi Trọng Tuân , Nguyễn Ngo ̣c Quang v v Các công trình nghiên cứu của các tác giả đã giải quyết vấn đề lý luận rấ t cơ bản về khoa ho ̣c quản lý như khái niệm quản lý, bản chất của hoạt động quản lý, thành phần cấu trúc, chức năng quản lý, phương pháp và nghê ̣ thuâ ̣t quản lý

Với tư cách là một loại hình hoạt động xã hội rộng lớn trong những thiết chế nhà nước-xã hội nhất định, vấn đề quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước

về giáo dục nói riêng đã và đang là những vấn đề được quan tâm đặc biệt của các nhà quản lý, chuyên gia trong nhiều lĩnh vực về nhà nước và pháp quyền Từ chức năng của nhà nước và chức năng cuả giáo dục thì khái niệm Quản lý nhà nước về giáo dục được hiểu là: " Thực hiện công quyền để quản lý các hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội" (Từ điển bách khoa về giáo dục học)

Quản lý nhà nước về giáo dục là việc nhà nước thực hiện quyền lực công để điều hành, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội

14

nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của quốc gia.(Đổi mới quản lý và nâng cao chất

lượng giáo dục Việt nam Nhà xuất bản giáo dục-Trang 83)

Ngày nay trong xu thế quốc tế và hội nhập của nền kinh tế tri thức, của thời

kỳ phát triển như vũ bão khoa học và công nghệ, đòi hỏi quản lý giáo dục phải đổi mới để đáp ứng kịp thời với sự phát triển của thời đại Tuy nhiên do đặc thù về tính chất và nội dung nên giáo dục có tính kế thừa và ổn định tương đối trong các giai đoạn phát triển của lịch sử

Quản lý giáo dục nói chung và quản lý nhà trường phổ thông nói riêng được nhiều nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu Nhiều luâ ̣n văn tiến sĩ , thạc sĩ đã đề câ ̣p đến những vấn đề cu ̣ thể trong công tác quản lý trường ho ̣c , đặc biê ̣t là quản lý hoa ̣t

đô ̣ng da ̣y ho ̣c được nhiều người quan tâm Mỗi nhà nghiên cứu đứng trên các góc

đô ̣ khác nhau , bình diện khác nhau để tìm ra các biện pháp quản lý nhưng đều đến mục đích chung là nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường

Tại trường Đại học giáo dục (trước đây là khoa sư phạm của Đại học Quốc gia) từ năm 2002 đến 2010 có nhiều luận văn thạc sĩ nghiên cứu về quản lý hoạt

đô ̣ng da ̣y ho ̣c ở trường THPT, cụ thể là:

- Doãn Kim Chung: Một số biện pháp quản lý quá trình dạy- học nhằm nâng cao chất

lượng giáo dục ở trường THPT Hải Phòng, luận văn thạc sỹ QLGD-2004

- Đồng Duy Hiển:.Các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở

trường THPT hiệp Hòa 2, tỉnh Bắc Giang, luận văn thạc sỹ QLGD-2006

-Phạm Văn Mão: Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học

ở trường THPT Thái Thuận, thành phố Bắc Giang, luận văn thạc sỹ QLGD-2006

- Nguyễn Duy Thịnh: Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường

THPT Nam Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình trong quá trình thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, luận văn thạc sỹ QLGD - 2007

- Phạm Thị Tuyết Nhung: Những biện pháp quản lý hoạt động dạy học của

Hiệu trưởng trường THPT Nam Trực tỉnh Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dục, luận văn thạc sỹ QLGD - 2007

15

- Trần Thị Hoa: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của các trường THPT

huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay, luận văn thạc sỹ QLGD-2007

- Bùi Thanh Bình: Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy ở các trường THPT

thành phố Hải Phong, Luận văn tạc sý QLGD, năm 2008

- Bế Thị Đoan Trang : Quản lý quá trình dạy học ở trường THPT Hòa Bình tỉnh

Lạng Sơn, luận văn thạc sỹ QLGD, năm 2010

Như vâ ̣y, có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT công lập , nhất là quản lý hoa ̣t đô ̣ng da ̣y ho ̣c đáp ứng yêu cầu đổi mới của nền giáo dục hiện đại Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đều nêu được các biện pháp quản lý dạy học hiệu quả và phân tích một cách biện chứng các yếu tố tác động đến quá trình quản lý dạy học nói chung và nêu lên được thực trạng cùng các biện pháp cụ thể phù hợp với thực tiễn hoạt động quản lý giáo dục từng địa phương Các công trình trên thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận và nghiên cứu thực tiễn đối với hoạt động quản lý, đồng thời cũng đóng góp tích cực biện pháp quản lý giáo dục trên cả nước

Vì vậy việc nghiên cứu, khảo sát thực trạng, đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động dạy học một cách khoa học, phù hợp điều kiện, hoàn cảnh, đối tượng của mỗi vùng, miền không bao giờ là cũ Do vậy chúng tôi mạnh dạn tiếp tục nghiên cứu lĩnh vực quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nguyễn Trãi huyện Vũ thư, tỉnh Thái Bình hy vọng sẽ đóng góp một phần nhỏ bé vào kho tàng lý luận quản lý

giáo dục hiện đại

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta và yêu cầu đổi mới giáo dục đào tạo hiện nay

Nhận thức được vai trò quan trọng của Giáo dục trong sự nghiệp cách mạng và công cuộc xây dựng đất nước, ngay sau khi giành chính quyền Bác Hồ đã phát động phong trào “Bình dân học vụ” để diệt “giặc dốt” Bác đã căn dặn: “Vì lợi ích mười năm phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm phải trồng người”

Nước ta, sau Đại hội đảng toàn quốc lần thứ VI, nền kinh tế chuyển từ bao cấp sang nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, đòi hỏi phải có sự thay đổi triệt

16

để từ tư duy chính trị, tư duy kinh tế đến tư duy quản lý trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Đặc biệt bước sang thế kỷ 21, với sự bùng nổ của Khoa học công nghệ - truyền thông, với xu thế toàn cầu hoá và hội nhập, công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước càng cần phải có đội ngũ trí thức giỏi và đội ngũ công nhân lành nghề với trình độ cao, có khả năng thích ứng nhanh với hoàn cảnh Đó chính vừa là thời cơ vừa là thách thức của ngành giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện nay

Trong mấy thập niên vừa qua Đảng ta đã luôn coi trọng giáo dục và đào tạo Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đến Đại hội đảng toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta đã khẳng định: " Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển"

Và nhiệm vụ của giáo dục và đào tạo là: "Đổi mới toàn diện, mạnh mẽ giáo dục

và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi

công dân được học tập suốt đời".(Đảng cộng sản Việt nam.Cương lĩnh xây dựng đất

nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội - Bổ sung, phát triển năm 2011

Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội khoá 10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu của đổi mới là: "Xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ công

17

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông trong khu vực và trên thế giới"

Do đó tất yếu phải nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và năng lực của cán

bộ quản lý giáo dục để phù hợp với chủ trương đổi mới chương trình giáo dục của Đảng, Nhà nước Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15-6-2004 đã khẳng định phải: "Tiến hành rà soát, sắp xếp lại đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục để có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng bảo đảm đủ số lượng và cân đối về cơ cấu; nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục"

Để thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của Giáo dục - Đào tạo nhằm thực hiện mục tiêu đặt ra thì một trong các yếu tố có vai trò then chốt đó là công tác quản lý giáo dục các cấp Trong đó công tác quản lý hoạt động giáo dục cấp cơ sở, nhà trường phổ thông có ý nghĩa quan trọng Nhà trường phổ thông hoạt động dạy học của thầy và trò là nhiệm chính trị trung tâm của mỗi nhà trường, do vậy công tác quản lý hoạt động dạy học của nhà trường là động lực quan trọng nhất Luật giáo dục sửa đổi năm 2005 cũng khẳng định: "Cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục Cán bộ quản lý giáo dục phải không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao phẩm chất đạo đức, trình

độ chuyên môn, năng lực quản lý và trách nhiệm cá nhân" (Điều 16, Chương I)

1.2 Quản lý nhà trường và quản lý dạy học

1.2.1 Quản lý nhà trường

Thực chất của QLGD là quản lý nhà trường vì nhà trường là đơn vi ̣ cơ sở giáo dục quan trọng nhất, chủ yếu nhất trong các hệ thống giáo dục của tất cả các quốc gia

Theo Pha ̣m Minh Ha ̣c thì: "Quản lý trường học là thực hiện đường lối giáo dục của

