NGHIÊN CỨU CHẾ TẠO OLIGOALGINAT BẰNG KĨ THUẬT BỨC XẠ BỨC XẠ VÀ KHẢO SÁT HIỆU ỨNG TĂNG TRƯỞNG TRÊN MỘT SỐ ĐỐI TƯỢNG THỰC VẬT

Tuy nhien ngLioi ta cung nh~n tha'y s\' tac a9ng qua I~i giua auxinva giberelin trong cay vli'a tLldng h6 I~i vela a6i khang, nhLlng theaBoiarkin [51 thl chung khac nhau cd ban nhlld ban

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT

LÊ QUANG LUÂN

NGHIÊN CỨU CHẾ TẠO OLIGOALGINAT BẰNG KỸ THUẬT BỨC XẠ VÀ KHẢO SÁT HIỆU ỨNG TĂNG TRƯỞNG TRÊN MỘT SỐ ĐỐI TƯỢNG THỰC VẬT

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGÀNH: SINH HOÁ

ĐÀ LẠT - 1999

80 GIAO DT,Je vA DAo T~O

*********************************

Lit QUANG LUAN

Ma s6:

'I'mu -ItUJ1/l'lIb 1;;P/~/Jl']l71i]! l]! ',/u{jJ 7TI"/)

7J~1iJnilll ?{nll ?!(I 1211 7/:!J!6 7/0"!JT71t?!1/"II?"tillpll1/1 "/Iln 'liP 'III!};)"'/':}9

'l1l';) 7Q?I/6." 710 ?f{JI t.lOl/'IIV!/)

?I/'II 7f}JH till(hll "'i!!0 fJuql' VO 12lJ 7f?'rfJ PlI '!q 1Iyq rTprJ 71,0 'JII?};J7'1':}9

'7W 11!J1'1 1I tt'/ t.lli"1/1 1,.,T!>I'1 pnb 1'n1(,hll t!]! 7/:?,!fJ ?!Jl7l!7:JYJe '(/)b "'V'/" 1ix)e

n i1l1p f i r 111l}l 1'nm>lb '111IY(j) 'fm(j) J!flJ -'I"lP '?/!Jq ni11lfJ 1!?}J)TD1rDb 'Ii:x: <lllff; 1Jwe l1lTiJ l'?f1/1'JlfJ ll11J1 t'nm>lb "'Dlf1l fll l/ Ilb 'tje Y"b It.llImr 'b ;f'b ~Ilplmlflllll''rY"b l!!l/l'ofllJ '£J Y"b lip 'III!};)l/lI~np11!JJp 7/1':}9 'U!J 'U!il1/"rt!!l/ t.llilp 7/U!)/1 !In/) fJuO)/1 U!1 t!]l '1J?f/1'J 'IQP/7,?!lJ -mi, ?Ill 'ilx '-'l'ff; ?IJ1'JII 1JII(!(J tillf!l/(/) 71jp/611 lhl.'n/ 7IJiq <l!J;J 710 (7,i, 7/(/))"'1]1/11 7ix)e l1l'iJ 71i!!J{b}.fJ 7rtj!(lJ -mi(/) 1/1I"!!?r ll1Jff; 71,0 ll1f'J 1/1I!,1/11'YIP'''!%

'7/!1 l".,iIT/lq,11 willI II"?"] plY/} ""0>11 l1!Jq J1rb'/~F/

'(11171"''''' !(J1-OJp 7!?J!6!1J! pip!(/) <llnl (Ii(/) 1'Ju/?lhlb 17l!/C ',,!JQ.J 1,?l'mfllfJ!T rT1il1b '~J(I 1'JuPJ1?r1".,111':}9T'J]/r'~b(/)Y"f3<J; 11,0 'JI'!I;J1/"~TlI11nJ1P 1'1':}9

'InT/} ll1J!6 ?ll'll 7fJlrr til1(hll !(Jl t!ll 7!?'!1'J '!JO fnip tillprfJ 11"9 U{JI !ll' pin'(/) 11011 pi(/) 1'JU/lJl)/[j ")(KJe TO(/;) l11J,f' '1JOJIX: tliJ '/"?JJ/7 !n() 710 l1tj!(}e 111!'1"{}- 'mIff; 'lip 1IT!J0l lfl11J11J1I1J1P "1%

""!) 1I!n'l1{II{FI/l In!OJI un t!]! 7/:?1rfJ 710 lI~IP "".pln/ "tt'!l R!J/lI Pll (pinl (/;)) 111]llu p'xje lW" 1,,!!J{frJeJ lQl(l; "li;x: "l'ff; ?ll1'Ju 1'JufJ(j) 1'JlIf!llrV till/{IUfj 17~!(}e'OJ,(J1I()

",?l'm6}.fJ y"fjrV !;{J0 !JIJ! !,!J0 "lIT nY'f lip mlq 1'Jl1f!]fl 'fnlq 7/,IX !(Jb

-•

1 Cae hoemon di~uhOH sinh trudng tht/e v:;lt 6

2.Chlltc1i~uhoa sinh trudng tht/e v:;lt nh6m oligosaearit ; 15

11 N gilyell' I "/fll, 1 - lOa e tal va Iuel , 1 ,- • 1 ,,- b' .

3939393939

2 Phtidng phlip 40

2.2 Xtic d;nh IIIQI s6dijc Irtlng clia alginal va OA 402.2.1.80 ph6ltl ngoa; (UV) va hilng ngo~i(lR) 402.2.2.80 kh6i 1l!<;1ng philn It(Mn va Mw 40

2.2.4 Pht(dng phap xae dinh hi~u sua'l philn huy m~ehbue x~ (Gd) 41

2.3 Khao stilhifll Il'ng lung Irtldng tll(iC vql clia VA 41

2.3.1./ HifU ung lang Inlang cua OA Ihea khO'i !Ll(!ng phan111 42

2.3.1.2 HifU ung lang Inlang cua OA Iren cay dlju phOng 42

2.3.2.3 Hifuung lang !rLlang cua OA Iren cay lwa cuc 44

1.Hi~u ung cilt ml)ch alginat cua buc Xl) gamma Co-GO

2 Hifll Ilng lung Irtldng clia OA dOl vm cliy Irang

2.1.1 Hieu ung lang lrtldng eua OA lheo kh6i It(<)ng philn ltl

2.1.2 Hieu ung lang lrtldng eua OA lren caydilu phqng

2 2 Q A d~ A

2.2.1 Hieu ung lang lrtldng lhlfe V~leua OAlren cayehe

48 48 49

58 58 58

59

60

2.2.1.4 Chdtlu(1ng blip che

2 2 2 H·A ' ( • lid' , OA A A • A"

I<;:U l ng tang tr ng ella tren cay ea rot

2.2.2.1 A'nh huang cua OA de'n sf! phdt trdn chidu caD cdy va so'lii

2.".".".? ? ? A' h i ' n 1LfOng cua, OA denA' Sin• II kl 101A'·cua co rot, • A'

2.2.2.3 A'nh huang clla OA dell nang sudt va chiitltfr;tng cu ca 1'0"1

2.2.3 Hi~u ung tang tn(ong ella OA Iren cay hoa cue

2.2.3.1 A'nh huang eua OA den S?f phdllrie'n chdu caD cdy va so'lii

• Kih LUAN vA D11 NGH!

61

62 62 62 64

66

67 68

moi trt(ang, anh huang de'n suc khoe cong d6ng vii Iilm ma'l can b~ng hesinh thai [3] Theo th6ng ke, cho de'n nam 1996, nudc ta si't d~ng khoang

295 lo~i thu6c lrlt sau, 19610~ithu6c lrlt benh, 148 lo~i lhu6c trlt co, 23 lo~i

lhu6c kich lhich sinh truang lhlfc V~lvii hilng 10~lcac Cha'l diin d~ can lrungvdi s61uqng khoang 10.000 la'n [12] vii nam 1998 udc Hnh khoang 40.000liln [IS] Nhi€u lo~i lrong s6 cac che' philm nang dt(qc n6i tren oa bi ca'm Sl(d~nghoi:\c chi ot(qc sad~ng h~n che' do c6 doc linh cao Chinh VI v~y viecnghien cuu che' l~o ra cac che' phii'm nang duqc c6 ngu6n g6c llf nhien anloiln vii hiell qua Iii ra'l dn lhie'l

Oligosacaril Iii nh6m eha'l di€lI hoa sinh lr[(Clng thlfc V~lmdi 1uqchainhil khoa hQc My Iii Albersheim vii Darvill thong bao nam 1985 [34].Nhi€u cong lrlnh nghien cuu sau d6 cOng da xac nh~n r~ngcac oligosacaril(oligochilosan, oligoalginal, ) khOng nhung c6 hieu ung lang lruClng, mil con

l~Ora cho cay kha nang khang benh b~ngcach ttflie'l ra cac khang sinh thlfcvi:\l hay con gQi Iii phyloalexin [41,69] Mi:\c dilll vh cho de'n nay cac che'philm loai oligosacarit viin ehua duqc lri€'n khai san xuill vii thudng m~ih6a

Viec si'td~ng cac che' philm oligosacaril Iii ra'l lhie'l lhlfC cho nhll duphal lri€'n san Xlla'l rall qua, nang philm s~ch vii dam bao moi lruang b€nvung Si't d~ng buc Xa M dl m~chcac poly me Iii mol phudng phap c6 dolin c~y cao, lie'l kiem nang luqng vii dap ung duqc nhu du bao ve moilruong Do vi:\y ky lhu~lchie'u x~ Iii mol phudng phap duqc xem Iii lhichhQPM che' lao oligosacarilliY cac polysacaril

Tren cd sCl nhung va'n d€ di:\l ra, chung loi lie'n hilnh d€ lili: "Nghien el?ll eht t(lO oligoalginat bang ky thllljt bl?e X(I va khao Slit hifll I?llg tang

la con mdi me, chua duqc nghien CUll nhi€u, chung loi ra'l mong nh~n duqc

1 CAC HOCMON DIEU HOA SINH TRUONG THljC V~T

Trong qua lrlnh sinh lnldng va phat lriCn, Ih\lC v~l khong nhungcftn cac chill prolein, gluxil, lipil, axil nucleic di! cilu lruc nen Ie' bao,

mo va cung ci\p nang Itl<)ng cho ho~ld9ng s6ng rna con cftn rill nhi€ucac chill co hO~1linh sinh 19 nhtl vilamin, enzym va nhiliia cac chill di€uhoa sinh lntdng (CEJHST) Trong so' do cac CEJHST co vai lro rill quanIn,JIlg lrong viec di€u lie'l cac qua lrlnh sinh Inl('lng phat lrii!n va cae ho~l

l10ng sinh 19 eua cay 15,21I.

CEJHST lh\lc V~l (doi khi con dli<)c gQi la phylohocmon) la cacchill huu cd co ban chill hoa hoc khac nhau Otl<)c 16ng h<)p voi m91 Itl<)ngrill nha d lrong cac cd quan, b9 ph~n nhill (linh e,:'Ja diy va III oily v~n

chuyi!n de'n cac cd quan, b9 ph~n khac cua ciiy M oi€u hoa cac ho~l

u9ng sinh 19 cGng nlul cac qua lrlnh sinh lrlidng va phal lrii!n cua cay

nh~mduy lrl m6i quan he hai hoa giua cac cd quan, cac b9 ph~n lrong cdlhi! [5,431 Song song voi cac chill sinh lnldng oll<)c 16ng h<)p [rong cdlhi! lh\lc v~l, ngay nay con ngtloi oa t6ng h<)p nen hang lo~l nhungCEJHST llulc v~l co hoallinh ltldng ltlM lam phtldng lien oi€u chinh v€

m~l ho~l hoa S\Isinh lnldng phallrii!n cua cay lr6ng Cac CEJHST lh\lc

v~t16ng h<)p ngay ci\ng phong phu va Ott<)c ling d~ng r9ng rai lrong sanxuill nong nghiep nhtl: 2,4 dicofenoxiaxetic (2,40); 2,4,5lriclofenoxiaxelic (2,4,5T), 14,J21 EJ~c oii!m cua cac CEJHST co ngu6ngoc l\l nhien va l6ng h<)p la d chi) chung co lac dung ooi voi Ih\,C v~l dn6ng 09 rfll thilp Cae CEJHST Ih\lc v~llhamgia vao cac qua lrinh phanchia le' bao, phan hoa cac mo, phal sinh phoi, lacd~nglen chllc nang cuaAND va ARN lam anh IUldng m~nh oe'n nhung qua lrlnh chu ye'u cuahO;\l (lOng song th\tc v~l nlul qua lrlnh sinh tilng h<)p cac enzym, ho hilp,dinh dtlong r€, quang h<)p hay di chuyi!n va hu) o9ng cac chill Chfnh vI

vh chung co lac dung oi€u hoa qua lrlnh sinh lnldng phat lrign cua cayIII noan bilO phallrifn lhanh phi)i eho uc'n diy ra hoa ke'l qUi!, hlnh lhanh

cd quan sinh san, lai sinh nhung cd quan bi mill oi, ke'l thuc chu ky songcua cay va oam bao cho S\( song cua cay nhtl m91 lhi! lhong nhill15,21,31,431

Tuy Ihu9C vao ehtk nang ooi voi th\lc v~l, cac CEJHST Ih\lc v~l

otlQc chia lhanh 2 nhom ehinh nhtl sau:

Nhom cac chilt kich thich sinh tnldng (KTST): G6m co aUXII1,giberelin va xitokinin.

