Giáo dục lý tưởng vì mục tiêu dân giầu, nước mạnh cho thanh niên việt nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam về giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ ĐỨC DUẨN

CHO THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA,

HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ ĐỨC DUẨN

CHO THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA,

HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC

Luận văn thạc sỹ: Chuyên ngành triết học

Mã số: 60 22 80

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Đình Xây

Hà Nội - 2012

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Ngô Đình Xây, thầy đã tận tình hướng dẫn khoa học, quan tâm chia sẻ và tạo mọi điều kiện giúp

đỡ em trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp này

Em xin cảm ơn các thầy, các cô trong Khoa Triết, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã quan tâm dạy bảo, giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại Khoa

Xin cảm ơn Ban Thường vụ tỉnh Đoàn Nam Định, Nghệ An, Long An, Lâm Đồng và Đoàn thanh niên trường Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính sách và phát triển, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đã tạo điều kiện, hợp tác chặt chẽ trong quá trình khảo sát thực hiện đề tài

Nội dung của Luận văn tốt nghiệp này không tránh khỏi những thiếu xót và hạn chế, mong nhận được sự quan tâm, góp ý của các thầy cô và các bạn Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 12 tháng 12 năm 2011

Đỗ Đức Duẩn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5 NỘI DUNG 14

CHƯƠNG 1:GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG VÌ MỤC TIÊU “DÂN GIÀU NƯỚC

MẠNH” CHO THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ CÔNG

NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC - CƠ SỞ LÝ LUẬN 14 1.1 Một số khái niệm cơ bản 14 1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng cộng

sản Việt Nam về giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh

niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 27

1.3 Giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” trong thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 39

1.4 Sự cần thiết phải giáo dục thanh niên phấn đấu vì mục tiêu “dân giàu, nước

mạnh” trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 48

CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG VÌ MỤC TIÊU

“DÂN GIÀU, NƯỚC MẠNH” CHO THANH NIÊN 57 2.1 Tổng quan về tình hình thanh niên hiện nay 57 2.2 Tình hình thanh niên tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 65

2.3 Tình hình giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu nước mạnh” cho thanh niên

trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 78 2.4 Nguyên nhân của những thực trạng trên 110 CHƯƠNG 3:QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO, GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH GIÁO

DỤC LÝ TƯỞNG VÌ MỤC TIÊU “DÂN GIÀU, NƯỚC MẠNH” CHO

THANH NIÊN TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC 123

3.1 Quan điểm chỉ đạo để định hướng cho thanh niên phấn đấu vì mục tiêu “dân

giàu, nước mạnh” trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 123

3.2 Giải pháp đẩy mạnh giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh”

trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 131 KẾT LUẬN 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 159

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Lý tưởng là một mục tiêu cao đẹp, hình ảnh mẫu mực tương đối hoàn chỉnh có sức lôi cuốn con người vươn tới nó Lý tưởng có vai trò quan trọng

đối với con người, nó như “bàn chỉ nam”, là động lực thôi thúc hoạt động mỗi

con người đạt hiệu quả L.Tôn-xtôi, một nhà văn nổi tiếng thế giới người Liên

Xô, đã khẳng định vai trò quan trọng của lý tưởng như sau:"Lí tưởng là ngọn

đèn chỉ đường Không có lí tưởng là không có phương hướng kiên định, mà không có phương hướng kiên định thì không có cuộc sống" Nhà triết học

Didiro cũng từng nói rằng: “Nếu không có mục đích, anh không làm được điều

gì cả Anh cũng không làm được điều gì vĩ đại nếu mục đích của anh tầm thường”

Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc; là lực lượng chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hy sinh, gian khổ, sức khỏe và sáng tạo Vì vậy, việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên để thanh niên có lý tưởng đúng đắn, cao đẹp là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng

Để thanh niên “làm được điều vĩ đại”, và trở thành “nhân tố quyết định sự

thành bại của cách mạng”, thì thanh niên phải có được lý tưởng đúng đắn, cao

đẹp, mang quy mô quốc gia, dân tộc, thời đại, chứ không phải lý tưởng “tầm

thường”, cá nhân, ích kỷ, hẹp hòi; nghĩa là, lý tưởng mỗi cá nhân thanh niên

phải đồng nhất với lý tưởng xã hội, thời đại

Trong thời đại hiện nay, lý tưởng đúng đắn, cao đẹp của thanh niên Việt

Nam là phấn đầu vì một xã hội “dân giàu, nước mạnh”, bởi như trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung,

phát triển năm 2011) xác định: “Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ

Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử Xã hội xã hội chủ nghĩa

mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”

Do chủ trương trên của Đảng ta, nên công tác giáo dục lý tưởng thanh niên ở nước ta những năm qua cũng đã đạt được nhiều thành công Chúng ta đã xây dựng được một thế hệ thanh niên vừa có đức, nhân cách, vừa có tri thức, sức khỏe, tư duy năng động và hành động sáng tạo; tiếp nối truyền thống hào hùng của dân tộc, của Đảng, nêu cao lòng yêu nước, ý thức xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng, tình nguyện vì cộng đồng; sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội; có ý chí vươn lên trong học tập và lao động, công tác, lập thân, lập nghiệp, làm giàu chính đáng, quyết đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu; mong muốn được tin tưởng, được cống hiến cho đất nước, có việc làm, thu nhập ổn định,

có đời sống văn hoá, tinh thần phong phú, môi trường sống an toàn, lành mạnh Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới và ở nước hiện nay, do nhiều tác nhân chủ quan và khách quan, cho nên công tác giáo dục lý tưởng cho thanh niên cũng tồn đọng nhiều vấn đề bất cập, hạn chế Qua đánh giá của các nhà quản lý và của một

số đề tài nghiên cứu gần đây, vẫn còn một bộ phận thanh niên chưa có sự xác định lý tưởng phấn đấu, thiếu gắn bó với sinh hoạt tập thể, chưa xác định rõ trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, xã hội; sống thực dụng, hưởng thụ, thiếu văn hoá; quan hệ tình bạn, tình yêu lệch lạc, chạy theo lối sống vị kỷ, dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội

Từ những trình bày trên đây về vai trò, tầm quan trọng và thực trạng công tác giáo dục lý tưởng cho thanh niên hiện nay, có thể thấy rằng, việc tìm tòi, nghiên cứu để đề xuất được những giải pháp nhằm xây dựng được một thế hệ thanh niên có lý tưởng mang tầm quốc gia, dân tộc là vấn đề chiến lược, rất

cần thiết và cấp bách Chính vì lý do ấy, tôi quyết định chọn vấn đề “Giáo dục

lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh niên Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” làm luận văn tốt nghiệp thạc

tưởng của Đảng đã được nhiều học giả quan tâm như: Lê Duẩn, Thanh niên với

cách mạng xã hội chủ nghĩa; Thanh niên trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước,

NxbThanh niên Tác phẩm đã tập hợp nhiều bài viết của Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Lê Thanh Nghị, Tố Hữu, Song Hào Bên cạnh việc khẳng định vai trò của thanh niên cũng như quá trình phấn đấu học tập và rèn luyện vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, trong bài viết của đồng chí Lê Duẩn còn khẳng định vai trò to lớn của lý tưởng cách mạng, coi

đó là cội nguồn sức mạnh của thanh niên

Để phát huy vai trò là đội quân xung kích của thanh niên, hoạt động giáo dục tổ chức thanh niên luôn là một trong những nhiệm vụ thường xuyên mà Đảng, Nhà nước và các đoàn thể xã hội quan tâm, trăn trở làm sao xây dựng cho thanh niên những lý tưởng sống cao đẹp, học tập, lao động và chiến đấu hết mình vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Không ít tác giả bước đầu đã đưa ra cách nhìn nhận và những giải pháp nhằm nâng cao chất

lượng công tác giáo dục cho thanh niên như: Phạm Văn Đồng (1969), Đào tạo

thế hệ trẻ của dân tộc thành những người chiến sỹ cách mạng dũng cảm, thông minh, sáng tạo, Nxb Sự thật, Hà Nội; Quang Vinh (2000), Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức thanh niên, NxbThanh niên, Hà Nội; Nhiều tác giả, (1966), Thanh niên với chủ nghĩa anh hùng cách mạng, NxbThanh niên, Hà Nội

Những vấn đề nghiên cứu thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước của Viện nghiên cứu thanh niên “Thanh niên giáo dục

và phát triển” của TS Dương Tự Đam “Lý tưởng đạo đức và việc giáo dục lý tưởng đạo đức cho thanh niên trong điều kiện hiện nay” của Phạm Đình

Nghiệp “Nghiên cứu con người và nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hóa,

hiện đại hóa” của Phạm Minh Hạc “Định hướng giá trị của thanh niên sinh viên hiện nay”của Đỗ Ngọc Hà “Những vấn đề nghiên cứu thanh niên trong

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của Viện nghiên cứu thanh

niên; “Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên" của tác giả Văn Tùng, xuất bản năm 1999; "Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng cách mạng

cho thanh niên hiện nay" do tác giả Dương Tự Đam chủ biên, xuất bản năm

2003…

Ngoài ra còn một số bài viết đăng trên báo tạp chí đề cập đến công tác

giáo dục, bồi dưỡng thanh niên như: Báo chí với việc giáo dục thanh niên cuả

tác giả Lưu Văn Kiền đăng trên tạp chí Công tác tư tưởng tháng 10/2003 “Sự biến đổi định hướng giá trị của thanh niên trong điều kiện kinh tế thị trường”

của Thái Duy Tuyên, tạp chí triết học số1/1995 “Vấn đề thanh niên – Vị trí

trung tâm trong chiến lược con người” của Vũ Oanh, tạp chí Cộng sản số

Nhìn chung, các tác giả đã đi sâu nghiên cứu một số vấn đề lý luận về thanh niên: như vị trí, vai trò của thanh niên, quan điểm của chủ nghĩa Mác -