Đảng trong phạm vi trách nhiê ̣m của mình , tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục , để tiến tới mục tiêu giáo dục , mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hê ̣ trẻ và với từng học sinh" [11, tr35]

Quản lý trường học về cơ bản khác với quản lý các lĩnh vực khác của đời

sống xã hô ̣i và sản xuất Quản lý nhà trường gồm các thành tố: mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện, thày giáo, học sinh và cơ sở vật chất phục vụ dạy học

Vì vậy có thể xem quản lý trường học vừa có bản chất xã hội , vừ a có bản chất sư

18

phạm Cho nên khi quản lý trường ho ̣c của mình , các nhà quản lý phải kết hợp hài hòa các khoa học như : giáo dục học, xã hội học, tâm lý ho ̣c, khoa ho ̣c quản lý, điều khiển ho ̣c…

Thực tế, hoạt động dạy và học là hoạt động cơ bản nhất , chủ yếu nhất trong các nhà trường hiện nay Như vâ ̣y quản lý trường ho ̣c thực chất là quản lý hoa ̣t đô ̣ng của giáo viên và học sinh Có thể hiểu : quản lý trường học là một hệ thống những tác động sư phạm hợp lý , có hướng đích của chủ thể quả n lý đến tâ ̣p thể giáo viên , học sinh, các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường , nhằm huy đô ̣ng và phối

hơ ̣p sức lực trí tuê ̣ của ho ̣ vào mo ̣i mă ̣t hoa ̣t đô ̣ng của nhà trường vào viê ̣c hoàn thành có chất lượng và hiệu quả mục tiêu dự kiến

1.2.2 Quản lý dạy học

Trong trườ ng ho ̣c mo ̣i hoa ̣t đô ̣ng đều hướng vào phu ̣c vu ̣ hoa ̣t đô ̣ng da ̣y ho ̣c và

quản lý trường ho ̣c tro ̣ng tâm là quản lý HĐDH

Quản lý da ̣y ho ̣c mô ̣t hoa ̣t đô ̣ng với tư cách là mô ̣t hê ̣ t hống toàn ve ̣n , bao gồm các nhân tố cơ bản : mục đích, nhiê ̣m vu ̣, nô ̣i dung da ̣y ho ̣c, thầy với hoa ̣t đô ̣ng dạy, trò với hoạt động học , các phương pháp và các phương tiện dạy học , các hình thức tổ chức da ̣y ho ̣c, phương thức kiểm tra đánh giá kết quả ho ̣c tâ ̣p

Bản chất của quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của dạy và học đươ ̣c thể hiê ̣n bằng sự hợp tác giữa da ̣y và ho ̣c theo lôgic khách quan của nô ̣i dung

Như vâ ̣y quản lý HĐDH là quản lý hoạt động sư phạm của người thầy và hoạt động học tập rèn luyện của trò, để hình thành và phát triển nhân cách học sinh

- Tiếp cận da ̣y ho ̣c từ góc đô ̣ tâm lý ho ̣c : Dạy học được hiểu là sự biến đổi hợp

lý hoạt động và hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của người da ̣y và người ho ̣c

- Tiếp cận da ̣y ho ̣c từ góc đô ̣ điều khiển ho ̣c : Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy và trò nhằm điều khiển - truyền đa ̣t và tự điều khiển - lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục đích giáo dục

a Hoạt động dạy

HĐDH là sự tổ chức , điều khiển tố i ưu quá trình ho ̣c sinh lĩnh hô ̣i tri thức , hình thành và phát triển nhân cách học sinh Vai trò chủ đa ̣o của hoa ̣t đô ̣ng đô ̣ng da ̣y với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển quá trình ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh, giúp cho họ nắm đươ ̣c kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ, HĐDH có chức năng kép truyền đa ̣t và điều khiển Nô ̣i dung da ̣y ho ̣c được thực hiê ̣n trong mô ̣t môi trường thuâ ̣n lợi , chính

là nhà trường, ở đó được thực hiện một nội dung chương trình qui đi ̣nh, phù hợp với từng lứa tuổi

Hoạt động dạy của giáo viên thực chất gồm hai hoạt động :

- Giáo viên nghiên cứu nội dung sách giáo khoa , trình độ học sinh , điều kiện của giáo viên, tài liệu tham khảo, nắm vững các phương pháp da ̣y, lựa cho ̣n phương pháp dạy phù hợp với các điều kiện trên Trên cơ sở đó giáo viên xây dựng mô ̣t phương án thích hợp nhất để da ̣y từng bài cu ̣ thể cho từng lớp

- Giáo viên phối hợp hoạt động với học sinh tr ên lớ p, đây là quá trình giảng da ̣y của giáo viên Giáo viên nêu vấn đề , giảng dạy kiến thức mới , rèn luyện kỹ năng , củng cố kiến thức , hướng dẫn ho ̣c sinh tự ho ̣c Trong quá trình giảng da ̣y , các hoạt

đô ̣ng của giáo viên đ ược phối hợp nhịp nhàng với hoạt động của học sinh Giáo viên càng tăng cường viê ̣c hướng dẫn chỉ đa ̣o thì ho ̣c sinh càng có nhiều thời gian hoạt động tìm hiểu kiến thức, rèn luyện kỹ năng thực hành

20

b Hoạt động học

Hoạt động học là quá trình tự điều khiển tối ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học bằng cách đó hình thành cấu trúc tâm lý mới , phát triển nhân cách toàn diện Vai trò tự điều khiển của hoa ̣t đô ̣ng ho ̣c thể hiê ̣n ở sự tự giác, tích cực tự lực và sáng tạo dưới sự điều khiển của thầy, nhằm chiếm lĩnh khái niê ̣m khoa ho ̣c bằng hoa ̣t đô ̣ng tự lực, sáng tạo của học sinh để đạt được 3 mục đích : tri thức- kỹ năng- thái độ

Hoạt động học có hai chức năng thống nhất là lĩnh hô ̣i và tự điều khiển Nội dung của hoạt động học bao gồm toàn bộ hệ thống khái niệm khoa học của từng bộ môn, vớ i phương pháp phù hợp để biến kiến thức nhân loa ̣i thành ho ̣c vấn của bản thân

Hoạt động học của học sinh bao gồm :

- Phối hợp hoa ̣t đô ̣ng với giáo viên trên lớp , học sinh tiếp thu các kiến thức , kỹ năng mới

- Học sinh tự học ở nhà để hiểu sâu , mở rô ̣ng kiến thức, vâ ̣n du ̣ng kiến thức mới

để giải các bài tập Học sinh ghi nhớ các kiến thức , kỹ năng cơ bản để có thể biểu

đa ̣t la ̣i thành lời nói, chữ viết cho giáo viên và người khác hiểu được

Quá trình học là quá trình học sinh biến kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người thành kiến thức , kinh nghiê ̣m bản thân , từ đó mà hình thành và phát triển

nhân cách

1.2.2.3 Bản chất của quá trình dạy học

Trước đây, nói đến dạy học, người ta hiểu đó là một nghề, một hoạt động đặc trưng cho giáo viên, giáo viên truyền đạt kiến thức, học sinh thụ động tiếp thu Cách dạy học đó học sinh chỉ cần nghe, hiểu, ghi nhớ, học thuộc lòng và tái hiện tri thức, không phát huy được trí sáng tạo của học sinh, không giúp học sinh tự tìm kiếm tri thức, thụ động trong việc tìm kiếm giải pháp giải quyết vấn đề Do đó, người ta quan niệm giáo viên là trung tâm của quá trình dạy học Cách dạy học đó không phù hợp với xu thế hội nhập và toàn cầu hoá hiện nay và không đáp ứng được thời đại bùng nổ của khoa học công nghệ thông tin Ngày nay, theo UNESCO có bốn trụ

cột: Học để biết, học để làm việc, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định

mình Điều đó có nghĩa là quá trình dạy học phải làm cho người học tự giác, tích

cực, chủ động tìm kiếm tri thức mới, biết hợp tác để cùng phát hiện, giải quyết

21

những vấn đề khúc mắc do tri thức mới đem lại Nghiên cứu quá trình dạy học trước hết ta cần hiểu bản chất của nó