Nhom cac chilt kIm ham sinh trLfong (KHST): G6m co axit abscisic

chieu cao ciiy

lun.

d(\ng keo dai te' bao, lam cham qua lrlnh gia hOa, kich thich tao chdi.

KTST, lang 15c d(\ philn bao, lam ch~m qua lftnh

gia hOa, kich thich I?O ch6i.

m?nh qua Irlnh khi.

gia hoa, 51f chin qua va rung la.

Nhln chung 5 nhom chilt ElHST th\IC v~t nay va cac chilt tlfdng tlf

<la co mQt Ijch slf nghien cau kha phong phti hdn mQt the' ky nay Ten

gQi, du lruc phan li'l va vai lro cua chung e16i vOi lh,lc V~lc!Llc;1c d,la ra a

Auxin la chill xuc lac cho stj sinh lnlang cay lr<3ng, auxin co ph6

ho~l dQng rQng hdn giberelin Trong cd lh€ lhtjc v~l chill auxin ultc;1cl6ng hc;1p chu ye'u acac ndi phan sinh nhlt aoinh ngQn, ch6p rl!, la, hoa

va qua oang phallri€"n Tac e1Qng sinh Iy cua auxin ooi vOi lhtjc v~l rillphC!cl~p Cac ma lh,lc V~l khac nhau c6 phan li"ng khac nhau uoi vOi lacoQng cua au·xin Auxin c6 lh€" can lhit$p vao nhi~u hit$n lltc;1ng sinh 1y cuacay lr<3ng HO~l c1Qng cua auxin lUY lhuQc vao n<3ng OQ va stj lac oQnglltdng h6 gii1a chung vOi CDHST khac Auxin My m~nh stj sinh lnlanglhOng qua stj keo dai le' bao Hit$u qua nay la do chung lhuc oily cac

ho~l oQng cua enzym, lam gia lang linh c1an hili cua lhanh le' bao lamcho s,1 lham nh~p nltOc vao lrong le' bao ollc;1c dl! dang, giam sac o~

khang cua lhanh le' bao va le' bao ltj keo dai ra Auxin ho~l h6a cae quatrlnh sinh l6ng hc;1p cac chill cao phan li'l (prolein, xeluloza, peclin, ) vangan can stj phan giai chung; VI v~y chung co lac dllng lam ch~m (rl! qualrlnh gia h6a gay hit$u qua kIm ham stj rllng hi, qua va nhung cd quankhac, kich lhich ra rli va xuc lie'n s,1 s~p xe'p cua nhung rl! billoinh Stjgia lang ham Iltc;1ng auxin (rong mQl cd quan nao 06 se lhuc oily dongchillo<3ng h6a quang hc;1p va nhung muoi dinh duang oi vao n6 Chinh VIthe' s,1 phan bo auxin lrong cay quye'l oinh dong chilt v~n chuy€n va sltllldng quan sinh lnlang cua nhung lhan chinh va phil 14,3J,32,53J (jn<3ng uQ ,·ao, auxin co the gay ra stj lang lruang khong kIm chC' UII<,Jc vadiln Mn cay lr<3ng bi che'l

Ngoai ra auxin lham gia vao qua lrlnh no hoa, an<3ng OQ cao n6lhuong ac che' qua lrlnh nay N6ng dQ si'l dung clia auxin co lien quan

ch~lche ue'n s,1 chie'u sang, nhit$l oQ, s,1 co Ill~l cua cac chill oi~u hoasinh lnlang khac [43J Nhi~Ulac gia nghien cau v€ auxin cho r~ng c6 Ieauxin lham gia di€.u hoa nhung giai do~n [\10 ch<3i d5u lien, lam l!.ay d6i

U1I1tl/ sl/ xiip xe'p cac la m~m va lam thay d6i lilc do philn chia te' bao va

co kha nang tac dong len s\1 t6ng h<;Jp clla ARN [5,31,32,53J

chinh muc dQ cua chung trong cay lAA dt(<;1c nghien clfu nhi~u hdn cacauxin khac, nhi'f do ma ngt(i'fi ta d5 phat hien IAA va d~n xu§t cua nO t6n

l~j nhi~u trong cay va nhln chung la co lac dQng gi6ng nhau, CO Ie VI the's,!chuy€n hoa l~n nhau tt(dng d6i d€ dang 151

1.1.2 Nhom giberelin

Bang 2 Tac dung clh heleroauxin va giberelin len cay

Heleroauxin

- Du'Cfng bi€u dieu 5l! phl,! IhllQc gili'a n6ng di;!

va sinh trtrO'ng c6 dfnh ClfC fO ding N6ng dQ

caocollllll d9C Ill{lllh.

• Ngoai saog kh6ug kich Ihiclt sinh trudng thau

d uln1ug cay nguyen va nh;ft III kh6ng gay nell

slf niy ra cae m~m hoa clia Ilhung diy ogay di\i

1-2 nalll.

- Khong I~C dl,lllg dc'1I nhulIg <II,l.ug c;iy liltl eli

Iruyc!ll.

- Klu xU' 19 treD ogl;)II ciiy bi cik kim ham SI(

phat lrieD ch6i ben.

- Cho phan lIng dlfdng khi tllll Ilghi~m len S1f

u61l eong dia bao Iii vii thu' nghil$m IrclI diy

d~ll.

- Tiuh clfe ella Slf v~u chnYc!1l lhe! lu';n roo

• Kich Ihleh slf hlllh lhallh reo

- KhOllg gay Dell b¢lIh 6a vilng.

f-o-' Khoug Him milt Ir~ng thAi llgli d' eli khoai tay.

Giberelin

- Eh(1l1g bill! di~1I stf phl,l IhuQc gili'a n6ng dQ va

siuh tnJdng da s6 Iru'C111g hc;fp c6 "maj" ph~ng.

N6ng d9 COlO it dqc.

- Ngoai sang kich Ihieh m<;luh sinh tntdllg thaD d

nhullg cay uguyeu va ohit Ii! gay nell 51! lla~y fa

die m~m Iloa clia IIhullg ciiy ugay dlti 1-2 nAm.

• Tn) It.li di.IUg lUll ella ciiy vOi kich thud'c bluh Ihu'O'ng Clia nhu'lIg kiln bilu IU~1I ban d~u.

- Klu xU' 19 IreD IIgQIl diy bi cal kieh lhich sinh lnfd'ng ch6i ben.

• Khollg plltlll ling d6i vdi ca hai Ini(j'llg hc;1p.

- "nuh e1fC da Slf v~n ehuy@'u khong the! lul$n

- Khoug kich Ihich va klm h,im ngay eli SI! Juah thilnh reo

• G;iy nell bc;nh (ia vi\ug.

- PhA v(J Ir~T1g thAi Ilg11 t1l1.lc dAy SI! mly m~m

eli a eli khoai lay.

Trong qua tr1nh nghien cau benh lua non cao v6ng len cac nhakhoa hoc Nh~t ban uii phat bien ra CElHST lh\(c v~l co lrung djch tietcua n§m Gibberella fujikuroi (lrong giai doan dinh bao til) goi lagiberelin Giberelin la mQt nhom IOn cac hl1p ch§t lhuQc loaiditecpennoit chua 4 vang va la nhung ch§l KTST lh'!c v~l r§t m~nh

Giberelin ph6 bie'n nh§l va co ham It(l1ng cao nh§t lrong cd thi! sinb v~l

la GA3(axit gibberelic) co kh6i 1u'<;1ng phi\n tl( 340 [5] Trong cay tr6ng

giberelin c!Lf<;lc l6ng h<;fp d cac ch6i non, d dgu mtil cua r€ vii cua ph6idang phallri€n No co mi)l vai lro quan lrong lrang qua lrlnh sinh lnfdngphiillri€n cua cay lr6ng [21,31].

Hc d~ng sinh Iy n6i b~l nhal cua giberclin Iii kha nang kich lhichs\( sinh In(ong lhan, nhl(ng no chI co lac d~ng d6i vdi mi)l viii loiii cay,dilc bi~l d cac gi6ng cay Iun co lh€ lrd I~i hlnh dang blnh lhuong sau khi

xii' Iy cay do vui giberelin Vi d~ ne'u b6 sung giberelin cho d~u lun hay

ng6 Iun di lruy~n lhl cay Iun s1: keo diii long so vdj cay blnh lInfongkh6ng JUn Cay blnh lhltOng kh6ng phan ((ng vdi giberelin b6 sung Do

do, hi~u lfng chu ye'u Iii keo diii long vii ro rang cay Iun kh6ng du IU<;fnggiberelin ni)j sinh dn lhie'l M qua lrlnh sinh lrudng xay ra mi)l cachblnh lhlfong Sl/ lang lrudng lhan dudi lac d~ngcua giberelin chu ye'u Iiis\( keo dai le' biio Do v~y khi XLI Iy vdi giberelin lhl(ong dfin de'n b~nh

ua yang va lhan dai ra mOL cach ye'u dl[21,431

Giberelin kich 1I1ich sl/ ra hoa d nhi~u loai lhl/c v~l Hi~u qua xii'

Iy kich lhich ra hoa cua giberelin lh€ hi~n ro hun d cac cay diii ngay

lrong di~u ki~n ngiiy ng~n Giberelin cGng kich lhich sl/ d~u qua va phal

lri€n qua Trang mQl s6 lnfung h<;fp giberelin ngan chiln sl/ giii hoa cua

la Nhu v~y giberelin Iii chal kich lhich sinh Ulfdng phal lri€n, diic bi~l

giberelin lac dQng chu ye'u len ch6i ngon liim no keo dai ra Ngoiii ra,giberelin con lham gia vao qua lrlnh di~u hoa giai do~nchuy€n It( giaidoan phallri€n valinh sang huu linh d rillnhi~u loai cay lr6ng [311

Trang truong h<;fp cua h~t ngG c6c dang nay mllm khi b6 sung

giberelin ngo,!i sinh da lam kich lhich qua lrlnh l6ng h<;fp cac enzym thuyphan Vi d~ d h'!t lua c1,!i m,!ch, s\( nay mllm kern lheo sl/ lhuy pl'5n cua

nQi nhG, nho do huy dQng hydralcacbon va axil amin d€ dung trang qualrlnh sinh lrudng sau khi nay mllm [5,31] Giberelin con co tac d~ng

danh lh((c rna phan sinh ch6i ben, rul ng~n giai do,!n phat tri€n v6 linh,

lam lhay d6i hlnh clang la, Tuy nhien rillit khi mi)l mlnh giberelin cokha nang kich lhich nd hoa, rna no co lh€ tac dong lrang sl/ ph6i h<;fpcung vdi cac lac nhan ben ngoai khac nlnf nhi~tdi), di) chie'u sang haycac tac nhan ben lrang nhuS\(co mill hay v~ng mal cua cac gen xac djnhhOiic cac giai do,!n phat tri€n cua ban than co lh€ lh\fC v~l Hllu nhlf d6i

vdi tilt ca cac 10,!i thl/c v~t, khi xii' Iy gibereJin ngo,!i bao Mu lac dOng

len ch6i ngon vii liim phat lri€n sl/ phan chia te' bao d cac rna ben c1lfdi

Tuy nhien ngLioi ta cung nh~n tha'y s\' tac a9ng qua I~i giua auxin

va giberelin trong cay vli'a tLldng h6 I~i vela a6i khang, nhLlng theaBoiarkin [51 thl chung khac nhau cd ban nhlld bang 2