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta về bồi dưỡng, giáo dục thanh niên; thực trạng về giác ngộ lý tưởng cách mạng của thanh niên hiện nay…Những công trình khoa học trên đã cung cấp nhiều tư liệu quý, nhiều định hướng, đánh giá quan trọng để tác giả tham khảo, kế thừa trong quá trình thực hiện luận văn Tuy nhiên, đứng ở góc độ chuyên ngành triết học, đến nay tác giả chưa

thấy có công trình nào trực tiếp làm rõ việc giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân

giàu, nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đất nước

Tác giả cũng ý thức được rằng, đây là một vấn đề khó và cũng là hướng

đi mới cần đi sâu nghiên cứu Những giá trị của những công trình đã nêu trên

sẽ là những cơ sở lý luận quan trọng để tham khảo và kế thừa trong quá trình làm luận văn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở lý luận chung và đánh giá thực trạng, tác giả luận văn đề xuất một số quan điểm, giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục lý tưởng vì mục

tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh niên Việt Nam trong thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích trên luận văn cần thực hiện nhiệm vụ:

- Khái quát cơ sở lý luận về giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu,

nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất

nước

- Đánh giá thực trạng giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước

mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Đề xuất những quan điểm, giải pháp giáo lý tưởng vì mục tiêu “dân

giàu, nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh niên

trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

5 Giới hạn đề tài

- Giới hạn về nội dung nghiên cứu: Đề cập đến lý tưởng là một lĩnh vực

rộng, có thể tiếp cận dưới nhiều góc độ Trong phạm vi của luận văn triết học,

tác giả chỉ tập trung nghiên cứu giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước

mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

6 Đóng góp mới của đề tài

Khi hoàn thành quá trình tìm hiểu nghiên cứu luận văn sẽ có những đóng góp mới sau:

Lần đầu tiên vấn đề giáo dục lý tưởng vì mục tiên “dân giàu, nước

mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

được xây dựng thành luận văn khoa học triết học

Luận văn bước đầu hình thành nội dung giáo dục lý tưởng vì tiêu “dân

giàu, nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đất nước

Đánh giá đúng thực trạng lý tưởng của thanh niên và việc giáo dục lý

tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước

Đề xuất các quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm giáo dục lý tưởng vì

mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ công nghiệp

hóa, hiện đại hóa đất nước

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Luận văn chủ yếu dựa trên các quan điểm triết học Mác – Lênin, đạo đức Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục thanh niên Bên cạnh đó, luận văn cũng kế thừa các kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan

Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp logic lịch sử, phân tích, tổng hợp

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Khái quát cơ sở lý luận của vấn

đề nghiên cứu; nêu quan điểm tiếp cận vấn đề nghiên cứu

7.2.2 Phương pháp điều tra: thiết kế phiếu ankét điều tra trên đối tượng

thanh niên, sinh viên nhằm tìm hiểu lý tưởng của thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thông qua các bộ câu hỏi

Phương pháp Ankét nhằm đo lường nhận thức, thái độ, tình cảm của

thanh niên về lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” trong thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, một phần tìm hiểu nguyên nhân thực trạng

lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” của thanh niên và giải pháp giáo

dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” cho thanh niên trong thời kỳ

công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Người nghiên cứu đã tiến hành khảo sát điều tra xã hội học đối với các đối tượng thanh niên:

- Thanh niên sinh viên tại các trường Đại học (Sinh viên năm thứ nhất Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Sinh viên năm thứ 2 tại trường Đại học kinh tế quốc dân, sinh năm thứ 3 tại trường Học viện Chính sách và phát triển Việt Nam, sinh viên năm thứ 4 trường Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sinh viên hệ trung cấp tại Học viện Thanh Thiếu niên Việt Nam)

- Thanh niên đang công tác tại các cơ quan Nhà nước: Cán bộ trẻ cơ quan Trung ương Đoàn, cán bộ giảng dạy tại Học viện Thanh Thiếu niên, Cán bộ trẻ của một số Bộ, Ban, Ngành của Trung ương

- Thanh niên nông thôn tại xã Điền Xá, Huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định

và xã Yên Phúc, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

- Thanh niên thành thị tại Tp Vinh, tỉnh Nghệ An

- Thanh niên học sinh tại trường THPT Bình Phong Thạnh, huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An

- Thanh niên lao động tự do tại tỉnh Lam Đồng

Người nghiên cứu tiến hành phát ra 1000 phiếu điều tra và kết quả thu về

838 phiếu

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu: Trực tiếp gặp gỡ, trò chuyện để họ

bày tỏ quan điểm của mình về các vấn đề trong cuộc sống hiện tại, tương lai để

bổ sung cho các đánh giá định lượng của đề tài

7.2.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Xin ý kiến các chuyên gia

nghiên cứu lý luận và thực tiễn nhiều năm về thanh niên để có thêm cơ sở nhận định về lý tưởng của thanh niên trong kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất

7.2.5 Phương pháp xử lý và phân tích thông tin: Sử dụng phần mềm

SPSS 11.5 for Window để xử lý và phân tích số liệu của đề tài

8 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương, 10 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

GIÁO DỤC LÝ TƯỞNG VÌ MỤC TIÊU “DÂN GIÀU NƯỚC MẠNH”

CHO THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP

HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC - CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Lý tưởng

a) Khái niệm về lý tưởng

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại đã có nhiều trường phái, học thuyết đưa

ra khái niệm lý tưởng Ngay từ thời kỳ cổ đại, các triết học ở phương Đông và Phương Tây đã đưa ra những quan niệm, tư tưởng về lý tưởng của con người

Theo từ điển tiếng Việt, lý tưởng là mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất mà

người ta phải phấn đấu để đạt tới Lý tưởng là khái niệm được các nhà nghiên

cứu xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau Ở đây, chúng ta tiếp cận vấn đề dưới góc độ triết học và tâm lý - giáo dục học

Theo từ điển Triết học, lý tưởng là sự phản ánh hiện thực khách quan một cách đặc thù vào ý thức con người hoặc một nhóm xã hội nào đó dưới dạng một mô hình, hình mẫu hoàn thiện Bởi vậy, nội dung của lý tưởng được quy định bởi các quan hệ xã hội thống trị và những đặc điểm tinh thần, tâm lý của nhân cách

Dưới góc độ tâm lý học, lý tưởng được xem xét là một bộ phận hợp thành quan trọng của xu hướng nhân cách cùng với nhu cầu, hứng thú, thế giới quan và niềm tin…Vì thế, lý tưởng là một mục tiêu cao đẹp của hình ảnh mẫu mực tương đối hoàn chỉnh có sức lôi cuốn con người vươn tới nó

b) Tính chất của lý tưởng

Lý tưởng vừa có tính hiện thực, vừa có tính lãng mạn Hình ảnh lý tưởng được xây dựng từ những chất liệu vốn có trong hiện thực Đó là tính hiện thực của lý tưởng Đồng thời, lý tưởng còn có tính lãng mạn Bởi vì, mục tiêu của

nó là cái gì đó có thể đạt được trong tương lai Trong một chừng mực nào đó,

nó đi trước cuộc sống và phản ánh xu thế phát triển hợp quy luật của con người, nhóm xã hội, toàn xã hội Có thể nói, tại một thời điểm xác định, con người chỉ có khả năng tiếp cận tới lý tưởng (cũng như tiếp cận tới chân lý) chứ không thể đạt tới một cách tuyệt đối

Lý tưởng còn mang tính xã hội do chỗ con người không ai có thể vượt qua khỏi thời đại của mình Hoạt động của họ diễn ra trong những điều kiện cụ thể của một xã hội cụ thể Sống và lao động trong xã hội đó, họ thường xuyên phân tích, đánh giá, chọn lọc và khái quát hoá thực tại để đi đến xây dựng cho bản thân mình một hình ảnh hoàn hảo, mẫu mực làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động của mình Mặc dù, lý tưởng là một bộ phận cấu thành của ý thức con người nhưng sự tồn tại của nó đối với mỗi con người là một hiện tượng khách quan Đối với mỗi con người cụ thể, các hình mẫu hoàn thiện là có thể khác nhau nhưng đã là con người thì ai cũng phải có lý tưởng riêng của mình

Lý tưởng vừa là mục tiêu cao cả mà con người hướng tới, vừa là động lực thôi thúc con người hành động Sức hấp dẫn của nó rất khó diễn tả Có

người đã sử dụng thuật ngữ "say lý tưởng" Nếu thiếu lý tưởng, con người sẽ

cảm thấy mất phương hướng, cuộc đời trở nên vô vị, nhạt nhẽo Chính lý tưởng khơi dậy sự nỗ lực nhận thức, sự nồng nhiệt tình cảm, quyết tâm của ý chí và quyết tâm trong hành động, giúp con người vươn tới mục tiêu cao cả nào đó, bất chấp gian khổ hy sinh Như vậy, trong lý tưởng đã có sự thống nhất giữa tình cảm, ý chí, hành động Nhờ đó, nó vừa có tác dụng như chiếc đèn định hướng, vừa như một động lực mạnh mẽ thúc đẩy con người hành động một cách sáng tạo và có kết quả để đạt tới mục đích mà mình đã ấp ủ, lựa chọn, tôn thờ

