Giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ cao đẳng sư phạm mầm non ở thành phố hồ chí minh hiện nay luận văn ths triết học 6

trong quan hệ thầy trò, bè bạn, môi trường sư phạm xuống cấp, lối sống thiếu lý tưởng, hoài bão, ăn chơi, nghiện ma túy ở một bộ phận học sinh, sinh viên; việc coi nhẹ giáo dục đạo đức t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo càng phát triển theo chiều rộng và đi vào chiều sâu, càng đặt ra yêu cầu to lớn về chất lượng nguồn lực con người: cường tráng về thể chất, trong sáng về đạo đức, phong phú về tinh thần, tinh tế về thẩm mỹ và tầm cao về trí tuệ…

Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập với khu vực và thế giới đã tạo nên sự phát triển năng động và thúc đẩy nhịp độ tăng trưởng kinh tế ở nước ta Nhưng bên cạnh đó nền kinh tế thị trường mở cửa hội nhập với bên ngoài ngày càng bộc lộ những mặt trái gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần, sự cảm thụ văn hóa - nghệ thuật cũng như trong tâm lý - đạo đức của các tầng lớp dân cư trong xã hội Những ảnh hưởng tiêu cực đó len lỏi, thẩm thấu vào mọi quan hệ xã hội,

ít nhiều làm sai lệch các chuẩn mực giá trị, dẫn tới suy thoái về đạo đức ở một

bộ phận xã hội, ảnh hưởng xấu đến thế hệ trẻ, đặc biệt là thế hệ thanh niên sinh viên chúng ta

Theo Luật giáo dục, nền giáo dục nước ta là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa được coi là quốc sách hàng đầu, đòi hỏi thế hệ trẻ nhất là sinh viên phải phấn đấu trở thành con người có đức, có tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Giáo dục đạo đức lối sống cho sinh viên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục Đại học và Cao đẳng Mục đích của giáo dục

là đào tạo con ngưới có những phẩm chất cần thiết mà xã hội đòi hỏi phải có Trong những phẩm chất đó, phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môn là yếu tố quyết định để con người trở thành động lực cho sự phát triển kinh tế -

xã hội

Ngành giáo dục mầm non có vị trí mở đầu cho nền giáo dục quốc dân

Cô giáo mầm non vừa có chức năng người thầy, vừa có chức năng người mẹ

Sinh viên Sư phạm mầm non được đào tạo tốt sẽ là tấm gương sáng cho các cháu noi theo Thế hệ các cháu nhà trẻ - mẫu giáo hôm nay là những công dân

hữu ích cho thế hệ mai sau Đúng như Di chúc Bác Hồ đã dạy: “Bồi dưỡng

thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và cần thiết”

Nghị quyết Trung ương 2 của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng

Sản Việt Nam khóa VIII đã khẳng định: “Giáo viên là nhân tố quyết định

chất lượng của giáo dục Giáo viên phải có đủ đức tài” Chính vì thế mà

việc giáo dục đạo đức cho sinh viên đang là một nhiệm vụ bức xúc nhằm giúp

họ hoàn thiện nhân cách, đồng thời chuẩn bị cho họ bước vào đời, góp phần

thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn

minh”

Những quan điểm cơ bản và tư tưởng phát triển giáo dục đào tạo được hầu hết sinh viên thực hiện, đã đem lại những thành công đáng kể và những tiến bộ nổi bật Phần lớn sinh viên ngày nay năng động phấn đấu vươn lên, tự

ý thức trách nhiệm với bản thân, có nhiều tập thể và cá nhân sinh viên say mê học tập, tu dưỡng rèn luyện với phương châm thích ứng với cuộc sống mới, xây dựng tư thế tác phong nếp sống công nghiệp hóa, đồng thời giữ vững bản sắc dân tộc và các giá trị đạo đức truyền thống

Tuy nhiên, xã hội đang hết sức lo lắng trước những yếu kém, bất cập của đạo đức sinh viên hiện nay Do tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị

trường, do ảnh hưởng của nhiều tác động xấu từ bên ngoài, “một bộ phận sinh

viên có những biểu hiện suy thoái đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, có lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước” [7, tr.24]

Khuyết điểm tồn tại nêu trên lại được nhắc lại trong Nghị quyết Trung

ương 5, Đảng cộng sản Việt Nam, khóa VIII: “Tệ sùng bái nước ngoài, coi

thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân

vị kỷ đang gây hại đến thuần phong mỹ tục dân tộc Nhiều biểu hiện tiêu cực

trong quan hệ thầy trò, bè bạn, môi trường sư phạm xuống cấp, lối sống thiếu

lý tưởng, hoài bão, ăn chơi, nghiện ma túy ở một bộ phận học sinh, sinh viên; việc coi nhẹ giáo dục đạo đức thẩm mỹ và các bộ môn chính trị, khoa học xã hội và nhân văn” Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định:

“Tình trạng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống, sự gia tăng tệ nạn xã

hội và tội phạm đáng lo ngại, nhất là trong lớp trẻ” [12, tr.172-173]

Những nhận định quan trọng nói trên cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc, có hệ thống nhằm khảo sát một cách đầy đủ thực trạng đạo đức

và giáo dục đạo đức cho sinh viên hiện nay, chỉ ra các nguyên nhân của nó

Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên, cổ vũ cái đúng, cái đẹp, cái tốt trong quan hệ giữa sinh viên với sinh viên, giữa sinh viên với thầy giáo, giữa sinh viên với xã hội, và giữa sinh viên với môi trường sống Làm được điều đó, tức là chúng ta đã thực hiện lời

dạy của Bác Hồ: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội

chủ nghĩa”

Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, nơi đang dẫn đầu cả nước về quy

mô phát triển kinh tế, với đầy đủ những tinh hoa văn hóa dân tộc, là môi trường sinh động cho sinh viên học tập, rèn luyện và cống hiến Họ được tiếp nhận thông tin nhanh chóng, được giải trí bằng nhiều tụ điểm vui chơi bổ ích, lành mạnh Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, thành phố Hồ Chí Minh còn bộc lộ những tiêu cực và tệ nạn xã hội, ảnh hưởng không ít đến đời sống đạo đức sinh viên, trong đó có sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

Vì những lý do nêu trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Giáo dục

đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” vừa là vấn đề cơ bản, vừa cấp bách nhằm góp phần thiết thực

vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục - đào tạo nói riêng và xã hội con người mới nói chung

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề đạo đức con người, từ xưa đến nay, đã có rất nhiều nhà triết học, đạo đức học, xã hội học ở trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu

Khi nghiên cứu về con người, các nhà triết học, tâm lý học Xô Viết thường đề cao vai trò của các yếu tố xã hội, môi trường giáo dục Nhất là giáo dục đạo đức, giáo dục cộng sản chủ nghĩa đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Đạo đức cá nhân được xem là một trong những chuẩn mực của sự phát triển nhân cách, biểu hiện mối quan hệ bên trong của con người với các giá trị xã hội

Ở nước ta, đạo đức là vấn đề thường xuyên được quan tâm trong cả nghiên cứu lý luận và đời sống xã hội Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo con người, Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò của đạo đức, coi đạo đức là cái gốc của người cán bộ, là sức mạnh của mỗi con người, mà nhờ có sức mạnh ấy người cán bộ cách mạng mới vượt qua mọi khó khăn, thách thức để rèn luyện và trưởng thành

Trong nước có một số cuốn sách bàn về đạo đức như: “Đạo đức mới” của Vũ Khiêu (Nxb Khoa học Xã hội, 1974), “Chủ động tích cực xã hội đạo

đức mới” của Tương Lai (Nxb Sự thật, 1983), “Những vấn đề đạo đức trong

cơ chế thị trường” (Nxb Thanh Niên, 1996)

Bên cạnh đó, có những công trình nghiên cứu đi sâu vào vấn đề giáo

dục đạo đức như: “Ý thức đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường” (Lê Thị Tuyết Ba, Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội 1998), “Giáo dục đạo đức cho

sinh viên trong nền kinh tế thị trường ở thành phố Hồ Chí Minh” (Phạm Thìn,

Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội, 1999), “Giáo dục đạo đức cho học sinh

trường trung học cơ sở tại thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện đổi mới hiện nay” (Đỗ Tuyết Bảo, Luận án Tiến sĩ triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa

xã hội khoa học, Hà Nội, 2001) Ngoài ra, còn có những công trình nghiên

cứu về vấn đề xã hội nhân cách đạo đức như: “Vấn đề xây dựng nhân cách

đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”

(Hoàng Anh, Luận văn Thạc sĩ triết học, Hà Nội, 2001), “Giáo dục đạo đức

đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai

Đặc biệt, trong những năm gần đây, trên các sách báo, tạp chí, nhiều nhà khoa học, nhà giáo, nhà hoạt động xã hội hết sức nhức nhối đối với hiện tượng suy thoái, thậm chí băng hoại đạo đức ở một bộ phận thanh thiếu niên

do tác động tiêu cực từ những mặt trái của cơ chế thị trường, và đã có nhiều

bài viết đáng quan tâm như: “Quan hệ đạo đức và kinh tế thị trường trong

việc định hướng các giá trị đạo đức hiện nay” của Tiến sĩ Nguyễn Thế Kiệt

(Tạp chí Triết học, 6/1996), “Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền

kinh tế thị trường với việc giáo dục đạo đức mới cho đội ngũ cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay” do PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ chủ biên (Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội 1999), “Một số biểu hiện của sự biến đổi giá trị đạo đức trong

nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay và giải pháp khắc phục” của Tiến

sĩ Nguyễn Đình Tường (Tạp chí Triết học tháng 6/2002), “Xây dựng nền kinh

tế thị trường và một xã hội nhân văn” của PGS.TS Nguyễn Văn Huyên (Tạp

chí Triết học tháng 7/2002)