+ Dạy học là hoạt động phối hợp của hai chủ thể

Trong hoạt động dạy học, giáo viên giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ tiến trình dạy học Giáo viên là người thực thi kế hoạch giảng dạy bộ môn, là người tổ chức các hoạt động học của học sinh dưới các hình thức khác nhau, điều khiển hoạt động trí tuệ, hướng dẫn thực hành và hướng dẫn các hoạt động hợp tác của học sinh, hướng nghiệp cho họ Bên cạnh đó, giáo viên là người giúp đỡ học sinh tự học, tự rèn luyện và là người kiểm tra, uốn nắn, giáo dục học sinh trên mọi phương diện Như vậy có thể khẳng định, giáo viên đóng vai trò quyết định chất lượng giáo dục Trên nguyên tắc phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, giáo viên tổ chức và điều khiển qua trình học tập của học sinh, làm cho việc học tập trở thành một hoạt động độc lập có ý thức Học sinh phải là chủ thể của hoạt động học tập Chủ thể có ý thức, chủ động, tích cực, và sáng tạo trong nhận thức và rèn luyện nhân cách

Mục đích của hoạt động dạy là làm cho học sinh nắm vững kiến thức, hình thành

kỹ năng hoạt động và kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế, từ đó mà phát triển trí tuệ và nhân cách, trở thành những người công dân lao động có tri thức, có

óc sáng tạo, có ý thức với cộng đồng

Nội dung hoạt động dạy là giáo viên truyền đạt kiến thức, tổ chức cho học sinh nhận thức, biết tìm kiếm và phát hiện tri thức mới, hướng dẫn họ luyện tập hình thành kỹ năng, hoạt động phát triển trí tuệ, kiểm tra, uốn nắn và giáo dục thái độ tích cực học tập cho học sinh

Phương pháp giảng dạy của người thầy là cách thức, cách làm, cách truyền đạt kiến thức, cách tổ chức hoạt động nhận thức, cách điều khiển các hoạt động trí tuệ

và thực hành, phương pháp giáo dục ý thức, thái độ học tập cho học sinh

Học sinh là chủ thể của hoạt động học tập Mọi hoạt động đều phải có ý thức, việc học tập càng cần phải có ý thức Người học phải xác định được mục đích học tập, có động cơ và thái độ học tập đúng, có kế hoạch học tập chủ động và luôn tích cực thực hiện kế hoạch đó Tính tích cực thể hiện trên hai mặt: chuyên cần và

22

chuyên tâm Cách học tích cực thể hiện trong việc tìm kiếm, phát hiện tri thức, xử lý thông tin và vận dụng chúng vào việc giải quyết các công việc trong thực tiễn Muốn vậy học phải đi đôi với hành, lý thuyết phải gắn với thực tiễn, bởi học tập bao gồm : học và tập "Học" là quá trình nhận thức nhằm tiếp thu những kinh nghiệm lịch sử -xã hội của loài người "Tập" là rèn luyện kỹ năng thao tác, kỹ năng vận dụng và rèn luyện phẩm chất, đạo đức, hành vi, cách ứng xử Việc học - tập được học sinh thực hiện một cách chủ động, tự giác, có ý thức Bằng con đường học - tập học sinh sẽ tự làm giàu thêm tri thức, hình thành và phát triển nhân cách trở thành người lao động tự chủ và sáng tạo

Hoạt động dạy và hoạt động học là hoạt động của hai chủ thể khác nhau về vai trò và nhiệm vụ, song chúng luôn gắn bó hữu cơ với nhau, không thể tách rời, thống nhất biện chứng với nhau Thày giỏi sẽ đào tạo được trò giỏi, trò giỏi đòi hỏi thầy phải tích cực phấn đấu tự học để dạy giỏi Muốn dạy tốt phải có phương pháp giảng dạy tốt Phong trào thi đua "Dạy tốt - Học tốt" chính là phong trào tích cực cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học

Suy cho cùng, vì có học sinh nên mới có nhà trường, có thầy giáo, việc giảng dạy là vì học sinh, mọi sự cố gắng cải tiến, đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp dạy học đều vì sự tiến bộ của học sinh Học sinh vừa là mục tiêu, vừa

là động lực của quá trình dạy học Vì vậy học sinh chính là trung tâm của hoạt động dạy học Quan điểm "Dạy học lấy học sinh làm trung tâm" của Đảng và Nhà nước

ta là một quan điểm hiện đại, phù hợp xu thế Quan điểm đó là cơ sở lý luận để các nhà trường tiến hành các hoạt động giáo dục có hiệu quả

+ Dạy học là hoạt động trí tuệ, hoạt động nhận thức

Trong học tập, học sinh nhận thức thế giới thông qua sách, tài liệu học tập, đó là những tri thức được chắt lọc từ tinh hoa của nhân loại trải qua hàng nghìn năm được sắp xếp trình tự, khoa học Thông qua sự hướng dẫn, kiểm tra uốn nắn của giáo viên, học sinh tiếp thu kiến thức được nhanh nhất, hiệu quả nhất, tránh được sự mò mẫm, thử đúng, sai, tránh được vấp váp, quanh co trong con đường nhận thức Do vậy có thể nói, bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của người học sinh

23

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định: Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của hai chủ thể, trong đó giáo viên đóng vai trò chủ đạo Dưới sự tổ chức hướng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thành kỹ năng hoạt động, phát triển khả năng tư duy sáng tạo, tạo lập thái độ sống tốt đẹp hơn

+ Quá trình dạy học với tư cách là một hệ thống

Theo quan điểm hệ thống, quá trình dạy học là một chỉnh thể cấu trúc gồm nhiều thành tố, mỗi thành tố có chức năng riêng, song gắn bó chặt chẽ biện chứng với nhau và tuân theo quy luật chung của hệ thống và tác động qua lại với môi trường Ngoài hai nhân tố trung tâm của quá trình dạy học là giáo viên và học sinh còn có nhiều nhân tố khác tham gia, chẳng hạn như: Mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ, các hình thức dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học, cùng với môi trường văn hoá, kinh tế, xã hội, kỹ thuật, công nghệ , gia đình

Chính sự vận động của mỗi thành tố và sự tác động biện chứng giữa các thành tố

cùng với những tác động qua lại với môi trường tạo nên "tính trội" của hệ thống, đó

chính là chất lượng của quá trình dạy học Điều đó có nghĩa là muốn nâng cao chất lượng quá trình dạy học cần phải nâng cao chất lượng của từng thành tố trong hệ thống, tạo sự gắn kết chặt chẽ các thành tố thành một khối thống nhất Trong đó nâng cao chất lượng hai thành tố: hoạt động dạy và học là khâu có tính đột phá

Sự vận động và phát triển của quá trình dạy học là kết quả của quá trình tác động biện chứng giữa các nhân tố Kết quả dạy học là kết quả phát triển tổng hợp của toàn hệ thống, muốn nâng cao chất lượng dạy học phải nâng cao chất lượng của từng thành tố và đồng thời nâng cao chất lượng tổng hợp của toàn hệ thống

1.2.2.4 Dạy học theo hướng đổi mới hiện nay

Luật giáo du ̣c ta ̣i Điều 28 mục 2, qui đi ̣nh: " Phương pháp giáo du ̣c phổ thông phải phát huy tính tích cực , tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh , phù hợp với

đă ̣c điểm của từng lớp ho ̣c , môn ho ̣c; bồi dưỡng phương pháp tự ho ̣c , khả năng làm viê ̣c theo nhóm ; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn ; tác động đến tình cảm, đem la ̣i niềm vui, hứng thú ho ̣c tâ ̣p cho ho ̣c sinh”

Dạy học theo hướng đổi mới hiện nay :

24

- Phải tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh ; tăng cườ ng vai trò chủ thể của người ho ̣c và vai trò hướng dẫn , chỉ đạo của người dạy , hạn chế kiểu da ̣y thông báo, đo ̣c – chép

- Dạy học lấy người học làm trung tâm , tạo điều kiện cho người học hoạt

đô ̣ng tích cực , tự giác, đô ̣c lâ ̣p và sáng ta ̣o ; phát huy trí lực của người học để họ thực sự là chủ thể của ho ạt động học tập với hai chức năng : tiếp thu và tự chỉ đa ̣o , tự tổ chức, với mô ̣t đô ̣ng cơ nhâ ̣n thức sâu sắc, đúng đắn

- Phải đảm bảo chất lượng dạy học hiện đại , hiện nay đươ ̣c đánh giá trên cơ sở 3 nhiê ̣m vu ̣ da ̣y ho ̣c sau:

+ Tạo điều kiện cho học sinh nắm được hệ thống tri thức theo hướng cơ bản , hiê ̣n đa ̣i, Viê ̣t Nam và hê ̣ thống kỹ năng, kỹ xảo tương ứng

+ Phát triển trí tuệ cho học sinh , đặc biê ̣t là các thao tác tư duy và các chức năng nhâ ̣n thức