1.1.3 Nhom xitokinin

Xitokinin all<,Jc phat hi~n trong qua trlnh nghien cuu nuoi ca'y molhl!c v~t vao nhung nam 1945 -1955, nlulng c1e'nnam 1956 Miller aa tachall<,Jc cha'l co hoallinh sinh 19 nay voi ten goi la kinetin, sau ao moi xacainh all<,Jc ca'u truc hoa hoc cua no [431 Xitokinin la C8HST lh\IC v~l,

co lac d~ng ciffy m~nh sl! sinh lrtldng cua cay lrilng Trong cay xilokininall<,Jc l6ng h<,Jp chu ye'u d chop r~ va t~i phoi ,"" ao all<,Jc v~n chuy€n len

ngon [21J

Xitokinin co kid nang kleh thleh sl! phan chia te' bao, t1nh aac

hi~u cua no la kich lhleh qua trlnh phan bao giam nhi€m Ben c~nhaoxitokinin co vai tro quan trong trong qua trlnh phan hoa te' bao va t~o

moi caccd quan 8€ thl!c hi~n aLl<,Jc qua trlnh phan hoa te' bao va t~o

moi cac cd quan thl xitokinin phai ke't h<,lp voi auxin hoac gibcrelin Ne'u

v~ng mat auxin hOac giberelin thl qua lrlnh phan hoa cac te bao va t~o

moi cac cd quan se khong co hi~u qua, bdi VI auxin tlnJc My qua trlnh

nhan aoi ADN va xitokinin cho phep lam lach roi cac nhi€m s~c th€ [5J

Xilokinin lam ch~msl! gia hoa trong la Ne'u xi'I 19 b~ng xilokininthl la viin giu mau xanh rna l~i thoi i1iCm i16 chung Uulong bie'n thanh

mau vang va hoa gia Xitokinin kleh lhleh manh me S\I thanh I~pchilinon, pha vo tr~ng thai ngi'l cua h~t, kleh lhleh h~t nay milm, thuc offy qua

trlnh ra hoa va co anh IUldng len qua trlnh sinh trLldng cua qua Trongnuoi ca'y in vitro xilokinin affy m~nh qua lrlnh hlnh lhanh chili milm_trong nhi€u mo, bao gilm mo s~o(callus) [5[

Nhung ke'l qua nghien cuu v€ xilokinin cho lha'y xitokinin la sanphffm blnh lhLlong trong hoat o9ng s6ng cua thl!c v~t, no lham gia trl!ctie'p vao cac giai i1o~n quan tr9ng eua qua lrlnh lrao i16i cha'l, qua trlnhnay milm cua h~lva sinh lrtldng d cay con [5,21,21,31,53 J

Elai di~n ehinh cria nh6m nay la kinetin (6-rurrurylmetylaminopurin) all<,Jc plHlt hi~n lrong dich thuy phan cua na'm men Elaclrtlng nha't cua eha'lnay la tac d~ngngan can s\' ma't mau eua la lrong t6i,tang cllong sl! xam nh~p cua dong cha't dinh dltOng va thuc My sl/ phan

chia Ie' bao khi nuoi ca'y te' bao roi [5J.

1.2 Cae hoemon kIm ham sinh tnidng thife v~t

1.2.1 Nhom lIxit lIbscisic

Nam 1953 trong qua trlnh nghien CUll, Osborne d1i tim ra dli<;fcmot cha't co tac d\lng liim r~ng la mot cach nh"nh chong vii dt(<;f~ g9i Iiiaxit abscisic (hay can g9i la abxizin) Sall (10 ngt(oi ta tach dt(<;fc Llt lacay g6 dang trang tr~ng thai ngll mot cha't g9i Iii dormin Dormin co the

gay nen tr~ng thai ngll trang cay g6 (lang sinh trliang m~nh me Cu6icling ngt(oi ta d1i di de'n kh~ng dinh axit abscisic vii dorm in Iii mot cha't

va co tac d~ng UC che' qua trlnh sinh tn(ilng clla lh\(c v~t 151

Axit abscisic Iii mot cha't KHST vii lht((1ng dli<;fc tling h<;fp a thlic

v~t tTOng giai do~n khang thll~n Eli6u nay la mot tTOng nhung pht(dng

ti~n cay trilng phan ang 1,1i voi ngo~i canh Cay lrang dtf<;fC diit tTOngtlnh tr~ng tlf v~ b~ng cach lam ch~m lai cac ho~t dong clla chung S\(

liim ch~m niiy co th€ Iii s\( lhoang qua, ne'u nht( sli cha'n dong (stress) chikeo dai trong mot thoi gian ngiln, hoiic Iii se d~n de'n tlnh tr~ng ngll ne'unht(cac di6u ki~nxa'u cho cay tie'p t~c keo dai 15,43J

Khi moi phat hi~n ra axit abscisic nglioi ta chi moi bitt chung lacha't gay r~ng la, qua, bong va kieh thieh St( nghi clla chai Sau naynglioi ta tha'y r~ng axit abscisic co kha nang tham gia viio hang lo~tqualrlnh khac nht(s\(nghi, slf nay milm clla h~t,St( giii hoa clla la vii S\( chinclh qua 1311

Axit abscisic Iii cha't KHST ph5 bie'n vii lien quan (le'n hi~n tli<;fng

r~ng la, qua va gay hi~n tli<;fng ngll trong cay Khac voi giberelin, ax itabscisic UC che'ho~t dong nay milm, vi d~: h~t Ilon clla qua, bong se nay

milm sam ne'u axit abscisic bi rua trai ra khoi qua h~t Axit abscisic di6uhoa vi~c su d~ng ARN thong tin d1i hlnh thanh tn(oc cha khanS di6u

• chinh qua trlnh sinh t5ng h<;fp ARN lhong tin Ngoiii ra axit abcisic can

co tac dung tren St( thffm lha'lI clla te' bao (16i voi ion K+, do lile dong nayd1i anh ht(ilng de'n qua trlnh dong cac kenh tren lhiinh te' bao 131J. Tuy

la cha't KHST, nht(ng axit abscisic cung co lac u\Jng de'n qua trlnh ra hoa.Khi xuIiax it absisic len cac lo~i cay ngiln ngiiy dt(<;fc nuai b~ngchu kyanh sang thich h<;fp, chung co the hoantoan hoiic tung philn bi ac che',nhling doi khi chung I~i kieh thieh s\(ra hoa 131 ,43J

Cae absizin - nhung cha't KHST t\( nhiell co tac d~ng a nang doLha'p hdn It( 10-200 liln so voi so voi nhung chflt KHST d~ng renol Thi

KHST cua ch6i ngon cua cay y€'m m~ch 0 n6ng dQ 2mgllil Trong nuoi

dy in vitro, axit abscisic it dUQc su dung, mQt ph§n tuy theo lo~iciiy vamQt ph§n khac tuy thuQc di€u ki~n nuoi dy rna no se gay nen phan lingkhac nhau Cac absizin co ph6 tac dung rQng, thuc dffy slf pha huy vaphan giai cua nhu mo than, hlnh thanh ph§n rai va S\( rung la (cha'tkhang auxin), kIm ham slf ra hoa, S\(nay ch6i (cha't khang giberelin) vakIm ham slf phan chia t€' bao cua mQt s6 mo Lrong nuoi dy in vitro (cha't

khang xitokinin) [5]

Etylen la cha't co du lruc phan lU ddn gian (M =28), cha't nay colac dung [huc dffy S\( chin cua qua Trong nhung niim g§n day ngt(ai talhfly chung coo trong nhung mo sinh tnfong ella nhi€u cay va dt(<,ic x€'pvao nhom nhung CEiHST llf nhien

EtyIen khong gi6ng ba't ky CEiHST th\(c vat nao t6n l~i trong tlfnhien va hlnh thanh chu y€'u 0 qua chin khuy€'ch tan ra moi truang IanCan Etylen khong chi lam nhanh qua trlnh chin cua nhung qua mong,rna con gay nen hi~n tt(Qng rung la, chin sum va KHST cua cay Ngoai

ra etylen con gay nen hi~u ling lic ch€' nhi€u hi~n tt(Qng quan trong nhu((c ch€'S\( keo dai than cay dau, ((c ch€' phat tri€n ch6i m§m 0 cac canhgiam

Vui nhung n6ng dQ nha't dinh etylen co Ih€ kich thfch hlnh thanhr& ph u va danh th((c nhung ch6i ngu Nguai ta cling da xac nhan tacdung ludng h6 cua elylen vdi IAA va co gia lhuy€'t cho r~ng IAA khongtham gia tr\(c ti€'p vao qua trlnh sinh truang rna lhong qua etylen dUQc

l~o nen khi co lac dung cua no Song trong nhi€u truang hQp etylen lh€

ni~n nhu cha'l d6i khang cua auxin, ho~thoa s\( phan giai cua nhung hQpcha'lcao phan ti'( [21,5,43J

2 CDHST THl,fC VAT NHOM OLIGOSACAHIT

2.1 Oligosaearit va cae phu'dng phap ehe' tl)o

2.1.1 OJigosaearit

Niim 1985, sau hdn 10 niim nghien c((u v€ cac hoat linh cua cacphylohocmon hai tac gia Abersheim va Darvill IhuQc Truong Ei~i hocColorado, Hoa ky da Om ra dt(Qc nhom CEiHST thlfC vat moi do la cac

oligosacaril (hay can gQi Iii oligosacarin) 1341 Sau 06 hilng IO~l caccong lrlnh nghien el(lI lie'p lheo v€ oligosacaril oa cho lha'y cac oligozac6 hO~llinh EJHST lI11!C v~llil nhung oligosacaril c6 chua lrong phan lJ1it

nha'l III 3 monoza lrd len 134,42,45.60] Chinh VI lhe' lrong ITnh vlfcEJHST lhlfC V~l, oligosacaril oUQc phan bii)l voi cac oisacaril vii oUQcojnh nghTa nhu sall: Oligosacaril Iii nh6m glllxil du l~o bili m(H s6 il cacmonosaearil (W 3 ,1en viii ehye) lien ke'l voi nhall b~ng de licn ke'lO-gilleosil [34J Do v~y kh6i It(Qng phan ll( cua oligosaearil Iii khong IOn

I~m vii lI11longd~ lan lrong lllioe.d~ ke'llinh 126,28] Trong III nhien cacoligosaearil llll(Qng OtlQc l~o ra W cac ngu6n khae nhau e6 lh& Iii sanph5'm phan huy cae polysaearil bdi vi sinh V;\l vii ph6 bie'n nha'l Iii sanphffm lhlle v~l vi dy: cellobioza, rafinoza, 1281 Cae oligosacaril c6

nhi~u trong t1/ nhien la cae trisacarit Lieu bi€u hi rafinoza co nhi€u lrong

h~lbong, eu cai ouong, o~u 00, o~u ludng • , vii lelrasacaril lieu bi€u Iiislachyoza ph6 bie'n lrong cay hQ 0~1I [17.26.281