Tóm lại, các công trình kể trên đã có đóng góp đáng kể vào việc nghiên cứu và đề xuất những giải pháp trong giáo dục sinh viên nói riêng và thanh niên nói chung Cũng có những đề tài nghiên cứu nhưng rất ít công trình đi sâu nghiên cứu vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên ở thành phố Hồ Chí Minh, hơn nữa lại là sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non Mặt khác, đây

là một đối tượng khá năng động, chu chuyển nhanh và rất nhạy cảm với những cái mới, nên giá trị những kết quả nghiên cứu về sinh viên bị giới hạn

thời gian nhất định Chính vì thế đề tài “Giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ

Cao đẳng Sư phạm Mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” là sự kế

thừa chọn lọc, có phát triển những kết quả nghiên cứu trên và chỉ nghiên cứu đối tượng sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên đại học và cao đẳng nói chung, sinh viên hệ

Cao đẳng Sư phạm mầm non nói riêng, luận văn đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên

hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống, khái quát một số vấn đề lý luận về đạo đức, giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

- Làm rõ thực trạng giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên

hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

- Diện khảo sát tập trung vào đối tượng sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh

- Do điều kiện thời gian đề tài chỉ tập trung nghiên cứu đạo đức và giáo dục đạo đức cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm mầm non qua những hoạt động chủ yếu diễn ra trong phạm vi nhà trường Những hoạt động khác ngoài nhà trường đề tài không có điều kiện nghiên cứu

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

- Luận văn dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về đạo đức và giáo dục đạo đức cho sinh viên

- Luận văn cũng tham khảo kết quả các công trình đã được công bố, các bài viết trên các lĩnh vực triết học, đạo đức học, tâm lý học, chính trị - xã hội có liên quan đến đề tài

* Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; kết hợp giữa phân tích và tổng hợp các tài liệu lý luận và thực tiễn, sử dụng các phương pháp hệ thống, khảo sát thực trạng, so sánh để làm rõ vấn đề nghiên cứu

6 Đóng góp của luận văn

- Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Đây cũng là vấn đề mà các nhà giáo dục và xã hội hết sức quan tâm

- Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo cho công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài những vấn đề chung, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo luận văn gồm 3 chương, 6 tiết

Chương 1 ĐẠO ĐỨC VÀ VAI TRÒ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN HỆ CAO ĐẲNG SƯ PHẠM MẦM NON

1.1 Đạo đức, nội dung giáo dục đạo đức cho sinh viên

1.1.1 Khái niệm đạo đức và vai trò của giáo dục đạo đức trong sự nghiệp giáo dục sinh viên

1.1.1.1 Khái niệm đạo đức

Đạo đức xuất hiện từ rất sớm, nó tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Đạo đức là sự thể hiện qua quan hệ ứng

xử và hành vi của con người; là đối nhân xử thế đem lại lợi ích cho người khác và cho xã hội Do vậy, lịch sử phát triển của xã hội loài người cũng là lịch sử phát triển của đạo đức Vì khi con người xuất hiện, xã hội có mối quan

hệ đối xử với nhau giữa người với người Và cũng chính trong thực tiễn đời sống của con người đã hình thành nên những chuẩn mực đạo đức, những thói quen tốt, những khát vọng sống mang tính cộng đồng Những chuẩn mực đó

là thước đo đạo đức của con người

Như vậy, đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội xuất hiện

từ rất sớm Sự xuất hiện của ý thức đạo đức do nhu cầu khách quan của đời sống xã hội, trước hết là do nhu cầu phối hợp trong sinh hoạt hàng ngày, trong sản xuất từ đó nảy sinh khát vọng sống có trách nhiệm với nhau, sống vì cộng đồng, sống được tôn trọng và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên trong xã hội mà hình thành nên tình cảm đạo đức

Vậy đạo đức là gì? Theo Từ điển Triết học Liên Xô (cũ) - bản dịch tiếng Việt có sửa chữa và bổ sung của Nhà xuất bản Tiến bộ và Nhà xuất bản

Sự thật (1986) - định nghĩa: “Đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội, một chế độ xã hội, thực hiện chức năng điều khiển hành vi của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội không trừ lĩnh vực nào” [46, tr.156]

Trong Từ điển Xã hội học, tác giả Nguyễn Khắc Viện định nghĩa: “Đạo đức là bao gồm những chuẩn mực hành vi xã hội của con người theo hướng thiện, tránh hướng ác Đạo đức là sự thể chế xã hội không có quy tắc bắt buộc

và thường là không có văn bản quy định Các quan hệ đạo đức được điều tiết

bằng hai yếu tố: dư luận (khách quan) và lương tâm (chủ quan)” [47, tr.28]

Theo Giáo trình “Đạo đức học” của tác giả Trần Hậu Kiêm thì: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống những quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực mực xã hội Nó

ra đời, tồn tại và biến đổi từ nhu cầu xã hội Nhờ đó, con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và

sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa

cá nhân và xã hội” [22, tr.12] Còn G.Bandzeladze thì cho rằng: “Đạo đức là

hệ thống những chuẩn mực thể hiện sự quan tâm tự nguyện, tự giác của những con người trong mối quan hệ với nhau và trong quan hệ với xã hội nói chung” [2, tr.104]

Giáo trình Triết học Mác-Lênin định nghĩa: “Đạo đức là toàn bộ những quan niệm về thiện, ác, tốt, xấu, lương tâm, trách nhiệm, hạnh phúc, công bằng và về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa cá nhân với xã hội, giữa cá nhân với cá nhân trong xã hội” [19, tr.590]

Như vậy, đạo đức không phát triển tách rời với sự phát triển của xã hội Đạo đức phản ánh tồn tại xã hội dưới dạng các quy tắc điều chỉnh hành vi của con người Sự ý thức về lương tâm, danh dự và lòng tự trọng phản ánh khả năng tự chủ của con người, sức mạnh đặc biệt của đạo đức là nét cơ bản quy định gương mặt đạo đức của con người, và cũng là biểu hiện bản chất xã hội của con người Với ý nghĩa đó, sự phát triển đạo đức là nhân tố biểu hiện sự tiến bộ xã hội Đạo đức bao gồm hệ thống tri thức về giá trị và định hướng giá trị đạo đức, tình cảm và lý tưởng đạo đức, trong đó tình cảm đạo đức là yếu tố quan trọng nhất, nếu thiếu nó thì những khái niệm, phạm trù đạo đức và mọi tri thức đạo đức thu nhận được bằng con đường lý tính không thể chuyển hóa thành hành vi đạo đức

Đồng thời, trong tiến trình phát triển của xã hội đã hình thành những giá trị đạo đức mang tính toàn nhân loại, tồn tại trong mọi xã hội và ở các hệ thống đạo đức khác nhau Đó là những quy tắc nhằm điều chỉnh hành vi của con người, cần thiết cho việc giữ gìn trật tự xã hội chung và sinh hoạt thường ngày của mọi người

Tuy nhiên, trong xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp thì nội dung chủ yếu của đạo đức phản ánh quan hệ giai cấp, nó có tính giai cấp Trong các phạm trù đạo đức luôn luôn phản ánh địa vị và lợi ích của giai cấp Mỗi giai cấp trong những giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử xã hội đều có những quan niệm đạo đức riêng của mình Nếu giai cấp tiêu biểu cho xu thế phát triển đi lên của xã hội thì đại diện cho một nền đạo đức tiến bộ, còn các giai cấp phản động thì đại diện cho một nền đạo đức suy thoái Ph.Ănghen viết: “Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ Và vì cho tới nay xã hội đã vận động trong những sự đối lập giai cấp, cho nên đạo đức cũng luôn luôn là đạo đức của giai cấp, hoặc là nó biện hộ cho sự thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị, hoặc là, khi giai cấp bị trị đã trở nên khá mạnh thì

nó tiêu biểu cho sự nổi dậy chống lại sự thống trị nói trên và tiêu biểu cho lợi ích tương lai của những người bị áp bức” [31, tr.137] Cùng với sự phát triển của sản xuất, của tiến bộ xã hội, những quy tắc chuẩn mực, phạm trù đạo đức theo đó tăng lên, phản ánh đời sống xã hội ngày càng phong phú, đa dạng hơn trở thành một trong những phương thức để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với những yêu cầu, chuẩn mực

xã hội

Nét đặc trưng cơ bản của đạo đức là hành vi mang tính tự nguyện, trên

cơ sở tự điều chỉnh những mối quan hệ xã hội Đạo đức bao giờ cũng là sản phẩm của xã hội trong giai đoạn lịch sử nhất định Xã hội khác nhau có nền đạo đức khác nhau và đạo đức xã hội nào thì bảo vệ trật tự cho xã hội đó

1.1.1.2 Vai trò của giáo dục đạo đức trong sự nghiệp giáo dục sinh viên

Theo từ điển Tiếng Việt (1992): Giáo dục đó là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đặt ra