+ Hình thành cho học sinh thái độ, tình cảm đúng đắn, lành mạnh

1.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT

1.3.1 Trươ ̀ng THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân

-Trườ ng THPT là cơ sở giáo du ̣c nối tiếp cấp trung ho ̣c cơ sở thuô ̣c bâ ̣c trung học của hệ thống giáo dục quốc dân Cấp THPT gồm 3 năm ho ̣c từ lớp 10 đến lớp

12 Đây là cấp ho ̣c vừa trực tiếp ta ̣o nguồn cho bâ ̣c cao đẳng , đa ̣i ho ̣c nói riêng, vừa góp phần quan trọng vào việc đào t ạo nguồn nhân lực Do đó trường THPT có mu ̣c tiêu, nội dung, phương pháp giáo du ̣c mang tính phổ thông cơ bản , toàn diện, với những đă ̣c thù riêng nhằm thực hiê ̣n nhiê ̣m vu ̣:

- Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân

để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

1.3.2 Vai trò, vị trí của người hiệu trưởng THPT trong quản lý dạy học

Trong nhà trường, Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm trước Đảng và Nhà nước về công tác quản lý toàn diện: con người, cơ sở vật chất, tài chính, chất

25

lượng giáo dục Người Hiệu trưởng trong trường THPT có một vai trò hết sức quan trọng, Chỉ thị 40-CT/TW ngày 15-6-2004 của Ban Bí thư TƯ Đảng về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý đã nêu rõ: "Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản

lý giáo dục trong các cơ sở giáo dục theo hướng chuyên nghiệp hoá; bố trí sắp xếp cán bộ quản lý giáo dục các cấp phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ năng lực của cán

bộ, có cơ chế thay thế khi không còn đáp ứng yêu cầu"

Ngày nay người cán bộ quản lý không thể quản lý bằng kinh nghiệm mà phải được trang bị những tri thức cần thiết về khoa học quản lý Luật giáo dục năm 2005 đã khẳng định: "Hiệu trưởng các trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân phải được đào tạo, bồi dưỡng về nghiệp vụ quản lý giáo dục" Và "Cán bộ quản lý giáo dục phải không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn, năng lực quản lý và trách nhiệm cá nhân"

Tóm lại: Người Hiệu trưởng phải thể hiện được các vai trò: Đại diện cho

chính quyền thực thi pháp luật chính sách, điều lệ, các qui định về mục tiêu, nội

dung, chương trình, phương pháp, đánh giá chất lượng phổ thông Hạt nhân thiết

lập bộ máy tổ chức, phát triển, điều hành đội ngũ nhân lực để mọi hoạt động nhà trường thực hiện đúng tính chất, nguyên lý, mục tiêu, nội dung, chương trình,

phương pháp giáo dục Người chủ chốt trong việc huy động và sử dụng hiệu quả các

nguồn lực vật chất nhằm đáp ứng các hoạt động giáo dục và dạy học trong nhà

trường Tác nhân xây dựng các mối quan hệ giáo dục nhà trường với giáo dục gia

đình đảm bảo mọi hoạt động của nhà trường trong một môi trường lành mạnh

Người Hiệu trưởng còn vai trò lãnh đạo: Chỉ đường và hoạch định, xây dựng

tầm nhìn, sứ mạng, mục tiêu, và các giá trị nhà trường Đề xướng sự thay đổi, chỉ ra những lĩnh vực cần thay đổi để phát triển nhà trường Thu hút dẫn dắt, tập hợp, huy động và phát triển các nguồn lực để tạo ra sự thay đổi Thúc đẩy sự phát triển, đánh giá uốn nắm, khuyến khích, phát huy thành tích tạo ra các giá trị mới cho nhà

trường Người hiệu trưởng vừa là nhà giáo, vừa là nhà lãnh đạo và nhà quản lý

Phẩm chất đạo đức , năng lực lãnh đạo của người Hiệu trưởng là mô ̣t yếu tố quyết định cho sự thành công hay thất bại của một nhà trường

26

1.3.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông

1.3.3.1 Quản lý mục tiêu, xây dựng kế hoạch dạy học

Viê ̣c xây dựng kế hoa ̣ch của giáo viên và tổ chuyên môn là mô ̣t viê ̣c làm tất yếu Trên cơ sở yêu cầu chung của công tác giáo du ̣c và yêu cầu riêng của từng bô ̣ môn, căn cứ vào hướng dẫn thực hiê ̣n nhiê ̣ m vu ̣ năm ho ̣c của các cấp quản lý và tình hình cụ thể của nhà trường mà mỗi giáo viên và tổ trưởng chuyên môn phải đề

ra kế hoa ̣ch phù hợp

Nhà trường phải là người hướng dẫn giáo viên qui trình xây dựng kế hoa ̣ch , giúp họ biết xác định mục tiêu đúng đắn và tìm ra các biện pháp để thực hiện mục tiêu đó

+ Nội dung kế hoa ̣ch đối với cá nhân:

- Cơ sở để xây dựng kế hoa ̣ch : các chỉ thị , nhiê ̣m vu ̣ năm ho ̣c , hướng dẫn giảng dạy bộ môn , đi ̣nh mức chỉ tiêu được giao , tình hình điều tra chất lượng học sinh năm trước, các điều kiện đảm bảo cho việc dạy và học

- Xác định mục tiêu , chỉ tiêu phấn đấu về các mặt hoạt động , đề ra các biê ̣n pháp để đa ̣t được các mu ̣c tiêu và điều kiê ̣n để đảm bảo thực hiê ̣n kế hoa ̣ch như: sách giáo khoa , tài liệu tham khảo , trang thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c bô ̣ m ôn, kinh phí dành cho các hoạt động , kế hoa ̣ch cu ̣ thể từng chương , từng bài , từng tháng , từng tuần Chỉ đạo việc thực hiện đổi mới chương trình , phương pháp da ̣y ho ̣c trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay

+ Nội dung kế hoa ̣ch đối với tổ chuyên môn:

- Nhà trường chỉ đa ̣o tổ chuyên môn xây dựng kế hoa ̣ch chung của cả tổ Cơ sở để xây dựng kế hoa ̣ch : Chỉ thị thực hiện nhiệm vụ năm học mới , kế hoa ̣ch của nhà trường, đă ̣c điểm tình hình của nhà trường , những thuận lợi, khó khăn của nhà trường, tổ bô ̣ môn

- Lập kế hoa ̣ch công tác từng tháng , học kỳ và cả năm Xác định phương hướng nhiê ̣m vu ̣, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu Nêu các biê ̣n pháp thực hiê ̣n và điều kiê ̣n thực hiê ̣n biê ̣n phá p như: cơ sở vâ ̣t chất , sự phối hợp của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường , sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường và các cấp lãnh đa ̣o trong viê ̣c thực hiê ̣n đổi mới chương trình sách giá o

27

khoa, phương pháp giảng da ̣y trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay Dựa trên biên chế của tổ nhóm chuyên môn, trên cơ sở năng lực, tinh thần trách nhiệm phân công cụ thể, đúng người đúng việc, có kế hoạch kèm cặp những giáo viên mới ra trường, những giáo viên hạn chế chuyên môn

- Để đảm bảo chất lươ ̣ng da ̣y ho ̣c , mỗi cá nhân và tổ chuyên môn cần thực hiê ̣n tốt kế hoa ̣ch đã đề ra , đồng thời cán bô ̣ quản lý nhà trường cần theo dõi , kiểm tra đôn đốc sát sao , tạo điều kiện tốt nhất cho họ đạt được mục tiêu đã đề ra trong kế hoa ̣ch

1.3.3.2 Quản lý việc thực hiện chương trình giáo dục

-Chương trình da ̣y ho ̣c là pháp lê ̣nh của Nhà nước do Bô ̣ giáo du ̣c và Đào ta ̣o ban hành, là căn cứ pháp lý để Bộ , Sở Giáo dục tiến hành chỉ đạo , kiểm tra, giám sát hoạt động giảng dạy trong nhà trường Đồng thời nó cũng là căn cứ pháp lý để người cán bô ̣ quản lý giáo viên theo yêu cầu mà Bô ̣ Giáo du ̣c và Đào ta ̣o đã đề ra cho từng cấp học

- Quản lý việc thực hiê ̣n chương trình là : Hiê ̣u trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn chỉ đạo tổ chuyên môn theo dõi , đôn đốc viê ̣c thực hiê ̣n chương trình đủ và đúng tiến độ thời gian , không đươ ̣c cắt xén , thêm bớt hoă ̣c làm sai lê ̣ch

nô ̣i dung chương trình

Thực hiê ̣n chương trình da ̣y học, người Hiệu trưởng cần:

- Không ngừ ng nâng cao năng lực chuyên môn bằng cách tự ho ̣c , tham dự đầy đủ các lớp tâ ̣p huấn , các lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý để hiểu nguyên tắc , cấu tạo chương trình THPT của từng môn học , phạm vi kiến thức thức, phương pháp và hình thức dạy học đặc trưng của bộ môn , kiến thức đã được đổi mới trong chương trình, sách giáo khoa , từ đó có kế hoa ̣ ch chuẩn bi ̣ những phương tiê ̣n da ̣y ho ̣c phù

hơ ̣p, giúp cho việc kiểm tra, đánh giá HĐDH của giáo viên chính xác hơn

- Chỉ đạo tổ chuyên môn thảo luận , bàn bạc về những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giảng da ̣y và những vấn đề đổi mới chương trình , sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy để thống nhất thực hiện trong năm học Theo dõi nắm tình hình thực hiê ̣n chương trình da ̣y ho ̣c thông qua : sổ ghi đầu bài , sổ báo giảng , sổ sinh hoạt chuyên môn , qua tổ trưởng hoă ̣c nhóm trưởng chuyên môn

28

1.3.3.3 Quản lý việc phân công giảng dạy

- Việc phân công giảng da ̣y cho giáo viên nhằm phát huy khả năng của từng người để mang la ̣i hiê ̣u quả da ̣y ho ̣c cao nhất là mô ̣t công viê ̣c quan tr ọng trong công tác quản lý dạy học Muốn làm tốt công viê ̣c này thì người Hiê ̣u trưởng cần hiểu rõ tình hình chất lượng đô ̣i ngũ giáo viên như : điểm ma ̣nh, điểm yếu , tâm tư nguyê ̣n vo ̣ng, hoàn cảnh riêng , sức khỏe để phân công cho phù hợp Có như vậy mới khích lê ̣, đô ̣ng viên giáo viên phát huy tốt khả năng và tinh thần trách nhiê ̣m trong công viê ̣c được giao

- Ngược la ̣i, nếu sự phân công giáo viên giảng da ̣y mang tính áp đă ̣t cá nhân , cảm tính sẽ gây ức chế làm giáo viên chán nản , không hứng thú và điều này rất có hại trong công việc

- Ngoài ra, trong quá trình phân công cần phải xem xét quyền lợi ho ̣c tâ ̣p của học sinh, khối lươ ̣ng công viê ̣c , tính chất công việc để giao ch o giáo viên nào cho

hơ ̣p lý để có thể phát huy tốt nhất khả năng của từng giáo viên

- Như vậy chất lươ ̣ng da ̣y ho ̣c không chỉ phu ̣ thuô ̣c vào năng lực của giáo viên, cơ sở vâ ̣t chất mà còn phụ thuộc rất nhiều vào sự phân c ông giảng da ̣y và bố trí công việc cho giáo viên của người quản lý

- Trong quá trình phân công giảng dạy phải đảm bảo tính kế thừa và ổn định dài hơi, có sự kèm cặp giúp đỡ giữa các thành viên trong nhóm tổ chuyên môn

a Quản lý việc chuẩn bị bài lên lớp

- Việc soa ̣n bài và chuẩn bi ̣ bài chu đáo , cẩn thâ ̣n, dự đoán được những tình huống xảy ra trong từng tiết ho ̣c để có những phương pháp giảng da ̣y phù hợp với đối tươ ̣ng ho ̣c sinh là công viê ̣c hết sức quan tro ̣ng , đem la ̣i thành công cho tiết ho ̣c , đòi hỏi người giáo viên phải nâng cao ý thức trách nhiê ̣m , nâng cao nhâ ̣n thức về đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c, luôn tự bồi dưỡng chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp,

- Yêu cầu tổ, nhóm chuyên môn nghiên cứu kỹ nội dung chương trình, trao đổi, bàn bạc để đi đến thống nhất mục đích yêu cầu, nô ̣i dung, phương pháp, phương tiê ̣n, hình thức tổ chức trong từng tiết ho ̣c cho phù hợp với đối tượng ho ̣c sinh

29

- Cùng với tổ chuyên môn kiểm tra định kỳ , đột xuất hồ sơ giảng dạy , giáo

án bài soạn của giáo viên Yêu cầu tổ chuyên môn xây dựng kế hoa ̣ch tự kiểm tra thường xuyên, tránh hiện tượng đối phó, hình thức

- Thông qua việc dự giờ, để đánh giá việc chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên

- Tổ chứ c nhâ ̣n xét , đánh giá rút kinh nghiê ̣m trong tổ , nhóm chuyên môn để cải tiến việc soạn bài theo hướng đổi mới phát huy được tính tích cực , chủ động, sáng tạo, gây hứng thú, cho ho ̣c sinh

b Quản lý việc thực hiện nền nếp dạy học

- Hoạt động dạy học ở nhà trường phổ thông hiện nay được thực hiện chủ yếu bằng hình thức lên l ớp, mỗi giờ da ̣y là cơ sở ta ̣o nên chất lượng da ̣y ho ̣c Vì

vâ ̣y, việc thực hiện nề nếp ra vào lớp , tổ chức, hướng dẫn quản lý học sinh đối với giáo viên đứng lớp hết sức quan trọng Mỗi giờ dạy phải thực hiện được mục tiêu bài giảng đề ra, gây được hứng thú cho học sinh học tập , phát huy tính sáng tạo , giờ học có chất lượng hiệu quả Đối với người quản lý phải xây dựng tiêu chí giờ lên lớp có chất lượng, xây dựng thời khóa biểu mô ̣t cách khoa ho ̣c hợp lý để người dạy

và người học tạo ra tâm lý thoải mái truyền đạt và tiếp thu kiến thức

- Hiệu trưởng phải thường xuyên kiểm tra giờ da ̣y trên lớp của giáo viên thông qua dự giờ có báo trước và không báo trước, trao đổi với giáo viên về kết quả học tập của học sinh, chất lượng toàn diện của lớp

- Thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên còn thể hiện nghiêm túc qui trình các bước lên lớp, tác phong của thày cô giáo, phương pháp truyền đạt, tinh thần thái

độ, ý thức chấp hành nề nếp kỷ cương, đạo đức nghề nghiệp trong cả chính khóa, phụ đạo, dạy thêm học thêm, hướng nghiệp dạy nghề, ngoại khóa

c Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

- Phương pháp da ̣y ho ̣c có thể hiểu là mô ̣t hê ̣ thống tác đô ̣ng liên tu ̣c của giáo viên nhằm tổ chức hoa ̣t đô ̣ng nhâ ̣n thức của ho ̣c sinh, để học sinh lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đã định

- Quản lý phương pháp dạy học trong nhà trường là quản lý việc thực hiện phương pháp da ̣y ho ̣c của giáo viên sao cho phù hợp với nô ̣i dung, chương trình và đă ̣c trưng từng bô ̣ môn đồng thời phù hợp với sự phát triển của xã hô ̣i

30

- Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay theo hướng phát h uy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo , khả năng tự nghiên cứu, vâ ̣n du ̣ng kiến thức đã ho ̣c vào thực tiễn

- Đổi mới phương pháp dạy học là một nội dung quan trọng trong việc đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay Ngườ i Hiê ̣u trưởng cần quan tâm chỉ đa ̣o hoa ̣t đô ̣ng đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c thông qua :

- Cập nhâ ̣t, bồi dưỡng cho giáo viên thấy được vai trò của tính cầ n thiết phải đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay

- Lập kế hoa ̣ch cu ̣ thể, chi tiết của đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c đối với từng bô ̣ môn ngay từ đầu năm ho ̣c phù hợp với đă ̣c thù riêng của nhà trường Chuẩn bị đầy đủ các điều kiê ̣n để triển khai kế hoa ̣ch : Đội ngũ giáo viên , cơ sở vâ ̣t chất , trang thiết bi ̣

- Tổ chứ c hoa ̣t đô ̣ng nghiên cứu ho ̣c tâ ̣p , ứng dụng lý luận , học hỏi về phương pháp qua ho ̣c tâ ̣p chuyên đề, tổ chức hô ̣i thảo, trao đổi kinh nghiê ̣m

- Quy định thực hiê ̣n các qui chế , đảm bảo chất lượng sinh hoa ̣t tổ chuyên môn, trao đổi soạn giáo án, những vấn đề khó trong chương trình, tổ chức dự giờ rút kinh nghiê ̣m các tiết ho ̣c

