Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh thanh hoá bluận văn ths kinh tế 5 02 01 pdf

đoạn thứ hai là giai đoạn công nghiệp hoá, giai đoạn này được thực hiện tăng tốc các yếu tố về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm tỷ trọng nông nghiệp trong tổng GDP, duy trì tốc độ tăng t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN ANH TÀI

HÀ NỘI - 2004

QUY ƯỚC VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đề ra mục tiêu: phấn đấu đến năm 2020 về cơ bản nước ta trở thành một nước công nghiệp Vì vậy, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng là nhiệm vụ trọng yếu trong giai đoạn hiện nay Kinh tế nông nghiệp, nông thôn là trọng yếu chiến lược của nền kinh tế nước ta bởi hiện nay hơn 70% nguồn lực lao động, hơn 80% dân số đang sinh sống, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên ở lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn Cũng chính nơi đây là điều kiện để phát triển, là nội lực to lớn của nước ta để chúng ta phát huy lợi thế so sánh của mình với các nước trong khu vực và trên thế giới

Những thành tựu trong những năm đổi mới vừa qua đã tạo đà phát triển

to lớn cho kinh tế nước ta trong đó có sự đóng góp không nhỏ của kinh tế nông nghiệp, nông thôn

Thanh Hoá là một tỉnh nằm ở phía Bắc miền Trung, có nhiều ưu thế về nguồn tài nguyên đất đai, nguồn nước, nguồn lao động có lợi cho phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá

có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thực

tế trong những năm gần đây nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá đã có những bước tiến quan trọng đang theo hướng quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn Nhưng ở Thanh Hoá hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn cần phải được làm rõ

Xuất phát từ những yêu cầu đó đặt ra, bản thân đã lựa chọn vấn đề:

"Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá" làm đề tài luận văn thạc sỹ kinh tế, chuyên nghành kinh tế chính trị

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là vấn đề quan trọng, đặc biệt là đối với những nước có nền kinh tế kém phát triển và đặc trưng là nông nghiệp muốn tiến lên văn minh hiện đại, cho nên đã có nhiều công trình khoa họch nghiên cứu về công nghiệp hoá, hiện đại hoá dưới nhiều góc độ khác nhau như:

- Nông nghiệp Việt Nam từ cội nguồn đến đổi mới của Huy Đáp - Nguyễn Điền, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993

- Thực trạng của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của Lê Mạnh Hùng - Nguyễn Sinh Cúc - Hoàng Vĩnh Lê, NXB Thống kê, Hà Nội 1998

- Công nghiệp hoá nông nghiệp và nông thôn các nước Châu Á - Việt Nam của Nguyễn Điền, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997

- Nông nghiệp và nông thôn Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Đặng Thọ Xương và cộng sự, NXB Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 1996

Những tác phẩm nói trên đều khẳng định vai trò to lớn của nông nghiệp, nông thôn trong nền kinh tế quốc dân và sự cần thiết khách quan phải tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Tuy vậy, mỗi tác giả có cách tiếp cận và luận giải về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn có sự khác nhau Tuy nhiên, việc nghiên cứu và hệ thống hoá về lý luận và thực tiễn vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp , nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá thì chưa có công trình nào đề cập đến một cách có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

+ Mục đích:

Vận dụng nghị quyết TW5 của Đảng ta về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, luận văn đi tìm hiểu quá trình công nghiệp hoá, hiện đại

hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá Từ đó đưa ra một số định hướng

và giải pháp cơ bản để thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá

+ Nhiệm vụ của luận văn:

- Hệ thống hoá quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt nam về công nghiệp hoá, hiện đại hoá và kinh nghiệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn của một số nước Châu Á

- Vận dụng cơ sở lý luận để nghiên cứu thực tiễn công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá

- Tìm ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá Từ đó đưa ra giải pháp thích hợp

để thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở Thanh Hoá

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Ngoài ra luận văn một số phương pháp cụ thể như điều tra khảo sát, phương pháp so sánh - đối chiếu, phương pháp quy nạp

Nguồn tài liệu chính:

- Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lênin

- Tác phẩm, bài báo của các nhà khoa học

- Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam

- Nghị quyết Tỉnh Đảng bộ Thanh Hoá

- Niên giám thống kê tỉnh Thanh Hoá

- Báo cáo của Sở Công nghiệp, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hoá

6 Đóng góp mới và ý nghĩa của luận văn

Luận văn dự kiến có những dự kiến đóng góp sau:

- Làm rõ thêm tính tất yếu khách quan của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá nói riêng

- Thông qua việc tìm hiểu quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá đưa ra những đánh giá có căn cứ lý luận phù hợp với thực tiễn ở Thanh Hoá

- Đưa ra một số đề xuất có tính chất khuyến nghị và những giải pháp cơ bản nhằm thúc đấy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá trong thời gian tới

Kết quả của luận văn có ý nghĩa

- Đóng góp thêm luận chứng khoa học cho việc hoàn thiện chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn ở Thanh Hoá

- Có tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy những vấn đề liên quan ở các trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chương, 7 tiết

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về công nghiệp hoá, hiện đại hoá

nông nghiệp nông thôn

Chương 2: Thực trạng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp

nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá

Chương 3: Phương hướng và những giải pháp cơ bản để đẩy mạnh quá

trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Thanh Hoá

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP HOÁ,

HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quy luật tất yếu của mỗi quốc gia đi lên văn minh hiện đại Là quy luật phổ biến cho mọi quốc gia muốn phát triển trong giai đoạn hiện nay Nhưng xuất phát từ đặc điểm kinh tế, chế độ xã hội của mỗi quốc gia có sự khác nhau, sự tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ trong mỗi giai đoạn lịch sử cũng có những đặc trưng, đặc điểm khác nhau, do đó ở mỗi thời kỳ thì mục tiêu con đường công nghiệp hoá có sự khác nhau và trọng tâm của công nghiệp hoá cũng được xác định khác nhau

Trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đảng khẳng định: "Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam"; nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội Xuất phát từ đặc điểm của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã và đang diễn ra trên thế giới, đặc biệt là từ tình hình thực tiễn của đất nước Đảng ta đã xác định Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn là nhiệm vụ trọng tâm

1.1 Những vấn đề lý luận chung về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

1.1.1 Những khái niệm cơ bản

Trong lịch sử đã diễn ra các loại công nghiệp hoá khác nhau như: công nghiệp hoá Tư bản chủ nghĩa và công nghiệp hoá Xã hội chủ nghĩa; các loại công nghiệp hoá này nếu xét về mặt lực lượng sản xuất thì chúng giống nhau song nếu xét về mục đích và phương thức tiến hành thì chúng lại khác nhau

Công nghiệp hoá diễn ra ở mỗi nước khác nhau vào những thời điểm lịch sử khác nhau trong những điều kiện kinh tế xã hội khác nhau dẫn đến nội dung khái niệm công nghiệp hoá cũng có sự khác nhau

Công nghiệp hoá ở Liên Xô trước đây diễn ra trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt Là nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, Liên Xô tiến hành công nghiệp hoá trong vòng vây của CNTB, trong điều kiện chủ nghĩa tư bản

có nền công nghiệp hùng mạnh và luôn luôn mưu toan tiêu diệt CNXH bằng quân sự Theo các tài liệu của Liên Xô, họ cho rằng: công nghiệp hoá là một quá trình xây dựng nền đại công nghiệp cơ khí mà trong đó phát triển ngành công nghiệp nặng là trung tâm với mục đích là chế tạo ra nhiều máy móc Quan niệm này của Liên Xô có thể coi là hợp lý trong điều kiện lúc đó để đuổi kịp các nước công nghiệp hoá trước Liên Xô và đáp ứng yêu cầu phát triển quốc phòng

để bảo vệ và phòng thủ đất nước trong thế bao vây và âm mưu tiêu diệt bằng quân sự của chủ nghĩa tư bản Nhưng nếu mang nó áp dụng cho giai đoạn hiện nay và cho mọi quốc gia sẽ không phù hợp