Giáo dục là một hiện tượng xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu cho xã hội Giáo dục là để truyền những kiến thức, kinh nghiệm của các thế hệ trước cho các thế hệ sau nhằm để duy trì, củng cố và phát triển xã hội loài người Giáo dục là “hoạt động làm phát triển con người trong sự phát triển xã hội và phát triển con người để phát triển xã hội” [14, tr.34] Giáo dục đạo đức là giáo dục khả năng tự giáo dục, tự kiểm tra, tự đánh giá, tự thẩm định, tự điều chỉnh hành vi đạo đức của mỗi cá nhân, nhằm đánh thức lương tâm, khơi dậy lòng nhân ái, đức tính vị tha, sự bao dung trong mỗi con người Qua giáo dục đạo đức, khả năng nhận thức các giá trị, các khái niệm, phạm trù đạo đức được nâng lên, giúp cho con người có những hành vi hợp với chuẩn mực đạo đức

xã hội

Giáo dục đạo đức sinh viên là một lĩnh vực hoạt động đặc thù của nhà trường, gia đình và xã hội, mà trong đó đội ngũ giáo viên nói riêng và nhà trường nói chung tác động qua lại với sinh viên, để giúp cho sinh viên

có những tri thức và tình cảm đạo đức phù hợp với những yêu cầu xã hội hiện nay

Giáo dục đạo đức sinh viên là hình thành cho sinh viên những tri thức đạo đức: khái niệm đạo đức, phạm trù đạo đức ; đó là cơ sở, là nguồn gốc để sinh viên có được những chuẩn mực đạo đức, giúp sinh viên nhận ra chân giá trị của các giá trị đạo đức, thấy được tính nhân bản, nhân văn trong đời sống -

xã hội do đạo đức mang lại Giáo dục đạo đức sinh viên là hình thành trong mỗi sinh viên một tình cảm đạo đức thật sự ở họ, biến tri thức đạo đức thành tình cảm đạo đức theo chuỗi logic tất yếu Tình cảm đạo đức ngấm ngầm trong mỗi sinh viên như là máu với thịt, hòa quyện chặt vào nhau để khi bật ra

thì đã thành một hành vi đạo đức Muốn vậy, nhà trường phải tác động vào các khâu của quá trình giáo dục đạo đức sinh viên (mục tiêu, nội dung, phương pháp, điều kiện thực hiện giáo dục ) trên các lĩnh vực: nhận thức, thái độ, tình cảm, hành vi Điều này đòi hỏi phải có những phương thức hữu hiệu nắm bắt kịp thời những nhận thức, thái độ, nguyện vọng, tình cảm của sinh viên để phát hiện sớm những lệch lạc, kịp thời bổ sung định hướng đúng theo những chuẩn mực đạo đức đã đề ra

Giáo dục đạo đức sinh viên là một trong những nội dung quan trọng hàng đầu của mục tiêu giáo dục Theo tổ chức giáo dục văn hóa Liên Hiệp Quốc (Unesco) thì: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để làm người, để tự khẳng định mình” [17, tr.52]

Trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo con người, bên cạnh việc đào tạo chuyên môn nghiệp vụ để không ngừng phát triển tài năng, thì vấn đề đạo đức nói chung và đạo đức sinh viên nói riêng đã được Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm và chú trọng Văn kiện Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương khóa IX ghi rõ: “Ở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, đã chú ý dạy đủ

và cố gắng nâng dần chất lượng các môn học chính trị Mác - Lênin cho học sinh, sinh viên Đã chú trọng giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, giáo viên và học sinh, sinh viên” [9, tr.21]

Giáo dục đạo đức sinh viên góp phần vào việc chuyển các quan niệm đạo đức từ tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không ngừng nâng cao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức cho mỗi sinh viên từ trình độ nhận thức thông thường lên trình độ nhận thức khoa học Qua giáo dục đạo đức cho sinh viên về nội dung các phạm trù, các quy tắc, đạo đức được sinh viên nhận thức một cách đúng đắn và đầy đủ hơn Qua đó, giáo dục đạo đức sinh viên góp phần điều chỉnh hành vi của sinh viên phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội Giáo dục đạo đức sinh viên còn góp phần tạo ra những giá trị đạo đức mới; xây dựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới; quan niệm sống

phục những quan điểm đạo đức lạc hậu; giáo dục đạo đức sinh viên góp phần tích cực trong việc truyền lại cho thế hệ đang trưởng thành những giá trị đạo đức mà các thế hệ trước tạo ra Trên cơ sở đó giúp sinh viên nhận ra chân giá trị của các giá trị đạo đức: lòng nhân ái và các giá trị nhân văn sâu sắc

Trong quá trình giáo dục đạo đức sinh viên, giáo dục tình cảm đạo đức giữ một vai trò hết sức quan trọng Giáo dục đạo đức sinh viên không chỉ làm cho sinh viên có nhận thức đúng mà còn hình thành thái độ, niềm tin và tình cảm đạo đức Tình cảm ấy bao gồm lòng yêu quê hương đất nước, thái độ đối với lao động, tình yêu thương con người, lòng nhân ái Chính tình cảm đạo đức sẽ làm cho sinh viên càng quý mến hơn, yêu nhau hơn, rộng lượng hơn,

“sẽ làm sâu sắc hơn mối tương giao giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên” [6, tr.218] Chính sự sâu sắc và mối tương giao đó đã làm phong phú thêm thế giới nội tâm của mỗi sinh viên, thúc đẩy họ vượt qua mọi khó khăn, thử thách vươn lên trong cuộc sống nhằm đạt đến chân - thiện - mỹ

Do đó, việc bồi dưỡng tình cảm đạo đức cho sinh viên nói chung và cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non nói riêng là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình giáo dục đạo đức của nhà trường

Song, chúng ta sẽ duy tâm nếu cho rằng tư tưởng quyết định tất cả và giáo dục ý thức đạo đức có thể làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội Nhưng chúng ta cũng sẽ sai lầm khi xem nhẹ vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội và trong nhà trường

Ngày nay, trên thế giới cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại đang diễn ra hết sức mạnh mẽ và tác động sâu sắc đến quá trình phát triển của các nước, nhất là các nước đang phát triển và chậm phát triển - trong đó có Việt Nam Thực tế, xã hội loài người đã và đang tiếp cận một nền văn minh mới, trong đó tri thức, trước hết là tri thức khoa học và công nghệ sẽ chiến ưu thế và trở thành phổ biến Cho nên chúng ta không thể ảo tưởng cho rằng chỉ cần có đạo đức chung chung, chỉ cần nhiệt tình, tinh thần yêu nước tích cực là

có thể đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, tránh được những nguy cơ

tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới Do

đó cùng với việc rèn luyện phẩm chất đạo đức của mình, mỗi sinh viên cần phải rèn luyện và phát triển tài năng trên cơ sở đạo đức có được, như thế mới đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Trong mỗi con người nói chung, mỗi một sinh viên nói riêng có được những phẩm chất đạo đức trong sáng, có ý chí cao, quan hệ ứng xử tốt do giáo dục đạo đức mang lại thì đó là cơ sở, là điều kiện cho sự phát triển tài năng Thực tế cho thấy rằng: tài năng con người phát triển tốt phải dựa trên sự phát triển đạo đức Không có cơ sở đạo đức làm nền tảng, tài năng sẽ khó phát triển hoặc phát triển không đúng hướng, lệch chuẩn, “tài năng” ấy sẽ trở thành phản khoa học, không có tính nhân văn thậm chí đem lại thảm họa cho con người

Nhà trường là nơi đào tạo không những về mặt kiến thức mà còn giáo dục cả về mặt đạo đức, lối sống cho sinh viên Cho nên, nhà trường cần phải giữ kỷ cương, nề nếp học đường, tạo môi trường lý tưởng cho sinh viên học tập và rèn luyện Giáo dục đạo đức trong nhà trường là làm cho sinh viên nhận thức được những giá trị đạo đức nào là cần thiết, có ý nghĩa thiết thực đối với bản thân và xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; làm cho sinh viên nhận thức được những giá trị truyền thống như lòng nhân ái, tinh thần yêu nước, đức tính cần cù, chịu khó, lạc quan, vị tha, trung thực… là những giá trị đích thực cao đẹp của mỗi con người Hơn nữa, phải làm cho họ nhận thức được sự cần thiết phải thường xuyên tự rèn luyện, tu dưỡng nâng cao năng lực và phẩm chất để không chỉ biết tiếp thu mà còn biết phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trong bối cảnh mới Giáo dục đạo đức trong nhà trường là làm cho sinh viên biết trân trọng, yêu quý, cố gắng lĩnh hội và thực hiện các giá trị đạo đức đích thực đồng thời không chấp nhận những phản giá trị; tích cực đấu tranh bảo vệ và phát triển những giá trị đạo đức truyền thống

Như vậy, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tổng hợp những quy tắc, quy định, chuẩn mực nhằm hướng con người đến chân - thiện - mỹ Đạo đức hình thành và phát triển rất sớm trong lịch sử, nó tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người

Đạo đức xã hội nói chung và đạo đức sinh viên nói riêng có mối quan

hệ gắn bó chặt chẽ với nhau Đạo đức sinh viên là một bộ phận cấu thành đạo đức xã hội; nó vừa mang tính đặc trưng của đạo đức xã hội vừa mang yếu tố đặc thù của đạo đức sinh viên

Kinh tế thị trường đã tác động rất lớn đến đạo đức sinh viên vừa ảnh hưởng tích cực đồng thời vừa ảnh hưởng tiêu cực Bên cạnh đó đạo đức sinh viên còn chịu sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội, truyền thống dân tộc, tình hình chính trị - xã hội, nhà trường và gia đình

Trong giáo dục, thì giáo dục đạo đức có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành những chuẩn mực đạo đức sinh viên Qua đó, khơi dậy trong sinh viên tinh thần sáng tạo, yêu mến lẽ phải, công bằng, lòng nhân ái, đức tính vị tha, bao dung ở mỗi cá nhân con người

1.1.2 Nội dung giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

Để xác định rõ nội dung giáo dục đạo đức sinh viên nói chung và sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Mầm non nói riêng, chúng ta cần xuất phát từ những định hướng lớn trong công tác tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay, đó là:

- Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và của cách mạng Việt Nam

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội

- Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc kết hợp với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Cho nên, công tác giáo dục đạo đức sinh viên phải dựa trên những định hướng chung đó

Giáo dục đạo đức sinh viên về thực chất là giáo dục khả năng tự giáo dục, tự kiểm tra, tự đánh giá, tự thẩm định, điều chỉnh hành vi đạo đức của cá nhân để đánh thức lương tâm trong mỗi con người, hình thành cho họ những phẩm chất tốt Và như vậy, khi nào giáo dục là tự giáo dục thì mới là giáo dục chân chính

Từ những căn cứ trên, chúng ta xác định nội dung giáo dục đạo đức sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay bao gồm:

Một là: Giáo dục lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc Việt Nam

Lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc đã trở thành truyền thống vô cùng quý báu của dân tộc ta, nó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ xưa đến nay, đó là “tình cảm và tư tưởng lớn nhất của nhân dân, của dân tộc Việt Nam” [16, tr.115], là cái bản chất của người Việt Nam và được nâng lên thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Chủ nghĩa yêu nước là tình yêu đối với đất nước, là lòng trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, có khát vọng tối đa đem lại lợi ích cho nhân dân, cho dân tộc mình Giáo dục lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc cho sinh viên là giúp họ nhận thức được: Chủ nghĩa yêu nước là bậc thang cao nhất trong giá trị đạo đức Việt Nam Đó là một trong những tiêu chí quan trọng nhất trong nhân cách con người Việt Nam

Trong quá trình giáo dục lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc, chúng ta phải giúp cho sinh viên biết chuyển giá trị đạo đức ấy từ bên ngoài thành nhu cầu bên trong, là phải giúp sinh viên “nội tâm hóa” giá trị, tạo

thành những phẩm chất, những giá trị nhân cách bền vững trong sinh viên, giúp họ biến “tri thức đạo đức” thành “hành động đạo đức”

Hai là: Giáo dục sinh viên biết sống có lý tưởng, ước mơ và hoài bão

Đây là những giá trị chỉ đạo, điều khiển hoạt động, hành vi thường ngày của sinh viên và là một trong những yếu tố hết sức cơ bản của cấu trúc phẩm chất con người Con người chỉ cao quý khi con người sống có lý tưởng Sống có lý tưởng, có ước mơ và hoài bão, con người sẽ nhân gấp đôi ý nghĩa cuộc sống của mình lên Sống thiếu lý tưởng như “ngựa không cương”, như

“thuyền không lái” không biết bến bờ đâu cả, không có mục đích con người

sẽ không có nghị lực để vươn lên trong cuộc sống Và “lý tưởng của con người sẽ làm cho họ có thái độ tích cực trong nhận thức, nồng nhiệt trong tình cảm, mãnh liệt trong ý chí, quyết tâm trong hành động” [43, tr.3] Lý tưởng chưa phải là cái hiện thực, lý tưởng đó là mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất, là hình ảnh mà người ta phấn đấu để đạt tới Lý tưởng chính là sự phản ánh cái hiện thực ngày mai ấy trong đầu óc con người Đó là hình ảnh tương lai của cuộc sống hôm nay

Đối với chúng ta, lý tưởng không phải là ảo tưởng, không phải xa rời thực tế Lý tưởng phải được xây dựng trên cơ sở thế giới quan khoa học là sự thống nhất giữa khoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm Để có lý tưởng sống, mỗi sinh viên phải biết phân tích, tổng hợp lựa chọn cho mình một hình ảnh tốt đẹp để vươn tới Hình ảnh đó phải phù hợp với xu thế phát triển của thời đại Ngày nay, lý tưởng của sinh viên là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là học tập rèn luyện để có phẩm chất đạo đức tốt, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và tiền đồ đất nước Phấn đấu xây dựng một nước Việt Nam dân

giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Ba là: Giáo dục tình bạn và tình yêu cho sinh viên

Đây là giá trị đạo đức nổi bật của tuổi trẻ, nhất là đối với nữ sinh Cao

đẳng Sư phạm mầm non Tình bạn trong sáng, chân chính và tình yêu chung thủy sẽ là điểm tựa và là sức mạnh tinh thần của tuổi trẻ

Tình bạn ở lứa tuổi sinh viên được xây dựng chủ yếu trong môi trường học tập và sinh hoạt hàng ngày Cùng với sự giống nhau về lý tưởng, quan niệm sống, tình bạn của sinh viên còn được xây dựng trên cơ sở của sự tâm đầu ý hợp Tình bạn chân chính, giúp sinh viên biết được những ưu điểm, khuyết điểm để giúp nhau cùng tiến bộ Biết được những đặc điểm cơ bản đó, các tổ chức đoàn thể cần hướng tình bạn của sinh viên phát triển lành mạnh, đúng hướng, chống sự phê phán chỉ trích gay gắt xâm phạm đến đời sống tinh thần và tình cảm của họ Từ thời cổ đại, Aristote (384 - 322) đã xem tình bạn

là quan hệ tốt đẹp và cao nhất trong quan hệ giữa con người với nhau Với quan điểm đó đã thể hiện đầy đủ tính nhân bản, nhân văn sâu sắc

Trong tình bạn, điều mà chúng ta cần giáo dục sinh viên là chống lại sự giả dối, lợi dụng vun vén cho sở thích và lợi ích cá nhân Sự giả dối sẽ phá vỡ chất keo kết dính giữa hai người, mất hết tình bạn

C.Mác, Ph.Ăng ghen cũng hết sức coi trọng tình bạn, chính hai ông đã thể hiện được tấm gương trong sáng, tuyệt vời về tình bạn chân chính, thủy chung

Tình yêu là vấn đề muôn thuở của con người, nó là một giá trị nổi bật ở tuổi trẻ Tình yêu - với sức mạnh đặc trưng của nó, có thể đưa con người vươn tới những đỉnh cao của ước mơ và khát vọng nhưng cũng có khi hạ con người xuống điểm tận cùng của sự thất bại đau đớn Vì thế, giáo dục sinh viên có một quan niệm đúng đắn về tình yêu, để tình yêu ấy nâng cánh cho họ bay lên trong cuộc sống là một vấn đề hết sức thiết thực và quan trọng

Trong Bản thảo kinh tế - triết học 1844 Các Mác viết: “Quan hệ trực tiếp, tự nhiên, tất nhiên của con người đối với con người là quan hệ của đàn ông đối với đàn bà, là tình yêu giữa nam và nữ Đạo đức mới quan tâm đến việc xây dựng một tình yêu trong sáng, hoàn toàn tự nguyện, dựa trên sự rung động của con tim và minh mẫn của bộ óc Đây là nguồn hạnh phúc chân chính của tuổi trẻ, là cơ sở vững chắc của hôn nhân Đúng như lời nhận xét của

Ăngghen: “Nếu chỉ riêng hôn nhân dựa trên cơ sở tình yêu mới là hợp đạo đức thì cũng chỉ riêng hôn nhân trong đó tình yêu được duy trì mới là hợp đạo đức mà thôi” [31, tr.137]

Tình yêu là một sức mạnh và sự bền bỉ, nó có thể vượt qua không gian, vượt cả thời gian, thậm chí họ có thể hy sinh cả tính mạng để đổi lấy tình yêu, bảo vệ lấy tình yêu chân chính

Ở nước ta, trong thời kỳ đổi mới, việc chuyển từ cơ chế kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã tác động sâu sắc đến nhiều mặt của đời sống xã hội làm thay đổi rất nhiều bậc thang giá trị đạo đức Tình bạn, tình yêu cũng bị cuốn vào cơn lốc của kinh tế thị trường Trong sinh viên cũng có không ít người chịu tác động xấu của văn hóa ngoại lai, lối sống chạy theo đồng tiền Tình bạn, tình yêu ở một bộ phận sinh viên đã bộc lộ nhiều vấn đề đáng lo ngại, xuất hiện nhiều thuật ngữ tình yêu mới, hoàn toàn xa lạ với văn hóa đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam: tình yêu thời mở cửa, hiện tượng sống thử v.v Từ đó, làm nảy sinh quan hệ nam - nữ thiếu lành mạnh Đó là tình yêu không trong sáng thiếu sự chung thủy, nó chỉ mang nặng tính chất vụ lợi và chạy theo lối sống buông thả

Trước thực trạng đó, việc giáo dục đạo đức trong tình bạn, tình yêu cho sinh viên là không thể xem nhẹ Nó đòi hỏi có sự phối hợp của nhiều tổ chức, đoàn thể để cùng thực hiện một mục đích chung là: tạo ra những con người có phẩm chất tốt, nhân cách tốt để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Bốn là: Giáo dục đạo đức trong học tập