- Tổ chứ c th am quan, trao đổi, học tập kinh nghiệm những đơn vị thực hiện tốt đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c có hiê ̣u quả Nêu cao tinh thần tự ho ̣c , tự bồi dưỡng chuyên môn nhằm nâng cao trình đô ̣ cho đô ̣i ngũ giáo viên , nắm vững chương trình, sách giáo khoa mới và những điểm mới về kiến thức cần truyền tải cho ho ̣c sinh

1.3.3.5 Quản lý hoạt động học của học sinh

- Căn cứ vào tình hình ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh , nhà trường cu ̣ thể hóa thành nô ̣i qui để ho ̣c sinh rè n luyê ̣n Xây dựng và chỉ đa ̣o nề nếp ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh , tinh thần động cơ học tập, ý thức chuyên cần, chuẩn bị đầy đủ sách giáo khoa vở ghi, đồ dùng học tập, chấp hành nội qui cam kết

- Giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh tự học, tự nghiên cứu, học tập ở nhà, chuẩn bi ̣ bài tập và học bài trước khi đến lớp , thăm dò ý kiến của học sinh về

- Các tổ chức đoàn thể trong nhà trường , cần phát đô ̣ng các phong trào thi đua ho ̣c tốt , tháng học tốt , tuần ho ̣c tốt để ta ̣o phong trào thi đua sôi nổi giữa các học sinh với nhau và giữa các tập thể lớp Tổng kết khen thưởng ki ̣p thời

1.3.3.6 Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh

- Thông qua việc kiểm tra đánh giá kết quả ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh, cán bộ quản lý làm căn cứ để đánh giá kết quả giảng da ̣y của giáo viên và trên cơ sở đó để điều chỉnh quá trình tổ chức dạy học ngày càng hiệu quả hơn Qua việc quản lý kết quả học tập biết được tinh thần thái độ, ý thức chuyên cần, năng lực trình độ, của học sinh từ đó điều chỉnh cách dạy của thày, cách học của trò

Để quản lý tốt nô ̣i dung này, Hiê ̣u trưởng cần phải làm những viê ̣c sau:

- Lập kế hoa ̣ch và sắp xếp kiểm tra trong từng tháng cho phù hợp trên cơ sở đề xuất của tổ, nhóm chuyên môn, công bố công khai để giáo viên đảm bảo thực hiện đúng tiến độ chương trình, tổ chức kiểm tra chung thường xuyên là hiệu quả nhất

- Lập kế hoa ̣ch kiểm tra giữa kỳ , cuối kỳ, cuối năm ho ̣c cho các khối lớp , có mục tiêu, hình thức kiểm tra, nội dung kiểm tra, biểu điểm đáp án, và phải có người phản biện để tránh sai sót trong khi ra đề, đảm bảo an toàn tuyệt đối nghiêm túc khi

ra đề, in sao, coi, chấm, người chịu trách nhiệm chính là hiệu phó chuyên môn và giáo viên trực tiếp ra đề

- Yêu cầu giáo viên chấm chính xác công bằn g, trả bài, chữa bài đúng thời gian qui đi ̣nh Sau mỗi lần kiểm tra chung cần tổng hợp phân tích kết quả của từng khối, lớp, tỷ lệ giữa khối lớp, kịp thời rút kinh nghiệm những giáo viên đạt tỷ lệ thấp, qua đó đánh giá kết quả dạy của thày và học của trò

32

- Yêu cầu giáo viên thực hiê ̣n tốt trong viê ̣c đổi mới kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức kỹ năng và được chia ra làm các cấp đô ̣: biết - hiểu - vâ ̣n du ̣ng Cần kết hơ ̣p hài hòa trong viê ̣c ra đề thi, kiểm tra theo hình thức tự luận và trắc nghiệm

- Thiết bị da ̣y ho ̣c là điều kiê ̣n quan tro ̣ng không thể thiếu trong quá trình da ̣y học, đặc biệt việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các nhà trường hiện nay Hiê ̣u trưởng là người chi ̣u trách nhiê ̣mquản lý toàn diê ̣n về cơ sở vâ ̣t chất và thiết bi ̣ phục vụ cho dạy học thể hiện : có trách nhiệm bảo quản , sử du ̣ng và phát huy hiê ̣u quả của cơ sở vật chất và thiết bi ̣

Quản lý cơ sở vâ ̣t chất và thiết bi ̣ cần chú ý các vấn đề sau :

- Có cán bộ chuyên trá ch về quản lý trang thiết bị , phương tiê ̣n da ̣y ho ̣c Có đủ hồ sơ và sổ sách quản lý : Sổ tài sản gốc , sổ xuất nhâ ̣p , sổ theo dõi sử du ̣ng, sổ theo dõi viê ̣c bảo dưỡng, sửa chữa

- Thực hiê ̣n chế đô ̣ kiểm tra , kiểm kê đi ̣nh kỳ và đô ̣t xuất , đă ̣c biê ̣t khi có thay đổi tổ chức , biến đô ̣ng do chủ quan , khách quan Hàng năm có kế hoạch xây dựng, cải tạo, sửa chữa, mua sắm bằng nhiều nguồn kinh phí

- Tăng cườ ng quản lý cá c nguồn lực cơ sở vâ ̣t chất , thiết bi ̣ của nhà trường nhằm thực hiê ̣n tốt đổi mới chương trình , coi thiết bi ̣ không phải chỉ là phương tiê ̣n minh ho ̣a , cho bài giảng của giáo viên mà chính là nguồn tri thức , phương tiện truyền tải thông tin, phương tiê ̣n tư duy, nghiên cứu ho ̣c tâ ̣p, tiếp câ ̣n tự nhiên và xã

hô ̣i của ho ̣c sinh Khuyến khích giáo viên tăng cường sử du ̣ng thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c và tự làm thiết bị dạy học

1.4 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPTtheo yêu cầu đổi mới

1.4.1 Mô ̣t số điều cần quan tâm về đổi mới giáo dục phổ thông

Từ năm ho ̣c 2006-2007, bâ ̣c trung ho ̣c phổ thông đang đổi mới toàn d iê ̣n từ mục tiêu đến nội dung , phương pháp, tổ chức giáo du ̣c theo tinh thần Nghi ̣ quyết số 40/2000/QH10 ngày 12/9/2000 của Quốc hội về "Đổi mới chươ ng trình giáo du ̣c phổ thông" nhằm làm cho giáo du ̣c phu ̣c vu ̣ đắc lực công cuô ̣c phát triển kinh tế - xã

hô ̣i đáp ứng được yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa đát nước

33

Đứng trước thực trạng đó, viê ̣c đổi mới công tác quản lý trường trung ho ̣c trong đó có trường THPT là đòi hỏi tất yếu, khách quan Sự đổi mới công tác quản lý được hiểu là sự đổi mới toàn diê ̣n: Từ nhâ ̣n thức đến hành đô ̣ng, có thể xem đây là điều kiện tiên quyết của viê ̣c đổi mới toàn bô ̣ hoa ̣t đô ̣ng giáo du ̣c trong trường THPT

Mục tiêu của việc đổi mới chương trình lần này được nghi ̣ quyết số 40 của Quốc hô ̣i chỉ ra là : " Xây dựng nô ̣i dung chương trình , phương pháp giáo du ̣c , sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ , đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn lực phu ̣c vu ̣ công nghiê ̣p hóa , hiê ̣n đa ̣i hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam , tiếp câ ̣n trình đô ̣ giáo du ̣c phổ thông ở các nước phát triể n trong khu vực và thế giới " Trên mô ̣t nền giáo du ̣c phổ thông cơ bản, toàn diện, chương trình THPT mới nhấn ma ̣nh tâ ̣p trung vào viê ̣c củng cố và phát triển bốn năng lực chủ yếu của học sinh đã được hình thành ở

THPT đáp ứng yêu cầu giáo du ̣c và phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ công nghiê ̣p hóa, hiê ̣n đa ̣i hóa, phù hợp với xu thế giáo dục thời đại, đó là: Năng lực hành

đô ̣ng; Năng lực sáng ta ̣o; Năng lực hợp tác; Năng lực tự khẳng đi ̣nh bản thân

Chương trình ho ̣c đã quan tâm đến viê ̣c đáp ứng sự phân hóa về năng lực , sở trường, nguyê ̣n vo ̣ng ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh , đã kết hợp với các chủ đề tự cho ̣n Điều này nhằm tạo ra nhiều cơ hội học tập mới cho học sinh , tăng sự hấp dẫn của ho ̣c tâ ̣p, đồng thời nảy sinh những vấn đề mới đa da ̣ng hơn , khó khăn phức tạp trong việc quản lý, tổ chức thực hiê ̣n chương trình