Tóm lại, thực chất của lý tưởng là phạm trù của ý thức xã hội, phản ánh

hiện thực khách quan dưới dạng một mô hình, một hình mẫu hoàn thiện, vừa là mục tiêu cao cả, vừa là động lực mạnh mẽ thúc đẩy con người hành động Lý tưởng được tạo nên bởi sự kết hợp cao độ giữa nhận thức sâu sắc, tình cảm mãnh liệt, ý chí kiên cường của mỗi con người Lý tưởng quyết định thái độ lựa chọn của mỗi con người đối với hiện thực khách quan

c) Phân loại lý tưởng

Xét về mặt cấu trúc, người ta chia lý tưởng theo các cách khác nhau,

nhưng thông thường, người ta chia theo các cách sau:

Cách thứ nhất, lý tưởng bao gồm lý tưởng xã hội và lý tưởng cá nhân Theo các tác giả đề tài "Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên", lý

tưởng cách mạng được hiểu là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Theo đó, ta thấy, nếu như trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, lý tưởng của thanh

niên là "không có gì quý hơn độc lập tự do" và hướng tới một xã hội ấm no hạnh phúc, thì ngày nay, lý tưởng ấy được cụ thể hoá là "dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ và văn minh" dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Việt Nam

Dưới góc độ lý tưởng cá nhân, chúng ta có thể hiểu đó chính là mô hình

nhân cách của con người mới xã hội chủ nghĩa Trong những con người đó có

sự thống nhất giữa đạo đức cách mạng và tri thức cách mạng Họ vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể của quá trình xây dựng xã hội mới Nói một cách khái

quát đó là "con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể lực, phong

phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức"

Dưới góc độ khác, người ta phân loại lý tưởng thành bốn loại: lý tưởng

chính trị xã hội, lý tưởng đạo đức, lý tưởng nghề nghiệp và lý tưởng thẩm mỹ

Lý tưởng chính trị xã hội là những quan điểm về một xã hội có tổ chức cao nhất của những người lao động tự do bình đẳng và tự giác, của những người làm chủ bản thân, tự nhiên và xã hội

Lý tưởng đạo đức là hình ảnh về một nhân cách hoàn thiện với những

phẩm chất cao quý nhất như: Chủ nghĩa tập thể, tinh thần tương trợ đồng chí,

chủ nghĩa quốc tế, lòng yêu nước, ý thức cao cả về nghĩa vụ xã hội, lòng chân thật, tính khiêm tốn…

Lý tưởng nghề nghiệp là hướng tới nghề nghiệp hoàn toàn phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân, được xã hội coi trọng, có lợi cho bản

thân, gia đình và xã hội

Lý tưởng thẩm mỹ là những quan điểm về cái đẹp, cái hoàn thiện mà cơ

sở của nó là những tư tưởng của sự phát triển toàn diện những năng lực sáng tạo của mỗi con người, là sự kết hợp hài hoà giữa sự phong phú về tinh thần và trong sáng về đạo đức, thể chất

d) Lý tưởng có các chức năng sau đây

Thứ nhất, với tư cách là "hình chiếu tinh thần" của hiện tại vào tương lai,

lý tưởng quyết định những mục tiêu mà mỗi người đặt ra cho mình; Lý tưởng

xác định mục tiêu và chiều hướng phát triển của cá nhân Mục tiêu của lý tưởng chính là mục đích cuộc sống của cá nhân, là mục đích mà cá nhân phải đi tới trong tương lai

Thứ hai, khi được xét như là quan niệm về cái hoàn thiện được hình

thành trong mỗi cá nhân thì lý tưởng được xem như là tiêu chuẩn, là thước đo

để cá nhân có thể tự đánh giá bản thân mình

Thứ ba, lý tưởng không chỉ là một hiện tượng của ý thức thuần tuý mà

trở thành một động lực thực sự của hoạt động tinh thần và hoạt động thực tiễn

cụ thể của con người hướng tới việc hiện thực hoá lý tưởng đó Sự thôi thúc

của nhận thức, tình cảm trong lý tưởng làm cho con người có được sức mạnh

vượt qua được mọi khó khăn, trở ngại, tham gia vào hoạt động để đạt được mục tiêu lý tưởng Lý tưởng trực tiếp chi phối sự hình thành và phát triển tâm

lý của cá nhân, nó được giữ vai trò lớn trong quá trình tự giáo dục của cá nhân Bởi vì, lý tưởng đã chứa đựng tính chân lý khách quan trong bản thân nó

1.1.2 Khái niệm thanh niên

Thanh niên là một khái niệm được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau Nó là một đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau Tuỳ theo nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận hoặc cấp độ đánh giá mà người ta đưa ra các định nghĩa khác nhau về thanh niên

Theo từ điển Tiếng Việt do Viện ngôn ngữ học công bố vào năm 2003

(in lần thứ 9, có sửa đổi, bổ sung) thì mục từ “Thanh niên” được giải thích như sau: “Người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành” [64, tr.913]

Trong tiếng Anh, bộ từ điển Oxford giải thích mục từ “youth” (thanh

niên) như sau:“Là người trẻ tuổi, trong giai đoạn giữa tuổi thơ ấu và tuổi

người lớn, hăng hái, nhiệt tình hoặc thiếu kinh nghiệm hoặc chỉ những đặc trưng khác của độ tuổi này Khi được dùng ở dạng số nhiều thì từ này chỉ tập hợp những người trẻ tuổi”[1, tr.877]

Theo Chiến lược phát triển Việt Nam đến năm 2010 do Thủ tướng Chính phủ ký phê duyệt kèm theo Quyết định số 70/2003/QĐ-TTg ngày 29-4-

2003 thì thanh niên nước ta được cho là những công dân Việt Nam có độ tuổi

từ 15 đến 34 Chỉ hai năm sau, Luật Thanh niên (Luật số 53/2003/QH11) được

Quốc hội khóa XI thông qua đã quy định tại Điều 1: “Thanh niên quy định

trong luật này là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi” Đây cũng là

điều được ghi nhận trong, Điều 1, mục 2 của Điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2007) Qua đó cho có thể thấy trong các văn bản pháp lý quan trọng nhất về thanh niên Việt Nam, nội hàm của thuật ngữ này cũng không được quy định nhất quán

Tùy theo góc độ tiếp cận của mỗi ngành khoa học mà người ta đưa ra các định nghĩa khác nhau về thanh niên

Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác

định trong quá trình tiến hoá của cơ thể, trong đó thấy rõ sự cường tráng về thể lực, sự phát triển về trí tuệ, sự trưởng thành về sinh dục, tính dục

Các nhà tâm lý học lại thường nhìn nhận thanh niên gắn với những quy

luật biến đổi, phát triển tâm lý lứa tuổi và thế hệ như sự phát triển khả năng phân tích và suy luận, ham thích cái mới, sự hăng say hoạt động và sáng tạo,

sự tự khẳng định, tự ý thức

Các nhà xã hội học lại xem thanh niên là một giai đoạn xã hội hoá cá

nhân, giai đoạn tiếp thu các giá trị xã hội để hình thành nhân cách; là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang giai đoạn xác lập vai trò cá nhân qua các hoạt động độc lập, từng bước hình thành ý thức trách nhiệm công dân, chuẩn bị và tự nâng cao kiến thức để lao động, cống hiến

Dưới góc độ kinh tế học, thanh niên chủ yếu được nhìn nhận là lực

lượng lao động xã hội hùng hậu, là nguồn lực thường xuyên bổ sung cho đội ngũ lao động trên mọi lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lực lượng sản xuất, rất năng động, nhạy cảm, gắn bó với tiến trình phát triển xã hội với tư cách là lớp người xung kích, đi đầu trong cuộc đấu tranh sáng tạo ra xã hội mới

Với triết gia, văn nghệ sĩ, thanh niên được định nghĩa bằng cách so sánh

hình tượng "thanh niên là mùa xuân của nhân loại", là "bình minh của cuộc

đời"

Theo Tiến sỹ Phạm Đình Nghiệp, Viện Nghiên cứu Thanh niên Việt

Nam: "Thanh niên được hiểu là một nhóm nhân khẩu xã hội đặc thù có độ tuổi

từ 14, 15 đến trên dưới 30 tuổi, gắn với mọi giai cấp, mọi tầng lớp xã hội và có mặt trên mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội"

Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, truyền thống… mà mỗi quốc gia có quy định độ tuổi thanh niên khác nhau Nhưng hầu hết các nước trên thế giới đều thống nhất tuổi thanh niên bắt đầu từ

14 hoặc 15 Còn thanh niên kết thúc ở tuổi nào thì có sự khác biệt Có nước quy định là 25 tuổi, có nước quy định là 30 và cũng có nước cho đó là tuổi 40 Nhưng xu thế chung là nâng dần giới hạn kết thúc của tuổi thanh niên

1.1.3 Lý tưởng của thanh niên

Cuộc sống luôn đặt ra cho mỗi người, nhất là đặt ra cho lớp trẻ nhiều câu hỏi cần phải giải đáp Một trong những câu hỏi lớn nhất là mục đích sống, nói một cách dễ hiểu và gần gũi hơn là sống để làm gì? Hoặc nói một cách phổ biến như hiện nay: lý tưởng mà thanh niên đang phấn đấu là gì?

Lý tưởng gắn bó với thanh niên như ánh sáng mặt trời với cuộc sống như chính sự đòi hỏi tự thân Nó có vai trò quan trọng và quyết định đối với tuổi trẻ Trước hết, tuỳ vào lứa tuổi, thanh niên bao giờ cũng sống với những ước mơ, hoài bão, bao giờ cũng mang trong mình tâm lý hướng tới cái cao đẹp

và họ luôn cần đến một điểm tựa tinh thần để giúp mình vượt qua những khó khăn, thử thách Điều mà thanh niên sợ nhất như Kalinin - nhà giáo lớn của

nước Nga đã nói là sự "trống rỗng trong tâm hồn, sự hẫng hụt trong định

hướng" Ngay từ tuổi thiếu niên, lúc đang còn sống trong vòng tay của gia đình

cho đến khi bước đến trường tiếp nhận những kiến thức về xã hội, nhân văn, khoa học kỹ thuật…lớp trẻ đã phải trả lời câu hỏi: học để làm gì? Một câu trả lời tưởng chừng như đơn giản những mỗi lúc, mỗi thời kỳ lại có cách trả lời không giống nhau

Trong chế độ cũ, cha mẹ khuyên con cái học để ra làm quan, học để không phải chân lấm tay bùn, để mưu lợi cho bản thân và gia đình…, chung quy lại là vì lợi ích cá nhân Đó cũng là một mục đích sống hẹp hòi, ích kỷ mà thực dân phong kiến đã gieo cho thanh niên như trong thư gửi cho thanh niên Bác Hồ đã đề cập

Trong cuộc chiến tranh chống đế quốc Pháp, người anh hùng trẻ tuổi Lý

Tự Trọng đã hi sinh cho lý tưởng cách mạng cao đẹp Nếu như thế hệ cha anh biến nhà tù thực dân thành trường học cách mạng thì câu nói khẳng khái và anh dũng của anh Lý Tự Trọng đã biến phiên tòa đế quốc thành nơi hùng biện

cho lý tưởng thanh niên Câu nói: “Con đường của thanh niên chỉ là con

đường cách mạng, không thể có con đường nào khác” – đã trở thành lý tưởng

sống, lời tuyên ngôn của biết bao thế hệ thanh niên “Cảm tử cho Tổ quốc quyết

sinh” Ngày 20/10 hằng năm chúng ta hướng về anh bằng tất cả lòng cảm phục

và kính trọng tấm gương hi sinh cao quý để cho khí tiết cách mạng mãi ngân vang như là một điệp khúc hào hùng mãi soi sáng cho thế hệ thanh niên trong thời đại mới với những biến đổi và phát triển không ngừng Vậy, lý tưởng sống của thanh niên trong thời đại hiện nay là gì? Lý tưởng có phải là những gì lớn lao khó thực hiện hay không?

Để “lý tưởng” không trở thành “ảo tưởng”, lý tưởng phải gắn liền với

hiện thực và được cụ thể hóa bằng hành động Lý tưởng cao đẹp không thể tách rời nghĩa cử chính nghĩa, cao thượng Vì vậy, đòi hỏi mỗi thanh niên phải dám dấn thân, trải nghiệm và khẳng định chính mình, không trở thành sự phản ánh rập khuôn một hình ảnh của cá nhân con người lý tưởng nào đó Bên cạnh

đó, những mục tiêu này đòi hỏi con người thực hiện trong một thời gian dài, do

đó, mỗi cá nhân cần đặt ra cho chính mình những “lộ trình” cụ thể và học cách

hài lòng với những thành quả đạt được trong từng giai đoạn Song song đó, một chặng đường dài hơi đòi hỏi sự rèn luyện bản thân không ngừng nghỉ, sự kiên trì, vì khi mục tiêu dần định hình đồng nghĩa với khó khăn ngày càng tăng lên Lý tưởng ở đây như đi lên bậc thang của sự phát triển, lên cao đuối sức sẽ

là lý tưởng nửa vời; hoặc không kiên định con đường, rẽ sang hướng khác, sẽ

là chệch hướng lý tưởng

Muốn đi đến cùng một lý tưởng cao đẹp, thể hiện nét văn hóa ứng xử là một cách trong tổng thể các cách thức để đạt được mục tiêu đó Môi trường xã hội là nơi đào luyện tích cực, song bên cạnh đó đòi hỏi sự quyết tâm rất lớn từ chính bản thân mỗi thanh niên Để xác định con người cá nhân hiện tại và con

người lý tưởng đòi hỏi sự phấn đấu không ngừng để dần xóa đi khoảng cách Nhưng không phải chỉ tập trung vào những việc lớn lao mà quên đi những hành động nhỏ nhoi đời thường Với tính chất này, có thể nói, lý tưởng là một phần của văn hóa – toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần của con người Trong thời đại ngày nay, kinh tế là khóa mà văn hóa là chìa Một nghĩa cử đẹp là một hành vi có văn hóa, xuất phát từ những việc làm giản dị Đó là tấm lòng hướng

về nơi bão lũ Tây Nguyên và miền Trung bằng những hành động cụ thể; là không xả rác ngoài đường; là giao tiếp lịch sự, không kì thị với những người

đã từng lầm lỡ, biết lắng nghe và chia sẻ với mọi người…Điều này đòi hỏi

thanh niên phải trung thực với chính bản thân mình.“Luật” cho bản thân là vô cùng quan trọng, bởi con người ta không tránh khỏi sự phán xét của “tòa án

lương tâm” Như vậy, sự quyết tâm của bản thân là yếu tố quyết định, có tính

chất cộng hưởng cùng với môi trường xã hội tác động đến lý tưởng và chuẩn mực hành vi của con người

Đất nước đã trải qua những năm tháng chiến tranh, do đó, lý tưởng độc lập, tự do đòi hỏi sự hy sinh xương máu của nhiều thế hệ trẻ tuổi Trong quá trình vận động lớp lớp thanh niên đánh giặc, chúng ta có nhiều phong trào lớn

như: "Tòng quân giết giặc cứu nước", "Ba sẵn sàng", "Năm xung phong"…để

thực hiện lý tưởng độc lập, tự do, thống nhất đất nước

Giờ đây, lẽ sống vì “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,

văn minh” đã và đang đi vào cuộc sống của thanh niên qua con đường lập

thân, lập nghiệp, cống hiến cho Tổ quốc Nói cách khác, đây chính là lý tưởng phấn đấu không chỉ trước mắt mà còn rất lâu dài Bởi lẽ, dân giàu, nước mạnh, công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước là công việc của nhiều thế hệ, trong

đó, mỗi thế hệ lại có mục tiêu cụ thể của mình

Lý tưởng hiện nay của thanh niên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là cần rèn luyện, phấn đấu và vươn lên thực hiện mục tiêu xây

dựng xã hội “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Đó là

mục tiêu phấn đấu của mỗi thanh niên – người chủ tương lai của đất nước, là

trọng tâm công tác bồi dưỡng giáo dục tuổi trẻ, đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh với chức năng là trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên thì vấn đề này càng trở nên quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết

Đoàn thanh niên với tư cách là tổ chức chính trị – xã hội của thanh niên,

là trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên Với vai trò, chức năng của mình, Đoàn Thanh niên đã thực hiện tốt công tác giáo dục tư tưởng, định hướng hành động của đoàn viên, thanh niên, là cầu nối đưa thanh niên đến với tri thức và lý tưởng cao đẹp Bởi lý tưởng thanh niên là một định nghĩa có nội hàm rộng lớn nhưng bao hàm trong nó là lý tưởng cách mạng cao đẹp; lý tưởng của thanh niên với ý nghĩa đó mới tạo nên sự hài hòa, mới không tách rời cái chung của xã hội

Chúng ta không chính trị hóa lý tưởng thanh niên, song, lý tưởng thanh niên trong thời đại mới gắn liền với lý tưởng cộng sản, hướng đến sự nhân đạo, văn minh và nghĩa tình

Lý tưởng là một con đường đầy thử thách nhưng cũng lắm vinh quang

Và vinh quang sẽ đến với ai dám dấn thân, đi đến cùng mục tiêu, lý tưởng của mình để hoàn thiện nhân cách, sống có ích cho xã hội, trọn tình trọn nghĩa trong cuộc sống Mỗi thanh niên trong thời đại ngày nay cần xây dựng cho

mình một hoài bão, một lý tưởng cao đẹp để thực hiện mục tiêu “dân giàu,

nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” mà Đảng ta đã xác định

Như vậy, đã là con người, ai cũng cần có lý tưởng để phấn đấu Đặc biệt

ở lứa tuổi thanh niên - Tuổi đẹp nhất của đời người, mỗi thanh niên dù ở điều kiện và cương vị khác nhau đều hướng tới những mơ ước cao nhất và đẹp nhất của đời mình Tuy nhiên, phấn đấu để đạt được lý tưởng bao giờ cũng là sự phấn đấu lâu dài và đầy gian nan, thậm chí phải xả thân quên mình

Từ việc phân tích một số khía cạnh nói trên, chúng ta tạm đưa ra quan

niệm về lý tưởng của thanh niên như sau: Lý tưởng của thanh niên là mục tiêu

cao cả, vừa là động lực mạnh mẽ thúc đẩy thanh niên hành động, mang tính định hướng và tính lịch sử xã hội Mỗi quốc gia, mỗi thời đại và giai đoạn lịch

sử đều xây dựng lý tưởng của thanh niên cho phù hợp với những yêu cầu mà

xã hội đạt ra

1.1.4 Khái niệm “dân giàu, nước mạnh”

Nội hàm khái niệm “dân giàu, nước mạnh” đã được Hồ Chí Minh nhắc

đến trong nhiều bài báo, bài nói chuyện Tuy nhiên, phải đến Đại hội Đại biểu

toàn quốc lần VII, Đảng ta mới đưa khái niệm này vào trong Văn kiện: “Phát

triển kinh tế - xã hội theo con đường củng cố độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là quá trình thực hiện dân giàu, nước mạnh, tiến lên hiện đại trong một xã hội nhân dân làm chủ, nhân ái, có văn hoá, có kỷ cương, xoá bỏ áp bức, bất công, tạo điều kiện cho mọi người có cuộc sống ấm no, tự

do, hạnh phúc”

Trước đó, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Đảng ta cũng đã có những quan điểm chỉ đạo nói lên tầm quan trọng của CNXH, và khẳng định

chỉ có CNXH mới làm cho đất nước ta vững chắc hơn, dân ta giàu hơn: “Ngày

nay, nước nhà đã hoàn toàn độc lập thì Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội là một Chỉ có chủ nghĩa xã hội mới làm cho nhân dân ta vĩnh viễn thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, có cuộc sống văn minh, hạnh phúc Chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đem lại cho nhân dân ta quyền làm chủ đầy đủ, mới làm cho Tổ quốc ta độc lập, tự do vững chắc và ngày càng giàu mạnh” Khái niệm “dân giàu, nước

mạnh” đã được nhắc đến trong nhiều văn kiện như văn kiện Đại hội Đại biểu

toàn quốc lần VIII, IX, X, XI của Đảng Đây cũng chính là mục tiêu xây dựng đất nước trong thời công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà Đảng ta đã xác định:

“xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội

và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản” [17, tr.4]

Xã hội mà mỗi người dân đang từng ngày, từng giờ cố gắng xây dựng đó

là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại

và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc

dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; có nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

“Dân giàu” ở đây không chỉ có nghĩa “giàu” về vật chất, với phương tiện dồi dào, cơm no, áo ấm “Dân giàu” còn có nghĩa là được hưởng một đời

sống tinh thần phong phú Nghĩa là Đảng ta không chỉ lo phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm để người dân có tiền, có nhà cửa và phương tiện vật chất dồi dào vì cái giàu như thế này chưa phải là trọn vẹn Cái giàu trọn vẹn của người dân là phải giàu thêm cả về đời sống tinh thần, giàu lòng nhân ái, giàu lòng nhân đạo, giàu lòng ái quốc, giàu lòng vị tha Cho nên khi nói đến việc tạo dựng cho người dân một cuộc sống giàu có, là nói đến sự giàu có trên các mặt (thể chất), Tâm (tâm hồn) và Trí (trí tuệ)

“Nước mạnh” ở đây có không phải chỉ đến một nghĩa là “một đất nước

có nền quân sự hùng mạnh”, nước mạnh ở đây còn thể hiện ở tư thế được tôn

trọng trên trường quốc tế, không bị lấn át về lãnh thổ… “Nước mạnh” là nước

có một nền kinh tế tiến bộ, sản xuất cao có thể bảo đảm được tiềm lực quốc gia phát triển không thua gì các nước khác trên thế giới Chúng ta không thể xây dựng một xã hội văn minh, người dân giàu có trên một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, và ngược lại, nếu nền kinh tế phát triển cao mà không đặt trọng tâm phục vụ con người thì xã hội đó sẽ bị băng hoại, đời sống người dân xuống cấp Xã hội văn minh không chỉ ở chỗ có nền kinh tế phát triển và tạo một cuộc sống dồi dào về vật chất cho mọi người, mà xã hội đó còn phải thể hiện ở

sự tương quan tốt đẹp giữa con người và con người, ở sự công bằng, ở một đời sống tinh thần phong phú, qua sự đánh giá bằng nhân phẩm, trí tuệ, đạo đức của con người với xã hội và với đất nước

Mặt khác, “Dân giàu, nước mạnh” còn nhấn mạnh đến quan niệm dân là gốc của nước và nước mạnh là do dân Khi lấy dân làm gốc của nước tức là

dân lập nên nước, và dân quy định lấy những cơ chế để bảo vệ và ổn định xã hội và phát triển Xét cho cùng, quan niệm “Dân giàu, nước mạnh” là lấy con

người làm trung tâm phát triển, tất cả vì tự do và hạnh phúc con người, cũng như tôn trọng những khát vọng chân chính của mỗi cá nhân Có vậy, quốc gia mới động viên được mọi thành phần dân tộc cùng đồng lòng chung sức làm

việc xóa bỏ nghèo nàn lạc hậu, đạt tới mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh”

Tư tưởng về mục tiêu xây dựng một xã hội “Dân giàu nước, nước

mạnh” đã được Đảng ta xác định rất rõ và cụ thể tại Hội nghị lần thứ tư của

Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII vào năm 1993

trong đường lối đổi mới là thực hiện “dân giàu nước mạnh, xã hôi văn minh”,

trước khi Đảng ta quyết định theo đuổi chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hóa Việt Nam vào năm 1996

Như vậy, ta có thể thấy khái niệm “dân giàu, nước mạnh” đã được

Đảng ta và Bác Hồ nêu ra từ rất sớm và xác định đây cũng chính là mục tiêu cao đẹp mà mỗi người dân Việt Nam cần hướng tới và thực hiện

1.1.5 Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Có rất nhiều cách diễn đạt khác nhau về khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa Năm 1963, tổ chức phát triển công nghiệp của liên hợp quốc

(UNID) đã đưa ra định nghĩa sau đây: “Công nghiệp hóa là quá trình phát

triển kinh tế, trong quá trình này một bộ phận ngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân được động viên để phát triển cơ cấu kinh tế nhiều ngành ở trong nước với kỹ thuật hiện đại Đặc điểm của cơ cấu kinh tế này là một bộ phận luôn thay đổi để sản xuất ra những tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng, có khả năng đảm bảo cho toàn bộ nền kinh tế phát triển với nhịp độ cao, bảo đảm đạt tới sự tiến bộ về kinh tế và xã hội”

Hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ chỗ theo những qui trình công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của tiến bộ khoa học kỹ thuật tạo ra năng xuất lao động hiệu quả và trình

độ văn minh kinh tế xã hội cao

Ở nước ta, khái niệm “công nghiệp hóa” đã được đưa ra trong văn kiện

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III và được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của thời kì quá độ Đảng ta đã xác định thực chất của công nghiệp hóa xã hội

chủ nghĩa là “quá trình thực tiễn cách mạng khoa học kỹ thuật, thực sự phân

công mới về lao động xã hội và quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để không ngừng thực hiện tái sản xuất mở rộng”

Theo văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần VIII Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII thì công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên

sự phát triển công nghiệp và tiến bộ khoa học, công nghệ, tạo ra năng xuất lao động cao

Công nghiệp hoá là một giai đoạn phát triển tất yếu của mỗi quốc gia Nước ta từ một nền kinh tế nông nghiệp kém phát triển, muốn vươn tới trình

độ phát triển cao, nhất thiết phải trải qua công nghiệp hóa Thực hiện tốt công nghiệp hóa, hiện đại hóa có ý nghĩa đặc biệt to lớn và có tác dụng trên nhiều mặt.Việc xây dựng đúng đắn những quan điểm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay có vị trí rất quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Bởi xây dựng đầy đủ các quan điểm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ là cơ sở đúng đắn cho việc định hướng, định lượng chỉ đạo và

tổ chức thực hiện các nội dung và các bước đi của công nghiệp hóa, hiện đại hóa phù hợp với bối cảnh xã hội chủ nghĩa ở nước ta

1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh

và Đảng cộng sản Việt Nam về giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu,

nước mạnh” cho thanh niên

1.2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin

Nhận thức rõ vị trí, vai trò của thanh niên trong quá trình xây dựng chủ nghĩa cộng sản Mác, Ăngghen, Lênin đã đưa ra nhiều quan điểm, tư tưởng chỉ

đạo về công tác thanh niên Trong đó giáo dục lý tưởng cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giai cấp vô sản

Theo Mác, giai cấp vô sản chỉ được hình thành với tư cách là một giai cấp khi ý thức được địa vị và tương lai của mình Những công nhân tiên tiến nhất hoàn toàn hiểu rõ rằng, tương lai của giai cấp công nhân và do đó tương lai của nhân loại, hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên Ông cho rằng thanh niên là cội nguồn của sự sống của dân tộc và giai cấp công nhân là bộ xương của mỗi cơ thể dân tộc Ông đánh giá cao vai trò

giáo dục thanh niên: “Công tác giáo dục sẽ làm cho những người trẻ tuổi có

khả năng nắm vững nhanh chóng toàn bộ hệ thống sản xuất trong thực tiễn”

[7, tr.475]

Muốn làm được điều này, theo Mác, chúng ta phải tổ chức giáo dục cho các tầng lớp thanh niên để họ nắm vững kỹ năng, kỹ xảo, quy trình quản lý sản xuất Hoạt động đó sẽ hỗ trợ cho việc phát triển toàn diện những năng lực của tất cả thành viên của xã hội được xây dựng trên nguyên lý cộng sản chủ nghĩa Việc giáo dục phải làm thường xuyên, liên tục, giáo dục ở trường, lớp và giáo dục trong thực tế lao động

Không chỉ có Mác quan tâm đến công tác thanh niên, mà Ăngghen cũng

rất qua tâm đến công tác thanh niên Ông khẳng định: “Thanh niên không thể

đứng ngoài chính trị, chính hiện thực cuộc sống đã, đang và sẽ cuốn hút tuổi trẻ vào đời sống chính trị” [6, tr.110]

Khi còn ở độ tuổi thanh niên 19-20 tuổi, trong các thư gửi cho bạn bè, Ăngghen đã chế nhạo cái nguyện vọng của những chàng trai, cô gái muốn sống

bình lặng, muốn “giam mình trong vương quốc của điền viên” với thái độ “mũ

ni che tai” bàng quan trước thời cuộc Với lòng hứng khởi, với niềm tin vô hạn

vào tiềm năng của thế hệ trẻ ở Đức, ông nhấn mạnh rằng, thanh niên không bao giờ thoả mãn với lý tưởng trước đây, họ muốn được tự do hơn trong hành động, họ khao khát lập chiến công và vì sự đổi mới, họ sẵn sàng hiến dâng cả

cuộc đời mình Thanh niên sẽ có đủ sức lực và tài năng để giải quyết những mâu thuẫn đang nảy sinh trong đời sống đất nước Ăngghen cho rằng: Chính thanh niên Đức đòi hỏi phải thực hiện cuộc cách mạng trong tương lai ở nước này

Ăngghen đã chỉ ra nguyên tắc của giáo dục thế hệ trẻ là phải gắn lý luận với thực tiễn, kết hợp học và hành Ông rất coi trọng việc giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên bởi ông đã nhận thức được vị trí, vai trò của thanh niên trong quá trình xây dựng chủ nghĩa cộng sản Ông cho rằng việc hình thành thế giới quan khoa học cho thanh niên thông qua sự tham gia của họ vào cuộc đấu tranh xã hội, vào lao động sản xuất, vào những công việc thực tế cụ thể hàng ngày sẽ giúp thanh niên ngày càng tiến bộ Chính Ăngghen là người

đầu tiên sử dụng thuật ngữ “giáo dục thực tiễn” Ông cho rằng, đây là cơ sở

quan trọng của giáo dục khoa học - là công cụ mạnh nhất để cải tạo xã hội và

Ăngghen dự báo một xã hội tổ chức theo nguyên tắc cộng sản chủ nghĩa sẽ

làm cho những thành viên trong xã hội đó có khả năng sử dụng một cách toàn diện năng lực phát triển của mình Ăngghen là người đầu tiên đưa ra quan

niệm như: “đội quân xung kích quyết định của đạo quân vô sản quốc tế”, “đội

hậu bị của Đảng” để gắn với thanh niên

Vào năm 1853, khi “Đảng của Mác” đã khẳng định vị trí của mình trên

vũ đài lịch sử, trong cuộc đấu tranh quyết liệt chống lại những đạo luật đặc biệt

của Bítmác, Ăngghen đã viết: “chính thế hệ trẻ sẽ là nguồn bổ sung dồi dào

nhất cho Đảng” Luận thuyết của Mác - Ăngghen cũng khẳng định rằng lực

lượng quần chúng nhân dân đông đảo cần được tập hợp, tổ chức và giáo dục, sao cho những biến đổi tư tưởng của họ bắt kịp với thời đại, đi đúng quỹ đạo của dòng thác lịch sử đang cuộn chảy

Phát triển sáng tạo những luận điểm của Mác và Ăngghen trong điều

kiện lịch sử mới, Lênin coi thanh niên là “Nguồn sinh lực chiến đấu của cách

mạng” Ông đã luận giải những nguyên nhân làm xuất hiện phong trào thanh

niên, phát hiện ra những đặc điểm của nó và xác định mối quan hệ, sự tác động

qua lại giữa tổ chức thanh niên với Đảng cộng sản Lênin cũng sớm nhìn thấy vai trò cách mạng to lớn không chỉ đối với thanh niên công nhân, mà còn cả đối với thanh niên học sinh, sinh viên Người thường xuyên nhắc nhở những người bạn chiến đấu của mình rằng phải kiên trì đấu tranh để họp nhất phong trào học sinh, sinh viên thành một trào lưu chung theo tinh thần của chủ nghĩa Mác cách mạng Lênin cho rằng, thành công của phong trào thanh niên chính

là ở chỗ biết gắn liền nhận thức lý luận của chủ nghiã Mác, tri thức khoa học với sự tham gia trực tiếp của họ vào cuộc đấu tranh chính trị của giai cấp vô sản Đồng thời, Người cũng đã phê phán gay gắt những Đảng viên bảo thủ, không đánh giá đúng vai trò của lực lượng trẻ trong cách mạng, coi thường thanh niên và chế giễu sự ngây thơ, thiếu kinh nghiệm của họ V.I Lênin nhấn mạnh, cần có thái độ khoan dung, độ lượng với lớp trẻ và cần thiết phải phòng

ngừa khuynh hướng “dè dặt” của các cán bộ, đảng viên cho rằng, lớp trẻ tuy

đầy nhiệt tình và sáng kiến, nhưng lại chưa qua trường học cuộc đấu tranh giai cấp Người cho rằng đó chỉ là cái cớ để khước từ việc sử dụng thanh niên V.I Lênin luôn nhắc nhở những người cộng sản: cần phải đòi hỏi ở thanh niên nhiều hơn nữa, cần phải phê phán một cách có nguyên tắc những khuyết điểm của họ, cần phải giáo dục cho tinh thần trách nhiệm cao và nghĩa vụ của họ đối với cách mạng, ngay từ thuở thiếu thời Cuộc đấu tranh để giành giật thanh niên không chỉ diễn ra giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản, giữa các Đảng cộng sản và các thế lực phản động, mà còn diễn ra giữa những người cộng sản chân chính và bọn cơ hội chủ nghĩa trong phong trào công nhân

Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội đã diễn ra xung quanh vấn đề thanh niên trên hai mặt có quan hệ mật thiết với nhau: giáo dục ai và giáo dục như thế nào? Những phần tử cơ hội quy nhiệm vụ trên vào việc đào tạo những người có văn hoá, song đứng ngoài chính trị vì thế theo họ không nên thu hút

“quá sớm” thanh niên vào hoạt động chính trị V.I Lênin đã vạch trần lập

trường cải lương đó của bọn cơ hội và cho rằng, đó chỉ là thói đạo đức giả và chính sách ngu dân không hơn, không kém Người khẳng định rõ lập trường của những người cộng sản chân chính là cần phải giáo dục cộng sản cho thế hệ

trẻ và kết hợp việc giáo dục ấy với cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân Chính vì thế, trong bài diễn văn tại Đại hội III của Đoàn thanh niên cộng sản Nga Lênin đã chỉ rõ: Thanh niên phải học chủ nghĩa cộng sản trong một trường học riêng của mình, trong một tổ chức độc lập - đó là Đoàn thanh niên

cộng sản Lênin viết : “Chỉ khi nào Đoàn thanh niên cộng sản gắn liền từng

bước học tập, huấn luyện và giáo dục của mình với cuộc đấu tranh chung của tất cả những người lao động chống lại bóc lột, thì lúc đó mới xứng đáng với danh hiệu là đoàn thể của thế hệ trẻ cộng sản chủ nghĩa” [63, tr.338]

Nói chuyện với Đoàn thanh niên cộng sản, Lênin yêu cầu, cần giáo dục thanh niên thông qua thực tế trong hoạt động sản xuất, trong học tập, công tác,

chiến đấu và trong cuộc sống sinh động của quần chúng

Như vậy, có thể thấy Mác, Ăngghen, V.I Lênin đều đánh giá rất cao vị trí, vai trò to lớn của thanh niên Các ông cho rằng cần phải quan tâm, chăm sóc, giáo dục, đào tạo thanh niên thông qua sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng, thông qua lao động sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu và trong đời sống hiện thực của quần chúng nhân dân và Đoàn thanh niên cộng sản phải là trường học Cộng sản chủ nghĩa trong quá trình giáo dục, đoàn kết tập hợp thanh niên, thực hiện lý tưởng cách mạng của Đảng cộng sản

1.2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh

Kế thừa những di sản tư tưởng quý báu của Mác, Ăngghen và Lênin, Hồ Chí Minh đã phát triển một cách sáng tạo những luận điểm Mácxít về vị trí, vai trò của thanh niên trong xã hội, về nhiệm vụ giáo dục lý tưởng cho thanh niên trong công tác thanh niên của Đảng với những điều kiện lịch sử cụ thể của cách mạng Việt Nam

Do nhận thức được một cách đúng đắn và biện chứng vai trò lịch sử, vị trí quan trọng của thanh niên mà trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm đến vấn đề giáo dục lý tưởng cho thanh niên Quan điểm giáo dục lý tưởng cho thanh niên của Bác Hồ là đưa thanh niên vào

các tổ chức chính trị, xã hội do Ðảng lãnh đạo để vừa giác ngộ lý tưởng cách mạng cho họ, vừa đưa họ hoạt động thực tiễn đấu tranh cách mạng của toàn dân tộc Năm 1925, để chuẩn bị cho việc thành lập Ðảng Nguyễn Ái Quốc sáng lập Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên là tiền thân của Ðảng ta sau này Những thanh niên yêu nước, có chí khí đấu tranh chống thực dân, phong kiến

đã được Người trực tiếp lựa chọn và bồi dưỡng, đào tạo Trong tác phẩm

“Ðường kách mệnh” đã tập hợp các bài giảng của Nguyễn Ái Quốc từ năm

1925 đến 1927 cho các lớp thanh niên ưu tú về lý tưởng, đạo đức cách mạng Những thanh niên yêu nước qua huấn luyện, giáo dục, đào tạo được Bác Hồ đưa về nước hoạt động để thâm nhập vào phong trào yêu nước, phong trào công nhân trở thành những cán bộ cách mạng tiên phong trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Trong đó có nhiều người cộng sản trẻ tuổi xuất sắc như Trần Phú, Lý Tự Trọng, Nguyễn Lương Bằng, Phạm Văn Ðồng, Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu

Hồ Chí Minh đã tìm thấy ở thanh niên một lực lượng trẻ, khoẻ, dám nghĩ, dám làm, năng động, nhiệt tình, sáng tạo, giàu ý chí, nghị lực và hoài

bão, ước mơ; thanh niên là đội quân chủ lực của cách mạng, là "người tiếp sức

cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế

hệ thanh niên tương lai" [26, tr.488] Thanh niên là lớp người "xung phong trong công tác phát triển kinh tế, văn hoá, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội; thanh niên là lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an, dân quân tự vệ đang hăng hái giữ gìn trật tự, trị an, bảo vệ Tổ quốc và "trong mọi việc thanh niên thi đua thực hiện khẩu hiệu đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên làm".(Bài phát biểu tại Hội nghị cán bộ Đoàn thanh niên lao động Việt Nam, ngày 19/1/1959)

Trong đêm đen nô lệ, khát vọng của các thế hệ thanh niên lớp trước là

độc lập, tự do, vì vậy, Bác kêu gọi và tổ chức thanh niên: "Phấn đấu cho Tổ

quốc hoàn toàn độc lập" Bác khuyên nhủ thanh niên: "…Chúng ta không một phút nào được quên lý tưởng cao cả của mình là phấn đấu cho Tổ quốc ta

hoàn toàn độc lập, cho chủ nghĩa xã hội hoàn toàn thắng lợi trên đất nước ta…" [32, tr.372]

Có độc lập, tự do rồi Bác lại mong mỏi hằng ngày, hằng giờ: "Ai cũng có

cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" [36, tr 161-162] Chủ nghĩa xã hội được

Bác nêu lên trong khái niệm hạnh phúc, tiến bộ thì ai cũng hiểu được và cũng mong muốn như Bác Đối với thanh niên, đây là bài học vỡ lòng trên bước đường vào đời

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, trong cuộc nói chuyện với các cháu học sinh ba trường: Nguyễn Trãi, Chu Văn

An, Trưng Vương ngày 18 tháng 12 năm 1954, Bác Hồ lại đặt câu hỏi: học để

phục vụ ai? Rồi Người trả lời: "…Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân

dân, làm cho dân giàu, nước mạnh…" [35, tr.339] Đây cũng là lý tưởng phấn

đấu của thanh niên ta trong điều kiện mới Mục tiêu “dân giàu, nước mạnh”

mà trong trong hơn 25 đổi mới đất nước vừa qua được nói tới, được đặt thành trách nhiệm cho từng thành viên trong xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã định hướng cho thanh niên ta cách đây nửa thế kỷ

Trong hàng chục bức thư và bài viết của Hồ Chí Minh gửi cho thanh niên, bài nào cũng có nội dung giáo dục hết sức sâu sắc, thể hiện một tình cảm đặc biệt với thế hệ trẻ Trong bài nói chuyện tại Đại hội Đảng bộ Hà Nội ngày

1-2 -1961 Người nói: “Tôi luôn luôn nói đến thanh niên” và trong thư gửi học

sinh nhân ngày khai giảng đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ công hòa vào

tháng 9 năm 1945 Người khuyên: “Các em hãy nghe lời tôi, lời của một người

anh lớn lúc nào cũng ân cần mong mỏi cho các em được giỏi giang” Trong tư

tưởng Hồ Chí Minh về nội dung giáo dục thanh niên, vấn đề giáo dục toàn diện luôn được coi trọng, trong đó nhiệm vụ bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn có vị trí đặc biệt quan trọng và then chốt Năm điều Hồ Chí Minh căn dặn thanh niên nhân ngày Quốc khánh 2-9-

1965 thể hiện rất rõ mong muốn của Người là: trong việc giáo dục và học tập phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn

hoá, kỹ thuật, lao động và sản xuất Đây là một luận điểm rất quan trọng của

Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên

Hồ Chí Minh nhận rõ vai trò quyết định của thanh niên trong tiến trình lịch sử, nhận rõ khả năng cách mạng của thanh niên, hết lòng tin yêu thanh niên Người luôn đặt thanh niên trong tư cách là một chủ thể đang phát triển, đang được tiếp tục hoàn thiện Điều đó có nghĩa rằng, thanh niên nói chung và trong mỗi cá thể nói riêng đều có cả mặt mạnh và mặt yếu, đều đang tiềm ẩn những khả năng to lớn cũng như những mặt hạn chế Thí dụ, mặt mạnh của

thanh niên là: “Hăng hái, xung phong”, mặt yếu là “Hay chuộng hình thức, ít

xem xét kết quả” hoặc “đầu voi đuôi chuột” Hơn thế, Hồ Chí Minh thường

nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải: “Chăm lo dìu dắt thanh niên vì thanh niên

chưa từng trải và thiếu kinh nghiệm”; Người khẳng định: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” [31, tr.510]

Thực tiễn cho ta thấy quan điểm biện chứng trong việc nhìn nhận, đánh giá thanh niên của Hồ Chí Minh làm cho thanh niên tự tin hơn, đồng thời lại thấy rõ yêu cầu phải phấn đấu rèn luyện Người đã dành nhiều công sức cho việc tạo nên những hạt giống cho sự nghiệp cách mạng, giáo dục, rèn luyện và đào tạo nhiều thế hệ thanh niên nước ta trở thành những cán bộ, đảng viên và chiến sĩ cách mạng ưu tú, thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội

Hồ Chí Minh nhiều lần căn dặn các cán bộ làm công tác thanh niên cần giúp thanh niên xây dựng cho mình lẽ sống cao đẹp Người dạy thanh niên

phải sống có lý tưởng và chỉ rõ rằng “lý tưởng của thanh niên ta ngày nay là

độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội” Phải “Trung với nước, hiếu với dân” và “làm cho dân giàu nước mạnh” để “ai cũng có cơm no

áo mặc, ai cũng được học hành” “Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đi hỏi nước nhà đã làm cho mình những gì Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho

nước nhà Mình phải làm thế nào cho ích nước lợi nhà nhiều hơn” [35,

tr.454-455]

Trong nhiệm vụ giáo dục lý tưởng cho thanh niên, Hồ Chí Minh nhấn

mạnh phải đào tạo, bồi dưỡng họ thành những người “có khả năng hoạt động

thực tiễn, không nên đào tạo ra những con người chỉ thuộc sách làu làu”

Công cuộc đổi mới đang diễn ra trên đất nước ta ngày nay đòi hỏi rất cao ở thanh niên về nhiều mặt, trong đó nổi lên là khả năng hoạt động thực tiễn của từng con người

Thấm nhuần tư tưởng của Bác, bước vào thời kỳ mới, thanh niên cần phải thấy rõ vai trò và trách nhiệm lịch sử của mình trong giai đoạn phát triển mới của đất nước là đi đầu xung kích và sáng tạo thực hiện thành công sự

nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước sớm đưa đất nước “sáng

ngang với các cường quốc năm châu” như Bác thường mong ước

1.2.3 Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam

Kế thừa những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh về vai trò và vị trí của thanh niên, trong mọi thời kỳ cách mạng, Đảng ta luôn coi thanh niên là lực lượng đi đầu trong mọi nhiệm vụ của dân tộc Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay, trách nhiệm của thanh niên càng nặng nề Trách nhiệm lịch sử đó của thanh niên Việt Nam được Đảng xác định: Thanh niên phải là lực lượng xung kích đi đầu trong phát triển kinh tế, xã hội

Thực tiễn lịch sử đã chỉ rõ để thủ tiêu tình trạng lạc hậu về kinh tế xã hội, khai thác tối ưu các nguồn lực và lợi thế, bảo đảm tăng trưởng nhanh ổn định, nước ta phải xác định rõ cơ cấu kinh tế hợp lý, trang thiết bị ngày càng hiện đại cho các ngành kinh tế Mặt khác, nước ta là nước đang phát triển vì vậy quá trình ấy gắn liền với quá trình công nghiệp hoá để từ đó hiện đại hoá đất nước Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của ta trước đây, do nhiều

nguyên nhân trong đó có nguyên nhân nóng vội khiến chúng ta đã mắc phải một số sai lầm khuyết điểm mà Đại hội Đảng lần thứ VI và VII đã vạch ra Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng đã đưa sự nghiệp đổi mới lên tầm cao mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước phải chứa đựng được mục tiêu, chiến lược, nội dung, hình thức, phương hướng cách mạng của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới Để đạt mục

tiêu nhất quán và xuyên suốt đó là “dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công

bằng và văn minh” thì Đảng ta phải trung thành với chủ nghĩa Mác-Lê Nin, tư

tưởng Hồ Chí Minh, kế thừa 25 năm đổi mới đất nước

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là một mục tiêu chiến lược bởi

lẽ ngày nay nó đang được thừa nhận là xu hướng phát triển chung của các nước trên thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó

Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần XI của Đảng, Đảng ta đã

xác định mục tiêu: “Từ nay đến giữa thế kỷ XXI toàn dân ta phải ra sức phấn

đấu xây dựng nước ta trở thành một nước công nghiệp hóa hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.[16, tr.71]

Để đạt được mục tiêu trên thì chúng ta cần phải “Đẩy mạnh công nghiệp

hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, bảo vệ môi trường”[16, tr.72]

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi Đảng ta phải đổi mới đồng bộ, phù hợp về kinh tế và chính trị vì mục tiêu xây dựng nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh:

“Kiên trì và quyết liệt thực hiện đổi mới Đổi mới chính trị phải đồng bộ với đổi mới kinh tế theo lộ trình thích hợp, trọng tâm là hoàn thiện thể chế kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mở rộng dân chủ trong Đảng và trong xã hội gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương để thúc đẩy đổi mới toàn diện và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc vì mục tiêu

xây dựng nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Lấy việc thực hiện mục tiêu này làm tiêu chuẩn cao nhất

để đánh giá hiệu quả của quá trình đổi mới và phát triển”[16, tr.99]

Tại hội nghị Trung ương lần thứ 4 khóa VII đã khẳng định vị trí và vai trò của thanh niên trong việc góp phần đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước Đảng ta chỉ rõ: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay

không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước trên con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định đến sự thành bại của cách mạng”[20]

Trước yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và sự biến đổi nhanh chóng của tình hình thanh niên, Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị về

"Phát huy vai trò của thanh niên tham gia phát triển kinh tế - xã hội trong giai

đoạn mới" Đề án hỗ trợ thanh niên học nghề và tạo việc làm giai đoạn 2008 –

2015 của Chính phủ đã được phê duyệt sẽ là điều kiện thuận lợi để thanh niên vươn lên thoát nghèo, làm giàu cho bản thân, gia đình và xã hội

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII nhấn mạnh:

“Coi trọng hơn nữa việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ về chính trị, tư tưởng,

văn hoá, nghề nghiệp, đạo đức, lối sống”, “Coi trọng bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ” và

khẳng định: “Chăm lo giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ là trách nhiệm của Đảng,

Nhà nước, các tổ chức trong hệ thống chính trị, của gia đình, nhà trường và của toàn xã hội”

Do đó, một trong những nhiệm vụ và giải pháp được nêu cụ thể trong

Nghị quyết 25 TW7 (khoá X) là: “Tăng cường giáo dục lý tưởng, đạo đức cách

mạng, lối sống văn hoá, ý thức công dân để hình thành thế hệ thanh niên có phẩm chất tốt đẹp, có khí phách và quyết tâm hành động thực hiện thành công

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá”[19] Rõ ràng, giáo dục, bồi dưỡng lý

tưởng cho tuổi trẻ là vấn đề trọng yếu của công tác thanh niên, đây là điều cốt

lõi trong chiến lược “xem trọng nhân tố con người” của Đảng ta Giáo dục lý

tưởng cho thanh niên là hoạt động tổng thể tác động đến chính tầng lớp trẻ, chú trọng giáo dục niềm tin và khả năng đạt lý tưởng đó, điều này phải dựa trên điều kiện thực tế hiện tại làm nền tảng

Chính vì vậy, giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh”

cho thanh niên cần hướng dẫn, giúp đỡ các bạn trẻ thấy, xác định được mục đích sống, hiểu được truyền thống tốt đẹp, phác hoạ ra mẫu người thanh niên

lý tưởng để họ noi theo, giúp thanh niên đi đúng con đường thực hiện lý tưởng

Cụ thể hóa chủ trương cuả Đảng, Đoàn Thanh niên ban hành Nghị Quyết, Chương trình, Kế hoạch, Hướng dẫn nhằm giáo dục lý tưởng cho thanh

niên Trung ương Đoàn triển khai cuộc vận động “Tuổi trẻ học tập và làm theo

lời Bác”, xây dựng các phong trào hành động cụ thể: “Thanh niên tình nguyện”, “5 xung kích phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tổ quốc”, “4 đồng hành với thanh niên lập thân, lập nghiệp”, “Mỗi thanh niên một việc làm có ích cho bản thân, cho gia đình và xã hội”; “Mỗi đoàn viên, hội viên một việc làm thiết thực cho tổ chức” Tiếp tục triển khai chương trình“Thắp sáng ước

mơ tuổi trẻ Việt Nam vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”, “Đồng hành cùng thanh niên khởi nghiệp”,“Làng thanh niên lập nghiệp, khu kinh tế thanh niên, làng ngư nghiệp thanh niên, trang trại trẻ, hợp tác xã thanh niên”, "Thanh niên nông thôn thi đua 4 nội dung mới nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh" cụ thể là: kỹ thuật mới, ngành nghề

mới, thị trường mới và mô hình mới…

Chương trình công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu niên năm 2011 xác

định: Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng hai phong trào“Năm xung kích phát

triển kinh tế - xã hội, bảo vệ Tổ quốc”, “Bốn đồng hành với thanh niên lập

thân, lập nghiệp” nhằm tạo môi trường giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ

trẻ và phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích, tình nguyện của thanh niên tham gia phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội Đoàn thanh niên các cấp cần đẩy mạnh triển khai thực hiện Nghị quyết 30A của Chính phủ về đầu tư, hỗ trợ các huyện nghèo, như: xây dựng nhà ở cho hộ gia đình nghèo, tham gia xây dựng hạ tầng cơ sở (điện, đường giao thông,

trường học, trạm y tế ) Thực hiện có hiệu quả Đề án "Hỗ trợ thanh niên học

nghề và tạo việc làm", tập trung hướng dẫn, hỗ trợ thanh niên vay vốn học

nghề, lập nghiệp; thành lập các tổ vay vốn, tổ tiết kiệm giúp thanh niên lập nghiệp Tổ chức các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cho thanh niên và xã hội về học nghề, lập nghiệp; tư vấn hỗ trợ thanh niên khởi sự doanh nghiệp, lập nghiệp; giám sát, đánh giá việc thực hiện các chính sách của Nhà nước về học nghề, tạo việc làm cho thanh niên

Thông các phong trào, các hoạt động của Đoàn thanh niên, từng bạn trẻ thấy được trách nhiệm của mình đối với bản thân, gia đình, và xã hội, tự khẳng định sự sáng tạo của mình trong lao động, công tác, học tập Đoàn Thanh niên chính là cầu nối giữa các môi trường: Gia đình - nhà trường - xã hội, và như thế, chúng ta mới cụ thể hóa Nghị quyết của Đảng vào đời sống của thanh niên bằng những Chương trình, Kế hoạch đúng, sát hợp tâm tư, nguyện vọng của xã hội đang cần gì ở lớp trẻ? Gia đình đang cần gì đối với thanh niên? Bản thân thanh niên đang cần gì đối với gia đình, ở tổ chức và ở xã hội?

Vì vậy, trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay, nhiệm vụ chính trị cao cả của thanh niên là cùng với toàn Đảng, toàn dân tộc ra

sức phấn đấu cho mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" theo đường lối đổi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh

đạo

1.3 Giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” trong thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

1.3.1 Lý tưởng vì mục tiêu “Dân giàu nước mạnh” trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” là một nội dung cụ thể của

lý tưởng nói chung, có vai trò chi phối, ảnh hưởng mạnh mẽ đến các nội dung

lý tưởng khác Nó là cơ sở, động lực của hoài bão làm giàu chính đáng cho bản thân, gia đình và xã hội của thanh niên

Lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” không tự nhiên hình

thành mà là kết quả của một quá trình giáo dục có định hướng cao, thông qua môi trường cụ thể Lý tưởng này không tách rời lý tưởng của Đảng, dân tộcvà

nó mang tính tự giác, thể hiện rõ nét quá trình tự giáo dục của mỗi cá nhân.Trong chiến tranh, vì lý tưởng độc lập tự do cho Tổ quốc, hàng triệu thanh niên Việt Nam đã không sờn lòng, không tiếc xương máu góp phần làm nên những chiến thắng vĩ đại của dân tộc Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, lý tưởng của thanh niên Việt Nam là chiến thắng đói nghèo lạc hậu, vươn lên ngang tầm thời đại vì sự phồn vinh của đất nước, công bằng hạnh phúc cho nhân dân và vì chính tương lai tươi sáng của Tuổi trẻ Đó chính là sự cụ thể hoá mục tiêu lý tưởng của Đảng, của dân tộc trong lực lượng tiên phong: Thanh niên Việt Nam

Nhiệm vụ của thanh niên ngày nay là đoàn kết thống nhất, mỗi người

đều xác định cho mình mục tiêu chung của đất nước đó là “dân giàu, nước

mạnh, xã hội công bằng văn minh” Bên cạnh những thuận lợi rất cơ bản đó là

công cuộc đổi mới của đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đã tạo điều kiện cho thanh niên phấn đấu trưởng thành về nhiều mặt Nhưng cơ chế mới cũng đặt ra cho thanh niên những vấn đề: Đó là sự biến động ngày càng sâu sắc về thành phần, cơ cấu, đối tượng Đặc biệt đã xuất hiện những khác biệt nhất là về quan niệm, về đạo đức, lối sống của thanh niên với các bộ phận khác trong xã hội và ngay trong nội bộ thanh niên Chính vì vậy, nâng cao hiệu quả

việc giáo dục lý tưởng vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” trong thời kỳ công

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là một công việc vô cùng quan trọng