Trong nhà trường, hoạt động cơ bản của sinh viên là hoạt động học, mọi hoạt động khác đều phải xoay quanh cái trục đó Hoạt động học bao gồm: động cơ, mục đích, nhiệm vụ, nhu cầu học tập Đối với sinh viên, học tập không chỉ là đòi hỏi, yêu cầu của xã hội mà còn là nghĩa vụ đạo đức, là nhu

cầu tự thân của lớp trẻ nhằm hướng vào bản thân để thay đổi chính bản thân mình Giáo dục đạo đức trong học tập cho sinh viên là hướng hoạt động học tập của họ theo đúng mục tiêu giáo dục - đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước Nếu những điều sinh viên học được hôm nay không thích hợp với nghề nghiệp mà họ sẽ làm trong tương lai, học cái không dùng, dùng cái không học, hoặc chỉ tập trung vào học những ngành, những nghề trước mắt có thu nhập cao, học để đi làm thuê cho các công ty tư bản nước ngoài vì mục đích kinh tế, thậm chí bán rẻ cả danh dự quốc gia vì lợi ích

cá nhân thì điều đó có nghĩa là chúng ta đã xa rời mục tiêu giáo dục đã đề ra Giáo dục đạo đức trong học tập cho sinh viên là phải giáo dục lòng kiên nhẫn, ham mê và tính trung thực trong khoa học Thực tiễn cho thấy rằng, con đường dẫn đến khoa học không bao giờ bằng phẳng cả, mà nó gập ghềnh, khúc khuỷu, lắm chông gai Muốn chiếm lĩnh thành tựu khoa học đó, đòi hỏi phải có lòng kiên nhẫn, với quyết tâm cao, để vượt qua mọi khó khăn trở ngại trên con đường đi tới Ph Ăngghen cho rằng: “Lịch sử khoa học là lịch sử của việc loại bỏ dần sự vô lý này hoặc thay nó bằng một điều vô lý mới, nhưng vẫn ít kỳ cục hơn” [33, tr.681] Nhận thức là một quá trình, không thể đốt cháy giai đoạn, mọi sự nóng vội chủ quan đều không đi đến thành công Mục đích của nhận thức khoa học là đi tìm chân lý Do đó, tính trung thực khoa học là một trong những phẩm chất cần thiết của người nghiên cứu khoa học Việc nhận thức của sinh viên cao hơn việc nhận thức của học sinh phổ thông,

nó gần hơn với quá trình nhận thức của nhà khoa học Vì vậy, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, đòi hỏi sinh viên phải có sự rèn luyện, nghiên cứu một cách trung thực, khoa học

Năm là: Giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Đây là một nội dung

hết sức cơ bản, là tiêu chuẩn và là bản chất của đạo đức mác- xít

Giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản là giúp cho họ nhận thức được rằng: chủ nghĩa nhân đạo cộng sản là thái độ tốt về tình yêu thương đối với con người là đấu tranh cho tự do và hạnh phúc của nhân loại trước hết là tự do

và hạnh phúc cho người lao động Đây chính là nguồn hạnh phúc của mọi hạnh phúc, là mục đích tự thân là điều kiện cao nhất của chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Chủ nghĩa nhân đạo, hiểu một cách khái quát là một quan điểm đạo đức và chính trị thừa nhận con người là giá trị cao nhất là thước đo của mọi vật Chủ nghĩa nhân đạo mác-xít là một chủ nghĩa nhân đạo toàn diện triệt để

và sâu sắc nhất trong lịch sử tư tưởng loài người Mục tiêu là thủ tiêu mọi sự

áp bức bất công, mọi người đều được tự do, được thực hiện đầy đủ quyền làm người của mình Tôn chỉ của nó là: tất cả vì con người, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân với tập thể, với cộng đồng và với tự nhiên Giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản cho sinh viên không chỉ giáo dục thái độ tốt, biết yêu thương con người lao động lương thiện, chân chính, mà còn giáo dục cho họ biết đấu tranh không khoan nhượng với mọi cái áp bức bất công, với mọi tội

ác và hành vi vô nhân đạo, với tất cả những gì xâm phạm đến lợi ích chính đáng của người lao động chân chính

Trong xã hội hiện nay, bên cạnh sự phát triển chiếm ưu thế của chủ nghĩa nhân đạo, còn tồn tại rất nhiều những hiện tượng, hành vi phi đạo đức,

vô nhân đạo: làm giàu bất chính, làm hàng giả, gian lận thương mại, tham nhũng ; đối xử tàn nhẫn với con người: đánh đập, ức hiếp, giết người dã man, tàn bạo Trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo đó là sự suy thoái đạo lý trong quan hệ thầy trò, bè bạn, v.v những hành vi đó vi phạm nghiêm trọng bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam: trọng nghĩa tình, trọng đạo lý, lòng nhân ái khoan dung, độ lượng vốn được vun đắp qua hàng nghìn năm lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước Vì thế, giáo dục chủ nghĩa nhân đạo cộng sản cho sinh viên trước hết là giáo dục tình yêu thương đối với ông bà, cha mẹ, anh em, thầy cô, bạn bè, tình yêu thương con người Bởi lẽ, không có con người và tình yêu thương con người thì không có cái gì có giá trị Mọi cái phải bắt đầu từ con người, vì con người; và nếu vì một mục đích thấp hèn nào khác thì sớm muộn cũng phải trả giá cho điểm xuất phát sai lầm của mình Có được như vậy, thì những gì mà giáo dục - đào tạo đã đánh mất trong thời gian

qua mới có thể lấy lại được, lòng tin của xã hội đối với giáo dục - đào tạo mới được củng cố; giáo dục - đào tạo mới phát triển, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Ngoài những phẩm chất đạo đức đã được trình bày ở trên còn có một số phẩm chất mang tính nhân văn cao cả cũng cần phải được giáo dục cho sinh viên,đó là: ý thức trách nhiệm công dân, có bản lĩnh nhân cách vững vàng; một lối sống văn minh, hiện đại; một tinh thần cộng đồng, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau được tạo nên từ trong sâu thẳm của truyền thống dân tộc Việt Nam

1.2 Vai trò của giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sƣ phạm mầm non

1.2.1 Đặc trưng và chức năng của đạo đức

Lịch sử phát triển phát triển của xã hội loài người từ khi hình thành cho đến nay đã đều khẳng định vai trò rất to lớn của đạo đức trong việc duy trì trật

tự, ổn định và phát triển xã hội Xã hội phát triển nhanh hay chậm, suy cho cùng là do năng lực hoạt động và tính tự nguyện, tự giác của mỗi con người; đồng thời cũng do bản thân con người có nhận thức được đúng đắn quy luật

và hướng cho hoạt động của mình phù hợp với quy luật hay không? Do đó, đạo đức đã đóng vai trò rất quan trọng để tạo dựng nên cuộc sống tốt đẹp cho

xã hội và giúp cho con người hoàn thiện nhân cách

Vì vậy, đặc trưng quan trọng nhất của đạo đức là tính tự nguyện, tự giác của con người Để tránh những hành vi vô đạo đức, con người phải lựa chọn những hành vi ứng xử của mình Sự lựa chọn này hoàn toàn không mang tính cưỡng bức mà là tự nguyện, tự giác

Chính điều này đã thể hiện những chức năng cơ bản của đạo đức Khi nghiên vấn đề đạo đức, chúng ta thấy đạo đức có các chức năng cơ bản sau:

- Chức năng điều chỉnh hành vi:

Thông qua hệ thống các quy tắc, các chuẩn mực đạo đức xã hội, nó có tác dụng làm cho hoạt động của con người phù hợp với lợi ích của xã hội Thực tế trong trong đời sống xã hội rất phức tạp và đa dạng, trong xã hội

thường tồn tại đan xen giữa những người tốt và xấu, người có đức hạnh và kẻ

vô lương tâm, người có ích và kẻ ăn bám, người có hành vi cao cả và kẻ thấp hèn Hay nói cách khác xuất phát từ quan hệ nhiều chiều, mỗi người luôn suy nghĩ và có hành vi đối xử với những quan hệ khác nhau Có quan hệ thuận, quan hệ nghịch; có quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, quan hệ giữa cá nhân với tập thể; có quan hệ gia đình, quan hệ họ hàng dòng tộc, quan hệ cộng đồng Lại có những mối quan hệ luôn mâu thuẫn làm cho mỗi cá nhân rất khó thích ứng, hoặc rất khó quyết định phải đối xử như thế nào trong những hoàn cảnh khác nhau, tình huống khác nhau

Do vậy, con người bao giờ cũng lấy nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức để điều chỉnh hành vi, thực hiện chức năng điều chỉnh hành vi đạo đức làm cho chủ thể đạo đức thoải mái lương tâm ngay cả trong trường hợp có mâu thuẫn trong quan hệ

- Chức năng nhận thức, kiểm tra, đánh giá:

Cùng với chức năng điều chỉnh hành vi, đạo đức còn là công cụ giúp con người nhận thức xã hội về mặt đạo đức Thực hiện chức năng này, đạo đức kiểm tra và đánh giá những hành vi đạo đức của mỗi chủ thể trong quá trình hoạt động có phù hợp với yêu cầu xã hội hay không, có được dư luận xã hội đồng tình hay bị dư luận xã hội lên án, chỉ trích

Những hành vi nào mà được dư luận xã hội đồng tình thì đó là những hành vi đạo đức phù hợp với xã hội, phù hợp với điều kiện kinh tế của xã hội

và ngược lại

Như vậy, chức năng nhận thức, kiểm tra và đánh giá của đạo đức có vai trò trong việc định hướng cho mọi hành vi của chủ thể đạo đức Chính chức năng này đã trang bị cho con người những tri thức lý luận và thực tiễn đạo đức để con người nhận biết được điều hay, lẽ phải, đó cũng là cái chân, thiện,

mỹ và cũng giúp con người tránh được cái xấu, cái ác

Thực hiện chức năng này, đòi hỏi mỗi cá nhân phải có những năng lực, phẩm chất đạo đức nhất định, giúp họ nắm được những tiêu chuẩn đạo đức tiến bộ để luôn có hành vi phù hợp với nhu cầu đạo đức xã hội

- Chức năng định hướng giáo dục:

Mỗi chế độ xã hội cụ thể bao giờ cũng có một hệ thống các chuẩn mực đạo đức, bởi vì: “Xét cho đến cùng, mọi học thuyết đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế xã hội lúc bấy giờ” [30, tr.136]

Hệ thống những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực này được hình thành

để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội, phù hợp với lợi ích chung và lợi ích riêng của mọi người Đồng thời con người cũng dựa vào đó để tự điều chỉnh mình; mặt khác, bằng dư luận xã hội để điều chỉnh ý thức và hành vi của các chủ thể