Ngoili cac lo~i oligoza lhuong gaP lrong llf nhien, ngily nay khicong nghi) sinh hQc ,1a phat lri€n m~nh me con ngtloi can l~o ra ra'lnhi<3u lo~i oligosaearil W dc polysaearil khac "hall oae bi<$l Iii caeoligosacaril e6 lac dyng EJHST vii bao vi) lhllc v;\l Cac lo~ioligoza nilyc6 kha nang ling dyng ra'l eao, nha'l Iii lrong ITnh vllc nong ngh'i;:p cacoligosacaril nily c6 lh& ling dyng cho myc oich san xua'l cac rau qlla viinong phffm s<leh, chung bao gt1m oligoalginal oligoehilin oligoehilosan.oligopeclin oligopeelal Trong It! nhien de oligosaearillo~inily IlionIlion l6n l~i lrong Ie' bilo lht!e v~l duoi d~ng la cac phftn phan chia eoa

lhanh It bao nhung con nguoi kh6 lhu nh~nc1'IQc chung bdi Ie chung l6n

l~i voi ham ItlQng ra'l lha'p Chinh VI lhe' ma eho otn nay hftll htl cac

Qligosacarillo~inily Iii do con nguoi che'l~o ra b~ng nhi6u phudng phapkhae nhall nhtl b~ng nhii)l U9 b~ng enzym, b~ng cae lac nhan h6a hQChOac b~ng lae nhan bllc x~ ll( cac polysacaril ltldng ung 134.42.45,60J.Sall oay la sd hlQc v€ m91 s6 lo~i oligosac,"il c1'IQc xem la cac cha'lEJHST va bao vi) lhllc v;\l moi ua uUQc nghicn cllll nhi6u lrong nhungnam gftn c1ay

+ Oligopeclin: hay can gQi la a-I,4-0Iigo-D-galaclllronal la sanph5'm lhlly phan eua pectin Trong It bao cae oligogalaelllronal OtlQcgiai ph6ng W lhilnh It bao lht!c val bili en7.ym polygalaelllronaza hOacpectin Iyaza Trong cong nghi) sinh hQc cae oligogalacluronal otlQc cht

l~O b~ng phLlong phap lhuy phan peclin boi enzym (peclinaza, ), ho~c

b~ngcac tac nhan hoa hoc (HCI) [45,69)

Pectin la polysacarit hay dung oi! chi cac chu6i axitpolygalacturonic melyl hoa 100% Peclin co nhi€u acu, qua va lhancay Trong lh\(c V~lpectin liln l~i dt(oi d~ng prolopeclin khong lan, d~ng

hoa tan liln l~i chu ytu adich It bao Kh6i It(<;lng phan ll1 cua cac lo~i

peclin lach l,( dc ngu6n khac nhau lhay 06i lrong giOi h~n rQng Vi d~

peclin chitllU lao, m~nco phan ll( It(<;lng l,( 25.000 - 35.000, lrong khi 00

pectin chitl W cam phan ll( It(<;lng o~l otn 50.000 [28) Elon vi co bancua peclin la axil galacluronic, cac axil galalorunic nay lien ktl v,1i nhau

b~ng cac lien ktl a -1,4 glucosil l~o lhanh polygalacluronic axil Cacpeclin (va peclat) o€u hao I1lloc nen co kha nang hydral hoa cao nho slfgiln phan ll1l1lloc vao nhom hydroxyl cua chu6i polymelylgalacluronic[28) DLloi lac d~ng cua axil ho~c enzym prolopeclinaza, prolopeclinchuyi!n lhanh pectin hoa Lan KJli co m~l axil va otlong peclin co kha

nang l~o lhanh gel, nen otl<;lc ling dung ph6 bitn lrong cong nghi<$p sanxuil mlil, k<;lo [26,28)

+ Oligoalginal: la oo~n m~ch polyme voi cae oon vi co so lamanuronal (M) va guluronal (G). Oligoalginal otl<;le cht l~o b~ng dchlhuy phan alginal b~ng enzym (alginal Iyaza, ), b~ng cae lac nhan hoahoC (HCI, HNO" )ho~c b~ng cac lac nhan blicx~ [55,63,67,74,80).Aiginal la mQl polysacaril llf nhien otl<jc Slanford phal hi~n namJ881, alginalco nhi€u lrong lhanh ltbao cua lao nau [27) Kh6i ILI<;lngphan tl1 cua alginal khoang 3.104_2.105 lliy lhuQc V30 lo~i lu6i hay mo

chlia no Ciu lrue cua alginat bao gilm 3 d~ng kh6i elo laplolymanuronat (poly M) do cae oon vi manuronatlien kttl~ivoi nhau,polyguluronat (poly G) la do lien ktt giua de oon vi guluronal va-copolyme ngilu nhien cua manuronat va guluronat (poly MG) Lien ktlgiua cac oon vi monoza lrong chu6i m~chcua phan III alginalla lien ktta-I,4-D-glucosit [271 Aiginal dLl<;lc ling d~ng r<Jng rai lrong cong ngh<$lIl\ic phii'm, trong cong nghi<$p I1lloc gi,ii khat, eli! lam chit 6n dinh bQl,cho'ng tach pha, chil 6n elinh oQ nhol, l~o gel, , ling d~ng lrong cong

ngh<$ c1tl<;lc phii'm lam chit 6n oinh va chua tri dc chling dau c1~ clay,trong cong ngh<$ my phii'm, cong nghi<$p in va cJ~c bi<$tla lam gia thi! co'dinh cac chit co hO~l chit sinh hQc, enzym, tt bao[27,33,44,47,63,64,74)

+ Oligochitin/oligochitosan: la do~n mach polyme cua D-glucosamin (d6i vdi oligochitin) ho~c I3-D-glucosamin (d6i vdioligochitosan) lien ke't vdi nhau b~ng lien ke't 1,4 glucosit [28J Khi tie'nhanh thuy phan chitin, chitosan bCii enzym (chitinaza, chitosanaza, ),

N-acetyl-l3-b~ng cac tac nhan hOa hQC (HCI, HNOz, ) ho~c b~ng cac lac nhan buc

X~, se t~ora cac oligochilin, oligochilosan 149,501

Chitin la lhanh philn chi', ye'u trang m" hi€u bl cua cac lo~i canlrung, giap xac va thanh le' bao n5m Chitin hilu nhu' khong hoa tantrong nu'dc, trang dung dich kiem loang, dung moi huu cd thong thtl(Jng,nhu'ng hoa tan trang axit formic va trang dung dich d~ccua mQl s6 mu6i

Khi XLI 19 chitin b~ng kiem (1~c ke't h<:Jp vdi nhii;t thu du'<:Jcchitosan, qua trlnh nay dtl<:Jc gQi la qua trlnh de axet, I hoa(deacelylation) 11,17,281 Tuy nhien thong lhtlOng trong t\1 nhien chilincung da bi de axelyl hoa mQt philn (khoang 15%) Chilosan cung du'<;lctlm lh1ly lrang lhanh te' bao cua mQts610~i nf'm [70J Chitin tl/ nhien do

co c1Iu truc 16 nen thu'(Jng dung lam ch1llmang d€ co' dinh cac ho~tch5lsinh hQc nhtl enzym, te' bao, Ngoai ra ban lhan chitin cung co khanang khang mQts610~i vi sinh v~t nhtlng hii;u ((ng th1lp hdn nhieu so voichitosan Theo ke'l qua nghien c((u cua Allan va Hadwiger thuQc bQ manBi;nh 19 Thl/c v~l, Tnl(Jng EJ~i hQc Washinglon ve hii;u Il/c di~l n1lm

b~nh th\IC v~t in vilra cua chilin va chitosan da cho lh5y trong so' 42 loain5m (1tI<;lc khao sal thl Ci nOng dQ chitosan du'Oj 1000ppm da co hi';u I\IC((c che' hoan loan s\1 phat tri€n 30 loai trang khi do chilin chI co hi~u 1\lcd6i vc3i 9 loai [61 ,70J, Ngoai ra thee ke'l qua cua Pospieszny va cQng sl/(1991) [65J cho th1ly khi xu 19 phun la chitosan vc3i nang dQ tll' 0,0001 -0,1 % co tac d~ng ((c che' tll 78% de'n hoan loan d6i vdi nhieu lo~i virusgay b~nh tren Ull/C v~t nhu' virus Alfalfa mvsaic, Tobacco Ilacrosis, 7'obacco mosaic, PeeanuT sTunT, Cucumber mosaic, ,

Chitosan Ia ch1ll co t,lc d~ng khang khua"n ra r~t (m~ch hdn nhieu

so vc3i chitin) d6i cac chung vi khua"n gram am va gram dtldng (t~ c5u

vang, lr\lc khua"n mu xanh, E.coli, ) (1~c biet la u6i voi cac chung vikhua"n "da khang" ma cac lo~i khang sinh m,lnh hi~n nay khong conhi~u Itlc nua, Ngoai ra chitosan con co tac d~ng vc3i n5m da va n1lmmen, d~c bi~t la n5m Candida albicans 124,29,59,70J Chitosan du'<:Jcung d~ng trang du'<:Jc pha"m, my pha"m, cung nhu' trong y hQc,

aVi';:t nam, chitosan oa oll<;1c ung d\lng trong nong nghi';:p va thlfC

ph~m nhll m9t ch5t c6 tac d\lng bao v';: diy trilng va san ph~m sau thu

ha~ch khoi slf xam nh~pcua n5m va vi khu~n (che' ph~m BQ-I) Trong

y hQc lam kern chua bong (che'ph~mpolysan) [29J

Chitin-chitosan la nhung polyme c6 kho'i Ill<;1ng phan tll JOn(khoang 5xJ05 - 106) rilt kh6 t~o ra dung djch c6 nilng 09 cao, 09 nhot

thilp, do 06 vi';:c lam giam kho'i Ill<;1ng phan ttl' chitosan r5t quan tr'lng, tlld6 mo r9ng ph~mvi ung d\lng cua n6 EJe Jiim vi';:c nay cac nha nghiencuu oa dung tac nhan h6a hQc (NaN02, HCI, ), sinh hQc (chitinaza,chitosanaza, ) Giln day, m9t so' nhieu cong trlnh nghien cuu da stl'd\lng buc x~ ion h6a M XLI Iy phe' li';:u, chilt Lhai sinh hQc n6i chung vanguiln chitin t\1 nhien n6i rieng de che't~ochitosan c6 kho'i Ill<;1ng phan ttl'nho [6J Nhieu cong trlnh nghien cuu cho lh5y chitasan c6 kho'i M;Jngphan tll th5p 0 m9t muc 09 nh5t oinh nao 06 I~i c6 hi';:u Illc di';:t vi sinh

v~tto'L hdn nhieu so voi chiLosan c6 kho'i Ill9ng phan ttl' Ion [6,59,70J.2.1.2 Cac phuong pluip ch€ t<lO oJignsllcarit

Cac aligasacarit c6 trong tlf nhien con nglloi c6 the thu nhan trlfctie'p b~ng cach tach chie't va tinh che' chung nlnlng chu ye'u la che t~a tllcac polysacaril tlldng ung Hi';:n t~i c6 3 phlldng phap che' t~o

oligosacarit chu ye'u 06 la: phlldng phap sll d\lng enzym, cac Lac nhanh6a hQC va buc X~.

