Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện ba vì tỉnh hà tây theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá luận văn ths

Chữ viết tát Chữ viết đầy đủCư cấu kinh tê Cơ cấu kinh tế nỏng nghiệpChuyển dịch cơ cấu kinh tếChuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệpCông nghiệp hoá, hiện đại hoá... Các bộ phận dó Ịịảỉì

NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

LUẬN VÃN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Người hướng dần khoa học: P G S T S L Ạ I NGỌC H Ả I

HÀ NỘI - 2004

Chữ viết tát Chữ viết đầy đủ

Cư cấu kinh tê

Cơ cấu kinh tế nỏng nghiệpChuyển dịch cơ cấu kinh tếChuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệpCông nghiệp hoá, hiện đại hoá

MỞ ĐẨU

Chương 1 CHUYỂN DỊCH c ơ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO

HƯÓNG CÔNG NGHIỆP HOẤ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN

1.1 C h u y ể n d ịc h cơ c ấu k in h tế n ô n g n g h iệ p và đ ặ c trưng

c ủ a q u á trìn h đ ó 1.2 N h ữ n g n h â n tố ản h h ư ở n g và n ộ i d u n g c ủ a c h u y ể n d ịc h

c ơ c ấ u k in h tế n ồ n g n g h iệ p ih e o h ư ớ n g c ô n g n g h iệ p

h o á , h iê n đ ại h o á

Chương 2 TÌNH HÌNH CHUYỂN DỊCH c ơ CẤU KINH TẾ NÔNG

NGHIỆP Ở HUYỆN BA v ì TỈNH HÀ TÂY THEO HUỚNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN THỜI GIAN QUA

2 1 Đ ặ c đ iể m lự n h iô n , k in h tế - x ã h ộ i c ủ a h u y ệ n Ba Vì

lỉn h H à T ây

2 2 T h ự c trạ n g c h u y ể n d ịc h c ơ c ấ u k in h tế ¿lộng n g h iệ p th e o

h ư ớ n g c ô n g n g h iệ p h o á , h iệ n đ ạ i h o á ở h u y ệ n Ba V ì tỉn h H à T â y n h ữ n g n ă m q u a (1 9 9 6 - 2 0 0 3 )

Chương 3 NHŨNG QUAN ĐIỂM VÀ GỈẢỈ PHÁP CHUYỂN d ịc h cơ

CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ổ HUYỆN BA v ì TỈNH HÀ TÂY THEO HƯÓNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOẮ

S au g ầ n 2 0 n ả m th ự c h iệ n c ồ n g c u ộ c đ ổ i m ớ i, n ề n k in h tế n ư ớ c ta đ ã đ ạ t

đ ư ợ c n h ữ n g th à n h lự u lo lớ n và rấ t q u a n trọ n g C ơ c ấ u c ủ a n ề n k in h t ế c h u y ể n

b iế n th e o h ư ứ n g tíc h cự c T ỷ trọ n g c ủ a c ô n g n g h iệ p và d ịc h vụ tro n g G D P

n g à y c à n g tă n g ỉôn N ô n g n g h iệ p p h á t triển ổ n đ ịn h , tu y tỷ trọ n g tro n g G D P

g iả m n h ư n g tổ n g sản lư ợ n g tă n g n h a n h C ơ c ấ u k in h tế n ộ i b ộ n g à n h n ô n g

n g h iệ p c h u y ổ n d ịc h th e o h ư ớ n g p h á t triể n k in h tế h à n g h o á g ắ n với thị trư ờ n g

tă n g g iá trị th u đ ư ự c trê n m ộ t đ ơ n vị đ iệ n tíc h X u h ư ớ n g p h á t triể n c ủ a n ô n g

v ù n g c ó k h ỏ k h ă n về đ ầ u tư p h á t triể n k ế t c ấ u h ạ lẩ n g , k h ỏ n g ih u ậ n lợi về

đ iề u k iệ n lự n h iê n , vãn h o á , x ã h ộ i

B a V ì là m ộ t h u y ộ n c ủ a tỉn h H à T â y , với d iệ n tíc h lự n h iê n 4 2 8 ,0 3 k m \ s ố

d ân 2 4 7 6 5 9 n g ư ờ i, k in h tế m a n g tín h c h ấ t th u ẩ n n ô n g , c ây lú a là c â y trồ n g

c h ín h T ro n g n h ữ n g n ă m q u a n ô n g n g h iệ p c ủ a B a V ì ch ư a c ó sự p h á t triển

tư ơ n g x ứ n g với tiề m n ă n g , lợi th ế c ủ a đ ịa p h ư ơ n g M ộ t tro n g n h ữ n g n g u y ê n

n h â n q u a n trọ n g c ủ a tìn h h ìn h đ ó là sự C D C C K T N N c ủ a h u y ê n tu y đ ã đượ c triển k h ai n h ư n g n h ìn c h ư n g đ a n g c ò n n h iề u vấn đ é phải tiế p tụ c g iải q u y ê ì Bưi v ậ y , đổ p h á t triển k in h tế h à n g h o á , v iệc c h u y ể n d ịc h k in h tố n ô n g n g h iệ p

từ m ộ t h u y ệ n m a n g tín h c h ấ t th u ầ n n ô n g sa n g c ơ c ấu n ô n g n g h iệ p đ a c a n h , đa

n g à n h n g h ề , đ a d ạ n g h o á sả n p h ẩ m ; lăn g th u n h ậ p , g ắ n p h á t triể n k in h tế với tiến b ộ x ã h ộ i, g ó p p h ầ n th ự c h iệ n m ụ c tiê u d â n g ià u , n ư ớ c m ạ n h , x ã hội c ô n g

b ằ n g , d â n c h ú v ăn m in h là y ê u c ầ u c ấ p b á c h c ủ a h u y ê n

N h ư v ậy , c ả về m ặ l lý lu â n và th ự c tiễ n , v ấn đ ề C D C C K T N N c ủ a B a V ì -

m ộ t đ ịa p h ư ơ n g vừa c ó tín h c h ấ t c ủ a m ộ t h u y ệ n m iề n núi vừa c ó tín h c h ất c ủ a

m ộ t h u y ệ n đ ổ n g h ằ n g c ủ a H à T â y , với đ ặ c trư n g k in h t ế n ô n g n g h iệ p là ch ủ

y ế u đ a n g c ò n n h iề u vấn đ ề c ầ n đ ư ợ c n h ậ n th ứ c và g iả i q u y ế t th ấ u đ á o

C h ín h vì vậy, tá c g iả c h ọ n đ ề tài: "Chuyên dịch cơ càu kinh tế nông nghiệp ở huyện Ba Vi - Hà Táy theo hướng công nghiệp hoá , hiện đại hoá" m o n g m u ố n g ổ p m ộ t p h ầ n n h ỏ v ào c ô n g tá c n g h iê n cứ u lý lu ân và chỉ

đ ạ o th ự c h iệ n p h á t triể n sản x u ấ t ở h u y ệ n trọ n g đ iể m về lươ ng th ự c, ihực

p h ẩ m c ủ a lỉn h H à T ây

2 Tình hỉnh nghiên cứu liên quan đến đề tài

N g h iề n c ứ u về C D C C K T n ó i c h u n g và C D C C K T N N nổi riê n g đ ã có

n h iề u c ô n g liìn h đ ư ợ c c ô n g bố, tro n g đ ó nổi b ậ t là:

- C N H , H Đ H n ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n , c ủ a G S T S N g u y ễ n Đ ìn h P han,

Đ ại h ọ c K in h lế Q u ố c d â n [20];

C á c c ô n g trìn h k h o a h ọ c trên đ â y đ ã đổ c ậ p n h ié u k h ía cạn h rộ n g củ a

C D C C K T , v ấn đ ề c ơ b ả n về lý ỉu ậ n , th ự c tiễ n ở n h iề u đ ịa p h ư íín g và m ộ t s ố

n ư ớ c, Iro n g đ ó c ó c ả H à T â y T u y n h iên , với lư c á c h là m ộ t lu ậ n v ăn k h o a h ọ c

V ì tro n g thời g ia n tới p h ù h ợ p với c h ủ trư ơ n g C N H , H Đ H n ô n g n g h iệ p , n ô n g

th ô n c ủ a Đ ả n g và đ iề u k iệ n tự n h ic n , k in h tế - x ã hội c ủ a đ ịa p h ư ơ n g

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:

T h ư c h iệ n m ụ c đ íc h trê n đ ề tài c ó n h iệ m vụ:

- K ế th ừ a k ế t q u ả n g h iô n cứ u c ủ a n h ữ n g c ô n g trìn h đ ã có , từ g ó c đ ộ k in h

tế c h ín h trị h ọ c p h â n tíc h là m rõ n h ữ n g vấn đ ề lý lu ậ n c h u n g về C D C C K T N N

- K h ả o sá t th ự c trạ n g C D C C K T N N trê n địa b à n h u y ệ n Ba V ì, rú t ra

n h ữ n g v ấn đ ể c ầ n g iả i q u y ế t n h ằ m th ú c đ ẩ y q u á trìn h C D C C K T N N Ba V ì p h ù

h ợ p với y ê u c ầ u , nội d u n g C N H , H Đ H n ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n

- Đ ề x u ấ t n h ữ n g q u a n đ iể m và g iả i p h á p n h ằ m làm lă n g tín h h iệ u quả c ủ a

q u á trìn h C D C C K T N N ở Ba V ì th e o h ư ớ n g C N H , H Đ H n ô n g n g h iệ p , n ô n g

th ô n

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận:

Đề tài đ ư ợ c n g h iô n cứ u d ự a trôn n h ữ n g n g u y ô n lý c ư b ả n c ủ a c h ủ n g h la

M á c - L ê n in , tư tư ở n g H ồ C h í M in h , q u a n đ iể m và đ ư ờ n g lối c ủ a Đ ả n g C ộ n g sản V iệ i N a m vổ p h á i t r i ể n k in h t ế n ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n và đ ẩ y m ạ n h q u á trìn h C N H , H Đ H đ ấ l n ư ớ c đ ể p h â n tíc h lu ậ n g iả i là m s á n g lỏ n h ữ n g v ấn đ ề c ó liê n q u a n đ ế n v ấ n đ ề lu ậ n v ăn c ần g iả i q u y ế t.

Phương pháp nghiên cứu:

T rc n c ơ s ở p h ư ơ n g p h á p lu ậ n c ủ a c h ủ n g h ĩa d u y v ậ l b iệ n c h ứ n g v à d u y

v ậ l lịc h sử, lu ậ n vãn s ử d ụ n g c á c p h ư ơ n g p h á p đ ặ c th ù c ủ a k in h tế c h ín h trị: trừ u tư ợ ng h o á k h o a h ọ c , k ế t h ợ p lô g íc và lịch sử, p h â n tích , tổ n g h ợ p , so sán h , th ố n u k ê và m ộ t s ố p h ư ơ n g p h á p k h á c n h ư : đ iề u tra k h ả o sát th ự c tế

k ế t h ợ p c h ặ t c h c g iừ a c ư s ở lý lu ậ n v à p h â n tíc h th ự c tiễ n đổ rú t ra n h ữ n g vấn

đ ề m a n ^ tín h k h ái q u á t n h ằ m đ ịn h h ư ớ n g c h o q u á trìn h C D C C K T N N trê n đ ịa

h àn hu v ệ n Ba V ì.

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

N ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n , n ô n g d â n là ba m ặ t c ủ a c ù n g m ộ t v ấ n đ ề k in h tế

- x ã h ộ i h ế t sức p h ứ c tạ p , c ó m ố i q u a n h ệ k h ă n g k h ít với n h a u M u ố n th ú c đ ẩ y

k in h t ế - x ã h ộ i k h u v ự c n à y p h á t triể n p h ả i g iả i q u y ế t đ ồ n g b ộ c ả b a m ặ t đ ó

m ộ t c á c h có h iộ u q u ả T u y n h iê n , d o k h u ô n k h ổ c ủ a m ộ t lu ậ n v ăn , tá c g iả ch ỉ

n g h iê n cứ u m ộ t k h ía c ạ n h (C D C C K T N N ) c ó liê n q u a n đ ế n b a m ặ t c ủ a vấn đ ề

n ê u trê n Q u á trìn h n g h iê n cứ u đ ư ợ c đ ặ t n ó tro n g m ố i q u a n h ệ ỏ m ứ c đ ộ ch o

- Đ ề x u ấ t n h ữ n g q u a n đ iể m c ơ b ả n và g iả i p h á p c h ủ y ế u tro n g

C D C C K T N N c ủ a h u y ệ n B a V ì.