Ở đây vai trò định hướng của đạo đức có tác dụng vô cùng to lớn trong việc hình thành nhân cách, giáo dục đạo đức giúp cho mỗi người thấy rõ trách nhiệm và nghĩa vụ đạo đức của mình đối với xã hội, xác định rõ mình cần phải làm gì và làm như thế nào cho xã hội, cho người khác

Đồng thời với thực hiện chức năng định hướng giáo dục, đạo đức cũng đòi hỏi quá trình tự giáo dục ở mỗi con người Tự giáo dục thông qua các hình thức hoạt động xã hội, hình thức giao tiếp, giao lưu, qua đó mỗi cá nhân

ý thức được danh dự, rèn luyện được phẩm chất, học hỏi được những điều mà

xã hội đòi hỏi

Tóm lại, với tính phục vụ tự nguyện tự giác của con người đối với người khác, với những chức năng điều chỉnh hành vi, nhận thức, kiểm tra, đánh giá và định hướng giáo dục, đạo đức đã giúp cho con người hoàn thiện những giá trị của xã hội, đồng thời còn có khả năng chống lại những khuynh hướng đang cản trở sự phát triển của nhân loại

1.2.2 Vai trò của giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

1.2.2.1 Giáo dục mầm non đòi hỏi cô giáo mầm non phải có đạo đức, nhân cách tốt

Giáo dục mầm non là bậc học mở đầu cho một đời người, cho các bậc học: mầm non, tiểu học, trung học, cao đẳng và đại học

Bác Hồ nói:

Trẻ em như búp trên cành

Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan

Các nhà giáo dục đều coi độ tuổi mầm non là bản phác thảo nhân cách của một đời người Ai ai cũng coi tâm hồn trẻ thơ là một tờ giấy trắng, một cuộn băng còn mới tinh khôi, và cô giáo mầm non là một trong những người đầu tiên ghi lên trang giấy và cuốn băng đó những ký hiệu đầu tiên Tuổi mầm non ngây thơ hồn nhiên, không biết nói dối, tin yêu cô giáo một cách tuyệt đối

Chính vì vậy, chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non được xem như là một nghề đặc biệt, vì đối tượng của nó là con người, nhưng là con người ở giai

đoạn khởi đầu Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: Nghề Sư phạm là

nghề cao quí nhất trong các nghề cao quí là có ý nghĩa như vậy

Để phân biệt giáo dục mầm non với giáo dục các bậc sau đó, theo chúng tôi cần dựa trên 3 đặc điểm cơ bản sau đây:

- Tính gia đình: Cô giáo như mẹ hiền, vừa chăm sóc nuôi dưỡng vừa

dạy dỗ, chỉ bảo các cháu

- Tính tự nguyện: Trẻ ở độ tuổi mầm non không bắt buộc, không vận

động đến lớp, đến trường Gia đình nào có nhu cầu, có điều kiện thì đưa trẻ đến trường đến lớp

- Tính phúc lợi xã hội: Trẻ em là tài sản vô giá của gia đình và xã hội

Những gì tốt đẹp nhất cần phải dành cho trẻ em Nhà nước khuyến khích phát triển các loại hình trường lớp mầm non: nhóm trẻ gia đình, trường tư thục, trường bán trú, một buổi Tùy theo khả năng kinh tế của các bậc phụ huynh

mà các trường mầm non huy động sự đóng góp đầu tư một cách tự nguyện Nhà trường không có sự phân biệt nào trong khi chăm sóc nuôi dạy con em của họ, các cháu đều bình đẳng trong vui chơi, học tập

Tuổi mầm non là tuổi vui chơi, tìm hiểu môi trường xung quanh Vui chơi là hoạt động chủ đạo của độ tuổi này vì nó chiếm nhiều thời gian trong một ngày và hoạt động vui chơi là cơ sở chính để phát triển nhân cách cho trẻ

Cô giáo mầm non hướng trẻ vào hoạt động vui chơi là chủ đạo, tránh việc dạy trẻ học chữ, học số quá sớm, làm trẻ bị quá tải

Ở trường mầm non, việc giáo dục trong nhóm và giáo dục cá biệt rất quan trọng Các cháu ngây thơ, dễ thương rất muốn được cô giáo quan tâm, trò chuyện, âu yếm, gần gũi Nếu cô giáo không hiểu nguyên tắc này sẽ làm trẻ buồn, dễ mặc cảm và vì vậy trẻ phát triển chậm, nhất là về mặt giao tiếp ngôn ngữ

Tất cả những nét riêng của giáo dục mầm non cần phải được sinh viên mầm non lĩnh hội và được đào tạo trong môi trường Sư phạm Do đặc thù nghề nghiệp mà sinh viên mầm non phải được học sâu về các môn: Tâm lý trẻ

em, Dinh dưỡng, Vệ sinh bệnh học, Giải phẫu sinh lý, Âm nhạc, Môi trường xung quanh

Bên cạnh hệ thống kiến thức đa dạng, toàn diện, sinh viên cần được rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ thực hành, thực tập một cách đầy đủ, tỉ mỉ Sinh viên học cách cho trẻ ăn, trông trẻ ngủ, cách vệ sinh, hướng dẫn trẻ kể chuyện, vẽ, dán, xé giấy, nặn con thú

Đồng thời sinh viên cần trau dồi nghệ thuật giao tiếp với trẻ từ nét mặt dịu dàng, cử chỉ nhẹ nhàng, đến giọng nói dễ thương, dễ mến, cùng tác phong

tư thế uyển chuyển, duyên dáng tất cả các yếu tố đó sẽ có hiệu quả trực tiếp

và rất to lớn đối với sự phát triển tình cảm, thái độ của trẻ

Như vậy, nghề giáo viên mầm non là một nghề đặc biệt, rất đặc thù, một loại lao động “siêu nghề nghiệp”, “siêu lao động” để tạo ra một sản phẩm quí giá là thế hệ trẻ

Dạy học là một khoa học, một nghệ thuật, đòi hỏi một lương tâm cao Sinh viên Sư phạm mầm non để trở thành những cô giáo mầm non tương lai vừa hồng vừa chuyên, là kỹ sư tâm hồn trẻ nhỏ thì ngay từ trên ghế nhà trường họ cần phải rèn luyện phẩm chất đạo đức tốt, rèn luyện nếp sống một cách nghiêm túc, xứng đáng với niềm tin của Đảng, như Văn kiện Nghị quyết

TW2, khoá VIII khẳng định: Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của

giáo dục và được xã hội tôn vinh

1.2.2.2 Vai trò của giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

Là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức một mặt được hình thành tự phát từ chính cuộc sống hàng ngày của con người để đáp ứng đòi hỏi khách quan của sinh hoạt cộng đồng Mặt khác, ý thức đạo đức phản ánh đời sống xã hội được hình thành và phát triển chủ yếu bằng con đường giáo dục nói chung

và giáo dục đạo đức nói riêng

Giáo dục, theo nghĩa chung nhất là hoạt động nhằm tác động một cách

có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra

Giáo dục là một quá trình bao gồm hai mặt: một mặt đó là sự tác động

từ bên ngoài vào đối tượng giáo dục, là sự tác động của các nhà sư phạm đến toàn bộ cuộc sống của học sinh, sinh viên; mặt khác, thông qua sự tác động này mà làm cho đối tượng tự biến đổi bản thân mình, tự hoàn thiện, tự nâng mình lên qua giáo dục và tự giáo dục Đây cũng chính là biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo

“Về bản chất, giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giao lưu cho học sinh, nhằm giúp họ nhận thức đúng, hình thành những thói quen hành vi văn minh trong cuộc sống, phù hợp với chuẩn mực xã hội” [48, tr.124]

Chính vì thế, giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng có ý nghĩa quyết định đến sự hình thành và phát triển nhân cách Mọi giá trị, trong

đó có giá trị đạo đức, được hình thành bằng con đường giáo dục Không có giáo dục, con người sẽ không lĩnh hội được nền văn hoá, văn minh của nhân loại, không có giáo dục thì hệ thống giá trị chung của loài người cũng như giá

trị truyền thống của dân tộc sẽ không được bảo tồn và phát triển, do đó không thể sáng tạo ra những giá trị mới Hồ Chí Minh khẳng định rằng: “Không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hoá cả” [34, tr.49]

Giáo dục đạo đức trong nhà trường thông qua nội dung các môn học góp phần chuyển các quan niệm đạo đức từ tự phát sang tự giác, không ngừng nâng cao trình độ (khả năng) nhận thức các giá trị đạo đức cho sinh viên từ trình độ nhận thức thông thường lên trình độ nhận thức khoa học

Giáo dục đạo đức giúp sinh viên hình thành những quan điểm, qui tắc, chuẩn mực đạo đức cơ bản Nhờ đó sinh viên có thể lựa chọn cho mình những hành vi ứng xử phù hợp, đồng thời có khả năng đánh giá đúng các hiện tượng đạo đức xã hội và tự đánh giá tư cách, ý thức và hành vi của bản thân mình trong các mối quan hệ xã hội theo quan điểm đạo đức tiến bộ

Giáo dục đạo đức còn có tác dụng điều chỉnh hành vi của cá nhân, làm cho những hoạt động của họ phù hợp với lợi ích xã hội, cộng đồng dưới sự tác động của dư luận xã hội

Giáo dục đạo đức còn là công cụ giúp cho sinh viên nhận thức xã hội

về đạo đức, theo quan điểm đạo đức tiến bộ, nhận thức được cái đúng, cái sai, phân biệt được cái thiện, cái ác; khắc phục được những quan điểm lạc hậu, chống lại những hiện tượng phi đạo đức