2.1.2.1 Ch€ t<lO bilng phuong phap enzym

EJay chinh la qua trlnh thuy phan cac phan tl! polysacarit c6 machdai hdn nh~m L~o nen cac aligosacarit c6 m\lch ng;{n hdn nho tac d\lngc'ua enzym Phlldng phap dung enzym oe che' t~a oligosacarit da dll<;1c

con nglloi ap d\lng III ra't lau trong cong ngh/; Jen men, oien hlnh la quatrlnh che't~o m~ch nha lli tinh b9L nho ho~LoOng thuy phan cua enzymamylaza tach tll milm cua h,ll ngO cc5e

EJ9ng hQc cua cua phan ling xuc lac enzym lrong qua trlnh lenmen dien ra kha phuc t~p va phu thu9C van r5t nhieu ye'u to"khac nhaunhl! nilng 09 enzym, nilng dO cd ch5t, oieu ki/;n cua moi tnlong phan ung(nhiel 09, pH, ) va du truc cua polyme, EJi6u (1~c tnlng cua phan ungxuc tac enzym la phan ung c6 linh o~c hi';:u rilt cao, m6i lo~i enzym chi

tac d~ng d6i vdi m9t hay m9t sO'lo~j co chill nhflt djnh, lMm chi d6i vdim9t diu truc hay m9t lo~i lien ke'l nhilt djnh Nguoi ta co th€ thu nh~n

enzym tli cac ngu6n khac nhau nhu thifc v~t, l19ng v~t hay vi sinh v~t

Cac enzym cung lo~i co philn ling xuc tac d~c hieu Iii gi6ng nhau nh,(ngt6c ,19 cua philn ((ng xuc tac khac nhau va di&u kien t6i uu cua m6ilruong philn ling nh,( nhiet d9, pH, cGng khac nhau [63,73J Co th€ lily

vi d~ hilu he't cac enzym lhu9C WI' alginat Iyaza la enzym thuy philnalginat thiinh cac oligoalginat cO pH t6i thieh iii giln nhu trung tinh (pH:7-8) vii nhiel ,19 t6i l(U Iii khoilng tl( 20-40°C

Bang 3 Enzym thuy phan cac polysacarit tl(ong ling

Amylaza M~m lua, vi khu§n vat~IY Tinh bQl, glycogen

Phosphorylaza Vi khufin, n6m men, oQllgv~t Amyloza, Amylopeclin

va thl,fcv~l

Xeluloza

Xelulaza Vi khu§n va [lam

Polisacarit thanh te'baD

Lysozym San ph§m tiet ella u¢llgv~t,

long trtJng lrung

Alginal-lyaza Vi khu§n Alginal

M~t khac c6ng lrlnh cua Nibu (1994) [63] cGng cho thily r~ng

-trong cfIu truc cua alginat bao g6m 3 d~ng cflu truc kh6i, do v~y cacenzym phan gi,li alginat Iii rilt phlic t~p vii bao g6m nhi&u Io~i, co lo~i

chi thuy phan dUQc lien ke't -G-G- lrong poly G mii kh6ng thuy phan

ho~c thuy phan rilt ye'u cac lien ke'l -M-M- lrong poly M hay trong poly GM day la nhom enzym co ten la poly-guluronat Nfl.fQc l~i

GMnhom enzym co ten polymannllronal chu ye'u lhuy phan cac lien ke'l M-M- lrong phan tli alginat Tuy nhien cGng co lo~i poly G Iyaza cGng

-co khil nang thuy phan MQc lien ke't -M-M- rilt huu hieu vi c1~ enzymenclo poly- guluronat Iyaza tach tU Enterobaeter cloacae M-l hoac

enzym Klebsiella inlracellular alginal Iyaza lach lu Klebsiela jJlleumollie

c6 kha nang phan giai ca lien ktl-M-M-, -G-G- va -G-M-

Qua lrlnh lhuy phan polyme llf nhien n6i chung va polysacaril noirieng, cllt<;Jc litn hanh lrong dung dich voi s\( c6 mal cua cac h~ d~m

ltfdng ling cho lung lo~i enzym Cac enzym Co ban cha'l prolein va ra'l

nh~y cam voi nhi~loq, lhtfong la chung se bi ha'lho~l hoanloan d nhi~l

oq cao va khong c6 kha nang phl!C h6i Do v~y khi mu6n dungM phanling lrong cong ngh~ len men enzym ngtfOi la llulong nang nhi~ldq lenkhoang 100°C lrang vong 3 dtn lO phul 150,541

Bang 4 Trqng It(<;Ingphan lei va oq phan b6 cua oligohyaluranal cht

l~o b~ngenzym [381

Thoi gian phan ling Kh6i Itf<;lng phan lei 8q phan b6

voi enzym, phul lrung blnh lrqng (Mw) (0= Mw/Mn)

Mac oq giam kh6i Itf<;lng phan lU cua dc polyme lrang dung dichcon phI! lhuqc vao lhui gian phan ling cua enzym va lhtfong la chung ly

I~ lhu~n voi nhau (xem bang 4) [38J

8i€u oang chu y d oay la lrong san phiim cu6i cung cua qua lrlnhlhuy phan polysacril b~ng enzym luon luon la mql hiln hc)p cacoligosacaril c6 kh6i It(<;Ing phan lU khac nhau Cac phan c1o~n (fraclion)nay lhtfong otf<;lc lach b~ng phtfdng phap s~c ky cql (fraclionalion) va

xac dinh b~ng s~c ky gel (GPC) vi\lho~c la s~c ky long cao ap (HPLC)[38] Shimokawa va ce)ng st/ (1996) dii lhuy phan polyguluronallach lunalri alginal (Ioai co ty I~ MIG = 0,2) b~ng enzym alginal Iyaza d€ chttaO oligoguluronal Sau 30 phUl phan ung i) 37"C, lrong moi tn(Clng d~m

phot phal pH=7, lac gia dii lhu dt(<;Ic san ph1i'm la me)l h6n h<;jpoligoguluronal co kh6i IU<;Ing phan ll'( khiic nhau (DP = 2-7) vdi hamIU<;Ing khac nhau (xem bang 5) [74J

Bang 5 Ham IU<;jng cac L'I-oligoguluronal" lrong dung dich lhuy

phan 2g poly G b~ng alginallyaza

S6 monome Ham It(<;Ing,lrong phan lil' mg

",dla 4-deoxy-L-erYlhro-hex-4-enopyranosyluronic axil.

Khi lhuy phan polygalacluronal co ngu,in g6c ltY Ficus awkeolsang

b~ng enzym endo-pectal Iyaza (232 ddn vi UI) d 30°C lrong IgiCl,Komae va ce)ng st/ (1989) [54J ding dii lhu c!L(<;Ic dung dich san ph1i'm saucung la h6n h<;lp dc oligogalacluronal co chl(a tu 3-12 monome lrongphan lil' Cung b~ng phudng phap enzym, lzume da lhuy phan 2,27gchil::lsan b~ngchilosanaza lrong 6 giCl cung dii thu dU<;jc h6n h<;jp oligo D-glucosamin bao g6m (1i, lri, lelra vii penla D-glucosamin vdi ham Iu<;jngIt(dng l(ng nhu sau: 238, 719, 547 vii 207mg 1501 Tudng l\( Rochas vaHeyraud (1981) [68J dii lhuy phan K-caraghinin b~ng k-caraghinaza diilhu dt(<;Ic h6n h<;lp oligo neocarabio lu mono dtn penla M~c khac lheoktl qua cua Chabrecek (1991) khi litn hanh lhl'ty phan nalri hyaluronal

b~ng enzym hyalul'Onidaza lheo lhoi gian lU 30-2880 phul (1ii lhu dt(<;Iccac h6n h<;lp San phii'm oligohyaluronal c6 khoi Il(<;jng phan ll'( lrung blnhlrQng (Mw) khac nhau (xem bang 4) [38] E>i~u dang chu y d day la de)

phan b6 kh6i IU(,lng phan III (0 = MwlMn) tang diln vii o~t gia lri caonhil sau 180 phut xli Ii (00=1,28, 0,80=2,34) vii sau 06 giilm xu6ng

(02880=1,4). Nhu v~y thai gian philn lrng dng dili thl gia lri Mw dnggiilm vii a.;, phan b6 acing nhit hdn

N6i chung phudng phap thuy phan b~ng enzym thich h(,lp cho ml!coich che't~o oligosacarit c6 kh6i IU(,lng phan let thip (oi ho~c mono) ne'uthai gian philn lrng au dili [38J

2.1.2.2 Che' t<to b~ng phu'<fng phap hoa hoc

Cilng gi6ng nhu phudng phap enzym Iii thuy phan cac polysacaril

m~ch dili thilnh cac oligosacarit c6 m~ch ngr.n hdn, nhltng khac nhau il

chillil trong qua tdnh nily tac nhan thuy phan khong phili Iii enzym mil Iiicac tac nhan h6a hQc Phudng phap nily odn giiln hdn nhi~u so vdiphudng phap enzym vii cilng oa oU(,lc con ngua; sll dung ttt lau oe che'

t~o m';'t so'lo~iouang nhlt matoza,

Trong qua tdnh che' t~o b~ng plntdng phap hoa hQc thl cac tacnhan thuy phan thltung Olt(,lC dung Iii cae ax it va cd m~nh nhlt HCI,HNOJ , ho~c cac chit ki~m m~nh nhlt NaOH, KOH, il nhi~ta.;, cao(thuang Iii 80-100°C) [49J Cac tac nhan nily ehu ye'u c6 tac dl!ng thuyphan cac lien ke't glucosit trong m~eh cua phan tll polysacaril Ne'u nhucae enzym thuy phan cae lien ke't nily m';'l cach o~c hi~u thl cac tac ohanhOa hQc se lhuy phan chung hoiln toiln khong d~e hi~u. M6i lruang philnlrng lrong phudng phap nily lhuang Iii trong dung djch nudc, nhung quatrlnh philn lrng xily ra kh6ng phI! thu';'c nghiem ng~t vilo cae oi~u ki~n

m6i tntang nhu a.;, pH, o~m, nhlt trong trltang h(,lp cua enzym EJi~u

oang ehu y il oay Iii l6e a.;, ella philn lrng thuy phan thltang phI! thu';'cchu ye'u vilo nhi~l a.;, cilng nhu n6ng a.;, eua Cae tac nhan h6a hQc.Th6ng thuang khi tang nhi~la.;, ho~c tang n6ng dO cua cac tac nhan thuyphan thl t6c a.;, philn (tng se di€n ra nhanh hun vii lri~tM hdn

Qua tr1nh thuy phan eac polysacarit nhll xenluloza, tinh b';'t, b~ngki~m oft Iii chu d~ cua dl nhi~u cac nghiGn elru trong nhung nam gilnoay, d~e bi~t Iii vilo nhung nam 1986-1996 Nam 1931 Bermann viiSilberkweit oft lhlly phan chilin b~ng axit HCI oa che't~o oU(,lc oligo N-acelylglueosamjn [731 EJe'n nam 1957 Horowist vii c';'ng sl! oa nghienclru dt m~eh chitosan b~ng Hel () nhi~t d';' eao vii oa thilnh c6ng choml!C oich che' t~o O-glucosamin oligosaearit (oligo-O-glucosamin)

[50,49J san phii'm l~o lhanh dlfQc lach philn uo~n b~ng s~c ki cql, ke'lqua dii cho Ula'y han hQp oligo-D-glucosamin g6m it nha'l6 philnoo~ncokh6i IlfQng philn lei khac nhau B~ngphlfdng phap HPLC lac gia oii lachdliQc lrang han hQP san phii'm cac oligome lei oime (GIeN)2 de'n I,exame(GIeNk Tuy nhien khi so sanh vdi plllfdng phap dl m~chchilosan b~ng

enzym, Isome cho r~ng phlfdng phap dl mach b~ng lac nhiln hoa hQccho hieu sua'llha'p va kh6i IlfQng philn lei cao hdn [501

Bang 6 Ham IlfQng cac oligoguluranallrang dung dich lhuy philn

polyGb~ngalginallyaza va HC/

s6 monome Ham IlfQng oligoguluranal, mg

lrong philn lei lhuy philn b~ng lhuy philn b~ng

-* L!l(,!ng potyG dung dE t/1Ily phiin tii JOgam.

**L!l(,!ng potyG dung dE Ihuy phan tii 2gam.

Hai lac gia Rochas va Heyraud [68], l1ii lie'n hanh nghien cuu dl

m~ch kappa caraghinin b~ng lac nhiln hoa hQc nilli sau: Cho vao dungdich H2S04 K-caraghinin vdi ham IliQng 10gam/lil va oun nong 0 100°C

va khua'y lheo lhoi gian c1e'n khoang 150gi(J Ke'l qua cho lha'y sau 40gio phan ling v§n c111ia l~o ra oligome, sau 55 gio lhl b~l o~u l~o ra cac

oligome va ham h.IQng langd~n lheo lhoi gian Cho de'n sau 148 gio lhlcac polyme co kh6i IlfQng philn ll1 cao nhlf banc1~u khong con nITa rna la'l

ca oii chuy~n lhanh cac oligome co lrang Ilf<jng philn ll1lha'p hdn Nam

hanh nghien cuu che'l~ooligoguluranallLt polyG (lach oliQc cua alginal)

b~ng phtidng phap hoa hqc su d~ng dung djch polyG 1% !rong HCI(pH=4,0), dun nong 0 121°C trong n6i ap suit khoang 30 phut va phtidngphap su d~ng enzym endo poly-guillronat Iyaza tach ttt Elllerobacler cloacaeM-l Ke't qua da cho thiy sau khi thuy philn polyG da lhu dti<,1csan phii'm la han h<,1p cac polyguluronat co siS monome trong phan tl( W

1-9 (DP= 1-9), trong khi san phii'm che't~o b~ng pht(dng phap enzym l~i

co siSmonome trong philn tl( oJigome la W 2-7 (DP=2-7) voi ham It(<,1ng

trung blnh !rong bang 6 Theo ke't qua bang 6 Ihl d9 philn biS khiSi Iti<,1ngphan tl( cac oligome trong lrt(ong h<,1p che' lao b~ngpht(dng phap hoa hocIon hdn so voi phtidng phap enzym [741

Di~lI dang chu ytrong pht(dng phap dung cac tac nhiln hoa hoc laphai tach cac hoa chil ra khoi san phii'm hay tinh che' san pham, chinh

di~u nay da gop ph§n lam tang gia thanh san phftm

2.1.2.3 Che't:,to bling phtfdng ph3p bu'c x:,t

Ngoai hai phtidng phap che' t~o oligosacarit nhti da lrlnh bay 0

lren, trong nhung nam g§n cong ngh~ b((c x~ (CNBX) phat Iri61t m~nh

me 0 nhi~u Ill(oc tren the' gioi boi Ie CNBX co nhung tiu di6m nhti sau[IOJ:

- Tie'lki~mnang It(<,1ng, khong gian va nguyen li~u

- D9 tinc~y cao (qua trlnh dt(<,1c ki6m tra huu hi~u)

- San phii'm co chit It(<)ng cao do khOng sl( d~ng cac chit xuc laccling nht( cac tac nhiln khac

- Che't~osan phii'm moi

- Dap ((ng nhll du bao v~ moi lrtiong

- Hi~u qua kinh te'

CNBX la sl( d~ng buc x~ lam ngu6n nang It(<,1ng lrong cac quatrlnh cong nghi~p CNBX hi~n t~i chU ye'u sl( d~ng ngu6n buc x~

gamma (y) phat ra Itt d6ng vj Co-60 va b((c xa (1i~n tl( phlil ra tt( cac maygia tiSc di~n tl( (electron beam - EB) Theo siS li~u nam 1996, toan the'gicJi co hdn 180 ngu6n chie'u x~ gamma Co-60 va khoang 700-800 maygia liSc di~n tl( ho~t d9ng ph~c v~ cho m~c ufch ((ng d~ng cong nghi~p

[56J Nhung nghien c((u dt m~ch polysacaril b~ng kT thu~t buc x~ g§nday nhi~lIlac gia con sl(d~ng cac ngu6n b((c x~ khac nhtilu ngo~i(UV),

sieu am,

Niim 1991, Chabreeek va ei)ng slf oil nghien euu qua trlnh depolyme h6a ella hyaluronat nalri b~ng tia sieu ilm va emzym Cae tae gia

<la ke'tluiln r~ngso vdi enzym phudng phap sieu ilm la thleh h<;Jp hdn d€

ehe'1\10 oligohyaluronat natri KI thuilt dung sieu ilm khOng nhung hii;uqua hdn ma eon d€ dang <lieu ehinh dU<;Je kh6i IU<;Jng philn ttl' ellaoligome, ding nhu khong lam thay d6i diu true h6a hQe trong qua trlnhehe' t\lO va d6ng thai eon eho san pha'm oligome e6 di) philn 1'5 kh6iIU<;Jng philn ttl' d6ng nh3't hdn (xem bang 7) [38J

Bang 7 Cae dile lrung kh6i IU<;Jng philn ttl' ella cae philn dO\ln hyaluronal

Thai Kh6i IlI<;Jng Eli) Thai gian Kh6i IlI<;Jng Eli)glan philn ttl' philn phan ung philn ttl' phan

sieu am, trung blnh b6 vdi enzym, trung blnh b6

Nhll vaY qua kit qua tren ta e6 th~ lh3'y r~ng so vdi phlldng phap

enzym hii;u su3't phan hlly ella phlldng phap btle X\l la eao hdn

Nghien etlu tiip theo ella Wenwei va eong slf len qua trlnh bie'na.6i diu lrue h6a hQe ella ehitosan ehiiu X\I dil eho th3'y blie X\I gamma(Co-60) h~unhll ehi e6 tae dl!ng c1\t dlit cae lien ke't C-O-C glueosit giuaeae vong glueopyranoza ma khong phai la lien ket C-O-C trong diu trueella vong glueopyranoza [79J

Niim 1994, Reehakova va ei)ng slf oil nghien eliu c1\t m\leh axithyaluronie b~ng nhieu phu'dng phap khae nhau nhu' nhii;t di), sieu am,

blie X\I tll ngo\li (UV), btle X\I gamma (Co-60) va enzym va dil di din kitluan nhu sau: xtl' 19 b~ng nhii;tthl e6 tae dl!ng giam nhl;: kh6i IU<;Jng phanltl', xtl' 19 b~ng enzym I\li eho san pha'm e6 d:1 i phan b6 kh6i IU<;Jng phan

ttl' ri)ng ((1i) phan b6 kh6i IlI<;Jng phan ttl' eao) e(ln XLI 19 b~ng blie X\I dile

bi('t la gamma va UV co tac d~ng lam giam m~nh kho'i ItI<;1ng phan tli'polyme nhan dtl<;1c co dQ phan bo' kh6i ItI<;1ng phan tli' th5p [66J.

Nhtl YaY qua cac phtldng phap neu tren ta th5y phtldng phap che'

t~ooligosacarit bhng kT thuat buc x~,dac bi('llii bucx~ gamma co nhungtlu di€m nhtl co th€ dieu chinh kho'i ItlQng oligorne nhtl mong muo'n, sanphii'm co dQ phan bo' kho'i ItI<;1ng phan tli' d6ng nh5t hdn, Mac dfiu YaYphudng phap nay v~nchtla dU<;1c quan tam nghien cuu nhieu Bdi VI chode'n nay v~n chtla co cong lrlnh niio nghien cuu sll c1~ng kT thual buc x~

M che' t~o oligosacarit, maC du co kha nhi0u cong lrlnh nghi;;n cuuchie'u x~ dt m~ch polysacarit [7,8J £lac bi('t ve nghien cuu chie'u x~

alginat co mQt cong lrlrlh dang chu yJa cila cac tac gia thuQC Tnlong £l~i

hoc Hoa hoc va Cong ngh(' Mendeleev, Matxcdva, 1996 [67J nhtlng caclac gia nay chi nghien cuu dQ 6n djnh cila alginat duoi anh cila buc x~

rna khong nghien cuu qua trlnh dt m~chalgin"l bhng buc X~ MQt congtrlnh khac cila cac tac gia thuQC Phong thi nghi('m Hoa moi Truong, Vi('nNghien cau Nang hl<;1ng Nguyen tll Han qu6c 180J nghien c(lu hi<$u ungcila buc x~ len qua trlnh chie't alginalWrang bi€n (chie'u x~ rang bi€n).Cong trlnh dang chu ynh5t ve nghien cau chie'u x~ alginat la cila hai tacgja Kume & Takehisa, Trung lam Nghien cau H6a buc x~ Takasaki,Nhat ban (1983) [55], nhtlng m~c dich nghien c(lu cila cac tac gia lachie'u x~ alginat lam ch5t h5p ph~ hay ch5t dong t~ rna khOng pilai la

m~c dich che' t~o oligoalginal Mac du YaY cong trlnh nay dii cho th5y

dQ nhot cila dung djch alginat J% tfl bQt alginat chie'u Xa giam r5t nhanhtrong khoang lieu x~ If( 0-5Mrad

(j Vi('t nam, vi('c nghien cuu va tri€n khai ang d~ng CNBX thlfc te'

dtlQc bilt dfiu vao nam 1983 sau khi lilp dat ngu6n Xa gamma Co-60,.J6.500Ci tai Vi('n Nghien cuu Hat nhan (£la I~t) [IOJ Cho de'n nay diixay dlfng them Trung tam chie'u x~ bao quan thlfc phii'm d Ha nQi Trung

tam chie'u x~ khll trung t~i khu v\lc thanh ph0 H6 Chi Minh Tuy viiyhuong nghien cuu che't~ooligosacaritv~ncon r5t moi me

Oligosacarilla ngu6n cung ca'p nang hlQng cho con nguoi va dQngval Oligosacarit con la C£lHST th\IC vat, la ch5l truyen tin hi('u giup caycho'ng I~i cae lo~i b<$nh Ngoai fa chung con dtI<;1c dung trong bao quanthlfc phii'm, [J7,28J

Trong t~bao oligosacarit la nhung philn phan chia (fragment) cuathanh t~ bao, chung otl<;Jc ti~t ra W thanh l0' hao do enzym. Cac lo~i

enzym khac nhau oa ti~tra cac oligosacarit khac nhau [34,5IJ

Trong thlfc V~lcac oligosacarit chinh la cac cha'l truy€n lin hi<$u o~

alia ra dc theng t1iep oi€u hoa, chlic nang do bao g6m oi€u hoa quatrlnh sinh tnidng, phal trien va ch6ng nhi~m bi;nh trong cay lr6ng [341.Trong nhi€u ceng trlnh nghien cliu v€ hoat tinh sinh hqc cua oligosacariltren thlfc vat oa cho tha'y chung kheng nhung co kid nang thuc oiiy slflang lrtldng (j lhlfc v~t ma can co tac d~ng lhuc My qua trlnh l6ng h<;Jpnen khang sinh lrong me cua th\ic v~t, hay noi m.;>t cach khac cacoligosacarit cHi l~o ra cho cay kha nang l\i khang lai m(H so' nim va vikhuiin gay b<$nh b~ng cach llf t~o ra khang sinh thlfC v~l gqi la

phyloalexin [65,69,7II Nhi6u k~lqua nghicn cliu cho lha'y thanh l~baotlWc v~t lhtlong ti6l ra oligosacaril oe phong b<$nh, phan ling I~i vi sinh

v~tgay b<$nh cho cay tr6ng Tuy theo lo~i lhlfc v~t, vi<$c giai phong naygay ra hi~u qua khac nhau bao g6m t~o phytoalexin, l~o enzym endo p

1-3 gluconaza, chitinaza, Iyzozym oe phan hll) thanh t~ bao na'm va vikhuiin va tang ctlong t~o lignhin ma lignhin xem nhtl mang chiin khOng

cho na'm xam nh~p 142] Phyloalexin co the utl<,Jc t~o lhanh dlidi kichthich hoa hqc va v~t Iy nha'loinh Phyloalexin co kb6i ItI<,Jng phan tlitha'p, co tinh o.;>c kheng chuyen bi<$t, nhi€u cha'ltrong chung co ban cha't

la fenol PhyloaJexin la cha'l khang sinh lhtfc V~l co ph6 ho~t d.;>rg r.;>ng

ma oiic bi<$t n6 kheng oli<,Jc l1m lha'y lrong me cua cay khae m~nh,nhling

no oli<,Jc t6ng h<,Jp d trong le' bao giln vi tri nhi~m b<$nh nhli la m';>l philn

phan ling bao v<$ cua thtlc v~l Nglioi ta can nh~n tha'y trong me cay

o~u ltldng khi bi xam nh~p bdi nim PhytoplOra megasperma xua'l hi<$n.Jleptasacaritglucan lien ke't vdi nhau qua du nC;i P-l,3 va P-l,6, oa thucoiiy qua lrlnh t6ng IH)p m.;>t cha't phytoalexin Iii glyceollin va vc3i hamhi<,Jng khoang !/-lg/g me o~u llidng V~y oligosacarit la cha't try€n tinhi<$u lam cho ciiy Lie-t ra khang sinh de l\i bao v¢ Khi ta cho vao cay m.;>th6n h<,Jp oligosacarit chie'llU thanh te' bao na'm lhl te' bao cay co the l6ngh<,Jp cac enzym vii cac enzym nay I~i liim xuc l,ic cho qua trlnh sinh t6ngh<,Jp khang sinh Hi oay hy vqng se la m.;>t khdi uiem ra't thu vi oe phattrien v€ khoa hqc thlfc v~t cung nhtl cu.;>c cach m~ng mc3i tronll neng

nghi<$p sli d~ng oligosacarit lam cha't bao v~ va ElHST lhlfc v~t

134,41,42,45,69J

Hil$u ung sinh hocc~ lhi clla tUng lo~i oligosacaril deSi veli thl/c v~l

la nhtllhe' nao lhl viln can la va'n d~ ra'l meli me, IUy nhien cho de'n nay

nhi~u nghien cuu ding da xac dinh CltI<,!c me>l each so be> hil$u ung sinhhoc lren lhl/c v~lclla me>l seSlo~i oligosacarit

2.2.1 Oligochitosan

Thi nghil$m in vitro lren vi khuffn Escherichia coli clla hai lac giaMalsuhashi va Kume (1996) [59] cho lha'y chilosan co kheSi IlIQng phanIII ban clilu khming 7xJ05 - 106 khi chie'u x~ d~ng be>l b~ng bac x~

gamma veli li~u xa JOOkGy cla lhi hil$n ho~l Linh khang vi sinh v~l la leSlnha't Khi cho oligochilosan vao mai Inl<Jng nuoi ca'y Escherichia coli

veli n<lng Cle> 3mg/l Cia uc che' hoan loan vi khuffn nay lrang 80 g,<J nuoi

dy d nhil$l cle> la 37°C

Nhi~u cang lrlnh nghien cuu v~ vai tn> clla oligosacaril lrang le'bao Cia cho lha'y oligochilosan khi hil$n dil$n lrong ma lhl/c V~l no se kiehthieh l~o ra kluing sinh lhl/c V~l(phyloalexin) giup cay cheSng I~i me>l seSbl$nh Cang lrlnh clla Hadwiger (1980) va Loschke (1981) [7IJ cho tha'y

dc oligochilosan co DP III6-J1co kha nang l~o ra kluing sinh lrang ma

clla nhi~u lo~i L1Wc v~t Oligochilosan va c;'c cHin xua'l clla no Cia kiehlhieh l~o phyloalexin lrang vo CI~u, lrang le' bilo CI~u lliong va cay ngolay khi nuoi ca'y chlm 14I,421 Khi phan lieh lren hi ca va la khoai layWaJlker-Simmon (1983) nh~n lha'y r~ng oligochilosan con sinh ra me>lCha'laC che' enzym proleinaza lien quan Cle'n klui nang clap ung tl/ vl$ cllacay [42,78J Kendra (1984) Cia nh~n tha'y oligochilosan dil$l me>l dch cohil$u qua dc lo~i na'm bl$nh lren cay CI~u hoa Ian (Pisum salivum) nhlina'm Fusarium so/ani va kieh L11ieh l~o pisalin lrong vod~u [42,52].Ngli<Ji la cho r~ng oligochilosan lrang moi lrli<Jng hQP co Ie Cia My

nhanh qua lrlnh l6ng hc;Jp enzym chilinaza lrang cay lr<lng M~c dli hamIllc;Jng clla enzym nay lrong ma lhl/c V~l ra'l lhfip lrong cay blnh thli<Jng(khoe m~nh), nhllng Clll<,!c tlm lhfiy nhicSu lrung mil lhl/c bi nhic§m bl$nh

ho~c XLI Iy voi oligochilosan Cac enzym chilinaza nay la lhanh philnclla me>l nhom prulein lien quan Cle'n qua lrlnh phat sinh bl$nh clla cay.Chilinaza co Ie lham gia Clong vai lro lrang mGi lien quan lliong hi'i giilacay lr<lng va lac nhan gay bl$nh b~ng dch lr\lc lie'p lieu dil$l hay ngan

ch~n sl/ sinh lnldng clla nilm (pha hlly chilin, chilosan clla lhanh ie' baonfim) ho~c each gian lie'p tao ra khang sinh lrung lh\IC v~l[42J

I-jlnh 2: Cd che' t6ng h<;1p cac cha't khang sinh (Antibiotic) trang

thlfc v~tco cha't khdi mao la oligosacarit [34J

J- Khi bi nhd//l //lQI IO(li ndln nao do, //lQT enzym Til ma t/wc v(iT bi nhilm (a) se cetllil l!uil1h It bao ndln (b) ra //l(!1 phdn dO(ln heplaglucoside (c) Hepla glucosilTil lhanh Ie' bao nam nay la//lQIIO(liolgosacariT.

2- Truong h(fp2, lac nhall gay bfllh la vi khudn hO(lc /lain CU/lg cdl) eI1ZY//l, enzym nay cetT //l(lch //lQI dO(ln polysacarillil Ihanh litbao 1!1I!C v(iT

bi nhilm bfnh, gidi pho/lg ra oligosacarilla oligogalacluronic (c).

3- Tn(iJng hqp 3 Ihifc viii hi 1I5n Ihuang lif no Io'ng hqp enzym enzym nay se cdl lI1(1ch II1QI dO(ln polysacaril Ilf lhiinh Ii bao dl/(lo ra oligogalacluronic.

Trong lal cd 3 lruiJng hqp oligosacaril co Ihl ket hqp vai II1Ql dilm Ihf,t lhi (receplor) Irong IhifC viiI (d) dll(1O ph(in ILl lin hi~udti duvc hO(l1 h6a (e) Phiin ILllill hi~ulIay IhLic de!'y hO(l1 dQlIg II1QI s6' gen, lam cho gell nayaIr(lng Ihai hO(l/ dQng va ddn ra qud lrinh sao chep cac ARN lhOng lin (mARN) va sau do se duqc phiell mti ra cdc ellzym Cdc enzYlI1 lIay Irifc lie!} Iham gia qua Irinh sinh Io'ng hqp khdng sinh[34]

Oligochilosan co kha nang bao v<$ cac la bi lr§y sLlOl cd hoc lranhkhoi 5\1 xam nhi/;m cua virus kham alfalfa, va na'm Chilosan vaoligochilosan lham gia qua lrlnh l6ng h9P P(1,3) glucan, caloza trong le"bao ngo tay, cay Calharanlhus rozaus khi c!LIQc nuoi dy chlm hOac le"bao tdn (protoplast) Tuy nhien du lruc dln lhie"l di! oligochilin hoacoligochilosan lro lhanh m(\l cha'l co ho~t tinh sinh hoc vlin cht(a Otl9Cnghien cuu kyo NhLlng nh~n xet chung oilu cho r~ng oligochilosan vdiDP>4 thl mdi co hi<$u qua la ch'll co hoatlinh, vi d\l nhtl kha nang l~o racha't t'le che" enzym proleinaza 0 cay ca chua va cay khoai lay nhtl oii noilren lhl vdi DP>7 mdi co hi<$u ung kich thich l~o pisalin (m(\l lo~i

phyloalexin) lrong vo o~u ttldng [42,78J

Ngoai ra nhung phan oo~n chilosan l~o ra slf l6ng h9P bao v<$ m5i

quan h<$ P-I,3 glucan, caloza lrong muoi dy lh€' vil'n va let bao tr§n cua

Calharanlhus rozaus (Kauss va cQng slf, 1989) Chilosan 0 n6ng oQ caooii pha huy ve"l d\l le" bao gO lhong va cung dlin de'n s\f gia lang ho~l

oQng peroxidaza, xenluloza ngo~ibao (Lesney, 1990) [42J

vil cd che" liic o(\ng cua oligosacaril len qua lrlnh oap ling llf v<$-cua lh\IC V~l, ngLloi la oii otla ra 3 cd che" nhLl 0 hlnh 3

2.2.2 Oligopectin

Oligopeclin hay con goi la oligogalaluronal cung oa dLl9C nghiendiu kha nhiilu va cho lha'y lo~i oligosacaril nay khong chi co lac d\lnglhuc dify s\f lang lrLlong va phat lri€'n cua cay lr6ng rna con kichlhich cay l~o ra cac phyloalexin gi5ng nhLl oligochilosan Nhiilu conglrlnh nghien c(lu khac cilng cho lha'y oligopeclin che'l~o b~ngenzym khiXLIIi phun la cay lr6ng oii lh€' hi<$n hi<$u ung oiilu hoa sinh lnlong va phat

lri€n c~ lh€ la lam cho IOn nhanh, ha'p lh~ cha'l dinh duClng nhanh hon valam lang nang sua'l cay lr6ng, d6ng thoi l~o cho ciiy kha nang ngan ch~nS\I lham nh~pcua cac vi khua'n, na'm gay b~nh [34J Oligopeclin c6 anhhuang de'n nhi€u ye'u l6 lrang qua lrlnh sinh lruang va phal lri€n cualhl/c v~lnhtlc6 lac d~ng keo dai d6llhan cua cayd~u va hoa (Marfa vacQng sl/ 1991) [57], lIc che' qua lrlnh hlnh lhanh r€ acay lhu6c la(Bellincampi va cQng sl/ 1993) [36], co che'c~ lh€ cua cac qua lrlnh nayvfin con dang dtlqc nghien cllu 137J.

Tu nhung nam 1970 dii c6 nhi€u nghien c(lu v€ chllc nang cua lo~i

oligosacaril nay va dii cho lha'y nhi€u <:Ii€u kha Iy thu vi <:16 lao]igalaclorunal hoal dQng lrong cay gi6ng nllli mQl phylohocmon nhtlng

ho~l linh I~i ph~ lhuQc ra'l IOn vao kh6i Itlqng phan III cua oligosacaril.TOy lhuQc vao kh6i Itlqng phan la rna oligopcclin se lh€ hi~n ch(lc nang

hO~ldQng khac nhau <:I6i voi lh\lc v~l Vi du nhtl cac oligopeclin voi DP

lu 9-18 c6 lac d~ng lhuc My qua lrlnh sinh l6ng hqp elylen (Ridge vaOsborne 1970), kleh lhleh S\I chin qua (Brechl va Huber 1988), sl/ hlnhthanh va ra hoa (Marfa va cQng sl/ 1991) hoac lIc che'SI/ hoal <:IQng cuaauxin (Branca va cQng sl/ 1988) [37,39,401

Nhln chung cac oligopeclin c6 DP ~ 4 <1ii lh€ hi~n <:Itlqc ho~l llnhElHST va bao vi'; <:I6i voi lhl/c val va hi~u ling l6l nha'l I~i la cacoligopeclin DP lrang khoang W 7-15, <:I~c bi~l ho~l linh l~o phyloalexinUl€ hii';n l6i uu khi XLI Iy Ull/c val voi cac oligopeclin DP lu 9-12 [60,7IJ.Trang cong lrlnh nghien cllu cua hai lac gia Pagel va Heilefuss(1990) [601 <:111 lhong bao r~ng oligopeclin con c6 vai lro quan lr9ng <16j

voi cac qua lrlnh sinh Iy khac nhau cua lhl/c v~l, nhu du l~o nen lhanhle' bao, lham gia cac chllc nang di€u hoa cac qua lrlnh sinh lnlang va

• phat lri€n cua cay Jin va Wesl (1984) cOng cho lha'y oligopeclal lamlang enzym cashen synlaza lam lang cuong qua lrlnh sinh l6ng hljpcasben, delerpen phyloalexin lrang h~l lhilu dilu, enzym dtlqc hO~lh6ahai oligopeclal voi DP~8 va oligome co DP= 12 la cao nha'l, la cacoligopeclin c6 DP ltl 7- 15 cO ng c6 lac d~ng ga y hi~n ltlqng h6a go amQls610ai lhljc val

Bang 8, HO~lljnh sinh hQc clla a-I,4 oligopectin lren lhtfc v~l139,40J

06 hi~ll ling

DPc6hi~ll ling cao nha't

Ham Iu'qng

IO~ Th~u d~u(R communis)

Mui lfiy(Petro seliulII)

E>~u f)~u leo

Mui H1Y

ThuO'c lfi(Nicolina tabacum)

101 Dlfa ChUQI (c.sativus)

Th~u d~u

~)~u

S:10-4 eachua(S Iycoper:<cum)

Ca chua Th~u d~u

12 6,10 13

8-13 3-12 9-15

~3 9-15 20 12-15

>9 9-15 12-15

~3 8-10 8-15 9-15 2-20 10-20

>8

>8,5-19 5-19

Si,," frlfli"g I'll plllillri8'u:

E>ic:!u Itoa st! phat Irian hlnh d<,lng eua u! bao WI' mOllg:

T<,Iud<,lllghoa 10-14

T<.to dl,'IIlg r~ 12-24

Vc cluE pll<i.n ((ng keo

di\i t~ bao do auxin

T~llg cu'C1ng qua tduh pholphoryl h6atrong in vitroeua prolein c6 In;mg hfgng

phall tukho31lg 34kDaiton 14·20 -101 eachua (S l)'copersicum)

Nam 1996, hai nhom tac gia Ellic va Ydo Bellincampi ollng oilu

oa h<;Jp tac nghien cllu hi~u (ing sinh hoc cua oligogalatorunat 06i voi cac

te bao nuoi cf{y va ciiy thu6c la va oa cho thit'y cac oligopectin DPkhoang ttt 9-18 co ho~tlinh lIc che qua trlnh hlnh thanh r€ oti<;Jc ma hoatrong gen rolB ti cay thu6c la khi gen nay oUc,lc kich ho~t bai auxin ngo~i

bao ma hoan toan khong lIc che slj phien ma cua gen nay neu nhti quatrlnh phien ma 00 hoan toan khong lien quan oen auxin Nhti v~y

oligogaclacturonic co lac d~ng lIc che ho~l linh cua auxin trong te baonuoi cf{y va cay thu6c la, c~ tlH~ la khi xli Iy IAA oi)c I~p thl qua trlnhhlnh thanh r€ tang len thea n6ng oi) xli Iy ttiO,I-3~lM, tuy nhien khi comat cua IAA voi n6ng oi) O,6~tM va oligogalatoronat thl qua trlnh hlnhthanh r€ hoantoan bi lIc cheti n6ng oi) oligogalaturonatla O,3~lg/ml,conneu nhu n6ng oi) IAA la 311M thl n6ng oi) lIc che cua oliggalacturonatla

1O~lg/mll37J.

Ngoai ra l11i)t lrong nhung lac d~ng chinh cua oligopeclin la hi~u

(ing l~o phyloalexin, nhung oligogalacluronal ou<;Jc giai phong ltt lhanh

le bao lh\iC v~l bai enzyl11 polygalacluronidaza hoac peclin Iyaza co lac

d~ng nhu nhung phan tli lin hi~u va co lh~ kfeh ho~t cac gen lien quanoen linh khang b~nh cua cay, no kfeh thfeh va ho~t hoa cac ho~t oi)ngphien ma clla cac gen nay nh~m t6ng h<;Jp cae protein enzym giup cayt6ng h<;Jp khang sinh ch6ng I~i b~nh [34,37,42,71 J

Nam 1983, Walker-Simmons vit ci)ng s\i oa lien hitnh khao sat

hi~u ling sinh hoc ella oligochitosan vit oligopectin vit oa thit'y r~ng gi6ngnhu oligochitosan, oligopectin chiet ttt la cit ehua co Mw khoang 5000voi n6ng oi) Xli Iy lit 2mg/ml oa co tac d~ng litm tang ham Iti<;Jng pisalin(lit l11i)t flavonoit phytoalexin eo tacd~ng khang b~nh lren cay) trong 1110

vo o~u hoa Ian nuoi dy in vitro, hitl11 Iti<;Jng pisatin tang diln thea thoigian va o~tctfco~isau 20 gio xtl' Iy (Mi voi oligochilosan) va 24 gio (Mivoi oligopectin) Oligopectin khi Xli Iy tren 1110 cit chua vit khoai taydIng t~o ra hai tac nhan lIc ehe l11i)t lo~i enzym proteinaza goi lit tacnhan (ic che I (eo kh6i IUc,lng phan tli kh6i khO<lng 8.000kDalton) va lacnhan lIc che 1I (c6 kh6i IU<;Jng phan ttl' kh6i khoang 12.0GOkDallon) c6lien quan oen qua trlnh khang b~nh clla cac lo~i cay nity Hitn' Itic,lngchit't lIc che proteinaza nay o~tgia trj qic o~iti n6ng oi) oligosacarit nhit'toinh (xem bang 7) Them van 06 oligopectin uu<;Jc xem la nhan t6 khai

ailu va tang sinh qua trlnll t6ng h<;fp isonavonoit phytoalexin trong cay

a~u ttfdng [72,78]

Bang 9 Stf tich liJy ham hJ<;1ng tac nhan (fcche" [ trong [a milm ca chua

khi xu Iy oligopectin va oligochitosan

Ham Itf<;fng S\f tich liJy tac nhan Ham IU'vng S\f tich liJy tac nhanxlf Iy (fc che" I trong la xlf Iy ((c che" 1 trong la(mg/ml) milm cii chua e5y (mg/ml) milmcii chua d{y mo

Giln oay ngLloi La tim Lhty oligogalacturonic tang cLlong qu, trlnhphotphoryl hoa trong oi~u ki';:n inviLro 06i vui it nhil't la 3 lo~i protein

cua mang sinh ehil't thu uLl<;fe tUla khoai tay va ca chua [42,45,71 J

Giln oay cae thi nghi';:m v~ hi';:u ((ng tang trLli'ing thtfe v~t euaoligopectat do nhom nghien c((u cua chung toi che"t~o b~ng ky thu~tb((e

x~ tu pectin vo btfi'ii tren cay di xanh IJrassica juncea (Linn.) Czem i'i

giai oo~n cay can cho thty khi Xlf Iy vui n6ng uO IOOppm cho hi';:u ((ngnay milm cao hdn a6i ch((ng 20%, i'i giai oo~n sinh trLli'ing cua cay conn6ng 09 thich h<;fp (60ppm) oa lam tang chi~u cao cay la 23,6% va chi~u

dai r~ la 21,8% so vdi t16i ch((ng [4J M~c khac Matsuhashi va c9ng stf

khi nghien c((u hi';:u ((ng cua oligopectin che" L~o b~ng phtfdng phapenzym va b((c X~ oe"n qua Lrlnh t~o khang sinh thtfc v~t (pisatin vaglyeeolin) oa cho thty d hai Lrtfung h<;fp u~u Lhe hi';:n ho~t tinh t~o

khang sinh thea qui lu~tngLlong t6i thich

d§y lang lnfong cua chung so vui d6i chung la khong dang ki, lrl.ng khi

do cac oligoalginal co kh6i Itfejng phan ltf lrung blnh khoang 2000 che'

l~o dt(ejc W alginal noi lren b~ng phtfdng ph"p lhuy phan boi enzymalginal Iyaza vui n5ng dQ W 0,04 - 0,4% I~ico hi<$u ung cao hdn nhi€u sovui d6i chung va alginal Hi<$u ung nay con lhi hi<$n ca lrang lrliang hejpkhi so sanh vui cac lo~ioligoza khac nhtf laclosucraza vii galaloza

Rill giln day Ariyo va cac lac gia (1997) [35] cung da nghien cuuhi<$u ung cua oligoalginal len sl! gia lang hi~u qua san xuill penicilinngoai bao cua mQl s6 loai nilm Penicilliun chrysogenum (chung 1'2 va

NRRL 1941), ke'l qUil eha lhily so vui d6i ehlfng, oligoalginal da lam gialang ham lliejng penicilin lrang moi lrliang nuoi cily la 40% (d6i vuichung P chrysogenum 1'2) va 140% (d6i vui ehung P chl}'sogenum

NRRL 1941) Mac khae Hahori va cQng sl! (1977) 148J cung lhanh congkhi nghien cuu kha nang ung d~ng cua oligoalginal lrang y hQc va da'"the'l~o che' ph§m Bovin j3-lacloglubulin-oligoalginal ung d~nglrong ky

lhu~lELISA (Enzyme Linked Immuno Sorbenl Assay)

Qua lham khao h<$ lhong lli li<$u qu6e le' cha lha'y M che' l~o

oligoalginal cho dC'n nam 1996 ngliai la ullng phtfdng phap phan huyalginal b~ngenzym nhtf enzym algjnal Iyaza (Malcada 1967 va Adachi,J987), hOac b~ng eae lac nhan hoa hQc nht( Hel (Hang va cQng st!, 1966)[74J Niim 1987, Adachi va cQng sl! lhuQc hang Meiji zarka Ltd., Nh~l

ban liln dilu lien lhong bao v€ hie$u ung lang lrliOng cua oligoalginal ehe'

l~o dtfejc b~ng eaeh lhuy phan dung dich alginal 1% boi enzym alginalIyaza 980 adn vi hO~llinh/ml (ehie'lW vi khuffn Alleromonas sp.) "6i vui

la va cU ci\i Nh~t ban Ke"t qua cho th1ly nang su1lt d 10 co Xlf 19oligoalginat da lam tang sinh kh6i la len J4% va sinh kh6i cll len 224%

so voi d6i chung [32]

Mitt khac, nhieu cong trlnh nghien cCfu lac d~ng clla oligoalginald6i voi cOng d5 cho lh1ly oligoalginal con co lac dung nhlf la lin hi~u hoah<;>c d€ kich Ulich cac qua trlnh sinh t6ng h<;1p phytoalexin Ngoai ratrang nu6i cily mo (d Ie" bao d9ng v~t va lhl/C v~t) oligoalginal co hi~u

(fng thuc My lang lnfdng va lam lang sinh kho';, gia lang l6c phan bao dmi)l sO' lo~i vi lao 1811, thuc My qua lrlnh nay mftm h~l gi6ng va phat

tri€n r~, than, la clla m91 s610ai cay 177,811

Nam 1993 Yonemolo va c9ng sli (15 cho Ih1ly oligoalginat ,15 lamlang kha nang nay m:\m va phal tri€n chieu cao lhan clla m91 sO' lo~i

lh\fC v~t 181] Trang cong lrlnh nay lac gia Slld~ng enzym alginal Iyazachitt tU vi khuiin Escherichia coli DHI d€ lhuy phan alginat co kh6iJlf<;1ng phan tlf lrung blnh ban (1:\u la 24.700 va d5 che"l~o 0IigoaI1',;nat cokh6i IIi<;1ng phan tll lrung blnh khoang 1.800 Oligoza nay d5 co tac d~ng

gia lang sl/ nay m:\m va t6c di) lang lrliung lhan d h~l lua va m9t sO'h~l

ngO c6c khac, lam gia tang t6c d9 tang tnfdnl.! than clla ch6i cay thu6c lacua mo sceo trong nuoi cily in vitro, va lam lang 16c 09 phan bao cua

Chllamidomonas reinhard/ii, cua tao thu9C h<;>chlorophyceae.

Ke"t qua nghien cuu cua Tomoda va c9ng s\f (1994) [77] ve hi~u

ung cua oJigoalginal ch6l~o bhng phlfdng phap cnzym de"n 51/ nay mftm

va lang trlidng cua lua m~chcho lh1ly oligoalginat co kha nang lam tangqua trlnh nay m:\m cua h~t lua m~ch, d6ng lhoi lam tang t6c d9 phattri€n cua cay lua mach Ugiai dOan nw Ditc bi~t oligoalginal voi n6ng

d9 xli 19 la 800ppm da lam tang 16c d9 phat tri€n r~ d cay lua m~ch len

~O% so voi 06i chang (10 d6i chung la 2,9mm/gia lrang khi 10 Cli xli 19oligoalginal la 4,3mm/giO) Dieu kha thu vi ,', (1ay la trang khoang n6ngoi) Xlf 19 cua oligoalginat ~ 800ppm thl l6c oi) phat tri€n r~ Ulua machtang thea n6ng d9 oligolaginat va khi ham l'f<;1ng oligoalginat liing lenlrang khoang lef 800-3000ppm thl hi~u (fng nay viin khong lhay d6i Nhli

v~ylrong trliang h<)p nay ta th1ly khi xli 19 oligoalginat vlf<)l qua n6ng d916i lfu thl viin khong xay hi~n lli<;1ng (fc ch6 ngli<)c nhli m91 sO' lo~i

phylohocmon khac Ngoai ra cac lac gia cOng cho lh1ly r~ng khi xli 19oligoalgina'l voi n6ng 09 300ppm 05 Jam lang ho~ttinh clla m9t sO' loaienzym (xem bang 10) [77] Nam 1994, Natsume va C9ng 51/cOng thong