Nước Anh là nước đầu tiên công nghiệp hoá vào năm 1770 và kết thúc vào năm 1857, nội dung chủ yếu là cơ giới hoá các quá trình sản xuất mà khởi đầu là sự xuất hiện "chiếc thoi bay" trong ngành công nghiệp dệt Tiến trình cách mạng công nghiệp và công nghiệp hoá ở nước Anh đi theo tiến trình: công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, giao thông vận tải, nông nghiệp, dịch vụ

và lưu thông

Những nước công nghiệp mới (NIEs) Châu Á như: Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapo xuất thân từ một nền nông nghiệp Trong cơ cấu chung của nền kinh tế, nông nghiệp thường chiếm tới 75% lao động và trên 30% GDP Nhìn một cách tổng quát, quá trình công nghiệp hoá ở các nước NIEs đi qua hai giai đoạn: giai đoạn thứ nhất là tạo tiền đề cho công nghiệp hoá, ở giai đoạn này các nước NIEs tạo ra khâu đột phá trong nông nghiệp, trong xây dựng kết cấu hạ tầng và sản xuất các sản phẩm hướng về xuất khẩu, Giai

đoạn thứ hai là giai đoạn công nghiệp hoá, giai đoạn này được thực hiện tăng tốc các yếu tố về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm tỷ trọng nông nghiệp trong tổng GDP, duy trì tốc độ tăng trưởng cao, phát triển công nghệ hiện đại, đảm bảo cho nền giáo dục- đào tạo phát triển bền vững, gắn liền công nghiệp hoá với hiện đại hoá

Chỉ trong vòng 30 năm các nước NIEs đã trở thành những nước phát triển, họ đã lợi dụng những cơ hội tốt để “đi tắt”, “nhảy cóc” thông qua tiếp nhận công nghệ, tiến thẳng vào công nghệ hiện đại Trong quá trình công nghiệp hoá các nước NIEs đã có bước đi thích hợp: lúc đầu là nhập công nghệ; thích nghi và cải tiến chúng dựa trên sự vận dụng của khoa học - công nghệ của thế giới để phát triển khoa học - công nghệ trong nước; tiếp theo là xây dựng một nền khoa học- công nghệ nội sinh

Ở nước ta trong những năm gần đây khi bàn về công nghiệp hoá tất cả các quan điểm đều thống nhất rằng: công nghiệp hoá của các nước đã diễn ra

có sự khác nhau về cách thức nhưng đều có một điểm chung đó là công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình biến một nước có nền kinh tế lạc hậu thành một nước công nghiệp

Tại Nghị quyết lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VII Đảng ta đã đưa ra quan niệm về CNH, HĐH của nước ta như sau:

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ

sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghệ và tiến bộ của khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao

Quan niệm trên đây cho thấy quá trình tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta phải là sự kết hợp chặt chẽ giữa công nghiệp hoá với hiện đại hoá và quá trình công nghiệp hoá không chỉ đơn thuần là nhằm phát

triển công nghiệp mà còn phải thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế của từng ngành, từng lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế quốc dân Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta không chỉ tuần tự trải qua các bước về cơ giới hoá, tự động hoá, tin học hoá mà cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trên thế giới đã trải qua, mà còn sử dụng công nghệ truyền thống kết hợp với công nghệ hiện đại và tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu có thể và mang tính quyết định

* Nông nghiệp, nông thôn

Nông nghiệp: Hiểu theo nghĩa hẹp là ngành sản xuất ra của cải vật chất

để duy trì sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, mà ở đó con người phải dựa vào các quy luật tự nhiên, quy luật sinh trưởng của cây trồng vật nuôi để nhằm tạo ra nhiều sản phẩm như lương thực, thực phẩm, nguyên liệu

để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng và sản xuất của con người

Theo nghĩa rộng nông nghiệp là tổ hợp các ngành kinh tế bao gồm nông, lâm, ngư nghiệp Chúng được hình thành trên cơ sở phát triển của phân công lao động xã hội và trình độ quy mô của sản xuất Nó làm cho nông, lâm, ngư nghiệp phát triển thành những ngành kinh tế cụ thể và độc lập tương đối với nhau Song quá trình phát triển chúng lại có mối quan hệ biện chứng với nhau, sự tồn tại và phát triển của ngành này là điều kiện tồn tại và phát triển của ngành kia Do sự kết hợp biện chứng với nhau nó hình thành nên cơ sở trong nông nghiệp

Nông thôn: Là một khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất

nông nghiệp chiếm một tỉ trọng lớn Nông thôn có thể được xem xét dưới nhiều góc độ: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội kinh tế nông thôn là khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn Kinh tế nông thôn vừa mang đặc trưng chung của nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất về cơ chế kinh tế nhưng đồng thời nó có những đặc điểm riêng bởi nó gắn liền với nông nghiệp, nông thôn [3, tr.351]

Nếu xét về mặt kinh tế kỹ thuật kinh tế nông thôn bao gồm nhiều ngành kinh tế như: nông nghiệp, lâm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ Trong

đó nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu Xét về mặt kinh tế xã hội, kinh tế nông thôn cũng bao gồm nhiều thành phần kinh tế: kinh

tế Nhà nước, kinh tế tập thể kinh tế cá thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài Xét về không gian, kinh tế nông thôn cũng bao gồm cơ sở vùng như: vùng chuyên canh lúa, vùng chuyên canh hoa màu và vùng chuyên canh cây ăn quả [3, tr.351]

Theo quan điểm nêu trên chúng ta thấy rằng nông thôn được quy định bởi một số tiêu chuẩn sau đây: số lượng dân cư tập trung và mật độ dân số tình trạng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, tương quan về phân công lao động

xã hội trong phát triển kinh tế công, nông nghiệp, đặc thủ về văn hoá nếp sống với những tiêu trí này chúng ta thấy rằng nó là một khái niệm động nó

có thể thay đổi trong từng giai đoạn, từng thời kỳ trong chặng đường phát triển đất nước

* Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng dần, bố trí lại ngành nghề nông thôn, nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần của nông dân

Quá trình này chỉ thực hiện được khi chúng ta đưa cơ giới hoá, sinh học hoá, hoá học hoá, điện khí hoá vào trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn

Từ những năm 90 của thế kỷ XX có nhiều công trình, nhiều đề tài nghiên cứu về nông nghiệp, nông thôn gắn với những vấn đề như quá trình công nghiệp hoá nói chung với việc hình thành và phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn thì khái niệm CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn được hiểu theo nhiều nội dung sau đây:

Thứ nhất: Công nghiệp nông thôn là những ngành công nghiệp được

phát triển ở nông thôn Nó bao gồm những hoạt động phi nông nghiệp trong nông thôn

Thứ hai: Công nghiệp nông thôn là một bộ phận của công nghiệp cả

nước được bố trí trên địa bàn nông thôn Nó gắn chặt chẽ với nông nghiệp và

sự phát triển kinh tế - xã hội nông thôn

Thứ ba: Công nghiệp nông thôn là một khái niệm đơn ngành dùng để

chỉ một bộ phận của ngành công nghiệp được tiến hành ở nông thôn Công nghiệp nông thôn là các hoạt động sản xuất mang tính chất công nghiệp diễn

ra ở nông thôn do kết quả phân công lao động tại chỗ

Thứ tư: Công nghiệp nông thôn là bộ phận quan trọng của công nghiệp

cả nước có trình độ phát triển khác nhau, được phân bố ở nông thôn và có quan hệ mật thiết với sự phát triển kinh tế, xã hội nông thôn [21]

Tất cả các khái niệm trên chúng ta thấy rằng chúng đều thống nhất với nhau ở điểm chung là: công nghiệp nông thôn là hoạt động công nghiệp ở địa bàn nông thôn

Tuy nhiên nếu xem xét một cách tổng thể trên địa bàn nông thôn, chúng

ta thấy rằng khái niệm công nghiệp nông thôn cần phải đề cập cao hơn, bao quát hơn Bởi vì công nghiệp nông thôn không chỉ đơn thuần là công nghiệp được phát triển trên địa bàn nông thôn mà nó còn nhằm mục đích để giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội trên địa bàn này như: thu nhập, xoá đói giảm nghèo chuyển đổi cơ cấu kinh tế và khai thác thế mạnh và tiềm năng ở nông thôn, đảm bảo môi trường nông thôn trong sạch và bền vững

Từ suy nghĩ đó theo chúng tôi khái niệm công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn sau đây là có ý nghĩa bao quát hơn cả: "Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo định hướng sản xuất hàng hoá lớn, hiện đại; gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ cho phép

phát huy có hiệu quả mọi nguồn lực và lợi thế của nông nghiệp nhiệt đới, mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế, nhằm nâng cao năng suất lao động xã hội trong nông nghiệp, nông thôn; xây dựng nông thôn mới giàu có, công bằng dân chủ văn minh và xã hội chủ nghĩa [4, tr.222]

Từ khái niệm trên chúng ta thấy rằng: thực chất của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình phát triển nông thôn theo hướng tiến bộ kinh tế - xã hội của một nước công nghiệp Điều này có nghĩa không phải phát triển công nghiệp, nông thôn mà còn bao gồm cả việc phát triển toàn bộ các hoạt động, các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ đời sống văn hoá tinh thần ở nông thôn phù hợp với nền sản xuất công nghiệp ở nông thôn và

cả nước nói chung

Vì vậy CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn không chỉ là một bộ phận mà còn là giải pháp giữ vị trí quan trọng để thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

1.1.2 Quan điểm đường lối của Đảng ta về công nghiệp hoá,hiện đại hoá

Những vấn đề lý luận về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nằm trong hệ thống lý luận chung về công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Vì vậy phải tuân thủ và xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa lý luận về ông nghiệp hoá, hiện đại hoá nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng là cơ sở khoa học cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta

Để sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nước ta đạt được mục tiêu đặt ra có mấy điểm chúng ta cần lưu ý sau:

Thứ nhất: Xuất phát điểm của nước ta thấp, là một nước nông nghiệp

lạc hậu, năng suất thấp, cơ cấu kinh tế mất cân đối đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ phát triển tư bản chủ nghĩa, từ đặc điểm đó Đảng ta xác định công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta là nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội

Thứ hai: Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đang diễn ra trên thế

giới và quá trình toàn cầu hoá kinh tế đang tác động đến tất cả các quốc gia, đòi hỏi để hội nhập vào nền kinh tế thế giới chúng ta phải tăng sức cạnh tranh Muốn làm được điều này chỉ bằng con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Thứ ba: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta không phải là công

nghiệp hoá hiện đại hoá bất kỳ mà là công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Vì vậy, để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng ta đã nêu lên các quan điểm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá như sau:

Một là: Công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá

Hai là: Xây dựng nền kinh tế mở hội nhập với khu vực và thế giới,

hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu những sản phẩm trong nước có khả năng sản xuất có hiệu quả

Ba là: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là sự nghiệp của toàn dân của mọi

thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo

Bốn là: Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự

phát triển nhanh và bền vững, tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ xã hội

Năm là: Khoa học công nghệ là động lực của sự nghiệp công nghiệp

hoá, hiện đại hoá kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại tranh thủ đi vào hiện đại ở những khâu quyết định và có thể rút ngắn thời gian, vừa có những bước đi tuần tự vừa có những bước đi nhảy vọt

Sáu là: Lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định

phương án phát triển lựa chọn vụ án đầu tư vào công nghệ

Bảy là: Kết hợp kinh tế với an ninh quốc phòng

Những quan điểm trên về công nghiệp hoá, hiện đại hoá cũng nói lên đặc điểm chủ yếu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta trong thời kỳ

quá độ lên CNXH Do đó cần phải quán triệt và vận dụng tổng hợp hệ quan điểm đó của Đảng, song phải hết sức chú ý tới những tư tưởng chỉ đạo sau trong quá trình thực hiện

- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá được tiến hành trong cơ cấu kinh tế và

cơ chế quản lý kinh tế mới: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá là sự nghiệp của toàn dân, của mỗi thành phần kinh tế, trong đó kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạo

- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế mở đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ kinh tế quốc tế Vì vậy phải khai thác được hết thế mạnh tiềm năng của đất nước phát huy được lợi thế so sánh của các quốc gia trong sự phát triển Đặc biệt phải đảm bảo được định hướng Xã hội chủ nghĩa

và phát triển kinh tế phải gắn liền với phát triển xã hội

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII cũng đã xác định nội dung cơ bản của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nước ta như sau:

- Tập trung thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá kinh tế nông nghiệp, nông thôn

- Phát triển công nghiệp, ưu tiên các ngành chế biến lương thực, thực phẩm, sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, công nghiệp điện tử, công nghệ thông tin, phát triển có chọn lọc các cơ sở công nghiệp nặng

khoảng 76% lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, tài nguyên thiên nhiên lại nằm hết phần lớn ở vùng nông thôn Trong khi đó đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân nông thôn lại vẫn thấp Đặc biệt là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa Do đó tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa quyết định đối với việc ổn định chính trị, kinh tế xã hội

và đời sống nhân dân, từ đó mà củng cố khối liên minh công - nông vững chắc, tạo điều kiện để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

1.2 Tính tất yếu khách quan và nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

1.2.1 Tính tất yếu khách quan tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn trong giai đoạn hiện nay

Qua thực tiễn phát triển đất nước trong những năm đổi mới chúng ta có thể rút ra những kết luận chủ yếu về tính tất yếu phải tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nước ta như sau:

Thứ nhất: Nước ta hiện nay có hơn 81 triệu dân, trong đó hơn 80% dân

số ở nông thôn và hơn 70% lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên cao, trong khi đó diện tích đất bình quân đầu người thấp (khoảng 600m2

/người) vẫn có xu hướng giảm xuống do quá trình đô thị hoá

mở rộng và xu hướng lấy quỹ đất nông nghiệp để xây dựng kết cấu hạ tầng; trong khi đó trình độ sản xuất nông nghiệp lạc hậu, kỹ thuật mang tính thủ công, mặc dù nông dân đã có nhiều cố gắng quay vòng rất nhanh, thâm canh tăng vụ, nhưng việc làm, thu nhập, đời sống của nông dân vẫn gặp rất nhiều khó khăn

Thứ hai: Lương thực, thực phẩm là nhu cầu thiết yếu hàng đầu của con

người Con người có thể thiếu nhiều loại sản phẩm nhưng không thể thiếu được lương thực phẩm Do đó việc thoả mãn các nhu cầu về lương thực phẩm

trở thành điều kiện quan trọng để ổn định xã hội Vì vậy phát triển nông nghiệp có ý nghĩa quyết định đối với việc thoả mãn nhu cầu này Đúng như Mác đã nói con người trước khi lo làm chính trị, nghệ thuật v.v thì trước hết

họ phải được ăn, mặc ở và đi lại

Thứ ba: Kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở nước ta đang ở tình trạng kém

phát triển, năng suất lao động thấp, kết cấu hạ tầng thấp, trình độ khoa học công nghệ lạc hậu làm cho hiệu quả sản xuất kinh doanh rất thấp sức cạnh tranh của hàng nông sản trên thị trường thấp; cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn còn nặng tính thuần nông dẫn đến đời sống nhân dân ở khu vực nông thôn còn khó khăn

Thứ tư: Nông nghiệp, nông thôn là nơi cung cấp nguyên liệu để phát

triển công nghiệp chế biến

Các ngành công nghiệp chế biến như: chế biến lương thực, thực phẩm, chế biến hoa quả, công nghiệp dệt, giấy, đường phải dựa vào nguyên liệu chủ yếu từ nông nghiệp Vì vậy quy mô và tốc độ phát triển của công nghiệp chế biến phụ thuộc vào quy mô và tốc độ phát triển của nông nghiệp Tuy nhiên, do công nghiệp chế biến của nước ta chưa phát triển, cho nên nhiều nông sản nguyên liệu phải suất thô ra nước ngoài như: chè, cà phê, hồ tiêu, cao su, thuỷ hải sản trong tương lai cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xu hướng xuất khẩu nguyên liệu phải được thay thế bằng xuất khẩu các sản phẩm đã qua chế biến Khi đó vai trò của nông nghiệp trong việc cung cấp cho công nghiệp chế biến sẽ được nâng cao Thực chất mối quan hệ giữa công nghiệp chế biến và nông nghiệp là mối quan hệ biện chứng với nhau

Thứ năm: Công nghiệp hoá đất nước là nhiệm vụ trung tâm trong suốt

cả thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Để sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá thành công, đất nước phải giải quyết nhiều vấn đề và cần phải có một lượng vốn lớn, trong khi đó kinh tế nông nghiệp, nông thôn đang

là nội lực lớn của nền kinh tế đang khai thác sử dụng nguồn tài nguyên to lớn của đất nước và tài nguyên đất đai và các nguồn tài nguyên khác, có vai trò quan trọng trong quá trình tích luỹ vốn cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá Hiện nay nông nghiệp đã đóng góp gần 30% trong tổng GDP của toàn xã hội

và hơn 45% giá trị xuất khẩu của cả nước và là nơi cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến phát triển Chính vì vậy nông nghiệp, nông thôn phải là đối tượng chính của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Thứ sáu: Nông nghiệp, nông thôn là thị trường quan trọng của các

ngành công nghiệp và dịch vụ

Ở những nước lạc hậu như nước ta, nông nghiệp, nông thôn tập trung phần lớn lao động và dân cư, do đó đây là thị trường rất rộng lớn và quan trọng của công nghiệp và dịch vụ Nông nghiệp, nông thôn càng phát triển thì nhu cầu về hàng hoá tư liệu sản xuất như: máy móc thiết bị nông nghiệp, điện năng, phân bón, thuốc trừ sâu càng tăng, đồng thời các nhu cầu dịch vụ cho sản xuất nông nghiệp như: vốn, thông tin, giao thông vận tải, thương mại cũng ngày càng tăng lên Mặt khác, sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn làm cho mức sống, thu nhập của dân cư nông thôn tăng lên và nhu cầu của người nông dân về các sản phẩm công nghiệp và dịch vụ y tế, giáo dục, du lịch và thể thao cũng ngày tăng lên đáp ứng nhu cầu của người dân

Nhu cầu về các loại sản phẩm của thị trường nông nghiệp, nông thôn là rất lớn, góp phần vào việc mở rộng thị trường của ngành công nghiệp và dịch

vụ, điều này rất có ý nghĩa khi thị trường ngoài nước của chúng ta còn hạn hẹp Đây là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển ngành công nghiệp và dịch

vụ trong giai đoạn hiện nay ở nước ta

Thứ bảy: Phát triển nông nghiệp, nông thôn là cơ sở ổn định kinh tế,

chính trị, xã hội ở nông thôn

Nông thôn là khu vực kinh tế rộng lớn, tập trung phần lớn dân cư của đất nước Phát triển kinh tế nông thôn, một mặt đảm bảo an ninh lương thực

quốc gia, nguyên liệu cho công nghiệp nhẹ; là thị trường của công nghiệp và dịch vụ Do đó, phát triển kinh tế nông thôn là cơ sở ổn định, phát triển nền kinh tế quốc dân Mặt khác phát triển kinh tế nông thôn tác động trực tiếp đến đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân nông thôn Do đó, phát triển kinh tế nông thôn là cơ sở ổn định chính trị, xã hội Hơn thế nữa, cư dân nông thôn chủ yếu là nông dân, người bạn đồng minh, là chỗ dựa đáng tin cậy của giai cấp công nhân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Phát triển kinh tế nông thôn, nông nghiệp góp phần củng cố liên minh công nông, tăng cường của chuyên chính vô sản

Thứ tám: Nước ta đi lên CNXH từ một nước nông nghiệp lạc hậu, thì

vấn đề mấu chốt là phải phát triển một nền nông nghiệp hàng hoá, từ đó cấu trúc lại nền kinh tế theo hướng sản xuất lớn XHCN

Từ các vấn đề trên, chúng ta thấy rằng nông nghiệp, nông thôn phải là đối tượng tất yếu trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá hay nói cách khác công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một sự tất yếu khách quan trong giai đoạn phát triển hiện nay ở nước ta nhằm để giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội ở nông thôn, đặc biệt là vấn đề việc làm, thu nhập và nông nghiệp, nông thôn ở vùng sâu vùng xa, vùng địa bàn chiến lược an ninh, quốc phòng, khai thác các nguồn lực thực hiện quá trình đô thị hoá nông thôn

và tạo điều kiện để các đô thị phát triển thuận lợi trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

* Quan điểm, mục tiêu và bước đi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở nước ta hiện nay

- Quan điểm:

+ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn phải tạo ra một nền nông nghiệp hàng hoá đa dạng trên cơ sở phát huy các lợi thế so sánh, đáp ứng nhu cầu trong nước và hướng mạnh về xuất khẩu

+ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn phải ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn nhằm khai thác nguyên vật liệu tại chỗ, sử dụng nhiều lao động và yêu cầu ít vốn Chú trọng phát triển các cơ sở có quy mô vừa và nhỏ kể cả quy mô hộ gia đình

+ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn phải đảm bảo cho công nghiệp nông thôn có trình độ công nghệ tiên tiến kết hợp với công nghệ truyền thống để tạo ra sản phẩm có chất lượng cao đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường các nước và quốc tế

+ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn phải gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế đô thị và các khu công nghiệp, trong đó cần khuyến khích phát triển các ngành công nghiệp nhẹ, sử dụng nhiều lao động hiện đang tập trung ở đô thị vào phát triển ở nông thôn

+ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn phải dựa trên

cơ sở sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên đất, nước, rừng; đảm bảo những yêu cầu về cải tạo môi trường sinh thái ở nông thôn

- Về mục tiêu:

+ Mục tiêu tổng quát và lâu dài của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là xây dựng một nền nông nghiệp và kinh tế nông thôn có

cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến

bộ và phù hợp để tăng năng suất lao động, giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo, nhanh chóng nâng cao thu nhập và đời sống của dân cư nông thôn, đưa nông thôn nước ta tiến lên văn minh hiện đại

+ Mục tiêu cụ thể đến năm 2010 đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế nông nghiệp lên 4 - 4,5%, tốc độ phát triển kinh tế nông thôn đạt 10 - 12%, GDP bình quân đầu người là 500USD, lương thực đạt 40 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 15 tỉ USD, tạo việc làm hàng năm cho 800 nghìn người, 100% số xã

có đường ôtô, điện, điện thoại, trạm xá, trường học, nước sạch [4, tr.224]

- Về bước đi:

+ Giai đoạn từ nay đến năm 2010 sẽ đưa nông nghiệp và kinh tế nông thôn nước ta ra khỏi tình trạng lạc hậu, hiện đại hoá nông nghiệp trên cơ sở chuyển dịch cơ cấu, hình thành các vùng chuyên canh tập trung Xây dựng cơ

sở hạ tầng cơ bản ở nông thôn, áp dụng các thành tựu của cách mạng sinh học, phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ giải quyết về cơ bản vấn đề việc làm ở nông thôn

+ Giai đoạn từ 2010 - 2020 sẽ hiện đại hoá nông nghiệp bằng cơ giới hoá, điện khí hoá và áp dụng những thành tựu của cách mạng sinh học ở mức

độ cao; hiện đại hoá cơ sở sản xuất công nghiệp cũng như các ngành nghề và dịch vụ để tăng năng suất lao động làm ra sản phẩm có chất lượng cao đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu [4, tr.224]

Trên cơ sở quan điểm, mục tiêu và bước đi của công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn của Đảng Từ đó xác định nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn trong từng giai đoạn cho phù hợp

1.2.2 Nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

ở nước ta

Trong những nội dung của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân do Đảng ta xác định thì công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn được coi là nội dung cơ bản, quan trọng bởi vì nước ta hiện nay vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu với hơn 80% dân số sống ở nông thôn và chính nơi đây lại tập trung số lượng người nghèo lớn nhất cả nước, đặc biệt là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa Do đó phát triển nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn định kinh tế - xã hội và đời sống của nhân dân, từ đó tạo điều kiện thúc đẩy quá trình CNH, HĐH đất nước

Nội dung cơ bản của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn được Đảng ta xác định như sau:

- Phát triển nền hàng hoá đa dạng, xây dựng các vùng chuyên canh sản xuất trên quy mô lớn và từng bước hiện đại hoá, đáp ứng yêu cầu của thị

trường trong nước và xuất khẩu Cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến nhưng trước mắt tập trung vào một số ngành chủ lực như: cây lương thực (lúa, ngô); cây công nghiệp (cao su, cà phê, chè, mía, lạc); cây ăn quả, rau, hoa, chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ hải sản (bò, lợn, tôm, cua) [4, tr.225]

- Thúc đẩy quá trình hiện đại hoá nông nghiệp và kinh tế nông thôn để cải biến nền nông nghiệp thủ công lạc hậu, năng suất thấp thành một nền nông nghiệp tiên tiến hiện đại, năng suất lao động cao, ngày càng tạo ra nhiều nông sản hàng hoá Từ nội dung này chúng ta thấy rằng quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở nước ta nó bao gồm các yếu tố sau: thuỷ lợi hoá, cơ giới hoá, điện khí hoá, phát triển giao thông nông thôn, phát triển thông tin liên lạc, phát triển giáo dục, văn hoá, y tế khoa học công nghệ

và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào trong đời sống Trong các nội dung này chúng ta cần chú ý đến các nội dung: cơ giới hoá, thuỷ lợi hoá, sinh học hoá, điện khí hoá, hoá học hoá bởi vì đây là các nội dung mang tính quyết định đến quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Tiến hành cơ giới hoá, thuỷ lợi hoá, điện khí hoá, sinh học hoá đồng thời là quá trình chuyển nền nông nghiệp sản xuất tự túc sang nền nông nghiệp hàng hoá, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh Đó là quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp từ độc canh, đơn canh sang đa canh,

là quá trình chuyển từ quảng canh sang thâm canh tăng vụ, tăng tỷ trọng cây công nghiệp, rau quả trong trồng trọt, tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, khai thác tài nguyên đất và diện tích mặt nước theo chiều sâu, tăng năng suất lao động, tăng sản lượng nông sản trên đơn vị diện tích và trên đơn vị lao động, tăng khối lượng và giá trị sản phẩm nông nghiệp

- Phát triển công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn như: công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản; công nghiệp dệt may, giày dép, thuỷ tinh sành sứ, cơ khí sửa chữa, các ngành nghề truyền thống ở địa phương

- Phát triển các loại hình dịch vụ sản xuất và đời sống ở nông thôn như: dịch vụ thủy nông, dịch vụ thú y, dịch vụ bảo vệ thực vật, dịch vụ cung ứng vật tư và tiêu thụ sản phẩm

- Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, từng bước hình thành nông thôn mới sạch về môi trường, giàu có, công bằng, dân chủ, văn minh Đồng thời hoàn thành cơ bản việc giao đất, giao rừng cho nông dân, có chính sách khuyến khích đầu tư giúp đỡ nông dân xây dựng cơ sở hạ tầng, chuyển giao công nghệ, cho vay vốn với lãi suất ưu đãi, trợ giá vật tư nông nghiệp

Quán triệt những quan điểm cơ bản về công nghiệp hoá, hiện đại hoá và những nội dung cơ bản của công nghiệp hoá, hiện đại hoá do Đại hội đại biểu lần thứ VIII và Đại hội đại biểu lần thứ IX đề ra, Hội nghị TW5 (khoá 9) đã

cụ thể hoá và đề ra các giải pháp lớn nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đó là:

+ Về công tác quy hoạch:

Quy hoạch phát triển nông thôn phải đặt trong tổng thể chung của cả nước, trong bối cảnh kinh tế quốc tế, sự phát triển mạnh của khoa học công nghệ và thị trường; đồng thời phải căn cứ vào lợi thế kinh tế, khả năng cạnh tranh của từng vùng Quản lý, cập nhật thông tin kịp thời và điều chỉnh quy hoạch Chú trọng làm tốt quy hoạch những vùng sản xuất hàng hoá tập trung (cây, con, sản phẩm, ngành nghề, ); quy hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng kinh

tế xã hội; quy hoạch phát triển khu dân cư; xây dựng làng, xã, thị trấn; kết hợp chặt chẽ với an ninh - quốc phòng; giảm nhẹ thiên tai, bảo vệ môi trường

và gìn giữ bản sắc dân tộc

+ Về khoa học công nghệ:

Đẩy mạnh việc nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ cho sản xuất; coi đây là khâu đột phá quan trọng nhất để thúc đẩy quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn; trước hết là tập trung vào công nghệ sinh học, chương trình giống cây trồng, vật nuôi và công nghệ bảo quản và công nghệ chế biến nông, lâm, thuỷ sản Dành kinh phí để nhập công nghệ cao, thiết bị hiện đại hoá và các loại giống tốt Đầu tư hiện đại hoá hệ thống các viện, trường, nâng cao năng lực đào tạo cán bộ khoa học kỹ thuật, nghiên cứu và tiếp thu khoa học, công nghệ tiên tiến đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đổi mới cơ chế quản lý khoa học, nhất là cơ chế quản lý tài chính và nhân sự

để nâng cao hiệu quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cho nông dân; có chính sách khuyến khích các thành phần tham gia nghiên cứu và phát triển khoa học phục vụ nông nghiệp, nông thôn

+ Thực hiện tốt một số chính sách

Đối với đất đai: Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để nông dân thực hiện đầy đủ, đúng pháp luật quyền về sử dụng đất đai, khuyến khích nông dân

"dồn điền, đổi thửa" trên cơ sở tự nguyện

Về tài chính, tín dụng: Nhà nước cân đối các nguồn vốn để ưu tiên đầu

tư thích đáng cho phát triển nông, lâm, ngư nghiệp và điều chỉnh cơ cấu đầu

tư theo hướng phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn

Về lao động và việc làm: Phải phân công lại lao động nông thôn theo hướng giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp từ 65% hiện nay xuống còn 50% vào năm 2010 dành vốn ngân sách đầu tư nâng cấp các cơ sở dạy nghề của Nhà nước, đồng thời khuyến khích xã hội hoá, phát triển các hình thức dạy nghề

đa dạng, hàng năm đào tạo nghề khoảng 1 triệu lao động để đưa tỷ lệ lao động nông nghiệp được đào tạo từ 8% hiện nay lên 30% vào năm 2010 Có chính sách thu hút người lao động được đào tạo về làm việc ở nông thôn và miền núi, vùng sâu vùng xa

Tại Hội nghị TW 5 (khoá IX) đã nêu ra các quan điểm chính để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn hiện nay, đó là:

Thứ nhất: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là

nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Phát triển công nghiệp, dịch vụ phải gắn chặt chẽ, hỗ trợ đắc lực và phục vụ

có hiệu quả cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Thứ hai: Ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, chú trọng phát triển

nguồn lực con người, ứng dụng rộng rãi các thành tựu khoa học công nghiệp, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy lợi thế của từng vùng, gắn với thị trường để sản xuất hàng hoá với chất lượng và hiệu quả cao, bảo vệ môi trường, phòng chống, hạn chế và giảm bớt thiên tai, phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững

Thứ ba: Dựa vào nội lực là chính, đồng thời tranh thủ tối đa các nguồn

lực bên ngoài, phát huy tiềm năng của các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc, phát triển mạnh mẽ kinh tế hộ sản xuất hàng hoá, các loại hình doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nông thôn

Thứ tư: Kết hợp chặt chẽ các vấn đề kinh tế và xã hội trong quá trình

công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nhằm giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo, ổn định xã hội và phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và kinh tế, văn hoá của người dân nông thôn, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng và phát huy truyền thống văn hoá và thuần phong mĩ tục

Thứ năm: Kết hợp chặt chẽ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp,

nông thôn với việc xây dựng tiềm lực quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân, thể hiện trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế xã hội của cả nước, của các ngành và các địa phương Đầu tư phát

triển kinh tế, xã hội; ổn định dân cư ở các vùng xung yếu, vùng biên giới, cửa khẩu, hải đảo phù hợp với chiến lược quốc phòng và chiến lược an ninh quốc gia

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một quá trình lâu dài Từ nay đến 2010 Thanh Hoá phấn đấu đưa nông nghiệp và kinh tế ở nông thôn ở Thanh Hoá ra khỏi tình trạng lạc hậu, hiện đại hoá nông nghiệp trên cơ sở chuyển dịch cơ cấu, hình thành các vùng chuyên canh tập trung, xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, áp dụng các thành tựu của cách mạng sinh học; phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ giải quyết về cơ bản vấn đề việc làm ở nông thôn Để đưa kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở Thanh Hoá vượt so với bình quân chung của cả nước và ngang bằng với các tỉnh trong khu vực Để đạt mục tiêu như vậy nội dung công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Thanh Hoá cần tập trung vào các vấn đề sau:

+ Thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng sản xuất hàng hoá, phá vỡ tính độc canh trong sản xuất nông nghiệp, phát triển một nền nông nghiệp đa dạng

+ Ứng dụng các thành tựu của cách mạng công nghệ sinh học để tạo ra các loại cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, chất lượng tốt, giá trị cao, tạo ra các nông sản hàng hoá có đủ sức cạnh tranh trong điều kiện toàn cầu hoá kinh

tế

+ Phát triển mạnh công nghiệp chế biến nông sản, công nghệ sau thu hoạch Gắn nông nghiệp với công nghiệp chế biến, từ đó tạo đà phát triển cho

cả nông nghiệp, công nghiệp và các ngành liên quan

+ Đầu tư xây dựng, nâng cấp hoàn thiện hệ thống thuỷ lợi; khai thác và quản lý công trình thuỷ lợi, từng bước bê tông hoá kênh mương, từng bước thực hiện cơ khí hoá, chế biến và dịch vụ

+ Phát triển các hình thức kinh tế hợp tác, trên cơ sở đó để hình thành các mô hình kinh tế sản xuất hàng hoá tập trung và kinh tế trang trại

+ Quy hoạch phát triển các khu công nghiệp và các trung tâm cụm xã; đặc biệt các xã, các thôn bản ở khu vực miền núi Thanh Hoá

+ Đào tạo, phát triển, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho nông nghiệp, nông thôn để đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

+ Giải quyết việc làm và thực hiện xoá đói giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội; nhằm mục đích xây dựng nông thôn Thanh Hoá giàu mạnh công bằng, dân chủ và văn minh

Như vậy, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn cả nước nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Thanh Hoá nói riêng là giải pháp quan trọng, là khâu trọng yếu có tính đột phá trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước tiến tới mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

1.3 Kinh nghiệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở một số nước châu Á

Các nước châu Á đều có đặc điểm giống nhau đó là trước những năm

40 của thế kỷ 20 phần lớn là thuộc địa và nửa thuộc địa, nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, năng suất thấp, sản xuất thủ công, ruộng đất bình quân đầu người thấp so với các khu vực khác trên thế giới Vậy mà sau khi dành độc lập chỉ sau một thời gian ngắn, một số nước được đánh giá là có nền kinh tế phát triển nhất thế giới Tuy nhiên về mô hình phát triển kinh tế tuỳ vào điều kiện cụ thể mà mỗi nước có những hình thức và bước đi khác nhau phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước

Trong giới hạn của luận văn này chỉ điểm qua một số kinh nghiệm của các nước trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn và có điều kiện tương tự như Việt Nam

1.3.1 Kết quả của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở một số nước Châu Á

Những thành công trong quá trình phát triển kinh tế xã hội ở một số nước Châu Á bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, tuỳ thuộc vào hoàn cảnh và điều kiện tự nhiên của mỗi nước song nhìn một cách tổng thể có thể thấy rằng ở các nước Châu Á đã giải quyết tốt các vấn đề chủ yếu về phát triển kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước

Mở rộng kinh tế đối ngoại, kết hợp thực hiện chiến lược thay thế nhập khẩu với chiến lược hướng mạnh vào xuất khẩu là xu hướng chính chi phối quá trình phát triển và công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Để tiến hành thành công quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá các nước này đã đi vào khai thác tối ưu các lợi thế so sánh về tài nguyên con người; tài nguyên thiên nhiên, vốn, công nghệ và thị trường Năm lợi thế so sánh này đã được vận dụng một cách sáng tạo, phù hợp với điều kiện cụ thể của mỗi nước Tác dụng của chúng được phát huy tối đa trong một tổng thể thống nhất, có sự kết hợp giữa lợi thế bên trong và lợi thế bên ngoài nhằm rút ngắn quá trình và nâng cao hiệu quả công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã diễn ra theo hai hướng:

Hướng thứ nhất có đặc trưng là các giai đoạn diễn ra tuần tự từ thấp đến cao Quá trình này gồm hai giai đoạn: giai đoạn đầu kéo dài khoảng 20 -

30 năm với trọng tâm là ưu tiên phát triển các ngành dùng nhiều lao động và tài nguyên thiên nhiên Giai đoạn hai với trọng tâm là hiện đại hoá khi đất nước đang có lợi thế về công nghệ, về con người và về vốn (thu nhập quốc dân theo đầu người đã đạt khoảng 1.500 - 2.000USD); công nghệ chế tạo khoảng 30% đến 40% GDP trở lên

Hướng thứ hai là chuyển từ hướng nội, tự lực cánh sinh, đóng cửa thay thế nhập khẩu, sang mở cửa, hướng ngoại, hướng vào xuất khẩu

Trên thế giới, trong quá trình công nghiệp hoá các nước luôn xác định nông nghiệp, nông thôn là một trong những nội dung trọng tâm không thể bỏ qua; sản xuất nông nghiệp chủ yếu là phát triển hình thức kinh tế trang trại gia

đình, với các quy mô và phương thức hoạt động khác nhau ở nông thôn Nhưng lại có một số quan niệm cho là kinh tế trang trại gia đình manh mún, cản trở việc sử dụng máy móc thiết bị trong nông nghiệp, cản trở cơ giới hoá, hiện đại hoá nông nghiệp Lịch sử phát triển nông nghiệp của các nước ở Châu Âu từ thế kỷ XX đến nay đã chứng minh rằng quan niệm trên là sai lầm bởi vì: chính kinh tế trang trại gia đình đã tiến lên cơ giới hoá sản xuất với mức độ cao, một lao động nông nghiệp làm ra sản phẩm đủ nuôi sống từ 20 đến 100 người Lại có ý kiến, ở khu vực Châu Á, trang trại qui mô nhỏ, đất hẹp người đông, thì không cần và không thể cơ giới hoá nông nghiệp Một lần nữa lịch sử nông nghiệp các nước Châu Á trong vài ba chục năm gần đây đã lại bác bỏ quan niệm phi thực tế đó

Trong giai đoạn công nghiệp hoá vào những năm 70 của thế kỷ XX, chính các nước khu vực Đông Á, nơi đất ít người đông, bình quân ruộng đất trên một đầu người thấp nhất Châu Á và thế giới, quy mô trang trại gia đình bình quân 1 ha canh tác đã tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp với tốc độ nhanh, mức độ cao, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội rõ rệt Các nước đông dân như Trung Quốc, Ấn Độ và các nước khác ở Châu Á đều đang từng bước nâng cao mức độ cơ giới hoá nông nghiệp

Cơ giới hóa sản xuất: cây lúa nước là cây trồng chủ yếu ở Châu Á tuy

có nhiều khó khăn phức tạp nhưng đã đạt mức độ cơ giới hoá ngày càng cao Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc đã cơ giới hoá đồng bộ nhiều khâu trong quá trình sản xuất lúa Tiếp theo Nhật Bản, đến nay Đài Loan đã cơ giới hoá làm đất, cấy và thu hoạch đạt 9,8% [18, tr.36]

Do tác động của cơ giới hoá, chi phí lao động cho 1 ha lúa ở Nhật Bản năm 1950 là 2.000 giờ công, đến năm 1990 giảm xuống còn dưới 500 giờ công Chi phí lao động cho 1 tạ thóc giảm 60 giờ công xuống còn 7 giờ công [18, tr.36]

Ở Trung Quốc, một nước lớn với 100 triệu ha canh tác đã cơ giới hoá làm đất trên 35% và tưới tiêu 40% diện tích Thái Lan cũng đã cơ giới hoá 40

- 50% khâu làm đất, tưới nước và đạp lúa [18, tr.36]

Máy móc cơ điện đã trở thành lực lượng sản xuất không thể thiếu được trong nông nghiệp trong nhiều nước Châu Á Điện khí hoá nông nghiệp, nông thôn cũng phát triển "Nông thôn Nhật Bản, Đài Loan đã hoàn thành điện khí hoá Ở Thái Lan đến năm 1991, 94% số làng xã đã có điện và kế hoạch đến năm 1996 đưa lên 98% số làng xã" [18, tr.36]

Ở Trung Quốc, một điểm nổi bật của kinh tế nông nghiệp trong thời kỳ cất cánh là công nghiệp nông thôn có một bước phát triển mạnh mẽ chưa từng thấy từ năm 1972 - 1992 đã xây dựng 19 triệu xí nghiệp hương trấn quy mô gia đình và thôn xã thu hút khoảng 100 triệu lao động dịch vụ kinh tế - kỹ thuật ở nông thôn Tổng thu nhập của công nghiệp nông thôn năm 1992 đạt

183 tỷ USD, chiếm 60% tổng thu nhập của công nghiệp nông thôn, vượt tổng thu nhập của nông nghiệp 150 tỷ USD và kim ngạch xuất khẩu sản phẩm của công nghiệp nông thôn chiếm 35% kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc Đặc biệt là Trung Quốc đã thực hiện thành công quan điểm "ly nông bất ly hương" được áp dụng trong chiến lược hiện đại hoá nền kinh tế

Cách mạng xanh, cách mạng trắng ở Ấn Độ không thể thực hiện thành công nếu hai cuộc cách mạng đó không gắn với quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn Có thể nói, cách mạng xanh, cách mạng trắng công nghiệp hoá nông nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội - môi trường nông thôn là những bộ phận không thể tách rời của chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững Công nghiệp hoá nông nghiệp và phát triển nông thôn ở Ấn

Độ được triển khai chủ yếu trên các lĩnh vực như: Thuỷ lợi hoá, cơ giới hoá, điện khí hoá, sinh học hoá, hoá học hoá, phát triển công nghiệp nông thôn, tín dụng

1.3.2 Nguyên nhân thành công về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn của một số nước Châu Á

Những kết quả đạt được trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của các nước Châu Á đã trở thành bài học cho nhiều quốc gia trên thế giới, đó

là kết quả tăng trưởng kinh tế cao và liên tục Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh theo hướng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP tăng Các nước đều thực hiện được chiến lược sản xuất thay thế nhập khẩu trong thời gian ngắn, sau đó chuyển sang chiến lược sản xuất để xuất khẩu Đạt được kết quả đó là nguyên nhân chủ yếu sau:

Thứ nhất: Phải có chiến lược công nghiệp hoá đúng đắn, thích hợp với

hoàn cảnh cụ thể của đất nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan là những nước được coi là đã công nghiệp hoá thành công trong điều kiện muộn mằn (mới từ thập kỷ 60 lại đây) trong khi các nước Châu Âu tiến hành công nghiệp hoá phải mất hàng trăm năm Sở dĩ được như vậy là do họ đã thực hiện một chiến lược công nghiệp hoá đúng đắn là phải đảm bảo tính hệ thống, toàn diện, vừa kết hợp chặt chẽ giữa sản xuất để xuất khẩu và thay thế nhập khẩu, vừa coi trọng xây dựng kết cấu hạ tầng ngay từ đầu

Thứ hai: Chính sách kinh tế phù hợp thúc đẩy sự phát triển của các

thành phần kinh tế; tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển với phương châm cái gì mà tư nhân làm được thì khuyến khích, tạo môi trường cho nó phát triển, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh Ngoài ra, các nước còn thực hiện chính sách khuyến khích nhập công nghệ tiên tiến và tự chế tạo công nghệ tiên tiến trong nước Lúc đầu nhà nước thực hiện chế độ trợ cấp nhập khẩu công nghệ, và sau đó bãi bỏ chế độ trợ cấp nhập khẩu và thực hiện việc trợ cấp cho sản xuất công nghệ tiên tiến ngay tại trong nước

Thứ ba: Coi trọng phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, với khẩu hiệu

"nhỏ và đẹp" và có chính sách khuyến khích, mở đường cho doanh nghiệp vừa và nhỏ với các doanh nghiệp lớn Đồng thời có các biện pháp giúp đỡ các

hoạt động nghiên cứu và phát triển Chính sách công nghiệp hoá của các nước

đã đặt trọng tâm vào các biện pháp nhằm tăng cường khả năng nghiên cứu và phát triển của các xí nghiệp Thực hiện các ưu đãi về thuế nhằm thu hút kỹ thuật để xoá bỏ sự chênh lệch về kỹ thuật

1.3.3 Những bài học kinh nghiệm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá từ các nước Châu Á

Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, việc nghiên cứu kinh nghiệm của các nước khác là rất quan trọng( cả nghiệm thành công và không thành công), rất cần thiết cho con đường công nghiệp hoá “rút ngắn” ở nước

ta

Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ta nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn nói riêng cần phải tập trung vào các lĩnh vực sau:

- Vấn đề thu hút vốn cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá:

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá vốn là điều kiện vô cùng quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình này Nguồn vốn đầu tư cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá gồm có: vốn trong nước và vốn từ nước ngoài

Trong đó nguồn vốn trong nước có tính quyết định, vì vậy cần phải có chính sách, biện pháp thích hợp để huy động nguồn vốn trong nước - nguồn vốn nội sinh, nội lực của nền kinh tế

Tuy nhiên, nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài rất quan trọng đối với quá trình công nghiệp hoá Vốn nước ngoài gồm có vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp (vốn vay, viện trợ); trong vốn đầu tư trực tiếp là rất quan trọng, vì thực tế đi cùng với vốn đầu tư trực tiếp là kỹ thuật- công nghệ, kinh nghiệm quản lý và khả năng mở rộng thị trường, những yếu tố này là lực lượng đột phát những bế tắc, cản trở mở ra hướng đi lên của nền kinh tế kém

phát triển, góp phần khởi động cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đát nước

- Ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng: do cơ sở hạ tầng của ta quá yếu kém, đang trở thành một trong những trở ngại lớn nhất cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nói riêng và cho sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung Chúng ta cần ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng: giao thông, thuỷ lợi, điện, trường, trạm, thông tin liên lạc để tạo điều kiện cho phát triển kinh tế

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đồng thời ưu tiên phát triển một số ngành mũi nhọn như: điện, giao thông nông thôn, thuỷ lợi, máy công cụ phục vụ nông nghiệp và chế biến nông - lâm- thuỷ sản nhằm thúc đẩy sự phát triển của nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Phát triển làng nghề, ngành nghề và công nghiệp nông thôn: để sử dụng có hiệu quả các lợi thế mà đất nước đang có Trong giai đoạn đầu của nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá cần khuyến khích phát triển mạnh các ngành sử dụng nhiều lao động, về tài nguyên nhiệt đới và về khoáng sản mà đất nước có sẵn Những ngành này phần lớn thuộc khu vực hoạt động kinh doanh tự do, cạnh tranh năng động, mang lại hiệu quả cao, đóng góp lớn cho tích luỹ vốn, tạo nhiều việc làm; là khu vực sẽ tạo ra sản phẩm nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ ở những vùng nông thôn là lực lượng quan trọng trong lĩnh vực này

- Thị trường: là một trong những điều kiện đầu tiên của công nghiệp hoá, hiện đại hoá Thị trường của công nghiệp hoá, hiện đại hoá trước hết là thị trường đầu ra, giúp chúng ta xác định được nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế cần sản xuất cái gì? Sản xuất bao nhiêu? Chất lượng như thế nào? Thời gian cung cấp ra sao? Nhu cầu của thị trường đầu ra sẽ quyết định quy mô, tốc độ và bước đi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá Có thể nói thị trường trong nước và nước ngoài không chỉ là điều kiện đầu tiên mà còn là điều

kiện quyết định, là một thử thách lớn đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam

- Vấn đề môi trường sinh thái: quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đi kèm với nó là quá trình đô thị hoá, một mặt thúc đẩy tăng trưởng cao về kinh tế; mặt khác thường gây ra phá huỷ và ô nhiễm môi trường sinh thái Hầu hết các quốc gia trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đều đã phải trả giá cho vấn đề này Do đó, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta vấn

đề môi trường sinh thái cần phải chú trọng, có như vậy chúng ta mới đảm bảo hai mục tiêu: tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái

Để thực hiện được vấn đề này chúng ta cần chú ý đến một số yêu cầu sau:

Thứ nhất: Chống ô nhiễm ngay tại nguồn phát sinh, quản lý có hiệu quả

việc đốt cháy nguyên liệu, áp dụng công nghệ loại bỏ chất bẩn

Thứ hai: Việc bảo vệ môi trường phải được xem xét ngay khi lập luận

chứng kinh tế kỹ thuật cho các dự án Không đảm bảo yêu cầu về bảo vệ môi trường đình chỉ không cho xây dựng

Thứ ba: Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước trong việc phòng chống

ô nhiễm như: ban hành luật môi trường; tiến hành đo đạc về môi trường, đo đạc nguồn gây ô nhiễm, xử phạt và hướng dẫn

Thứ tư: Trong quá trình nhập và chuyển giao công nghệ chú ý hạn chế

công nghệ tốn nhiên liệu và gây ô nhiễm môi trường

- Vấn đề văn hoá và truyền thống: quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với việc xây dựng nền kinh tế mở là xu thế tất yếu trong thời đại ngày nay Khuynh hướng tìm về truyền thống dân tộc, khẳng định bản sắc dân tộc

đã trở thành một khuynh hướng quốc tế rộng rãi, được coi như một yêu cầu tiên quyết cho mọi quốc gia để có thể đứng vững trong cộng đồng quốc tế ngày nay Kinh nghiệm cho thấy: ở những nơi nào người ta biết gìn giữ những truyền thống văn hoá tốt đẹp thì ở đó giữ vững được ổn định chính trị, xã hội, gia đình, đảm bảo sự phát triển lành mạnh của con người và đó là yếu tố quan

trọng để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Do

đó, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta việc thực hiện nền kinh

tế mở là rất quan trọng để tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại, song chúng

ta phải giữ được bản sắc của con người Việt Nam Mở cửa để đón gió lành, nhưng phải ngăn được gió độc; hoà nhập nhưng không được hoà tan

Tóm lại, việc nghiên cứu các mô hình công nghiệp hoá và kinh nghiệm

của các nước trong quá trình công nghiệp hoá rất cần thiết cho chúng ta Mỗi

mô hình cụ thể và những kinh nghiệm cụ thể đều xuất phát từ điều kiện cụ thể mỗi nước trong bối cảnh quốc tế mà nước đó tiến hành công nghiệp hoá Không thể sao chép mô hình hoặc kinh nghiệm của các nước vào điều kiện cụ thể của nước ta, song việc nghiên cứu các mô hình công nghiệp hoá và kinh nghiệm của các nước đi trước trong vấn đề này- cả thành công và thất bại- đều có ý nghĩa phương pháp luận và rất bổ ích đối với nước ta Đó cũng chính

là một trong những lợi thế của nước đi sau mà chúng ta cần khai thác và phát triển sáng tạo cho phù hợp với đặc điểm của nước ta

Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN Ở TỈNH THANH HOÁ

2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của tỉnh Thanh Hoá có liên quan đến quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn

2.1.2 Điều kiện tự nhiên

- Vị trí địa lý hành chính: Thanh Hoá là một tỉnh có tiềm năng đất đai,

dân số và tài nguyên thiên nhiên khá lớn so với cả nước: dân số đứng hàng thứ 2 sau thành phố Hồ Chí Minh, diện tích tự nhiên 11.106,1 km2

đứng thứ 7 trong cả nước Thanh Hoá có 27 huyện thị xã, thành phố: gồm 630 xã phường, thị trấn Trung tâm hành chính, kinh tế, chính trị của tỉnh là thành phố Thanh Hoá

Thanh Hoá nằm ở vị trí địa lý 19O

23' đến 20O

30' Bắc, 104O

23' đến

106O30' kinh độ Đông

Phía Bắc giáp: Ninh Bình, Hoà Bình, Sơn La, dài 175 km

Phía Nam giáp: Nghệ An, dài 160 km

Phía Đông giáp: Biển Đông, dài 102 km

Phía Tây giáp: Nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào, có đường biên giới dài 192 km

Bảng 1: Số đơn vị hành chính, diện tích và dân số

Địa danh Số đơn đơn vị hành chính (Có đến 31/12/2001) Diện

tích (km 2 )

Mật độ dân

số năm

2001 (người)

Mật độ dân

số (người/km 2

808,7

187.563 55.916 54.982 239.160 113.552 188.994 218.512 271.192 124.053 147.377 173.791 200.095 258.615 180.669 226.423 88.556 140.991 111.896 131.308 43.787 57.518 82.144 89.464 101.452 42.781 32.820

Nguồn: Do cục thống kê Thanh Hoá cung cấp năm 2001

- Địa hình: Thanh Hoá có địa hình rất đa dạng, có chiều thấp dần từ Tây

sang Đông với 3/4 diện tích là đồi núi được chia thành 3 vùng theo địa giới hành chính:

+ Vùng ven biển gồm 6 huyện, thị xã: Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hoá, thị xã Sầm Sơn, Quảng Xương và Tĩnh Gia Vùng này có địa hình sống trâu lượn sóng theo hướng Bắc - Nam, xen vào giữa các vùng cao khô hạn là vùng trũng khó thoát nước Dọc ven biển có thể quy hoạch 18.000 ha nuôi trồng thuỷ, hải sản nước mặn, lợ

+ Vùng đồng bằng: gồm 10 huyện, thị xã: Thọ Xuân, Thiệu Hoá, Yên Định, Đông Sơn, Vĩnh Lộc, Triệu Sơn, Nông Cống, Hà Trung, thị xã Bỉm Sơn, thành phố Thanh Hoá Vùng này khá bằng phẳng, rải rác có các núi đá đơn lẻ và các vùng trũng khá thoát nước, đất đai thích hợp cho trồng lúa có năng suất cao và cây trồng công nghiệp ngắn ngày

+ Vùng trung du, miền núi gồm 11 huyện: Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hoá, Bá Thước, Lang Chánh, Như Xuân, Như Thanh, Thường Xuân, Ngọc Lặc, Cẩm Thuỷ, Thạch Thành Địa hình vùng này bị chia cắt mạnh, có

độ dốc lớn dần từ Đông sang Tây, có điều kiện phát triển cây công nghiệp dài ngày, cây ăn quả, lâm nghiệp và chăn nuôi

- Khí hậu: Thanh Hoá nằm trong vùng nhiệt độ gió mùa, có mùa đông

lạnh, mùa hè nóng ẩm Nhiệt độ không khí bình quân năm từ 23 - 24O

C, lượng mưa từ 1.600 -2.300 mm/năm, độ ẩm không khí bình quân 85 - 87%

Do mưa nhiều độ ẩm lớn, đủ ánh sáng nhiệt độ cho cây trồng sinh trưởng, nên

có điều kiện phát triển nông - lâm nghiệp toàn diện, đa canh, thâm canh và tăng vụ

Tuy vậy Thanh Hoá do địa hình phân bố từ vĩ tuyến 19O

23' - 20O30' Bắc giao tiếp giữa đồng bằng Bắc Bộ với khu vực miền trung, tạo bởi 2 cánh