Giáo dục đạo đức góp phần tích cực vào quá trình giáo dục các giá trị truyền thống cho sinh viên, giúp họ nhận ra được các giá trị đạo đức tốt đẹp của quê hương, dân tộc Từ đó góp phần bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống đạo đức ấy

Trong giáo dục đạo đức, giáo dục tình cảm đạo đức giữ vai trò hết sức quan trọng, vì nhiệm vụ của giáo dục đạo đức không chỉ làm cho sinh viên có nhận thức đúng, hình thành những khái niệm, phạm trù đạo đức, mà còn hình thành thái độ, niềm tin, tình cảm đạo đức cho sinh viên Chính tình cảm đạo

đức (sự kính trọng biết ơn, lòng yêu thương con người, sự cảm thông sâu sắc giữa người với người ) trở thành động cơ bên trong, thôi thúc sinh viên thực hiện hành vi tự giác phù hợp theo lẽ phải và công bằng, biết sống cho mọi người, vì mọi người

Do vậy, chúng ta có thể khẳng định rằng: giáo dục đạo đức trong nhà trường có vai trò to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên, đặc biệt là sinh viên Sư phạm mầm non

Chính vì lẽ đó, công tác giáo dục đạo đức nhằm xây dựng một nhân cách tốt cho sinh viên mầm non sẽ có ảnh hưởng sâu sắc, toàn diện đến sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ sau này Đây là qui luật quan trọng trong quá trình giáo dục con người

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN

HỆ CAO ĐẲNG SƯ PHẠM MẦM NON Ở THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

2.1 Tổng quan về tình hình sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

2.1.1 Khái quát tình hình sinh viên Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay chiếm 0,6% diện tích và 6,6% dân số

so với cả nước, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là trung tâm kinh tế của cả nước, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao

Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hoạt động kinh tế năng động nhất, đi đầu trong cả nước về tốc độ tăng trưởng kinh tế Nếu như năm 2001 tốc độ tăng GDP của thành phố là 7,4% thì đến năm 2005 tăng lên 12,2% Phát triển kinh tế với tốc độ tăng trưởng cao đã tạo ra mức đóng góp GDP lớn cho cả nước Tỷ trọng GDP của thành phố chiếm 1/3 GDP của cả nước

Thành phố là nơi thu hút vốn đầu tư nước ngoài mạnh nhất cả nước, kể

từ khi Luật đầu tư được ban hành Số dự án đầu tư vào thành phố chiếm khoảng 1/3 tổng số dự án đầu tư nước ngoài trên cả nước Năm 2005, đầu tư trực tiếp của nước ngoài tăng khá so với năm 2004, 258 dự án đầu tư nước ngoài được cấp phép với tổng vốn 577 triệu USD, tăng 4,5% về số dự án và 43,7% về vốn đầu tư Có 145 dự án tăng vốn với số vốn điều chỉnh tăng 330 triệu USD Tính chung tổng vốn đầu tư kể cả tăng vốn là 907 triệu USD, tăng 7,7% Bên cạnh đó, có 5 dự án đầu tư ra nước ngoài có tổng vốn là 29,1 triệu USD

Về thương mại, dịch vụ, thành phố là trung tâm xuất nhập khẩu lớn nhất nước Kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố ngày càng chiếm tỷ

trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước Năm 2005, kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn đạt 12,4 tỷ USD, tăng 26,1% so với năm 2004 (nếu không tính dầu thô, kim ngạch xuất khẩu tăng 17%) Trong đó, khu vực kinh tế trong nước tăng 28,5%; khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng 23,5%

Hoạt động du lịch của thành phố phát triển mạnh, chưa bao giờ thành phố Hồ Chí Minh đón nhiều du khách như năm 2005 Lượng khách du lịch

quốc tế đến thành phố trên 2 triệu lượt, tăng 27% so với năm 2004

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính ngân hàng lớn nhất Việt Nam, thành phố dẫn đầu cả nước về số lượng ngân hàng và doanh số quan hệ tài chính - tín dụng Doanh thu của hệ thống ngân hàng thành phố chiếm khoảng 1/3 tổng doanh thu toàn quốc Năm 2005, các hoạt động tín dụng - ngân hàng tiếp tục phát triển, góp phần đáp ứng nhu cầu sản xuất - kinh doanh

Trong tương lai thành phố phát triển các ngành kinh tế chủ lực, là địa phương đầu tiên tập trung phát triển các ngành cơ khí gia dụng, sản xuất phương tiện vận tải, chế tạo máy, các ngành công nghệ cao… vẫn là đầu mối xuất nhập khẩu, du lịch của cả nước với hệ thống cảng biển phát triển

Trong quá trình phát triển và hội nhập, thành phố Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò là một trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ của

cả nước; là hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, một trong ba vùng kinh tế trọng điểm lớn nhất nước và cũng là vùng động lực cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở địa bàn Nam Bộ và cả nước theo chiến lược công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Như vậy, thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố trẻ, đang dồi dào sức trẻ để phát triển Thành phố và người dân thành phố với truyền thống đáng tự hào, có những việc lớn đang phải dồn tâm sức, trí tuệ và nguồn lực để thực hiện đồng thời cũng có biết bao nỗi lo toan phải giải quyết trước những nguy cơ và thách thức đang đặt ra trên con đường phát triển Một trong những

nỗi lo toan ấy về mặt kinh tế - xã hội là làm sao cho thành phố không bị tụt

hậu, lạc hậu so với các thành phố lớn trong khu vực và trên thế giới, về mặt

giáo dục - đào tạo là làm sao để thế hệ trẻ đang ngồi trên ghế nhà trường sẽ

trở thành những người có tài, có đức kế tục xứng đáng sự nghiệp của cha anh, của dân tộc Là thành phố đang có nền kinh tế thị trường phát triển mạnh, vượt trội so với nhiều địa phương khác trong cả nước, trên địa bàn thành phố cũng lại đang diễn ra những tiêu cực và tệ nạn xã hội do tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường Và đây cũng là nguy cơ và thách thức rất lớn đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nhất là giáo dục đạo đức cho thế

hệ trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay - trong đó có tạo sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

Hiện nay, trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh có hai cơ sở đào tạo sinh

viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non, đó là: Trường Cao đẳng Sư phạm thành

phố Hồ Chí Minh và Trường Cao đẳng Sư phạm Mẫu giáo Trung ương 3

Trường Cao đẳng Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh đào tạo sinh viên

hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non từ năm học 2003 - 2004 đến nay, đặc điểm nổi bật là tất cả sinh viên của trường đều có hộ khẩu thường trú tại thành phố

Hồ Chí Minh Trong năm học 2005 - 2006, Trường Cao đẳng Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 400 sinh viên chính quy hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

Trường Cao đẳng Sư phạm Mẫu giáo Trung ương 3 - tiền thân là

trường Mẫu giáo Trung ương 3, được thành lập vào ngày 25 tháng 9 năm

1976 Đến tháng 3 năm 1987 trường được Chính phủ nâng cấp thành Trường Cao đẳng Sư phạm Mẫu giáo Trung ương 3

Từ năm 1987 đến năm 1990 Nhà trường đào tạo giáo viên mẫu giáo có trình độ Cao đẳng

Năm 1990 Trường Nuôi dạy trẻ Trung ương II sát nhập với trường, và

từ đó đến năm 2000 nhà trường đào tạo giáo viên mầm non có trình độ Cao đẳng

Năm 2000, trường đào tạo thêm 02 ngành Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

và Cao đẳng Sư phạm Mỹ thuật, và năm 2003 đào tạo thêm ngành Giáo dục

Đặc biệt trình độ Cao đẳng Do vậy, từ năm 2003 đến nay Trường Cao đẳng

Sư phạm Mẫu giáo Trung ương 3 đào tạo 04 chuyên ngành: Cao đẳng Sư

phạm Mầm non, Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc,Cao đẳng Sư phạm Mỹ thuật và Cao đẳng Sư phạm Giáo dục Đặc biệt

Một trong những mục tiêu giáo dục cơ bản của nhà trường hiện nay là đào tạo cô giáo mầm non có trình độ Cao đẳng, có đầy đủ kiến thức và kỹ năng chăm sóc giáo dục trẻ từ 03 tháng tuổi đến 06 tuổi, và đó cũng là tôn chỉ, mục đích hoạt động của nhà trường “Ổn định và phát triển nhà trường về mọi mặt đáp ứng yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giáo viên nòng cốt trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ mầm non” [42, tr.2] Trong năm học

2005 - 2006, trường có tổng số sinh viên chính quy theo học ngành Mầm non

là 1.038 sinh viên, các em có hộ khẩu thường trú hầu hết tất cả các tỉnh (thành) trong cả nước, nhưng phần lớn là ở các tỉnh (thành) phía Nam

Sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Mầm non sau khi tốt nghiệp ra trường

sẽ được nhận vào làm việc trong các cơ sở Mầm non công lập, bán công, dân lập, tư thục trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh (thành) khác, nhưng chủ yếu là các tỉnh (thành) phía Nam

2.1.2 Đặc điểm của sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non

Tuyệt đại bộ phận sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm Mầm non hiện nay

có độ tuổi trung bình từ 18 đến 23 tuổi - đây là độ tuổi mà con người đã có những bước trưởng thành nhất định cả về mặt sinh học lẫn quan hệ xã hội Về mặt sinh học, đây là giai đoạn phát triển gần như hoàn chỉnh ở con người, đặc biệt là bộ não Về mặt xã hội, sinh viên đã biết suy nghĩ nhiều đến tương lai của mình và vận mệnh của dân tộc Người sinh viên đã ý thức được trách nhiệm công dân, nghĩa vụ của mình đối với Tổ quốc