C ô n g trìn h đ ư ợ c h o à n th à n h sẽ c ó ý n g h ĩa n h ấ t đ ịn h đ ố i với c ô n g tác

n g h iê n cứu và c h ỉ đ ạ o th ự c tiễ n ở đ ịa p h ư ơ n g và c ô n g tá c n g h iê n cứ u k h o a

h ọ c n ó i riên g

7 Kết cấu của ỉuận vân

N g o ài p h ầ n m ỏ’ đ ầ u , k ế t lu ậ n , m ụ c lụ c, d a n h m ụ c lài liệ u ih a m k h ả o và

p h ụ lụ c , lu ậ n v ăn g ồ m 3 c h ư ơ n g , 6 tiế t.

đ ịn h m ố i q u a n h ệ về q u a n h ệ sản x u ấ t và lực lượng sản x u ấ t c ủ a n é n k in h tế

M ối q u a n h ệ k in h t ế đ ó k h ô n g phải chỉ ià n hữ ng qu an hệ riên g lẻ từ n g bộ p h ận

k in h tế, m à là n h ữ n g m ố i q u a n hệ lổ n g th ể củ a c ác bộ ph ận cấu th à n h n ền k in h

tế, b a o g ồ m c ác lĩn h vực (sản xuất, ph ân phối, trao đ ổ i, tiêu d ù n g ); c ác n g à n h

k in h tế (c ô n g n g h iệp , n ô n g ng h iệp , lâm ng h iệp , n g ư nghiệp, g ia o th ô n g vận tải ); c á c th à n h p h ần k in h tế (n h à nước, tập thể, tư n h ân , c á thể tiểu ch ủ ).

C ác q u a n h ệ k in h tế trê n đ â y k h ô n g chí là q u a n h ệ tỷ lệ về s ố lư ợ n g (n h ư

c ơ c ấu c ô n g n g h iệ p n ặ n g , c ơ c ấu c ô n g n g h iệ p n h ẹ , c ơ c ấu d iệ n tíc h trổ n g trọ t,

c ơ c ấ u la o đ ộ n g ) m à c ò n là q u a n h ệ v ề chất (n h ư n ă n g su ất, c h ấ t lư ợ n g sản

p h ấ m , lợi n h u ậ n

)-C )-C K T b a o g iờ c ũ n g ở tro n g n h ữ n g đ ic u k iện k h ô n g g ia n v à th ờ i g ia n n h ấ t

đ ịn h , tro n g đ ié u k iệ n tự n h iê n , k in h t ế v à xã hội n h ấ t đ ịn h , ìh íc h h ợ p với đ iề u

k iệ n m ỗ i n ư ớ c, m ỗ i v ù n g , m ỗ i d o a n h n g h iệ p

C C K T đ ư ợ c liế p c ậ n x e m xốt từ n h iề u g ó c đ ộ , ở đ ây tiế p cận v ấ n đ ề th e o

h ư ớ n g c h u n g n h ấ t c ủ a p h ạ m Irù n ày ỉàm c ơ sở d ể lu ận g iả i về C C K T n g à n h

n ô n g n g h iệ p

L à m ộ t p h ạ m trù c h ỉ c ấ u trú c b ên tro n g củ a n ền k in h t ế - x ã h ộ i d o đ ó sự

v ậ n d ộ n g c ủ a n ề n k in h t ế - x ã hội là m c h o C C K T vừa ở trạ n g th á i tĩn h vừa ở trạ n g ih á i đ ộ n g (tín h tư ơ n g đ ố i) D o đ ó , sự c h u y ể n d ịc h C C K T c h o phù hợ p với đ iề u k iệ n lự n h iê n , k in h t ế - x ã h ộ i là m ội đ ò i h ỏ i k h á c h q u a n S o n g sự

c h u v c n d ịc h đ ó n h ư th ế n à o lại tu ỳ th u ộ c vào sự n h ận th ứ c và h à n h đ ộ n g c ủ a

c o n n g ư ờ i Sự d u y trì q u á lâ u h o ặ c th a y đổi n h a n h c h ó n g C C K T m à k h ô n g

d ự a v ào n h ữ n g b iế n đ ổ i c ủ a đ iề u k iệ n tự n h iê n , k in h tế - x ã h ộ i sẽ g â y ra

n h ữ n g ih iệ l hại v ề k in h tế k h ó lườ ng hết Q u á trìn h b iến đ ổ i và c h u y ể n d ịc h

C C K T n h a n h h a y c h ậ m k h ô n g p h ải là m o n g m u ố n ch ủ q u a n , m à p h ái d ự a vào

m ụ c liê u d ạ t đ ư ợ c h iệ u q u ả k in h tế - x ã hội n h ư ih ế n ào T ừ n h ữ n g p h â n tíc h trê n đ á y có thê h iể u k h á i q u á t: Cơ cấu kinh í ế lí) tổng thể cúc bộ phận cấu thành nền kinh tế của mỗi nước Các bộ phận dó Ịịảỉì bí) chặt chẽ với nhau,

tác động qua lại lần nhau vù biểu hiện ở các quan hệ /V ỉệ về sô' lượng, tương quan về chất lượng, phản ánh tínỉì chất, trình độ phút triển của lực lượng sàn xuất, của phân rông lao dộng xã hội ĩroniỊ những kháng gian và thời gian nhất định, phù hợp với nliữiìiỊ điên kiện kinh tê - xã hội nhất định, nhầm đạt được hiệu quả kinh tế- xã hội rao.

T ừ q u a n n iệ m trô n c ó th c k h á i q u á i về n h ữ n g đ ặc trư n g c h ủ y ế u của

đ ịc h vụ, g ia o th ô n g vận lả i và trê n c ơ sở đ ó h ìn h (h àn h n ên C C K T n g àn h ,

p h â n c ô n g la o đ ộ n g lio n g c á c n g à n h lại h ìn h th à n h n cn C C K T đ ặ c th ù (n h ư

c ô n g n g h iệ p n ặ n g , c ô n g n g h iệ p n hẹ, c ô n g n g hiệp c h ế hiến, c ô n g n g h iệ p hoá

c h ái ) và cu ố i c ù n g ià phân c ô n g lao đ ộ n g cá biệt (tó là sự c h u y ên m ô n h o á lao

d ộ n g iro n g từ n g k h â u , lừ n g c ô n g đ o ạ n , từng chi tiết c ủ a m ộ t sản p h ẩm hoàn

ch ỉn h C M á c c h o rằng: L ao đ ộ n g được tổ chức, được phân c ồ n g m ộ t cách khúc

n h a u tu ỳ th e o c ô n g cụ m à lao đ ộ n g được sử d ụ n g , do đó nếu c ô n g cụ lao động ỉà thu c ô n g thì tấ t yếu lao đ ộ n g x ã hội sẽ p h ân tán, qui m ô nhỏ hẹp, n ă n g suất lao

đ ộ n g thấp N g ư ợ c lại n ếu c ô n g cụ sản x u ấ t là m áy m ó c tất yếu lao đ ộ n g sẽ được

tập tru n g , c h u y ê n m ô n h o á và hiộp tác h o á trên quì mỏ lớn, n ăn g suất lao động

c a o ở tro n g c á c x í n g h iệ p c ô n g nghiệp.

P h â n c ô n g lao đ ộ n g p h á i triể n làm c h o c ô n g n g h iệ p , tiể u th ủ c ô n g n g h iệ p

tá c h k h ỏ i n ô n g n g h iệ p , m ỗ i n g à n h đ ó c h ia th à n h từng n g à n h n h ỏ , c h ú n g sán

x u ấ t ra n h ữ n g sản p h ẩ m đ á p ứng n h u c ầ u x ã hội iro n e đ iều k iệ n c ò n có sự độ c

lạ p g iữ a c á c c h ủ ỉh ể k in h tế, c á c sản p h ẩm đ ó m a n g tín h h à n g h o á và ihực

h iện tra o đ ổ i s ả n p h ẩ m g iữ a c á c ch ủ th ể với n h au làm c h o nền k in h tế h àn g

h o á h ìn h th à n h v à p h á t Iriể n , d ầ n đ ến là m tă n g số lư ợ n g và qui m ô c ác n g àn h ric n g h iệ t, đ ộ c lậ p VỚI n h a u X u h ư ớ n g p h á t triể n là b iến sản x u ấ t tự c u n g tự

c ấ p th à n h s ả n x u ấ t h à n g h o á C h ín h s ự p h á t triển n g à y c à n g c a o củ a sự phân

c ô n g la o đ ộ n g x ã h ộ i là n h â n tố c h ủ y ếu Iro n s q u á trìn h h ìn h th à n h và h o àn

th iệ n c ơ c ấu k in h tế V à n h ư v ậ y m ối q u a n hệ về sản x u ất, ph ân p h ố i, ỉrao đổi

và tiê u d ù n g n g à y c à n g g ắ n b ó m ộ t c á c h c h ặ l c h ẽ , hữu c ơ với n h au , C ơ cấu

k in h tế m a n g lín h c h ấ t k h á c h q u a n , d o v ậy m ột c ơ cấu k in h tế h ợ p lý cử a m ột

n ề n k in h tế q u ố c d ân n h ấ ỉ đ ịn h p h ả i là m ộ t c ơ cấu k in h tế đ á p ứng được

n h ữ n g đ ò i h ỏ i c ủ a c ác q u i lu ậ t k in h tế k h á c h q u an C ó đ ư ợ c đ iề u đó c h ín h là ỏ’ vai trò c ủ a y ế u tố c h ủ q u a n th ô n g q u a n h ậ n thức n h ữ n g y êu cầu , n h ữ n g yếu tô'

k h á c h q u a n trê n c ơ s ỡ đ ó p h á n tíc h đ á n h g iá n h ữ n g x u th ế p h ái triển kh ác

n h a u đổ tìm ra p h ư ơ n g án th a y đ ổ i c ơ c ấ u k in h tế có h iệu q u ả n h ấ l c h o sự phát triển c ủ a n ền k in h tế p h ả n á n h tín h đ ặ c th ù c ủ a m ộ t q u ố c g ia với n h ữ n g đ iều

k iệ n cụ thổ n h ấ t định- Y ế u lố ch ủ q u a n cò n tá c đ ộ n g đ ế n c ơ cấu k in h lế ở sự

p h á n b ố tỷ lệ la o đ ộ n g tro n g c á c n g à n h , c ác lĩnh vực, th ự c h iệ n n h ữ n g k ế

h o ạ c h đ ả m b ả o n h ữ n g tỷ lệ c â n đ ố i đ ó c M ác v iết: "T ro n g sự p h ân c ô n g lao

d ộ n g x ã hội th ì c o n số tỷ lệ ]à m ộ t sự tất yếu k h ô n g Ihể trá n h k h ỏ i, m ột lất

C C K T c h ỉ h ìn h th à n h d ướ i h ìn h th ứ c g iả n đơn C h ẳn g h ạn về c ơ cấu ng àn h

tro n g n ề n k in h tế chí b a o g ồ m c ô n g n g h iệ p , tiểu thủ c ô n g n g h iệ p m à Ih ô i, khi lực lư ợ n g sản x u ấ t p h át triể n , sự p h â n c ô n g lao đ ộ n g sâu rộ n g hơn thì C C K T Irở n ề n p h ứ c lạ p và đ a d ạ n g , c á c bộ p h ậ n c ấ u ih à n h n ề n k in h tế - x ã h ộ i được

x á c lậ p ở c ấ p đ ộ sâu h ơ n , bơi c á c n g à n h , c ác lĩnh vực củ a nền k in h tế xuất

h iệ n c á c b ộ p h ậ n m ớ i, c ó th ể v í c h ú n g n h ư n h ữ n g c â y th ư m ụ c tro n g c ác lệp tin , c á c p h a i c ủ a m á y tín h vậy.

N h ư v ậ y , y êu cầu c h u n g c ủ a m ọi n ề n sản x u ất ]à x á c lậ p q u a n hệ đ ồ n g bộ

c ủ a c á c b ộ p h ậ n c ấ u th à n h n ề n k in h tế, cấu th à n h c á c n g à n h , c ác lĩnh vự c, các

k h á u c ủ a n ề n sản x u ấ t x ã h ộ i p h ù h ợ p tín h ch âì và trìn h đ ộ p h át triể n c ủ a lực

lư ợ n g sản x u ấ t, c ủ a p h â n c ô n g lao đ ộ n g x ã h ộ i N ó k h á c n h a u ở nội d u n g , lính

c h ấ t, c á c h th ứ c Ihực h iệ n n h ũ n g tỷ lệ đó Sự k h á c n h a u đ ó là do qui lu ậl kinh

t ế đ ặ c th ù c ủ a từ n g p h ư ơ n g ih ứ c sản x u ất q u i đ ịn h

T u y n h iê n , nói n h ư vậy k h ô n g c ó n g h ĩa là ớ tro n g c ù n g m ột giai đ o ạn phái triển c ủ a lịch sử xã h ộ i thì c á c nước đ ều có c ù n g m ột h ìn h thức C C K T và nội

đ u n g C C K T n h ư nhau V ì C C K T cò n phụ th u ộ c vào điều kiện tự n h iên , điều

k iệ n k in h tế cụ ih c m à c ó n h ữ n g h ìn h thức, nội d u n g thích ứng với đ iều k iện dó.

V ì v ậ y , khi x á c lậ p c ơ c ấu k in h tế cần phải vừa lu ân th ủ th e o y ếu t ố k h á ch

q u a n đ ồ n g th ờ i phải c h ú ý tới đ iề u k iệ n tự n h iê n , x ã h ộ i và lịch sử c ủ a m ỗi

q u a n h ệ sản x u ấí và p h â n c ô n g lao đ ộ n g làm c h o ph ạm v i, tính c h ất và n h ịp

đ ộ p h á t triể n c ủ a lừ n g b ộ p h ậ n c ủ a c ơ c ấ u n ền k in h tế có sự vận độne; d ẫn đốn

s ự th a y d ổ i vai (rò vị trí v à m ố i q u a n hệ g iữ a ch ú n g C C K T b iến đổi do vậy sự

c á c h m ạ n g k h o a h ọ c c ô n g n g h ệ ứ ng d ụ n g tro n g đời số n g k in h tế phù h ợ p với

đ ic u k iệ n x à h ộ i - lịc h sử và đ iề u k iệ n tự n h iê n c ủ a m ộ t nướ c C h u y ến d ịc h

- G iai đ o ạ n đ ầ u là C C K T th u ầ n n ô n g th íc h ứ n g tro n g n ề n sản xuấi n h ỏ , tự

c u n g tự c ấp P h â n c ô n g lao đ ộ n g tro n g n ô n g n g h iệ p ch ỉ b a o g ồ m trồ n g trọ t và

c h â n n u ô i, n ó c h iế m tỷ trọ n g lớn n h ất tro n g n ền k in h tế q u ố c đân.

- G iai đ o ạ n th ứ hai m a n g tính c h ất lịch sử lớn nhất tro n g q u á trình c h u y ển

đ ịc h C C K T c ủ a x ã h ộ i, đ ó là g iai đ o ạn có cu ộ c cách m ạn g kỹ thuậl n ổ ra Kết

q u ả là lao d ộ n g b ằ n g tay c h u y ể n san g lao đ ộ n g c ơ khí, sự phân cô n g hợp tác lao

đ ộ n g ngày c à n g sâu rộ n g , tạo đ iể u k iện h ìn h thành n h iều n g àn h nghề, nh iều lĩnh vực và nhiều th à n h p h ần k in h tế T ỷ lệ phân c ô n g lao đ ộ n g x ã hội do đó cũ ng có nhũìiíỉ thav đổi to lớn N en k in h tế từ sản xuất th uần »lông, đơn ng àn h san g nền

k in h lc sản xuất đ a n g à n h đ a lĩnh vực H ệ th ố n g C C K T đo vậy cũ n g cỉa dạn g và phức tạp Đ ồ n g thời m ối q u a n hệ tro n g hệ thống kinh tế cũ ng được ch u yển từ qui

m ô hẹp, c ơ c h ế k h é p kín san g qui m ô mở rộ n g với cơ c h ế k in h tế m ỏ’.

- G iai đ o ạ n th ứ b a ỉà g ia i đ o ạ n x u ất h iệ n c u ộ c c á c h m ạ n e k h o a h ọ c kỹ

th u ậ i h iện đ ạ i d iễ n ra từ sau c h iế n tra n h th ế giới ih ứ hai, đ ã tạ o ra c á c d ạ n g

n â n g lượng và vậl liệu m ớ i, với n ộ i d u n g ch ủ yếu là c h u y ể n nền sản x u ất ỉao

đ ộ n g bằn g cơ k h í th à n h n ền sản x u ấ t lao d ộ n g b ằn g m á y tự đ ộ n g , thực h iện lự

dộng h ơ á , h o ú h ọ c h o á và c ô n g n g h ệ sin h h ọc Với n h ữ n g th àn h q u ả đó,

C C K T lại c ỏ s ự c h u y ể n clịch m ớ i Đ ó là x u ấ t h iệ n n h ữ n g n g à n h và p h ân n g à n h

ch ứ c n ă n g tro n g h ệ th ố n g C C K T q u ố c dân D o vậy, tỷ trọ n g lao đ ộ n g tro n g

c ác n g à n h d ịc h vụ v à c ô n g n g h iệ p nói c h u n g n g à y c à n g đ ư ợ c nâng c a o và

ch iếm ưu Ih ế iro n g to à n b ộ n ề n k in h lê q u ố c dân.

h o á D o v ậ y , là m g iả m tỷ trọ n g c á c n g à n h sản xuất vậl c h ấ t D giai đ o ạ n n ày

v iẹc p h ân c ô n g la o đ ộ n g x ã h ộ i đ ư ợ c tă n g c ư ờ n g và đ ồ n g thời h ìn h th à n h n ên

sự phân c ô n g la o đ ộ n g g iữ a c á c b ộ p h ậ n , lấ y thành q u ả k h o a h ọ c làm c ơ sở

c h o v iệc c h u y c n m ô n h o á , x ã h ộ i h o á V ì th ế m ố i q u a n hộ k in h lế vé lao đ ộ n g

g iữ a c ác đ ơ n vị k in h tế trở n c n g ắ n bó m ật th iế i, làm c h o k ế t q u ả lao đ ộ n g củ a

m ỗ i n g ư ờ i c ũ n g đ ề u là kết q u ả ỉao đ ộ n g c ủ a n h iề u n g ư ờ i, c ủ a n h iều n g à n h ,

n h iề u lĩnh vực k h á c n h a u C h ín h vì vậy, C C K T cố sự d ịc h c h u y ể n lớn, đ ó là

sự th a v đ ổ i c ả về s ố lư ợ n g v à c h ấ t lư ợ n g tro n s to à n bộ hệ th ố n g

ũ n ư ớ c ta h iệ n n a y , c h u y ể n d ịc h C C K T là q u á trìn h b iế n đổi nền k in h tế

từ c h ồ c h ủ y ếu !à n ô n g n g h iệ p lạc h ậ u đ ặc trư n g là c ơ c ấu k in h tế n ô n g - c ô n g

n a h iệ p là c h ín h s a n g n ề n k in h tế c ó c ô n g n g h iệ p , n ô n g n g h iệ p và d ịc h vụ h iện đại Đ ó là q u á trìn h lã n g lố c đ ộ v à tỷ trọ n g c ủ a sán x u ấi c ô n g n g h iệ p tro n g

n ền k in h lế g ắ n liền với đ ổ i m ới c ă n b ản về c ó n g n g h ệ tạ o n ền tả n g c h o sự

tã n a trư ở n g n h a n h , h iệ u q u ả c a o c ủ a to àn b ộ nen k in h tế q u ố c d â n N ghị

q u y ế t đ ạ i h ộ i đại b iể u to à n q u ố c lần th ứ IX Đ án tỉ C ộ n g sản V iệt N am k h ẳ n g

đ ịn h : " C h u y ể n d ịc h c ơ c ấ u n g à n h , n g h ề , c ơ cấu lao d ộ n g , tạ o v iệc làm ihu hút

n h iê u la o đ ộ n g ở n ô n g ih ỏ n , đ ư a n h a n h liến bộ k h o a h ọ c v à c ô n g n g h ệ v ào sản x u ấ t" 112, tr ỉ 6 8 ] Như vậy, chuyển dịch C CK T nói chung đó ỉc) một quá

í rình chuyển biến thay đổi vị trí của cúc mối í ương quan giữa các yếu 10 cẩu thành nền kinh tế từ í rạn ^ thái thấp sang trạ nạ í hái cao, từ câu Ị rúc đơn gidn sang cấn trúc phức tạp với trạng thúi mới của lực ìượtỉg sản xuất và phân cóng lao dộng xã hội, phù hợp với những íỉìànỉì tựu mới đã đạĩ được của cuộc cách mạng khoa học câng nghệ được áp dựng vào lĩnh vực kinh tế qua từng thời kỳ khúc nhau.

Ị ỉ J 3 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp

C C K T N N là tổ n g th ể c á c m ố i q u a n h ệ ch ủ y ế u th e o tỷ lệ về s ố lư ợ n g và

c h ấ t lư ợ n g tư ơ n g đ ố i ổ n đ ịn h c ủ a c á c yếu tố k in h lê - x ã h ộ i có liên q u a n đ ến sản x u â ì n ô n g n g h iệ p tro n g k h o ả n g th ờ i g ian và k h ô n g g ia n n h ấ t đ ịn h

C C K T N N là tổ n g th ể p h ứ c lạ p , d o vậy p h ải đ ứ n g trê n n h iề u g ó c đ ộ k h á c

n h a u n h ìn n h ậ n m ớ i có th ể Ih ấy h ế t n h ữ n g m ối q u a n h ệ tro n g m ộ t c h ỉn h th ể

th ố n g n h ấ t c ủ a n g à n h n ô n g n g h iệ p D ựa trôn g ó c đ ộ n h ìn n h ận m ộ t c ác h tổ n g

q u á t c á c m ặ t, c á c n g à n h n ô n g n g h iệ p , có th ể k h á i q u á i nội d u n g ch ủ y ếu củ a

c ơ cấu n ô n g n g h iệ p th e o n h ữ n g q u a n h ệ đ ư ợ c x ác lập tro n g th ự c tiễn n ô n g

3 Q u a n h ệ g iữ a sản x u ấ t n ô n g n g h iệ p và c á c n g àn h c h ế b iến và d ịc h vụ

tứ c là m ố i q u a n h ệ g iữ a c á c n g à n h tro n g nội bộ n ô n g n g h iệ p , m à n ô n g n g h iệ p

là n g à n h đ ứ n g đ ầ u

4 Q u a n hệ g iữ a n ô n g n g h iệ p , c ô n g n s h iộ p và d ịc h vụ ứ n ô n g Ihôn lức là

C C K T n ô n g th ô n

5 Q u a n hệ g iữ a c á c th à n h p h ầ n k in h tê tro n g n ô n g n g h iệp

N ội d u n g c ủ a c ơ c ấ u n ô n g n g h iệ p nói trên p h ả n án h m ột c ác h đ ầy đủ các

m ặt sản x u ất n ồ n g n g h iệ p n ó i c h u n g ở nước ta h iệ n n ay D ưới đ ây c h ú n g ta sẽ

x e m x é t n ộ i đ u n g c ù a từ n g m ố i q u a n h ệ đó.

Một kì, vổ q u a n h ệ g iữ a n ô n g n g h iệ p với lâm - n g ư n g h iệp : Đ â y là c ơ c ấu

p h ả n á n h m ố i q u a n h ệ tro n g k h á i n iệ m n ồ n g n g h iệ p theo n g h ĩa rộ n g , b ao g ồ m

c á c n g à n h sản x u ấ t lấ y đ ấ l đ ai là m tư liệu sản x u ấ t ch ủ yêu và đố i tượ ng sản

x u ấ t ]à g iớ i s in h h ọ c H iệ n n a y tro n g q u á trình C N H H Đ H c h ú n g ta th ự c h iện

Đ â y Jà cơ c ấ u p h ả n á n h m ố i q u a n hệ p h át triển m ột c á c h to ằ n d iệ n n h ằ m

đ ạ t h iệ u q u ả c a o tổ n g sản x u ấ t k in h d o a n h Iro n g sản x u ấ l n ô n g n g h iệ p th e o

n g h ĩa h ẹp Đ ặc đ iể m c ủ a s ả n x u ất n ô n g n g h iệ p là có tín h ih ờ i vụ ch o n ên p h á t triể n c h ă n n u ô i, n g à n h n g h ề ỉà v ừ a h ỗ trợ c h o Irồ n g trọ t p h át triển n h ư c u n g

c ấ p p h â n b ó n , tiê u th ụ sản p h ẩ m c ủ a trồ n g trọ t v à c u n g c ấ p sản p h ẩm cho

c h ă n n u ô i T rcn cơ s ở đ ó là m tă n g m ức th u n h ậ p ch o c ác hộ n ô n g d â n , n â n g

c a o h iệ u q u ả k in h d o a n h n ô n g n g h iệ p Q u a n h ệ n à y k h ô n g n h ữ ng là m tă n g

h iệ u q u ả k in h tế m à c ò n g ó p p h ầ n b ả o vệ, g iữ th ố ổn đ ịn h cán b ằ n g sin h th á i,

đ ả m b ả o sự phát iric n b ền vữ n g c u a sản xuất n ô n g n g h iệ p V ới nước ta h iệ n

n a y g iá trị sản lư ợ n g trổ n g trọ i c h iế m 6 0 % , g iá trị c h ă n n u ô i c h iế m 3 0 % (ro n g tổ n g g iá Irị s ả n p h ẩ m n ổ n g n g h iệ p N h ư v ậy g iá trị n g à n h n g h ề c ò n ở

m ứ c th ấ p

Vì v ậy , ch ủ trư ơ n g p h á t triể n m ọi n g àn h n g h é , p h ái triển c h ă n n u ô i, đ ư a

c h ă n n u ô i lên n g à n h s ả n x u ấ t c h ín h ỉà h o àn to àn đ ú n g đ ắ n ’’P h át Iricn và n â n g

c a o c h ấ t lư ợ ng h iệ u q u ả c h ă n n u ô i g ia sú c, g ia cầm , m ở rộ n g phươ ng p h á p

c h ăn n u ô i c ó n g n g h iệ p g ắ n với c h ế b iế n sản p h ẩm , tă n g tỷ trọ n g n g à n h ch ăn

n u ô i tro n g n ô n g n g h iệ p " [1 2 , tr 170] D o vậy, C D C C K T N N th e o m ôi q u a n hệ Irổ n g tr ọ t - c h ă n n u ô i v à n g à n h n g h ề là tă n g tỷ trọ n g , g iá trị sản lư ợ n g c ủ a

c h ă n n u ô i và n g à n h n g h ề tro n g C C K T N N

Ba /ờ, về C C K T th e o c á c m ố i q u a n hệ g iữ a sản x u ấ t - c h ế b iế n - d ịc h vụ.

C ơ c ấ u n ày p h ả n á n h c á c m ối q u a n h ệ đ ư ợ c x á c lậ p th e o m ộl tỷ lệ cân đối

c ả về s ố lư ợ n g và c h ấ l lư ợ n g , g iữ a c á c kh âu c ủ a q u á trìn h tái sản xuất n ô n g

n g h iệ p Q u a n h ệ n à y p h ải d ư ợ c cân đối lại m ộ t c ác h th ư ờ n g x u y ê n khi trìn h

đ ộ sản x u ấ t tro n g n ô n g n g h iệ p đ ư ợ c lăn g lén T ro n g h ệ th ố n g k in h tế n ô n g

n g h iệ p , k h â u sản x u ấ t n ô n g n g h iệ p là k h â u q u a n irọ n g h à n g đ ầ u , nó c u n g c ấ p

s ả n p h ẩm ch o đ ờ i s ố n g x ã h ộ i K h âu c h ế b iến b ao g ồ m c h ế biến các sản p h ẩ m

c h o c o n n g ư ờ i và s ả n p h ẩ m c h o vật nuôi và c h ă m b ó n ch o c â y trồ n g Đ ồ n g íhời nó là thị trư ờ n g tiê u th ụ c á c h à n g h o á, đ ịc h vụ c h o sản x u ất n ô n g n g h iệp

K h â u đ ịc h vụ vừa là k h â u c u n g c ấ p c ấ c y ếu tố sản x u ất ở đ ầ u vào, vừa đ ảm

n h iệ m k h â u liê u th ụ s ả n p h ẩ m ch o người sản x u ất và n g ư ờ i c h ế b iế n tức giải

q u y ế t đ ầ u ra c h o s ả n x u ấ t V iệ c d u y trì c ác m ối q u an hệ tỷ ỉệ g iữ a sản x u ất -

c h ế b iế n và d ịc h vụ k h ô n g n h ữ n g đ ảm b ảo c h o sản x u ất n ô n g n g h iệ p h o ạ t

đ ộ n g b ìn h th ư ờ n g , m à c ò n là m tả n g a iá (rị tổ n g sản lượ ng n ô n g n g h iệ p , tăn g

g iá trị san lư ợ n g h à n g h o á và tà n g g iá trị n ô n g sàn x u ấ t k h ẩu ra thị trư ờ n g

q u ố c tế.

Bốn lờ, về C C K T th e o m ố i q u a n hệ n ô n g n g h iệ p , tiểu th ủ c ô n g n g h iệ p và

d ịc h vụ ở n ô n g th ô n

Đ â y là c ơ cấu p h ả n á n h m ối q u a n hệ p h â n c ổ n g lao đ ộ n g xã hội th e o

n g àn h g ắ n với sản x u ấ i n ô n g n g h iệ p trên đ ịa b à n n ô n g th ô n tro n g q u á trìn h

c ó n g n g h iệ p h o á n ô n g n g h iệ p v à k in h tế n ô n g Ih ô n h iện nay ở nướ c ta, có Ihc

vụ ờ th à n h p h ố và ở c á c k h u c ố n g n g h iệ p sự phát triể n cò n ở m ức đ ộ nhất đ ịn h

n ê n k h ả n ă n g th u h ú t la o đ ộ n g n ô n g th ô n vào n g à n h c ô n g n g h iệ p , ra đ ô thị và

k h u c ô n g n g h iệ p cò n bị h ạ n c h ế , g â y ra tình trạ n g d ư ihừa lao đ ộ n g ở n ô n g

ih ó n T ro n g đ iề u k iệ n đ ó v iệc p h á t triể n m ạn h m ẽ c ô n g n g h iệ p , tiểu th ủ c ồ n g

n g h iệ p , d ịc h vụ ở n ô n g th ô n là q u a n Irọng và c ấ p th iết, n ó là b iệ n p h á p có

h iệu q u ả đ ể s ử d ụ n g la o đ ộ n g d ô i dư C ó th ể nói th ú c đ ẩy p h ái triển

C C K T N N , tiểu th ủ c ô n g n g h iệ p , dịch, vụ trên đ ịa b à n n ó n g th ô n có tác d ụ n g

th ô n D o a n h n g h iệ p sản x u ấ t n ô n g n g h iệ p c ủ a N h à n ư ớ c c ù n g với c á c h ợ p tác

xã - loại h ìn h d o a n h n g h iệ p tậ p th ể sả n x u ấ t n ô n g n g h iệ p trở th à n h n ền tản g

c ủ a sự p h á t triển S o n g tro n g hộ th ố n g ấy c á c h ìn h th ứ c tổ c h ứ c k in h tế n ô n g

n g h iệ p lại c ó m ố i q u a n h ệ tá c đ ộ n g h ỗ trợ và th â m n h ậ p v à o n h a u , k ể c ả m ặ t

sử h ữ u đ ể c ù n g tạo ra sự p h á t triể n c h u n g V ì v ậ y , v iệ c th ư ờ n g x u y ê n g iữ vững

và p h á t h u y c á c m ố i q u a n h ệ g iữ a h ìn h th ứ c s ở h ữ u tro n g n ô n g n g h iệ p !à tạo

đ iề u k iệ n Ih u ận lợi đ ể c á c h ìn h th ứ c ấ y p h á t h u y tố t h ơ n vai trò c ủ a m ìn h tro n g q u á irìn h p h á t triể n n ề n k in h tế n ô n g n g h iệ p h à n g h o á ở n ư ớ c ta N g o ài

v iệc tạ o ra n h iề u sả n p h ẩ m h à n g h o á c h o x ã h ộ i thì n ô n g n g h iệ p c ũ n g đ ồ n g thời c h u ẩ n bị c á c đ iề u k iệ n c h o v iệ c C D C C K T th e o h ư ớ n g "h ìn h th à n h về c ơ

b ản n ề n k in h tế n ô n g n g h iệ p với C C K T c ô n g - n ô n g n g h iệ p - d ịc h vụ g ắ n với

p h ân c ô n g lao đ ộ n g và h ợ p tá c q u ố c t ế n g à y c à n g s â u rộ n g " [8, tr.5 7 ].

1.1,2 Đặc trưng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

ở trên (m ụ c 1 1 1 2 ) lu ậ n v ăn đ ã p h â n tíc h và trìn h b à y rõ ở m ặ í b ản thể lliận về C D C C K T D o đ ó có th ể q u a n n iệ m v ề sự C D C C K T N N đ ố là sư

c h u y ể n d ịc h C C K T đ ư ợ c d iễ n ra ở m ộ t lĩn h vực sả n x u ấ t đ ặ c th ù - lĩn h vực

n ô n g n g h iệ p , c ó đ ặ c trư n g rấ t riê n g : 1/ Đ ố i tư ợ n g sả n x u ấ l là giới sin h v ật; 2 /

T rìn h đ ộ p h á i triể n c ủ a lực lư ợ n g s ả n x u ấ t c ó s ự p h á t triể n c h ậ m , p h â n c ô n g lao đ ộ n g lạ c h ậ u h ơ n n g à n h c ô n g n g h iệ p v à m ộ t s ố n g à n h k in h tế k h á c ; 3 / Sản

x u ấ l d iễn ra trên m ộ t k h ô n g g ia n rộ n g lớn V ới V iệ t N a m vấn đ ề có tín h qui

lu ật n ày k h ô n g p h ải là m ộ t n g o ạ i lệ.

Sự C D C C K T N N ở n ư ớ c ta h iệ n n a y đ ư ợ c đ ịn h h ư ớ n g trê n c ơ s ở q u a n

đ iể m c ủ a Đ ả n g C ộ n g s ả n V iệ t N a m v ề p h á t tr iể n n ề n k in h tế th ị trư ờ n g

đ ịn h h ư ớ n g x ã h ộ i c h ủ n g h ĩa v à c h iế n lư ợ c p h á t triể n k in h t ế - x ã h ộ i c ủ a

N h à n ư ớ c.

C h iến lược p h á t triể n k in h tế - x ã hộ i c ủ a đ ấ t n ư ớ c, y ê u c ầ u n â n g c a o đ ờ i

số n g vật c h ấ t và tin h th ầ n c ủ a n h â n d â n đ a n g vằ sẽ tiế p tụ c đ ò i h ỏ i sự p h át Iriển n h a n h , có h iệ u q u ả n g à y c à n g c a o đối với n ô n g n g h iệ p và k in h tế n ô n g

Ihôn n ó i c h u n g , c ác n g à n h trc n đ ịa b àn n ô n g th ô n nói riên g , Q u á lrìn h đó th ú c

c ù a n ó m a n g tín h đ ặ c th ù C u ộ c c á c h m ạ n g k h o a h ọ c - c ô n g n g h ệ đ ã và đ a n g

p h át triể n k h ô n g n g ừ n g , n h ữ n g th à n h tự u củ a nó đ ã đ e m lại sự b iến đ ổ i sâu

s ắ c tro n g m ọ i m ặt c ủ a đ ờ i s ố n g k in h tế - xã h ộ i T ro n g đ iề u k iện đ ó , n ồ n g

Hai lả, C C K T N N v à C D C C K T N N p h ụ th u ộ c h ê í sức ch ặt ch ẽ vào đ iều

k iệ n k.jnh tế - x ã h ộ i, n h ữ n g đ ié u k iệ n tự n h iê n n h ất đ ịn h C ũ n g n h ư h ệ th ố n g

C C K T n ó i c h u n g c ủ a n ề n k in h tế, C C K T N N phụ th u ộ c vào đ iều k iện k in h tế -

x ã h ộ i đ ié u k iện tự n h iê n c ủ a c h ín h k h u vực n ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n , n h ư n g ở

d â y là m ộ t s ự p h ụ th u ộ c h ê ì sức chặt ch ẽ C ó hai lý d o đưa đ ến nét đ ặ c thù

n à y : th ứ n h ấ t, đ ố i tư ợ n g c ủ a sản x u ấ t n ô n g n g h iệ p là c â y trồ n g vật n u ô i; th ứ

h a i, đ iề u k iệ n k in h t ế - x ã hội và đ iề u k iện tự n h iê n tro n g n ô n g n g h iệ p và

n ô n g th ô n Ih ư ờ n g lạc h ậ u h ơ n c ác n g à n h , c ác k h u vực k h á c Sự lạc h ậu n à y đã níu k é o q u á írìn h C D C C K T N N lừ trạ n g th ái lạc h ậu san g trạ n g th ái tiến bộ

N h ư v ậy v iệc h ìn h th à n h , C D C C K T N N đ ò i hỏi phải tô n trọ n g tín h k h á ch

q u a n , k h ô n g á p đ ặ t M ặ t k h á c , c h ín h d o d ố i tư ợ n g c ủ a sản x u ấl n ô n g n g h iệ p

là giớ i s in h h ọ c , sản x u ấ t lại d iễ n ra tro n g k h ô n g g ia n rộ n g , đ iều kiộn tự

n h iê n , k in h tế, x ã h ộ i k h ó k h ă n , n ên đ ể C D C C K T sự tá c đ ộ n g từ c á c n h â n tố,

c ác d iề u k iệ n b ê n n g o à i là h ết sức q u a n Irọ n g , tro n g đ iề u k iện p h át triể n k inh

t ế thị trư ờ n g , m ở c ử a n ề n k in h lế, c á c n g à n h , lĩnh vực k h á c n h ậ n được c ác y ếu

t ố "n iỉo ại lực" th u ậ n lợi h ơ n tro n g n ô n g n g h iệ p , việc g ọ i đ ẩ u tư v ào n ô n g

n g h iệ p là h ế t sứ c k h ó k h ă n D o đ ó , C D C C K T N N , n ô n g th ô n đ ạ t được m ứ c đ ộ cao h a y th ấ p , n h a n h h a y c h ậ m p h ụ th u ộ c trư ớ c hết v ào n h ận th ứ c ch ủ q u a n

c ủ a Đ ả n g , N h à n ư ớ c ta th ể h iệ n ở v iệc x á c đ ịn h c h iế n lược, k ế h o ạ c h , h ìn h

ih ứ c , b iệ n p h á p , b ư ớ c đ i s a o c h o p h ù h ợ p đ iề u k iệ n k h á ch q u a n M ọ i sự ch ủ

q u a n , d u y ý c h í là trá i với n h ữ n g y êu cầu về sự h ìn h th à n h C C K T th e o nội

d u n ịĩ y ê u c ầ u q u i lu ậ t k in h tế đòi h ỏ i Đ iề u n à y c ũ n g c h o th ấ y sự c h u y ể n d ịc h

c ủ a O C K T N N th ư ờ n g d iễ n ra c h ậ m c h ạ p , p h ứ c tạ p , c à n g đ ò i hỏi y êu cầu c a o

c ù a n h â n tô' ch ủ q u a n

C ũ n g n h ư C C K T n ó i c h u n g , C C K T N N lu ô n vận đ ộ n g và b iến đ ổ i (tứ c là

n ó lu ô n c ó s ự c h u y ể n d ịc h n h ất đ ịn h ) Sự vận d ộ n g , b iế n dổi tro n g q u á trìn h

C D C C K T N N ỉu ô n g ắ n liề n với đ iề u k iệ n k in h tế - x ã h ộ i, d iều k iệ n tự n h iê n

v à liến bộ c ủ a k h o a h ọ c k ỹ th u ậ t c ô n g n g h ệ Sự lác đ ộ n g c ủ a c ác đ iều k iện đó

ỉà m c h o c á c bộ p h ậ n k in h tế tro n g n ô n g n g h iệ p b iến đ ố i, tác d ộ n g và c h u y ể n

h o á lẫn n h a u , tạ o ra m ộ t C C K T N N m ớ i C ác c ơ cấu bộ p hận vận đ ộ n g và p h ái Iriến lạo ra sự b iế n đ ổ i to à n hộ th ố n g làm c h o C C K T ấy phái như ờ n g c h ồ cho

m ộ t c ơ c ấ u k h á c ra đ ờ i T u y n h iê n , c ầ n lư u ý rằn g , đ áy là sự vạn đ ộ n g c ủ a các

q u á trìn h k in h tế nôn n ó d iễ n ra tro n g th ế ổ n đ ịn h tươ ng dối c ủ a m ỗi q u á trìn h

b ộ p h ậ n Đ â y c h ín h ỉà h iệ n tư ợ n g k h á ch q u a n về m ặt n h ận ihức luận, c ầ n nắm vừng đ iề u đ ó đ ổ trá n h s ự n ô n n ó n g , ch ủ q u a n trá i yêu cầu k h á ch quan.

C C K T N N m ột m ặ l lu ô n v ậ n đ ộ n g p h áỉ triể n , m ặt k h á c c ũ n g luôn g iữ đượ c tín h ổ n đ ịn h N ế u C C K T N N th ư ờ n g x u y ê n ih a y đ ố i, x á o trộ n h ậ u q u ả sẽ là m

c h o c á c q u á trìn h sản x u ấ t k in h d o a n h k h ô n g ổn đ ịn h , q u á trin h đ ầu tư lú n g

tú n g , lưu ih ô n g h à n g h o á g ặ p trở n g ạ i h o ặ c làm c h o C C K T N N phát iricn q u è

q u ặ t, p h iế n d iệ n , g â y n ê n lã n g p h í, tổ n th ấ t c h o nền k in h tế.

Ba ìc), C D C C K T N N k h ô n g b ó h ẹ p tro n g m ộ t k h ô n g g ia n lãn h th ổ n h ấ t

đ ịn h , m à lu ô n g ắ n liề n với q u á trìn h p h â n c ô n g lao đ ộ n g và h ợ p tác với b ên

n g o à i C h ẩ n g h ạ n x é t ở p h ạ m vi tổ n g th ể n ền k in h tế , c á c vếu lố nội sin h củ a

k in h ỉế - x ã h ộ i c a o V ì v ậ y , tro n g q u á trìn h C D C C K T N N trư ớ c hết p h ải x e m

x é t (tầy đ ủ c ấ c y ế u tố đ ó T ro n g thời đ ạ i n g à y nay, v iệc c h u y ể n san g nền k in h

té thị trư ờ n g h iệ n đ ạ i với s ự h ìn h th à n h thị trư ờ n g Ih ế giớ i ph ản á n h q u á trìn h

x ã h ộ i h o á sản x u ấ t trê n p h ạ m vi q u ố c tế và là xu th ế c ó tín h chất thời đại

lý , h iệ u q u ả c a o p h ả i x e m x ét đ ầ y đ ủ c á c y ế u lố lừ bên n g o ài ảnh h ư ở n g đ ế n

v iệ c h ìn h th à n h C C K T N N , C D C C K T N N T rên c ơ sở đ ó N h à nước c à n cứ c ác

m ứ c đ ộ tá c đ ộ n g đ ế n c á c q u á trìn h k in h tế n ô n g n g h iệ p c ũ n g n h ư trcn c ác lĩn h

v ự c cụ th ể c ủ a m ỗ i y ế u lố b ê n n g o ài đ ế h o ạ c h đ ịn h ch ủ trư ơ n g , k ế h o ạ ch , biện

p h á p , h ìn h ỉh ứ c , b ư ớ c đi c h o sự C D C C K T N N th ô n g q u a v iệc xúy d ự n g hệ

th ố n g kết cấu h ạ tổ n g k in h tế - x ã h ộ i nói c h u n g v à ch o n ô n g n g h iộ p nói

riê n g , x á v d ự n g e ơ ch ế, c h ín h sách , tro n g k ế h o ạ c h ớn g d ụ n g tiế n hộ k h o a h ọ c

kỹ th u ậ l và c ổ n g n g h ệ m ớ i, tổ c h ứ c q u á trìn h s ả n x u ấ t k in h d o a n h , c h ố b iến sán p h ẩ m và lưu ih ô n g h à n g h o á c ủ a b ả n th â n lin h vực n ô n g n g h iệp-

V ới C C K T N N ỡ c ấ p đ ộ ih ấ p ỉầ c ơ c ấ u th e o m ỗ i v ù n g , m ỗ i đ ịa phư<mg, vấn đ ề p h ư ơ n g p h á p lu ận n ê u Irôn vẫn p h ải lu ô n đ ư ợ c n h ậ n th ứ c đ ầ y đ ủ

Thứ nhất: Nhóm nhân iố lìiuộc về điều kiện tự nhiên.

N h ó m n h â n tố n à y b a o g ồ m ; vị trí đ ịa lý, tài n g u y ê n đ ấ l, n ư ớ c, rừ ng , biổn, lài n g u y ê n s in h v ật Đ ố i tư ợ n g c u a sản x u ấ t n ô n g n g h iệ p là c â y trồ n g vật

n u ô i, c h ú n g là n h ữ n g s in h v ật số n g , c h ú n g g ắ n b ó c h ặ t c h ẽ với c á c đ iề u k iệ n

tự n h iê n , m ỏi Irưừng sin h th á i C á c b iệ n p h á p , c á c y ế u tố tá c đ ộ n g v ào lũmh vực n ồ n g n g h iệ p phải đ á p ứ n g đ ầ y đ ủ c ác y ê u c ầ u c ủ a qu i lu ậ t tự n h iô n C ó

n h ư v ậv v iệc là m th a y đổi c ơ c ấ u c â y trồ n g vậl n u ô i, th a y đ ổ i c ơ c ấ u và c h ủ n g loại sán p h ẩ m m ới đ e m lại h iệ u q u ả m o n g m u ố n H ệ q u ả lấl y ếu c ủ a v iệ c làm Irên d ân đ ến việc c h u y ê n m ô n h o á trồ n g trọ i và c h ă n n u ô i, n u ô i trồ n g , k h ai

ih á e Ihuv sản k h ai th ác rừ n g , làm c ô n g tác lâm s in h Đ iề u đ ó sẽ d ẫ n đ ế n sự

tạ o g iố n ụ m à q u a n trọ n g là k h a i th á c đ ấ l đ a i, n â n g c a o đ iề u k iệ n e ú a sả n

x u ấ t n ò n g n g h iệ p n h ư lư liệ u s ả n x u ấ t, k ế t c ấ u h ạ tầ n g , lư u th ô n g sả n

c ơ c ấ u n ô n g n g h iệ p ih a y đ ổ i c ả về số íư ợ n g và c h ấ t lư ợ n g , c ả h ề rộ n g và

đ ộ n g x ã hội c h o p h ù h ợ p với đ iể u k iệ n tự n h iê n , đ iề u k iệ n k h o a h ọ c c ô n g

n g h ệ , lạ o n ê n m ố i liê n h ệ k in h lế - x ã h ộ i g iữ a c á c đem v ị, c á c c á n h â n và

lă n g c iiừ n g lín h p h ụ ih u ộ c lẫ n n h a u P h â n c ổ n g la o đ ộ n g c à n g p h á i triể n thì

q u a n hộ s>iữa c á c đ ơ n vị, c á c v ù n g c à n g m ậ t th iế t với n h a u T r ê n c ơ s ở đ ó

h ìn h th à n h và p h á i iric n p h â n c ô n g la o đ ộ n g v à h ợ p lá c q u ố c tế C ù n g với

q u á trìn h đ ó n ó lại c ỏ lá c đ ộ n g m ạ n h m ẽ lại v iệ c c h u y ê n m ồ n h o á sả n x u â ì

tạ o đ iề u k iệ n tă n g n ă n g s u ấ t la o đ ộ n g , th ú c đ ẩ y n h a n h c h ó n g q u á trìn h

C D C C K T c ủ a k h u v ự c và n g à n h

Thứ tư: Nhóm nhản tố thuộc về các lợi thể tuyệl dối, lợi thể so sánh lợi

ỉh ể của các nước phút triển muộn về kinh ỉể, tác động không nhó đến hình thành a 'KTNN.

T r o n g đ iề u k iệ n to à n c ẩ u h o á h iệ n n a y v iệ c mó' rộ n g k in h tế đ ố i n g o ạ i

là m ộ t tấ t y ế u k h á c h q u a n m a n g tín h q u i lu ậ t, vì n ó b ắt n g u ồ n từ y êu c ầu

c ủ a q u i lu ậ t p h â n c ô n g Jao đ ộ n g h ợ p tá c q u ố c tế , từ s ự p h â n b ố k h ô n g đ ề u

về la o đ ộ n g , lài n g u y ê n và sự p h á t triể n k h ô n g đ ề u v ề trìn h đ ộ c ô n g n g h ệ , hát n g u ồ n từ đ ờ i s ố n g , sản x u ấ t c ủ a m ỗ i n ư ớ c n g à y c à n g đ ư ợ c q u ố c t ế h o á

Vì v ậ y , đ ò i hỏi c ầ n s ử d ụ n g s a o c h o c ó h iệ u q u ả lợi t h ế tu y ệ t đ ố i, lợi th ế so

s á n h n h ằ m ih ú c đ ẩ y q u á tr ìn h C D C C K T n ó i c h u n g v à C D C C K T N N n ó i riê n g R ú l n g ắ n k h o ả n g c á c h lạ c h ậ u g iữ a c á c n ư ớ c k in h t ế k é m p h á t triể n với c á c n ư ớ c p h á i triể n về k in h tế.

L ợ i th ế tu y ệ t đ ố i n ó i ỉê n n ă n g lự c sản x u ấ l có lợi c ủ a m ộ t n ư ớ c về m ội

lo ại h à n g h o á n à o đ ó so với n ư ớ c k h á c , v ề m ặ l k in h t ế n ó c h ỉ có rác đ ụ n g

đ e m lạ i c h o n ề n k in h t ế sứ c c ạ n h tra n h c a o trê n th ị trư ờ n g n g o à i n ư ớ c, khi

n en k in h t ế m ở c ử a với b ê n n g o à i lợi th ế tu y ệ t đ ố i sẽ vừa là n g u y ê n n h â n , vừa ỉà k ế t q u ả c ủ a q u á tr ìn h h ìn h th à n h v à C D C C K T c ủ a m ộ i q u ố c g ia

T ro n g q u á trìn h h ộ i n h ậ p k in h t ế q u ố c tế c ù n g với lợi th ế tu y ộ t đối cò n c ần

p h ải x e m x c t (tốn lợi th ế so s á n h tứ c ỉà p h ải x c m x é t tớ i c h i p h í c ơ h ộ i đ ể san x u ấ t m ộ l lo ại m ặ t h à n g n à o đ ó là th ấ p h ơ n ch i p h í sản x u ất m ặt h à n g (ló so với n ư ớ c k h á c V ì v ậ y , c ầ n x á c đ ịn h tiề m n ă n g , th ế m ạ n h về tài

n g u y c n th iê n n h iê n , sứ c la o đ ộ n g , vị trí đ ịa lý đ ể tậ p tru n g phái triể n m ộ t

s ố n g à n h m ũ i n h ọ n n h ằ m đ á p ứ n g c h o n h u c ầ u x u ấ t k h ẩ u

T r o n g đ iề u k iệ n h iệ n đ ạ i, đ ố i với c á c n ư ớ c k in h t ế c h ậ m p h át triể n th ự c

h iệ n c h ín h s á c h m ở c ử a , c ầ n ý th ứ c đ ư ợ c lợi th ế về g iá la o d ộ n g rẻ và

n g u ồ n n g u y ê n liệ u , sản x u ấ t tru y ề n th ố n g đ a n g d ầ n d ầ n m ấ t đi ý n g h ĩa vốn

c ỏ c ủ a n ó V ì đ ố i v ớ i c á c n ư ớ c liê n tiế n đ a n g liế n tới c h ỗ sử d ụ n g n h iề u

h ơ n c á c lo ạ i n g u y ê n liệ u n h â n tạ o và đ ộ i n g ũ la o đ ộ n g R O B O T L àn só n g

" c á c h m ạ n g c ô n g n g h ệ lầ n 3" là m c h o C C K T ở c á c n ư ớ c c ô n g n g h iệ p liê n tiế n n g h iê n g h ẳ n v ề c ô n g n g h iệ p , d ịc h v ụ Vì v ậ y , c h ín h sá c h C C K T c ần

p h ải x á c đ ịn h đ ú n g đ ắ n n h ữ n g thê' m ạ n h và lợi th ế về đ ịa lý đ ế khai th á c c á c

lợi t h ế sẩn c ỏ c ủ a đ ấ t n ư ớ c, v ù n g n g à n h h a y m ỗ i đ ịa p h ư ơ n g ; v iệ c

C D C C K T N N vì th ê c ũ n g c ầ n tín h đ ế n v à d ự a trê n n h ữ n g lợ i th ế lu y ệ t đ ố i, lợi th ố s o s á n h tro n g q u a n h ệ đ ố i n g o ạ i liê n q u a n đ ế n lĩn h v ự c n ô n g n g h iệ p

N h ư v ậ y , v iệ c C D C C K T N N c h ịu s ự tá c đ ộ n g c ủ a c á c n h ó m n h â n tố trê n N ụ o à i ra n ó c ò n c h ịu tá c đ ộ n g c ủ a c á c n h â n tố k h á c n h ư v ố n và sử

d ụ n g v ố n lìn h h ìn h d â n số , lao đ ộ n g , tậ p q u á n sả n x u ấ t tru y ề n th ố n g C ác

n h â n tố đ ó c ó q u a n h ệ c h ặ l c h ẽ với n h a u , c ù n g tá c đ ộ n g lới v iệ c

C D C C K T N N

hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

C á c n ư ớ c cổ n ề n k in h tế p h á i triể n c h ư a c a o , n h ấ t là c á c n ư ớ c n ô n g

n g h iệ p lạ c h ậ u s ả n x u ấ l n h ỏ c ò n p h ổ b iế n , m u ố n tiế n lê n c h ủ n g h ĩa x ã h ộ i

n h ấ t th iô ì p h ả i tiế n h à n h c ô n g n g h iệ p h o á đ ể x â y d ự n g c ơ s ở v ậ t c h ấ t c h o

c á c n g u ồ n lự c b ên tro n g v à sử d ụ n g c ó h iô u q u ả c á c n g u ồ n lự c b ê n n g o à i

M ồi b ư ớ c liế n c ủ a q u á lỉìn h c ô n g n g h iệ p h o á là m ộ t b ư ớ c tă n g trư ở n g c ơ sở

T rả i q u a c á c ih ờ i k ỳ c á c h m ạ n g , từ khi th à n h lập đ ế n n a y Đ ả n g ta và

B ác H ổ k ín h y ê u lu ô n k h ẳ n g đ ịn h ý n g h ĩa to lớn c ủ a v ấn đ é n ô n g d ầ n với

k h ẩ u h iệ u c h iế n lư ợ c " Đ ộ c lậ p c h o T ổ q u ố c , ru ộ n g đ ấ t c h o d â n c à y " đ ă trở

th à n h n g ọ n c ờ tậ p h ợ p lo à n d â n đ ấ u tra n h g ià n h th ắ n g lợi tro n g sự n g h iệ p

tụ c (b ìn h q u á n 4 5 % n ă m ) , s ả n x u ấ t c â y c ồ n g n g h iệ p n g ắ n n g à v và đ ài

n g à y , c â v án q u ả v à c â y đ ặ c s ả n , c h ă n n u ô i, n g h ề rừ n g , n g h é c á , n h ấ t là

n g h ề n u ô i l ô m c á , c á c lo ạ i đ ặ c s ả n ven b iể n , n ộ i đ ịa ; tiể u T h ủ c ô n g n g h iệ p

đ c u có liế n hộ c ả về n ă n g s u ấ t, s ả n lư ợ n g , c h ủ n g loại v à c h ấ t lư ợ ng đ á p ứ ng

n g à y c à n g tối h ơ n n h u c ầ u tro n g n ư ớ c và tă n g n h a n h k im n g ạ c h x u ấ t k h ẩ u

n ó n g - lâ m - th u ỷ s ả n , là m c h o m ộ í s ố v ù n g n ô n g Ih ô n n ư ớ c ta th o á t k h ỏ i

t h ế d ộ c c a n h , th u ầ n n ô n g h ư ớ n g lới n ề n k in h lế h à n g h o á với h iệ u q u ả c ao

và nén n ô n g n g h iệ p s in h th á i p h á t triể n b ền v ữ n g N g h ị q u y ế t H ộ i n g h i lần

Ih ứ 5 B an C h ấ p h à n h T r u n g ư ơ n g Đ ả n g k h o á V II k h ẳ n g đ ịn h : "T h ắ n g lợi Iré n m ặ l Irậ n n ô n g n g h iệ p g ó p p h ầ n q u v ế t đ ịn h đ ư a n ư ớ c ta th o á ĩ k h ỏ i

n h a m lã n g n ă n g s u ấ t c â y trồ n g , v ậ l n u ô i, tă n g h iệ u q u ả s ả n x u ấ t k in h

d o a n h T ừ n g b ư ớ c đ a d ạ n g h o á n ô n g n g h iệ p và k in h l ế n ô n g th ô n , cải liế n

đ ờ i số n g n h â n d â n , lạ o n g u ổ n tíc h lu ỹ v ố n và ihị trư ờ n g rộ n g lớn đ ể đ ẩy

m ạ n h c ô n g n g h iệ p h o á T rư ớ c h ế l p h ả i k h ẳ n g đ ịn h sản x u ấ t lư ơ n g (hực

lu ô n là m ộ t tro n g n h ữ n g n h iệ m vụ c h iế n iược đ ể ổ n đ ịn h c u ộ c s ố n g c ủ a

n h â n d â n , ổ n đ ịn h x ã h ộ i, c ó lư ợ n g đ ự trữ v ữ n g c h ắ c và k h ố i iư ợ n g x u ấ t

k h ẩ u với c h ấ t lư ợ n g v à h iệ u q u ả c a o

P h ải đ ẩ v m ạ n h ih â m c a n h tă n g n ă n g su ấ t và sản lư ợ n g lư ơ n g th ự c đ ể

d à n h d iệ n tíc h p h á t triể n c â y c ô n g n g h iệ p , c â y ăn q u á có g iá trị c a o , d ư a

c h ă n n u ô i lê n th à n h m ộ t n g à n h c h ín h , đ a d ạ n g h o á n g à n h n g h ể n ó n g th ô n

p h ù h ợ p với đ ặ c đ iể m k in h t ế - x ã h ộ i, hệ s in h th á i và lợi th ế so sá n h c ủ a

từ n g v ù n g Đ i đ ô i với v iệ c m ở rộ n g g ia o iưu h à n g h o á g iữ a c á c đ ịa p h ư ơ n g

c á c v ù n g tro n g n ư ớ c v à n ư ớ c n g o à i, c ầ n p hải c ó c h ư ơ n g trìn h , g iả i p h á p

th iế t th ự c d ể h ỗ tr ợ n h ữ n g v ù n g n g h è o k h ó vươ n lên m ộ l c á c h n h a n h

c h ó n g C ầ n c ó c h ín h s á c h , c h ư ơ n g trìn h và b iệ n p h á p n h à m x ú c tiế n v iệ c làm th ú c đ ấ y p h â n c ô n g la o đ ộ n g th e o h ư ớ n g ai g iỏ i n g h ề gì !àm n g h ề đ ó

C o i tr ọ n g c h ế b iế n n ô n g - lâm - th u ỷ s ả n , p h á i triể n c ô n g n g h iệ p tại n ô n g

th ô n m ộ t c á c h to à n d iệ n từ c ô n g n g h iệ p liê u d ù n g đ ế n c ô n g n g h iộ p vật liệ u

x â y d ự n g , c ô n g n g h iệ p c ơ k h í c h ế tạ o v à sử a c h ữ a với q u i m ô v ừ a v à n h ỏ là

c h ủ y ế u

C ô n g n g h iệ p n ô n g th ô n v ừ a p h ụ c vụ n h u c ầ u tạ i c h ỗ , n h u c ầu íro n g

n ư ớ c v ừ a th a m g ia th ị trư ờ n g x u ấ t k h ẩ u , Ih co h ư ớ n g đ ó p h ả i p h ấ n đ ấ u đ á p ứng n h u c ầ u n g à y c à n g n h iề u về s ả n p h ẩ m liê u d ù n g , từ th ị trư ờ n g đ ịa

p h ư ơ n g v ư ơ n ra th ị trư ờ n g c á c n ư ớ c C ù n g với s ự p h á t triể n c ủ a c ô n g

n g h iệ p , là m n g h iệ p p h ả i p h á t iriể n d ịc h vụ n ô n g Ih ô n D ịc h vụ n ô n g th ô n

la o d ộ n g , th u n h ậ p v à đ ờ i s ố n g th ấ p T h ị trư ờ n g tiê u th ụ n ô n g s ả n c h ư a ổ n

d in h , c h ấ t lư ợ n g v à g iá c ả n ô n g sản x u ấ t k h ẩ u c ò n th ấ p N h iề u v ấn đ ề x ã

h ộ i ở n ô n g ih ô n đ a n g đ ò i h ỏ i bức x ú c p h ải g iả i q u y ế t T ro n g đ ó n ổ i b ậ t là

k h o ả n g c á c h k in h t ế - x ã h ộ i g iữ a n ô n g th ô n v à th à n h th ị, g iữ a m iề n n úi và

m iề n x u ô i, g iữ a n g ư ờ i n g h è o và n g ư ờ i g ià u Iro n g n ô n g th ô n đ a n g c ó xu

h ư ớ n g m ở r ộ n g , la o đ ộ n g n ô n g n g h iộ p vẫn d ư th ừ a , th iế u v iệ c là m , ihu

n h ậ p c ủ a n ô n g dim th ấ p , c u ộ c s ố n g c ò n n h iề u k h ó k h ă n , c á c tệ n ạ n xã h ộ i

d a n g g â y ra n h ữ n g k h ó k h ă n m ớ i c h o x ã hội n ô n g th ô n V iệ c b ả o vệ m ỏ i

n ư ờ n g s in h th á i tro n g n ô n g , lâ m , n g ư n g h iệ p c ò n h ạ n c h ế R ừ n g vẫn liế p

tụ c g iả m , đ ấ t đ a i bị x ó i m ò n , h iệ n có k h o á n g 10 triệ u h a đất trố n g đổi n ú i trọ c V iệ c ô n h iễ m m ô i trư ờ n g d o s ử d ụ n g n h iề u c h ấ t đ ộ c h ạ i c h ư a g iả m ,

đ iề u đ ó g â y k h ó k h ă n c h o v iệ c b ả o v ệ m ô i trư ờ n g , là m lă n g th ê m tìn h irạ n g

n ó n g , h ạ n c ụ c b ộ ở n h iề u v ù n g n ô n g th ô n , đ ặ c b iệ t ở v ù n g tru n g du và

m iề n n ú i.

C D C C K T N N ở n ư ớ c la b ắ l n g u ồ n từ th ự c irạ n g trê n đ â y , với C C K T N N

c ò n b ấ t h ợ p lý , h iệ u q u ả th ấ p , tiề m n â n g vé la o đ ộ n g , đ ấ t đ a i, rừ n g b iể n c ò n

rấ t lớ n Đ ể tạ o ra n h ữ n g đ iề u k iệ n th u ậ n lợi n h ầ m k h a i th á c v à sử d ụ n g có

h iệ u q u ả tiề m n ă n g đ ó , đ ể C D C C K T N N từ th u ầ n n ô n g , m a n g n ặ n g tín h í ự

c ấ p tự tú c th à n h C C K T N N m ớ i, v ăn m in h , h iệ n đ ạ i, c ó c ơ cấu n ô n g - c ô n g

H íĩhiệp - d ịc h vụ h ợ p lý v ớ i tỷ s u ấ t h à n g h o á lớn, h iệ u q u ả k in h tế - xã hội

+ T ư ơ n g q u a n u iữ a c á c n g à n h n ô n g , lâ m , n g ư n g h iệ p th e o h ư ớ n g n g à n h

n ô n g n g h iệ p tro n g q u á trìn h p h á t tr iể n c ó s ự lă n g lê n v ề tu y ệ t đ ố i v à g iả m

tư ơ n g đ ố i tro n g lỷ tr ọ n g G D P n g à n h n ô n g n g h iệ p th e o n g h ĩa r ộ n g C ò n lâ m

và n g ư n g h iệ p lá n g lè n c ả lu y ệ l đ ố i và tư ơ n g đ ố i tr o n g G D P n ô n g n g h iệ p + T ư ư n u q u a n g iữ a c á c n g à n h tr ồ n g Irọ l v à c h ă n n u ô i tro n g n ộ i b ộ riiíồnh n ô n u Iiu h iệ p th e o n g h ĩa h ẹ p T h e o đ ó , g iá trị Iro n g lỷ Irọ n g G D P c ủ a

n g à n h trổ n g ir ọ t lã n g lê n lu y ộ l đ ố i n h ư n g g iả m đi tư ơ n g đ ố i C ò n n g à n h

c h ă n nuôi lã n u lư ơ n g đ ố i Ớ c ấ p đ ộ s â u h ơ n n ữ a là c h u y ể n d ịc h CƯ c ấ u c â y trổ n g v ậ i n u ô i, c ơ c ấ u m ù a vụ th e o h ư ớ n g lã n g d iệ n tíc h c â y c ô n g n g h iệ p ,

c â y ãn q u a , g iả m d iệ n tíc h c â y lư ơ n g th ự c th e o h ư ớ n g lạ o k h ố i iư ợ n g n ô n g

sả n th ư ơ n g p h ẩ m c a o v ề cả s ả n lư ợ n g v à g iá trị th u n h ậ p trê n c ơ s ở ứng

d ụ n g th à n h tự u k h o a h ọ c c ô n g n g h ệ và th e o h ư ớ n g tă n g g iá trị th u n h ậ p trê n m ộ t đ ơ n vị d iệ n tíc h và trê n m ộ t đ ơ n vị la o đ ộ n g S o n g s o n g với

c h u y ể n d ịc h c ơ c ấ u ỉa o đ ộ n g , c ơ c ấ u c â y trổ n g v ậ t n u ô i, c ơ c ấ u m ù a vụ là

sự C D C C K T N N th c ơ v ù n g , h ìn h th à n h n ề n n ô n g n g h iệ p s in h th á i.

S o n g so n ì; với q u á trìn h n à y là đ ẩ y tố c đ ộ tă n g trư ở n g v ề g iá trị tro n g

G D P c ủ a 2 n g à n h c h ế b iế n và d ịc h vụ Iro n g c ơ c ấ u G D P h à n g n ă m c ủ a

k in h tế nôniì th ô n T ro n g C C K T n ô n g th ô n , n ồ n g n g h iệ p (th e o n g h ĩa rộ n g )

tă n g lên về tu y ộ t đ ố i n h ư n g g ia m đi tư ơ n g đ ố i, c ò n c ô n g n g h iệ p c h ế b iế n và

d ịc h vụ tã n u c ả lu y ệ l đ ố i và tư ơ n g đ ố i.

H ai là, ỉrên rơ sở qui hoạch cơ cấu vùng, hình thành vả phát triển

những VÌUỈỊỊ sún xuất lập irutỉg chuyên môn ỉĩoá theo hướng gắn công nghiệp chớ biến với thị trườn# liêu thụ.

C C K T n ộ i h ộ n g à n h n ô n g n g h iệ p (ở n ộ i d u n g m ộ t) c h ỉ c ó th ể th ự c h iộ n

đ ư ợ c m ộ l c á c h c ó h iệ u q u ả trê n c ơ s ở p h á t triể n c á c v ù n g s ả n x u ấ t tậ p tru n g

c h u y ê n c a n h g á n với c ô n g n g h iệ p c h ế b iế n và th ị trư ờ n g tiê u th ụ Đ â y [à c ơ

s ớ c h o sự ra đ ờ i “ n ề n n ô n g n g h iệ p th ư ơ n g p h ẩ m k in h d o a n h ” [1 5 , tr.3 8 4 ]*

n h ư v ỉ L ê n in đ ã c h í ra L à m đ ư ợ c n h ư v ậ y sẽ x o á b ỏ đ ư ự c tìn h Irạn g Ihuổn n ô n ụ , p h á i triể n đ ư ợ c n g à n h c ô n g n g h iệ p c h ế b iế n và d ịc h vụ Đ â y

c ũ n g !à h ư ớ n iì p h á t triể n c ủ a n ô n g n g h iệ p iro n g c h ủ trư ơ n g c ô n g n g h iệ p

h o á n ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n c ủ a Đ ả n g ta.

V iệ c p h á t Iriển c ấ c v ù n g s ả n x u ấ t tậ p tru n g và c h u y ê n m ô n h o á n ó i trôn

k h ổ n g th ể lu v tiệ n m à p h ải đ ặ t tro n g lổ n g thổ q u i h o ạ c h p h á t triể n k in h tế -

xã h ộ i c ủ a ca m rớ c, m ỗ i k h u v ự c và từ n g đ ịa p h ư ơ n g đ ồ n g th ờ i g ắ n với lợi

th ố so s á n h , lợi th ế lự n h iê n , lợi th ế k in h tố - x ã h ộ i và k h ả n ă n g c ạ n h tra n h

e ú a từ n g v ù n g

Ba là, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, chuyển đổi cơ cấu mùa

vụ, phát íriển sản Xỉiấí nóng nghiệp theo hướng từ lấy tăng sản lượng là chú xếu sưng kếi hợp giữa tâng sản ỉượng với ỉ ăng giá trị thu nhập, trong

đố hướng chủ yểu là lăng giá trị thu nhập, trên cơ sở áp dụng những thành tựu của khoa học- rông nghệ.

T rô n c ơ s ở c á c lợi th ế c ú a m ỗ i đ ịa p h ư ơ n g , v ù n g , k h u v ự c, c ả n ư ớ c, tiế n

c h iề u s â u và h ìn h th à n h n ề n n ô n g n g h iệ p th ư ư n g p h ẩ m tro n g đ iề u k iệ n

n ô n g n g h iệ p V iệ t N a m đ ã b ả o đ ả m đ ư ợ c a n n in h lư ư n g th ự c c h o c ả n ư ớ c.

Bốn là, kết hợp chật chè CD C C K TN N và CD CCỈCỈ nông thôn.

N ô n g n g h iệ p , n ô n g d â n , n ô n g th ô n là 3 m ặ l c ủ a m ộ t v ấn đ ề k in h tế - xẵ hội c ó lẩ m q u a n trọ n g đ ặ c b iệ t tro n g th ự c h iệ n đ ư ờ n g lố i C N H , H Đ H đ ấ l

m ố i q u a n h ệ g iữ a c á i c h u n g và cái riê n g , c á i p h ổ h iến và c ái đ ặ c th ù , sẽ c h o

c h ú n g la n h ữ n g lờ i g iả i th íc h h ợ p N h ữ n g v ấn đ ể n ày sẽ đ ư ợ c tá c g iá đ ề c ậ p tro n g c h ư ơ n g 2 c ủ a lu ậ n v ă n , k h ả o s á t tìn h h ìn h th ự c tiễ n ở m ộ t h u y ệ n

n ô n g n g h iệ p b á n sơ n đ ịa c ủ a H à T â y - h u y ệ n Ba V ì.

C h ư ơ n g 2

T ÌN H H ÌN H C H U Y Ể N D ỊC H c ơ C Ấ U K IN H T Ế N Ô N G N G H IỆ P

Ỏ BA V Ì - H À T Â Y T H E O H Ư Ớ N G C Ồ N G N G H IỆ P H O Á ,

H IỆ N Đ Ạ Ỉ H O Á N Ô N G N G H IỆ P , N Ô N G T H Ô N T H Ờ I G ỈA N Q U A

2 1 Đ ặ c đ iể m t ự n h iê n , k í n h t ế - x ã h ộ i của h u y ệ n Ba V ì - H à T â y

2.1.1 Tính đặc thù vê tự nhiên của huyện Ba Vỉ - Hà Táy

Về vị trí địa lý: Ba V ì là m ộ t h u y ệ n c ủ a tỉn h H à T â y , n ằ m ở 21° đ ế n

2 1 o19’4 0 " v ì đ ộ b ấ c và l0 5 o17,3 5 ’1 đ ế n 105°2S'2T k in h đ ộ đ ô n g , c á c h tỉn h lỵ

và T h ủ đ ô H à N ội 53 k m T ổ n g d iệ n tíc h tự n h iê n c ủ a h u y ệ n là 4 2 8 ,0 3 k rrr,

d â n s ố 2 4 7 6 5 9 n g ư ờ i, c h iế m 19,81 % đ iệ n tíc h v à 1 0 ,6 2 % d â n s ố c ủ a tỉn h H à

T â y P h ía đ ỏ n g g iá p thị x ã Sơn T â y , p h ía n a m g iá p tỉn h H o à B ình, p h ía tây

g iá p tỉn h P h ú T h ọ , p h ía b ắ c g iá p tỉn h V ĩn h P h ú c Ba V ì c ó 31 x ã và 1 thị trấn

Ba V ì n ổ i liề n với c á c tỉn h và T h ủ đ ô H ằ N ộ i b ằ n g c á c trụ c đ ư ờ n g c h ín h là

q ư ố c iộ 32, 9 8 A ; c á c tu y ế n đ ư ờ n g th u ỷ q u a sô n g H ồ n g , sô n g Đ à với tổ n g

c h iề u d ài 7 0 k m g ồ m h ệ th ố n g c á c b ế n đò , b ến p h à , c ầ u T ru n g H à.

Ba V ì tiế p g iá p với n h iề u k h u vực k in h tế, k h u c ô n g n g h iệ p q u a n trọ n g

n h ư : V iệ t T rì, th u ỷ đ iê n H o à B ìn h T ro n g tư ơ n g lai c ò n tiế p c ậ n với k h u

tru n g b ìn h trê n 23°c, th á n g 6, 7 c ó n h iệ t đ ộ c a o n h ấ t 38 - 39 °c; đ ộ ẩ m tư ơ n g

đ ố i iru n g b ìn h n h iề u n ă m b iế n đ ộ n g từ 81 - 8 7 % , th á n g 10 ,1 1 , 12 có đ ộ ẩm

ih ấ p 81 - 8 2 % , th á n g 2, 3, 4, 5 c ó đ ộ ẩ m c a o 8 6 % C ó thổ c h ia k h í h ậ u Ba VI

ỉà m h a i tiể u v ù n g c ó đ ặ c Irưng k h á c n h a u V ù n g n ú i c a o lừ c ố t 4 0 0 trở lê n c ó

k h í h ậ u m á l m ẻ , trê n đ ộ c a o 7 0 0 m n h iệ t đ ộ tru n g b ìn h Ỉ8 °c v à o m ù a h è

L ư ợng m ư a tru n g b ìn h từ 1800 - 2 0 0 0 m m V ới đ ặ c đ iể m về k h í h ậ u trê n , tại

Ba V ì c ó th ể n u ô i trồ n g n h iề u lo ại đ ộ n g , th ự c v ậ t q u í h iế m , có đ iề u k iệ n th u ậ n lợi đ ể p h á t triể n d u lịch s in h th á i ở m iề n n ú i, trồ n g c â y vụ đ ồ n g ở đ ồ n g b ằn g Song c ũ n g c ó h ạ n c h ế m ù a k h ồ m ư a ít, c â y ư ồ n g th iế u n ư ớ c, m ù a m ư a th ư ờ n g

V ì c h ia làm hai n h ó m : n h ó m đ ấ t v ù n g đ ồ i n ú i c ó 3 1 1 4 2 h a (b ằ n g 7 0 ,8 % d iê n tíc h ) g ồ m đ ấ t n â u v à n g trên p h ù sa c ổ v à đ ấ t đ ỏ v à n g trê n p h iế n đ á sét; n h ó m

Ba V ì là h u y ệ n c ó b ìn h q u â n đ ấ t n ô n g n g h iệ p c a o 7 4 3 ,6 5 m 2 Đ ấ t c a n h tá c

501 ITT (b ằ n g 6 7 ,4 % đ ấ t n ô n g n g h iệ p ) So với m ứ c b ìn h q u â n c ả tỉn h , c ác số

liệu tư ơ n g ứ n g là 5 7 ()rrr và 9 0 % C ò n lại là m ặ t n ư ớ c n u ô i trồ n g th u ỷ sản và

đ ồ n g cỏ , đ ấ t rộ n g n g ư ờ i thư a, k h ả n ă n g c a n h tá c c h ư a c a o H ệ số sử d ụ n g đ ấ t

m ớ i đ ạ l 1,3 (1 9 9 6 ), đ ấ t đ ai d à n h c h o x â y d ự n g k h u d â n c ư c ò n tản m ạ n , k h ó

m ở rộ n g d iệ n tíc h c a n h tá c

N h ữ n g đ ặ c đ iể m về đ ịa lý , tự n h iê n trê n đ â y c ó tá c đ ộ n g tới v iệc

C D C C K T ở đ ịa b à n h u y ệ n Ba V ì N ó đ ặ t ra n h ữ n g v ấn đ ề c ần p h ải n g h iê n cứ u

và có b iệ n p h á p x ử lý trư ớ c m ắ t c ũ n g n h ư lâ u d à i về tìn h trạ n g h ạ n h á n , n g ậ p lụt, xói lở h à n g n ă m và b ả o vệ m ô i trư ờ n g sin h th á i ở H à T â y nói c h u n g và ở

Ba V ì n ó i ricn g

V iệ c p h â n lích đ ặ c đ iể m lự n h iê n , n h ấ t là đ ấ t đ a i c h o p h é p c ó n h ữ n g k ế t

lu ậ n về liề m n ă n g c ủ a h u y ệ n , về k h ả n ă n g p h á t triển c ơ c ấ u to à n d iệ n cả n ô n g

k h ô n g đ ồ n g đ ề u ở c á c x ã (x ã T â y Đ ằ n g c ó 1 2 4 3 8 n g ư ờ i, tro n g khi đ ó x ã Ba

VI c h ỉ c ó 1 775 n g ư ờ i ).

Ba V ì c ó 1 0 2 3 2 3 ia o đ ộ n g tro n g đ ộ tu ổ i, b ìn h q u â n 2 la o đ ộ n g /1 h ộ , tro n g

đ ó 8 1 % la o đ ộ n g n ô n g n g h iệ p , 12% la o đ ộ n g c ô n g n g h iệ p , tiể u th ủ c ô n g

n g h iệ p , x â y d ự n g c ơ b ả n , 2 ,5 % ỉa o đ ộ n g n g à n h th ư ơ n g m ạ i, ỉ ực lư ợ n g lao

đ ộ n g làn h n g h ề c h iế m tỷ lệ rấ t n h ỏ , tậ p tru n g c h ủ y ế u ở c á c c ơ q u a n tru n g ương, lao đ ộ n g cỏ trìn h đ ộ đ ại h ọ c , c a o đ ẳ n g tậ p tru n g c h ủ y ế u ở c á c c ơ q u a n

q u ả n lý n h à nư ớ c; lao đ ộ n g tiể u th ủ c ô n g n g h iệ p tả n m ạ n , ít n g h ệ n h â n M ỗi

n ă m c ó k h o ả n g 1500 n g ư ờ i b ư ớ c v à o đ ộ tu ổ i la o đ ộ n g N g u ồ n lao đ ộ n g c ủ a

Ba V ì c ầ n cù , sán g tạ o , n h a n h n h ạ y tiế p th u tiế n b ộ sả n xuất- Song c ó h ạ n c h ế

là h à n g n ă m d ư th ừ a k h o ả n g 4 ,8 % k h ô n g có v iệ c làm ổ n đ ịn h h o ặ c th iế u việc làm ; n ă n g su ấ l lao đ ộ n g th ấ p , g iá th u ê la o đ ộ n g rẻ (ch í 15()()()đ/người/ngày

c ô n g la o đ ộ n g n ô n g n g h iệ p ) D o đ ó v iệc m ở rộ n g n g à n h n g h ề đ ể th u h ú t lao

x â y d ự n g c ơ s ở vật c h ấ t k ỹ th u ậ t, k ế t c ấ u h ạ tầ n g là k h ô n g dỗ d à n g M ặ c d ù trải q u a n h iề u n ă m b ằ n g n ỗ lực c h ủ q u a n c ộ n g vớì sự g iú p đ ỡ c ủ a tỉn h , Ba Vĩ

đ ã c ố g ắ n g x ây d ự n g đ ư ợ c h ệ th ố n g c ơ sở v ậ t c h ấ t k ỹ th u ậ t và k ế l c ấ u h ạ tần g

n h ằ m k h a i th á c tiề m n ă n g , đ ồ n g thờ i h ạ n c h ế n h ữ n g tá c đ ộ n g tiề u cự c d o

th iê n tai g â y ra N h ìn tổ n g th ể "b ứ c tra n h " về c ơ sở v ậ t c h ấ t k ỹ th u ậ t, h ệ th ố n g

k ế t c ấ u h ạ tẩ n g c ủ a h u y ệ n th ể h iệ n trê n c á c n é t c ư b ả n sau:

Vê hệ thống thuỷ lợi: Q u a n h iề u n ă m x ây đ ự n g Ba V ì đ ã có c á c c ô n g trìn h th u ỷ lợi vói 18 h ồ đ ậ p c ó d u n g tíc h 6 0 triệu m 3 n ư ớ c, 7 trạ m b ơ m ỉớn

n h ỏ , tổ n g lưu lượ ng 37()00nrV h; k ê n h c ấ p 1: 37 k m , k ê n h c ấ p 2, 3: 105km ;

d iệ n tíc h đ ư ợ c lưới đ ạ í 5 5 % d iệ n tíc h tưới th iế t k ế (6 8 1 4 /1 2 3 0 5 h a ) T ro n g đ ó

m iề n nú i 7 7%, v ù n g g ò đ ồ i 4 5 ,6 % , v ù n g bãi 7 9 % N h iề u trạ m b ơ m p h á t h u y tác d ụ n g tố t n h ư trạ m T ru n g H à v à m ư ơ n g d ẫ n n ư ớ c su ố i h a i Bên c ạ n h đ ó c á c trạ m b ơ m v ù n g g ò đ ồ i k é m p h á t h u y tá c d ụ n g H à n g n ă m N h à n ư ớ c và

n h â n d â n đ ã p h ả i đ ầ u tư h à n g tỷ đ ồ n g c h o sử a c h ữ a c á c c ô n g trìn h th u ỷ lợi,

s o n g v ẫ n c h ư a đ á p ứ n g đ ư ợ c n ư ớ c tư ớ i c h o s ả n x u ấ t M ộ t s ố c ô n g trìn h

th u ỷ lợi x â y d ự n g đ ã lâ u , h iệ n tại đ ã x u ố n g c ấ p c ầ n p h ả i s ử a c h ữ a v à n â n g

c ấ p , m ộ l s ố c ô n Sĩ trìn h th u ỷ lự! k h á c d o k h ả o s á t th iế l k ế , x â y d ự n g và