1.4.2 Quản lý hoạt động dạy học theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

Từ năm ho ̣c 2006-2007, cấp T HPT bước vào công cuô ̣c đổi mới chương trình và nội dung sách giáo khoa Có thể nói , đây là mô ̣t nhiê ̣m vu ̣ nă ̣ng nề , khó khăn, phức ta ̣p đòi hỏi phải có sự đồng tâm nhất trí của các lực lượng tham gia

Để thực hiê ̣n tốt đượ c điều này đòi hỏi trong HĐDH , đối với giáo viên cần chú ý đến một số vấn đề sau:

- Giáo viên phải nắm được cấu trúc , nội dung , chương trình của từng môn học cấp học , nhâ ̣n biết được những điểm mới , những vấn đề khó trong sá ch giáo khoa về kiến thức mới, chương trình giảm tải hiện nay

34

- Giáo viên phải nắm được yêu cầu bắt buộc hiện nay về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy được tính tích cực , tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh ; phù hợp với đặc điểm của môn học , đối tươ ̣ng ho ̣c sinh ; bồi dưỡng cho ho ̣c sinh phương pháp tự ho ̣c, khả năng hợp tác và tự tin; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn ; tác động đến tình cảm , đem la ̣i niềm vui , hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh Đổi mới phương pháp dạy học phải gắn liền với viê ̣c sử du ̣ng phương tiê ̣n da ̣y ho ̣c Đổi mới không có nghĩa là xóa bỏ hoàn toàn các phương pháp truyền thống mà phải biết vận dung hiệu quả các phương pháp, không có một phương pháp nào vạn năng

- Từ đó xây dựng kế hoa ̣ch các bài da ̣y trên quan điểm đổi mới , hoạt động của cả thầy và trò phải rõ ràng trong quá trình dạy học , áp dụng kỹ thuật đa phương tiê ̣n trong soa ̣n giá o án Giáo viên cần xác định rõ mục đích yêu cầu của môn học , xác định rõ mục tiêu của từng bài học , xác định rõ nội dung tài liệu Chuẩn bi ̣ các phương tiê ̣n trực quan để dùng đúng lúc , hiê ̣u quả nhất Chuẩn bi ̣ tốt phầ n hướng dẫn ho ̣c sinh cách ho ̣c để ho ̣c sinh tự ho ̣c, tự làm bài tâ ̣p ở nhà

- Đổi mới cách đánh giá nhằm đánh giá toàn diện cả quá trình học tập và rèn luyê ̣n của ho ̣c sinh ; tăng cường phương pháp đánh giá kết hợp giữa đi ̣nh lượng và

đi ̣nh tính; đảm bảo tính chính xác, khách quan, công bằng trong đánh giá

Quản lý đổi mớ i chương trình THPT , trọng tâm hàng đầu là đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng:

- Chuyển từ da ̣y ho ̣c truyền thu ̣ m ột chiều, học tập thụ động , chủ yếu là ghi nhớ kiến thức để đối phó với thi cử sang tổ chức cho ho ̣c sinh ho ̣c tâ ̣p trong hoa ̣t

đô ̣ng và bằng các hoa ̣t đô ̣ng tích cực , chủ động sáng tạo, chú trọng hình thành năng lực tự ho ̣c

- Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học : Đa dạng hóa các hoa ̣t đô ̣ng ho ̣c của học sinh, làm cho học sinh thật sự hứng thú trong học tập , học sinh được nghĩ nhiều hơn, hành động nhiều hơn, hơ ̣p tác với nhau trong ho ̣c tâ ̣p nhiều hơn, được bày tỏ ý kiến của mình nhiều hơn

Để thực hiê ̣n tốt nhiê ̣m vu ̣ này, ngườ i Hiê ̣u trưởng cần chú ý những công tác sau:

- Phải nắm vững về sự cần thiết của việc đổi mới nội dung chương trình giáo

35

dục phổ t hông theo hướng hiện đại hóa , xã hội hóa và hội nhập quốc tế Quan tâm đến công tác bồi dưỡng chuyên môn , làm cho giáo viên hiểu được các văn bản hướng dẫn về thực hiê ̣n đổi mới chương trình , nô ̣i dung giáo du ̣c phổ thông là điều kiện bắt buộc trong xu thế đổi mới và hội nhập

- Phối hợp với các tổ chức trong và ngoài nhà trường để làm tốt công tác tuyên truyền, thuyết phu ̣c giúp giáo viên và phu ̣ huynh ho ̣c sinh hiểu rõ sự cần thiết của công cuô ̣c đổi mới giáo dục phổ thông Tổ chức hoa ̣t đô ̣ng nghiên cứu, học tập, ứng dụng những lý luận, học hỏi về phương pháp dạy học mới thông qua học tập chuyên

đề, tổ chức hô ̣i thảo, trao đổi kinh nghiê ̣m, tổ chức nghiên cứu sách báo ta ̣p chí

- Qui định và quản lý nề nếp , chất lượng các hoa ̣t đô ̣ng của tổ , nhóm chuyên môn, chú trọng đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động sinh hoạt nhóm chuyên

môn: thiết kế bài soa ̣n, tìm hiểu các vấn đề khó trong sách giáo khoa , tổ chức dự giờ rút kinh nghiệm , tăng cường mối quan hê ̣ tương tác các hoa ̣t đô ̣ng của ho ̣c sinh và giáo viên

- Tổ chứ c tham quan , trao đổi ho ̣c tâ ̣p kinh nghiê ̣m với các trường trong và ngoài tỉnh Đổi mới công tác kiểm tra đánh gi á, phản ánh thực chất kết quả học tập của học sinh Quản lý và sử dụng tốt các nguồn lực vâ ̣t chất của nhà trường , các phương tiê ̣n, trang thiết bi ̣ phu ̣c vu ̣ da ̣y ho ̣c , thực hiê ̣n có hiê ̣u quả mu ̣c tiêu đổi mới chương trình giáo du ̣c phổ thông

Tóm lại , để quản lý HĐDH trong nhà trường THPT hiện nay đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục , người Hiê ̣u trưởng cần tâ ̣p trung vào : nâng cao nhâ ̣n thức về bản chất của HĐDH , đổi mới quản lý HĐDH , lãnh đạo để luôn có "sự thay đổi" phát triển bền vững và "quản lý sự thay đổi"

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý HĐDH ở trườngTHPT

1.5.1 Đặc điểm quản lý HĐDH ở trường THPT

1 Trườ ng THPT là mô ̣t trong số trung tâm văn hóa khoa ho ̣c trên đi ̣a bàn huyê ̣n, thị Là một tổ chức xã hội có vị trí độc lập tương đối , không bi ̣ ảnh hưởng chi phối bởi các các tổ chức xã hô ̣i ở đi ̣a phương mà còn có vai trò tác động tích cực đến sự phát triển văn hóa , KHKT của đi ̣a phương Chú ý đến đặc điểm này có thể giúp xây dựng được vị thế của nhà trường , tận du ̣ng cao nhất nguồn lực ở đi ̣a

36

phương Mă ̣t khác , nếu không mở rô ̣ng cánh cửa nhà trường thì không tranh thủ được sự ủng hộ của các lực lượng xã hội về cơ sở vật chất cũng như hỗ trợ công tác giáo dục

2 Lao động sư pha ̣m của giáo viên là lao động đặc biệt , đồng thờ i tính chuyên môn hóa cao nhất trong hê ̣ thống giáo du ̣c phổ thông nên thành quả đóng góp của từng người dễ bị hòa tan trong nhiệm vụ chung của tâ ̣p thể Do vâ ̣y trong quản lý nhà trường phải hết sức coi trọng việc bồi dưỡng tinh thần tự giác , xây dựng động lực làm việc cho đội ngũ giáo viên, tạo điều kiện cho họ khảng định mình trước tập thể Lao động của đội ngũ nhà giáo đòi hỏi có tinh thần trách nhiệm cao ,

có năng lực chuyên môn, có phẩm chất đạo đức trong sáng, giàu lòng nhân ái vị tha, mỗi thày cô giáo phải là một tấm gương sáng cho học sinh noi theo Sự đồng thuâ ̣n của tập thể giáo viên đối với lãnh đạo n hà trường ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng

và hiệu quả công việc Thế nên phong cách quản lý quyền hành, áp đặt là không phù

hơ ̣p; quản lý bằng phương pháp tâm lý - xã hội, đô ̣ng viên - kích thích cần được đặc biê ̣t chú ý trong quản lý trường THPT

3 Trong nhà trường , chất lươ ̣ng sản phẩm lao đô ̣ng của nhà giáo là sự phát triển nhân cách toàn diện của học sinh, không chỉ là kiến thức kỹ năng đơn thuần

mà còn là hành vi thái độ, kỹ năng sống của mỗi người học sinh Một đặc điểm sản phẩm của nhà trường là học sinh biết đánh giá lại người đào tạo ra họ, người thày bao giờ cũng là tấm gương phản chiếu cho người học Do đó tính gương mẫu trong lao động sư phạm của người thày hết sức quan trọng Quản lý đội ngũ giáo viên không chỉ đơn thuần là quản lý chuyên môn, mà phải hết sức coi trọng công tác quản lý giáo dục đội ngũ về phẩm chất đạo đức nhà giáo, bản lĩnh chính trị, lối sống

để trở thành tấm gương sáng cho học sinh noi theo

4 Học sinh THPT ở lứa tuổi chuẩn bị vào đời và là đối tượng quản lý hết sức phức tạp do tâm lý chưa ổn định, hiếu động, thích sáng tạo, khám phá khảng định mình Do đó nhà trường không chỉ dạy chữ mà còn dạy người, dạy nghề, quản lý hoạt động dạy học còn mang một ý nghĩa rộng hơn hướng các em đến sự chân , thiện, mỹ, đến sự phát triển toàn diện Đưa các em là chủ thể của quá trình tự giáo

37

dục, tự quản lý viê ̣c ho ̣c tập thì mới hiệu quả Đó là sự phối hợp đồng bộ của các lực lượng giáo dục ở nhà trường phổ thông

1.5.2 Đội ngũ giáo viên

Trình độ chuyên môn của giáo viên là một trong những yếu tố quan trọng chi phối kết quả quản lý HĐDH , đào ta ̣o và nâng cao năng lực cho đô ̣i ngũ giáo viên là khâu đô ̣t phá có ý nghĩa quyết đi ̣nh, góp phần triển khai thắng lợi chiến lược phát triển giáo dục, phát triển đội ngũ vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển nhà trường Phát triển đội ngũ giáo viên phải được xem là nhiệm vụ của mọi CBQL, giáo viên và nhân viên nhà trường chứ không phải chỉ có trách nhiệm của hiệu trưởng

Đội ngũ giáo viên phải đảm bảo về số lượng , đồng bô ̣ về cơ cấu , trình độ chuyên môn vững vàng , nghiê ̣p vu ̣ sư pha ̣m giỏi , có lòng yêu nghề , nắm vững mu ̣c tiêu giáo du ̣c , chương trình , nô ̣i dung s ách giáo khoa , thực hiê ̣n đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lươ ̣ng da ̣y ho ̣c , đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo du ̣c phổ thông

1.5.3 Điều kiê ̣n cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ dạy học

Cơ sở vâ ̣t chất , trang thiết bị dạy học thuộc hệ thống phương tiện của quá trình dạy học , là cơ sở thực hiện các mục tiêu dạy học và mục tiêu quản lý Muốn thực hiện đổi mới phương pháp thì không thể thiếu trang thiết bị thí nghiệm, đặc biệt việc ứng dụng CNTT trong quản lý và giảng dạy Trong các nhà trường hiện nay trang thiết bị tương đối phong phú nhưng có một thực tế là việc sử dụng và bảo quản chưa được tốt Điều đó đặt ra trách nhiệm công tác quản lý thiết bị thế nào để

có hiệu quả phục vụ tốt nhất công tác giảng dạy

Tổ chứ c khai thác sử du ̣ng thiết bi ̣ phu ̣c vu ̣ da ̣y ho ̣c có hiê ̣u quả : chuẩn bi ̣ tốt các kho chứa , tủ và giá đựng thiết bị , phòng học, phòng thí nghiệm , phòng học bộ môn Tập huấn cho giáo viên biết sử du ̣ng các trang thiết bị

Nhà trường cần rà soát , thống kê toàn bô ̣ thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c hiê ̣n có ; dành kinh phí để đầu tư , mua sắm , sửa chữa trang thiết bi ̣ để đáp ứng đầy đủ các điều kiện phục vụ cho giảng dạy để đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo du ̣c trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay

1.5.4 Chất lươ ̣ng và số lượng thí sinh dự tuyển vào trường

1.5.5 Điều kiê ̣n kinh tế- văn hóa xã hội ở đi ̣a phương

Kinh tế- văn hóa xã hô ̣i của đi ̣a phương ảnh hưởng rất nhiều đến giáo du ̣c và hoạt động dạy học của nhà trường Hiê ̣u trưởng cần nắm được chủ trương đường lối của Đảng, chính sách địa phương, khai thác được thế ma ̣nh và ha ̣n chế khó khăn của

đi ̣a phương vào hoa ̣t đô ̣ng của nhà trường , tranh thủ sự ủng hô ̣ của chính quyền đi ̣a phương và các cơ quan đóng trên đi ̣a bàn khu vực trường tuyển sinh cũng như nhân dân đi ̣a phương Một yếu tố xã hội rất quan trọng ảnh hưởng đến nhà trường đó là truyền thống văn hóa, tôn giáo của địa phương, trên cơ sở này để có chiến lược phát triển cho nhà trường

1.5.6 Các hoạt động xã hội hóa giáo dục

Xã hội hóa giáo dục là hình thành một xã hội học tập, làm cho mọi người có ý thức quan tâm đến giáo du ̣c Giáo dục chỉ phát triển thật sự , khi xã hô ̣i hóa giáo du ̣c phát triển đúng hướng và cần thiết Do đó các nhà trường cần phải làm tốt công tác xã

hô ̣i hóa giáo du ̣c để huy đô ̣ng mo ̣i nguồn lực cho công tác giáo du ̣c, tác động tích cực đến việc nâng cao chất lượng toàn diện, đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo du ̣c hiê ̣n nay Phải làm tốt công tác tuyên truyền giáo dục làm cho mọi lực lượng xã hội hiểu

rõ vai trò trách nhiệm, nghĩa vụ của mình đối với sự nhiệp giáo dục-đào tạo, từ cấp

ủy, chính quyền, đoàn thể, các doanh nghiệp, các gia đình dòng họ chứ không thể hiểu đơn thuần chỉ là trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo và các cán bộ quản lý

39

Kết luận chương 1

Quản lý HĐDH trường THPT là một hoạt động trọng tâm then chốt trong công tác quản lý nhà trường nói chung Muốn một nhà trường phát triển có thương hiệu chỉ có con đường là nâng cao chất lượng dạy học, thầy dạy tốt trò học tốt Để đạt được điều đó cần nhiều điều kiện và yếu tố trong đó đội ngũ giáo viên có trình

độ và năng lực chuyên môn, có phẩm chất đạo đức nhà giáo là quyết định, đồng thời đội ngũ quản lý từ Hiệu trưởng đến tổ trưởng chuyên môn phải có trình độ khoa học quản lý mang tính chuyên nghiệp cao Quản lý HĐDH trong nhà trường THPT có nhiều nội dung: Mục tiêu, nội dung, chương trình, đổi mới phương pháp dạy của thày-học của trò, kiểm tra đánh giá, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ đội ngũ giáo viên, quản lý học tập của học sinh, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thiết

bị, huy động các nguồn lực Nói là quản lý dạy học nhưng để có được kết quả cao phải là sự vận hành của cả một hệ thống quản lý có tác động thúc đẩy nhau Điều đó đòi hỏi người hiệu trưởng phải hết sức năng động, sáng tạo dám nghĩ dám làm mới đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

40

Chương 2

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG NGUYỄN TRÃI TỈNH THÁI BÌNH

2.1 Vài nét về kinh tế - xã hội, giáo dục huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình

2.1.1 Một số nét về kinh tế - xã hội tỉnh Thái Bình

c é

Thái Bình là tỉnh thuần nông, GDP bình quân đầu người thấp 500 USD (năm

2009, nguồn UNDP), đứng thứ 38/64 tỉnh, thành Trong những năm gần đây, với chủ trương chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế, công nghiệp và dịch vụ đã có những bước phát triển đáng kể, kinh tế của tỉnh hàng năm tăng trưởng khá hơn Tốc

độ tăng trưởng GDP của tỉnh năm 2010 hơn 15%, vượt kế hoạch đề ra Tuy nhiên,

tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ còn thấp, do đó thu nhập, đời sống của nhân dân Thái Bình còn thấp so với các tỉnh đồng bằng sông Hồng và vùng Trung du Bắc bộ