Là một bộ phận được tuyển chọn trong thanh niên, do đó sinh viên cũng có nhiều ưu điểm của thanh niên là: hăng hái, giàu tinh thần xung phong, nhạy cảm với cái mới, cái tiến bộ, dễ thích nghi với hoàn cảnh và muốn được thể nghiệm mình trong cuộc sống Đồng thời họ cũng có những

mặt hạn chế: chuộng hình thức, thiếu thực tế, bệnh cá nhân, nhiều khi tự cao

tự đại , những đặc điểm tâm lý này ảnh hưởng rất lớn đến việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức ở sinh viên

Đối với sinh viên nói chung và sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non nói riêng, những hạn chế này diễn ra là điều khó tránh khỏi, bởi vì họ là những thanh niên đang định hình về mặt nhân cách, là những người đang ở trong độ tuổi của sự phát triển cả đức lẫn tài, vấn đề là ở chỗ công tác giáo dục đạo đức phải biết khắc phục những mặt hạn chế, phát huy những mặt tích cực của tuổi trẻ, củng cố niềm tin, hướng dẫn nhận thức và hành động, định hướng giá trị đúng đắn cho sinh viên, khơi dậy tiềm năng sáng tạo to lớn tiềm

ẩn ở họ, giúp họ có thể tự đánh giá khả năng của mình về mặt tình cảm, đạo đức, lối sống, về tư tưởng và động cơ của hành vi nghĩa là một sự đánh giá toàn diện về chính bản thân mình, tự ý thức về bản thân mình

Đối với sinh viên Cao đẳng Sư phạm mầm non do tính chất của ngành nghề, mà ngoài những đặc điểm chung như các sinh viên khác, ở họ còn có những đặc điểm riêng biệt

Theo chúng tôi, có thể nói sinh viên Sư phạm mầm non là các nhà thiết

kế nhân cách tương lai Họ tự nguyện vào ngành Sư phạm mầm non là xuất phát từ tình yêu đào tạo con người, yêu mến trẻ thơ Họ mơ ước gắn bó lâu bền với sự nghiệp “trồng người”, là “kỹ sư tâm hồn” và tất cả những điều đó chuẩn bị hành trang để họ làm cô giáo mầm non tương lai Sự nghiệp “trồng người” rất cao cả nhưng rất lâu dài và gian khổ, đòi hỏi cô giáo mầm non vừa

có tri thức cao, hiểu biết sâu về tâm sinh lý của trẻ em vừa phải có lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm, tận tụy, có lòng nhân ái, vị tha Các cô giáo mầm non phải là tấm gương sáng cho các cháu noi theo Nhân cách và phẩm chất đạo đức của cô là nhân cách tương lai của các cháu

Tuy tuyệt đại đa số là nữ, nhưng nữ sinh Sư phạm mầm non phải khẳng định được bản lĩnh của mình, khéo léo, tế nhị trong quan hệ, giao tiếp có văn

hoá, thể hiện được sự dịu dàng, bao dung, tinh tế và đó chính là phẩm chất

tự nhiên của người phụ nữ; đồng thời khẳng định “cô giáo như mẹ hiền” của

cô giáo mầm non sau này

Trong điều kiện hiện nay, sinh viên mầm non phải có tác phong công nghiệp Nếu trì trệ, lạc hậu, không hoà nhập thì không thể đảm nhận trách nhiệm chăm sóc giáo dục các cháu lứa tuổi mầm non trở thành thông minh, nhanh nhẹn được

Mặt khác, trong thời đại ngày nay sinh viên Sư phạm mầm non phải luôn nỗ lực vươn lên để tự khẳng định mình, không được tự ti mặc cảm, luôn

tự hoàn thiện mình để tránh lệ thuộc Tri thức là vũ khí giúp sinh viên nữ tự bảo vệ mình và làm chủ cuộc sống của mình Và cũng chính tri thức là một loại sức mạnh giúp cho người phụ nữ chiến thắng được mọi trở ngại trong cuộc sống để vươn lên sánh vai cùng nam giới

2.2 Thực trạng và một số vấn đề đặt ra cho việc giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sƣ phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

2.2.1 Thực trạng đạo đức và giáo dục đạo đức cho sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

2.2.1.1 Khái quát tình hình đạo đức của sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay được giáo dục từ nhỏ dưới mái trường xã hội chủ nghĩa, được tiếp thu truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, gia đình và tính ưu việt của chế

độ xã hội chủ nghĩa Họ được trang bị thế giới quan và phương pháp luận khoa học, được trang bị hệ thống lý luận đạo đức học mác-xít

Để có thể khái quát tình hình đạo đức và giáo dục đạo đức sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, chúng tôi đã tiến hành khảo sát trong giáo viên (Phụ lục 1), sinh viên (Phụ lục 2) và kết quả học tập, rèn luyện của sinh viên qua 3 học kỳ (Phụ lục 3), bước đầu kết quả như sau:

 Về động cơ, mục đích học tập

Qua kết quả khảo sát thực tế cho thấy đa số sinh viên lựa chọn học ngành mầm non là do ý thích của chính mình (49,36%), dự kiến sau khi ra trường họ vừa đi dạy vừa tiếp tục học lên đại học (65,61%) Bên cạnh đó, đa

số giáo viên cho rằng hiện nay sinh viên Sư phạm mầm non yên tâm học tập với ngành mà mình đã lực chọn (55,6%)

Kết quả học tập của sinh viên:

quả học tập và rèn luyện của sinh viên học kỳ 1 năm học 2004-2005

Bảng 2: Kết quả học tập học kỳ 2 năm học 2004 - 2005

SINH

XS G K TBK TB KX NĂM 1 343 TS 0 55 196 39 01 52

quả học tập và rèn luyện của sinh viên học kỳ 2 năm học 2004-2005

Bảng 3: Kết quả học tập học kỳ 1 năm học 2005 - 2006

SINH

XS G K TBK TB KX NĂM 1 365 TS 0 14 160 129 4 58

quả học tập và rèn luyện của sinh viên học kỳ 1 năm học 2005-2006

Với kết quả trên bảng 1, bảng 2 và bảng 3 cho thấy sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay thể hiện rõ việc xác định ngành nghề của họ là đúng Họ tự nguyện đến với nghề, yên tâm, chăm chỉ học tập, quyết tâm vươn lên nắm vững những tri thức khoa học để trở thành những cô giáo mầm non tốt, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội

 Sự tu dưỡng đạo đức cá nhân và tham gia các hoạt động chính trị

- xã hội

Xuất phát từ nhận thức đúng về tính cần thiết tu dưỡng đạo đức cá nhân

và tham gia các hoạt động chính trị - xã hội, có đến 89,81% số sinh viên được hỏi xác định: ngoài việc học tốt, sinh viên cần phải tích cực, tự giác tham gia vào các hoạt động xã hội để học hỏi và tự rèn luyện mình; chỉ có 8,6% còn phân vân và 0,96% phủ nhận điều đó

Khi được yêu cầu tham gia vào các hoạt động xã hội nơi mình sinh sống, thì có đến 73,57% số sinh viên được hỏi trả lời “sẵn sàng và nhiệt tình”; 18,79% “miễn cưỡng” và 6,69% “tìm lý do để từ chối”

Đối với những vấn đề liên quan đến chủ trương, chính sách của Đảng

và pháp luật của Nhà nước: có 9,87% sinh viên được hỏi cho rằng “thường

xuyên quan tâm bàn luận đến”; 72,61% “thỉnh thoảng có quan tâm” và 16,56% “không quan tâm” Đối với giáo viên thì cho rằng sinh viên Sư phạm mầm non hiện nay có ý thức chấp hành Pháp luật của nhà nước và nội quy trường lớp với các mức độ: tốt (40,4%), bình thường (46,7%), chưa tốt (8,9%)

Bên cạnh đó, khi đặt vấn đề: Bạn có quan tâm phấn đấu rèn luyện vào Đoàn, vào Đảng không? Có đến 51,91% sinh viên được hỏi trả lời “rất quan tâm”, 40,45% “ít quan tâm” và 7,64% trả lời “không quan tâm”

học tập và rèn luyện của sinh viên học kỳ 1 năm học 2004-2005

Bảng 5: Kết quả rèn luyện học kỳ 2 năm học 2004-2005

SINH

VIÊN TỔNG SỐ RÈN LUYỆN

XS T K TBK TB KX NĂM 1 343 TS 11 112 146 22 0 52

tập và rèn luyện của sinh viên học kỳ 2 năm học 2004-2005

Bảng 6: Kết quả rèn luyện học kỳ 1 năm học 2005-2006

quả học tập và rèn luyện của sinh viên học kỳ I năm học 2005-2006

Nhìn chung với kết quả trên cho thấy đa số sinh viên có đạo đức khá tốt Đạo đức của họ được xây dựng trên nền tảng đạo đức dân tộc và phù hợp với xu hướng phát triển của thời đại Đồng thời sự tu dưỡng đạo đức cá nhân

và tham gia các hoạt động chính trị - xã hội của đại đa số sinh viên đang diễn

ra theo chiều hướng tích cực

 Quan niệm về lối sống

Sinh viên hiện nay nói chung và sinh viên hệ Cao đẳng Sư phạm mầm non ở thành phố Hồ Chí Minh nói riêng được lớn lên và sống trong môi trường hoà bình, ổn định, tiếp thu nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, nên đã hình thành quan điểm về lối sống phù hợp với những tiêu chí đạo đức mới

Qua thực tế tham khảo ý kiến của giáo viên và sinh viên, chúng tôi ghi nhận như sau:

- Đối với sinh viên khi được hỏi những hiện tượng sau đây biểu hiện như thế nào trong sinh viên Cao đẳng Sư phạm mầm non, chúng tôi thu được kết quả như sau: