Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến mức tưới cho lúa vùng trung du miền núi phía bắc

Error!. Bookmark not defined.. Error!. Bookmark not defined.. Error!. Bookmark not defined.. Error!. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.

L I C M N

Sau h n 6 tháng th c hi n, d i s h ng d n t n tình c a PGS.TS.Tr n

Vi t n, đ c s ng h đ ng viên c a gia đình, b n bè, đ ng nghi p, cùng v i s

n l c ph n đ u c a b n thân, tác gi đã hoàn thành lu n v n th c s k thu t

chuyên ngành K Thu t Tài nguyên n c đúng th i h n và nhi m v v i đ tài:

“Nghiên c u đánh giá nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n m c t i cho lúa vùng Trung du mi n núi phía B c” Trong quá trình làm lu n v n, tác gi đã có c

h i h c h i và tích l y thêm đ c nhi u ki n th c và kinh nghi m quý báu ph c v cho công vi c c a mình Tuy nhiên do th i gian có h n, trình đ còn h n ch , s

li u và công tác x lý s li u v i kh i l ng l n nên nh ng thi u sót c a Lu n v n

là không th tránh kh i Do đó, tác gi r t mong ti p t c nh n đ c s ch b o giúp

đ c a các th y cô giáo c ng nh nh ng ý ki n đóng góp c a b n bè và đ ng nghi p Qua đây tác gi xin bày t lòng kính tr ng và bi t n sâu s c t i PGS.TS.Tr n Vi t n, ng i đã tr c ti p t n tình h ng d n, giúp đ và cung c p

nh ng tài li u, nh ng thông tin c n thi t cho tác gi hoàn thành Lu n v n này Tác

gi xin chân thành c m n Tr ng i h c Th y l i, các th y giáo, cô giáo Khoa

K thu t Tài nguyên n c, các th y cô giáo các b môn đã truy n đ t nh ng ki n

th c chuyên môn trong su t quá trình h c t p Tác gi c ng xin trân tr ng c m n các c quan, đ n v đã nhi t tình giúp đ tác gi trong quá trình đi u tra thu th p tài

li u cho Lu n v n này Cu i cùng, tác gi xin g i l i c m n sâu s c t i gia đình, c quan, b n bè và đ ng nghi p đã đ ng viên, giúp đ , t o đi u ki n và khích l tác gi trong su t quá trình h c t p và hoàn thành Lu n v n Xin chân thành c m n

Hà N i, ngày 09 tháng 03 n m 2015

Tác Gi

Tri u Th Thu Th y

Tên đ tài Lu n v n: “ Nghiên c u đánh giá nh h ng c a bi n đ i khí

h u đ n m c t i cho lúa vùng Trung du mi n núi phía B c ”

Tác gi xin cam đoan đ tài Lu n v n đ c làm d a trên các s li u, t li u

đ c thu th p t ngu n th c t , đ c công b trên báo cáo c a các c quan nhà

n c…đ tính toán ra các k t qu , t đó đánh giá và đ a ra m t s nh n xét Tác gi không sao chép b t k m t Lu n v n ho c m t đ tài nghiên c u nào tr c đó

Tác gi

Tri u Th Thu Th y

M C L C

1.1 T ng quan v Bi n đ i khí h u: 10

1.1.1 nh ngh a v B KH 10

1.1.2 Bi n đ i khí h u hàng ch c v n n m 10

1.1.3 Bi n đ i khí h u trong 20.000 n m g n đây 11

1.1.4 Xu h ng bi n đ i khí h u trong t ng lai 11

1.2 T ng quan v tác đ ng c a B KH: 16

1.2.1 Lo i tác đ ng c a B KH 16

1.2.2 Tác đ ng c a B KH trên th gi i: 19

1.2.3 Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n Vi t Nam 22

1.3 Tác đ ng c a Bi n đ i khí h u đ n vùng trung du mi n núi phía B c 24

1.3.1 Các tác đ ng chính c a bi n đ i khí h u 24

1.3.2 K ch b n Bi n đ i khí h u đ i khu v c mi n núi phía B c: 26

2.1 Nghiên c u m i quan h c a các y u t khí h u đ n nhu c u t i cho lúa 31

2.1.1 nh ngh a 31

2.1.2 Các thành ph n c u thành nên nhu c u t i 31

2.1.3 nh h ng c a Bi n đ i khí h u đ n các thành ph n c u thành nhu c u t i 32

2.2 Nghiên c u s bi n đ i c a các y u t khí t ng 36

2.2.1 Nghiên c u xác đ nh l ng m a t i và các y u t nh h ng c a Bi n đ i khí h u 36

2.2.2 Nghiên c u xác đ nh l ng m a t i d i nh h ng c a Bi n đ i khí h u theo k ch b n Bi n đ i khí h u ph c v cho vi c xác đ nh m c t i c a các v 41

2.2.3 Nghiên c u xác đ nh s thay đ i nhi t đ d i nh h ng c a Bi n đ i khí h u theo k ch b n Bi n đ i khí h u ph c v cho vi c xác đ nh m c t i các v 43

3.1 Gi i thi u t ng quan v trung du mi n núi phía B c 48

3.1.1 c đi m đi u ki n t nhiên: 48

3.1.2 c tr ng khí h u và th y v n: 50

3.1.3 nh h ng phát tri n Kinh t - Xã h i: 52

3.2 Tính toán nhu c u n c cho lúa trong đi u ki n hi n t i 54

3.3 Tính toán nhu c u n c cho di n tích cây lúa khu v c i n Biên, B c C n, Phú Th trong đi u ki n n n 57

3.4 Nghiên c u xác đ nh nhu c u t i cho di n tích cây lúa khu v c i n Biên, B c C n, Phú Th ng v i các k ch b n bi n đ i khí h u trong t ng lai (2030 và 2050) 58

3.4.1 M c th i gian n m 2030 58

3.4.2 M c th i gian n m 2050 ( gi a th k 21) 59

3.5 ánh giá nh h ng c a B KH đ n nhu c u t i cho di n tích cây lúa khu v c i n Biên, B c C n,Phú Th trong hi n t i và ng v i k ch b n B KH trong t ng lai 59

3.5 1 Ph ng pháp đánh giá tác đ ng c a B KH đ n nhu c u t i cho lúa 59

3.5.2 K t qu đánh giá tác đ ng c a B KH đ n nhu c u t i cho di n tích cây lúa 60 3.5.3 K t qu đánh giá nh h ng c a B KH đ n nhu c u t i cho lúa vùng trung du mi n núi phía B c ng v i k ch b n Bi n đ i khí h u trong t ng lai 66

4.1 xu t các gi i pháp công trình 67

4.1.1 i v i th i đi m hi n t i 67

4.1.2 i v i các th i đi m trong t ng lai theo kich b n bi n đ i khí h u 67

4.2 xu t các gi i pháp phi công trình 67

Cây lúa là cây đóng góp m t vai trò r t quan tr ng trong đ i s ng c a ng i

Vi t Nam Tuy nhiên thách th c l n nh t trong ngàng tr ng tr t nói chung, trong ngàng tr ng lúa nói riêng vùng trung du mi n núi phía B c là bi n đ i khí h u toàn c u

S gia t ng nhi t đ khí quy n làm cho khí h u vùng nghiên c u nóng lên,

k t h p v i s suy gi m m a làm cho khu v c khô h n h n.Trong nh ng n m g n đây, di n bi n c a khí h u theo chi u h ng c c đoan C th , l ng m a t ng

m nh vào mùa l và gi m vào mùa ki t cùng v i nhi t đ trung bình đã t ng kho ng 0,3-0,50C Theo tính toán, n m 2010 khu v c vùng trung du mi n núi phía B c có nhi t đ t ng cao nh t, nhi t đ trung bình t ng kho ng 30

C B KH th c s đã làm cho các thiên tai, đ c bi t là bão, l , h n hán ngày càng ác li t

Bi n đ i khí h u có kh n ng làm gi m n ng su t c a m t s cây tr ng chính Vùng trung du mi n núi phía B c có n ng su t lúa ông Xuân gi m m nh nh t N ng su t

Hè Thu c ng gi m nh ng m c đ nh h n so v i lúa ông Xuân N ng su t và

s n xu t lúa gi m m nh nh t t i vùng mi n núi phía B c, do vùng này s b thi u

n c tr m tr ng cho s n xu t lúa n c

H u qu c a B KH, là m c tiêu c a phát tri n b n v ng; thúc đ y s n xu t; đem l i l i ích Do v y, vi c tìm hi u và nghiên c u v nh ng tác đ ng c a B KH

m t nhi m v khó kh n và đ y th thách

Khí h u nh h ng t i đ t đai, nhi t đ , l ng m a, b c h i Bi n đ i khí h u gây r i lo n ch đ m a, thay đ i nhi t đ làm nh h ng đ n ch đ t i c a cây lúa, nh n th c đ c v n đ và t m quan tr ng c a nhu c u n c đ n ch đ t i cho cây lúa nói chung và cây tr ng nói riêng ,đ ng phó và làm gi m thi t h i c a

B KH, đ a ra gi i pháp có tính kh thi ng phó hi u qu v i B KH nh m đ m b o cho s phát tri n b n v ng c a ngàng nông nghi p là vô cùng c n thi t

Hi n nay, có r t ít nghiên c u v nh h ng c a B KH t i m c t i c a lúa trong ngàng tr ng tr t c bi t khu vùng trung du mi n núi phía B c m t trong

nh ng vùng có n n s n xu t nông nghi p là ch y u nh ng ch a có m t nghiên c u nào v nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n m c t i cho lúa

Xu t phát t nh ng v n đ trên, tôi th y r ng vi c nghiên c u: “Nghiên c u đánh giá nh h ng c a Bi n đ i khí h u đ n m c t i cho lúa vùng trung du mi n núi phía B c ” là h t s c c n thi t V i k t qu c a đ tài, chúng ta s có bi n pháp,

k ho ch c th cho ngành s n xu t nông nghi p, ch đ ng tr c nh ng nh h ng

c a B KH hi n nay c ng nh các k ch b n B KH trong t ng lai

- Theo quan đi m h th ng

- Theo quan đi m phân tích nguyên nhân và k t qu

- Theo quan đi m b n v ng

- i t ng nghiên c u: m c t i cho lúa trong đi u ki n bi n đ i khí h u

- Ph m vi nghiên c u: vùng trung du mi n núi phía B c

DANH M C HÌNH

Hình 1- 1: Hi u ng nhà kính 17

Hình 1- 2: Thay đ i nhi t đ b m t Trái t theo th i gian 18

Hình 2- 1: Nhi t đ trung bình n m, th i k 1980 – 1999 33

Hình 2- 2: Nhi t đ trung bình n m, th i k 2041 – 2050 33

Hình 2- 3: Nhi t đ trung bình n m, th i k 2091 – 2100 35

Hình 2- 4: L ng m a n m th i k 2041 – 2050 36

Hình 2- 5 : Di n tích đ t nông nghi p b m t do h n hán vùng núi phía B c t n m 1980 đ n 1998 46

Hình 3- 1: B n đ vùng mi n Trung du và mi n núi phía B c 49

Hình 3- 1 : Bi u đ th hi n s thay đ i nhu c u t i cho lúa th i đi m hi n t i và t ng lai so v i th i k n n đ i v i tr m đ i di n là tr m i n Biên 61

Hình 3- 3 : Bi u đ th hi n s thay đ i nhu c u t i cho lúa th i đi m hi n t i và t ng lai so v i th i k n n đ i v i tr m đ i di n là tr m B c C n 63

Hình 3- 4: Bi u đ th hi n s thay đ i nhu c u t i cho lúa th i đi m hi n t i và t ng lai so v i th i k n n đ i v i tr m đ i di n là tr m Vi t trì 63

DANH M C B NG

B ng 1- 1: Các k ch b n phát th i khí nhà kính 12

B ng 1-2: M c t ng l ng m a (%) so th i k 1980-1990 vùng trung du mi n núi phía b c theo k ch b n phát th i trung bình (B2) 15

B ng 1-3: M c t ng nhi t đ trung bình (0C) so th i k 1980-1990 vùng trung du mi n núi phía b c theo k ch b n phát th i trung bình (B2) 16

B ng 1-4 :Thi n h i do thiên tai đ i v i nông nghi p t i Vi t Nam (1995-2007) 26

B ng 2- 1: K t qu tính toán các thông s th ng kê X, C v ,C s Error! Bookmark not defined B ng 2- 2: B ng th ng kê ch n mô hình m a đ i di n ng v i t ng th i v Error! Bookmark not defined B ng 2- 3: K t qu tính toán các thông s th ng kê X, C v ,C s Error! Bookmark not defined B ng 2- 4: B ng th ng kê ch n mô hình m a đ i di n ng v i t ng th i v Error! Bookmark not defined B ng 2- 5: K t qu tính toán các thông s th ng kê X, C v ,C s Error! Bookmark not defined B ng 2- 6: B ng th ng kê ch n mô hình m a đ i di n ng v i t ng th i v Error! Bookmark not defined B ng 2- 7: Các thông s th ng kê v xuân t i m t s tr m vùng Trung du mi n núi Phía b c 40

B ng 2- 8: Các thông s th ng kê v mùa t i m t s tr m vùng Trung du mi n núi Phía b c 40

B ng 2- 9: Nhi t đ bình quân tháng tr m đ i di n 40

B ng 2- 10: m không khí trung bình tháng tr m đ i di n 40

B ng 2- 11: T c đ gió trung bình tháng t i tr m đ i di n 41

B ng 2- 12: S gi n ng trung bình tháng tr m đ i di n 41

B ng 2-13: M c thay đ i l ng m a n m (%) ng v i n m 2030 41

B ng 2-14: M c thay đ i l ng m a n m (%) ng v i n m 2050 41

B ng 2- 13: M c t ng nhi t đ trung bình n m ( 0 C) ng v i n m 2030 43

B ng 2- 3: M c t ng nhi t đ trung bình n m ( 0 C) ng v i n m 2050 43

B ng 3-1: S đ n v hành chính, di n tích,dân s n m 2013 52

B ng 3- 2: Th i v và công th c t i lúa V ông Xuân 56

B ng 3- 3: Th i v và công th c t i lúa v Mùa 56

B ng 3- 4: Ch tiêu c lý c a đ t 57

B ng 3- 5: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa V ông Xuân T nh i n Biên và B c C n, Phú Th 57

B ng 3- 6: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa v Mùa T nh i n Biên và B c C n, Phú Th 57

B ng 3-7: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa V Chiêm Xuân 58

B ng 3- 8: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa mùa 58

B ng 3-9: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa V Chiêm Xuân 58

B ng 3- 10: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa V mùa 59

B ng 3- 11: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa V Chiêm Xuân 59

B ng 3- 12: T ng h p k t qu tính toán yêu c u n c lúa V mùa 59

B ng 3- 13: B ng tính toán nhu c u t i cho lúa th i đi m hi n t i và t ng lai so v i th i kì n n đ i v i tr m đ i di n là i n Biên 61

B ng 3- 14: B ng tính toán nhu c u t i cho lúa th i đi m hi n t i và t ng lai so v i th i kì n n đ i v i tr m đ i di n là B c C n 61

B ng 3- 15: B ng tính toán nhu c u t i cho lúa th i đi m hi n t i và t ng lai so v i th i kì n n đ i v i tr m đ i di n là Phú th 62

Công c khung v bi n đ i khí h u c a Liên H p Qu c (UNFCCC) "Bi n

đ i khí h u trái đ t là s thay đ i c a h th ng khí h u g m khí quy n, thu quy n, sinh quy n, th ch quy n hi n t i và trong t ng lai b i các nguyên nhân t nhiên và nhân t o"

“Bi n đ i khí h u là “nh ng nh h ng có h i c a bi n đ i khí h u”, là

nh ng bi n đ i trong môi tr ng v t lý ho c sinh h c gây ra nh ng nh h ng có

h i đáng k đ n thành ph n, kh n ng ph c h i ho c sinh s n c a các h sinh thái

Do các ho t đ ng c a con ng i đã làm t ng hi u ng nhà kính c a khí quy n,

t o ra m t b c x c ng b c (t ng thêm) là 2,3 w/m2

, làm cho b m t trái đ t và l p khí quy n t ng th p nóng lên, m c n c bi n c a toàn c u t ng BDKH trong th k

XX đ n nay gây ra ch y u do con ng i, do v y thu t ng BDKH (ho c còn đ c

g i là s m lên toàn c u- global warming) đ c coi là đ ng ngh a v i BDKH hi n

đ i

1.1.2 Bi n đ i khí h u hàng ch c v n n m

L ch s khí h u trái đ t đã tr i qua nhi u bi n đ ng v i nhi u nguyên nhân khác nhau Nh ng v núi l a phun trào m nh, đ a vào khí quy n m t l ng khói

b i kh ng l ng n c n b c x m t tr i xu ng trái đ t, làm l nh b m t trái đ t trong

m t th i gian dài M t núi l a phun ra có th ng n ch n m t ph n b c x m t tr i

đ n trái đ t, đ ng th i làm các l p h p th nhi t trong t ng bình l u nóng lên t i vài

đ i u này có th th y rõ qua quan sát ho t đ ng c a núi l a Pinatubô (Philippin) vào các n m 1982 và 1991 Trong th i gian núi l a phun, b c x m t tr i gi m đi rõ

r t

Trong th i gian dài hàng ch c v n n m, khí h u trái đ t đã tr i qua nh ng th i

k b ng hà và nh ng th i k m lên áng chú ý là các chu k b ng hà x y ra trong

t ng kho ng hàng ch c n m, v i khí h u l nh h n hi n nay

Trong các chu k này, nhi t đ b m t trái đ t th ng l nh đi 5-70C, th m chí

t i 10–150C nh các vùng v đ trung bình và v đ cao thu c bán c u B c Vào

th i k không b ng hà kho ng 125.000–130.000 n m tr c công nguyên (TCN), nhi t đ trung bình bán c u B c cao h n th i k ti n công nghi p 20C

1.1.3 Bi n đ i khí h u trong 20.000 n m g n đây

Trái đ t đã tr i qua th i k b ng hà cu i cùng kho ng 18.000 n m TCN Trong

th i k này, b ng bao ph ph n l n B c M , B c Âu và B c châu Á v i m c n c

bi n th p h n hi n nay t i 120m Có nhi u ch ng c cho th y, kho ng 5.000– 6.000

n m TCN, nhi t đ cao h n hi n nay

T th k 14, châu Âu tr i qua m t th i k b ng hà nh , kéo dài kho ng vài

tr m n m Trong th i k b ng hà nh , nh ng kh i b ng l n cùng v i nh ng mùa đông kh c nghi t kèm theo n n đói đã làm nhi u gia đình ph i r i b quê h ng

T kho ng gi a th k XIX m i có đ c s li u đ nh l ng chi ti t v B KH

Nh ng s li u có đ c cho th y xu th chung là, t cu i th k XIX đ n nay, nhi t

đ trung bình toàn c u đã t ng lên đáng k K t qu nghiên c u hi n nay cho th y, nhi t đ không khí trung bình toàn c u trong th k XX đã t ng lên 0,60C và th p

k 90 là th p k nóng nh t trong thiên niên k v a qua (IPCC, 2001) Hình 1.2 mô

ph ng xu th nhi t đ nói trên

1.1.4 Xu h ng bi n đ i khí h u trong t ng lai

1 K ch b n bi n đ i khí h u

Vi c d báo xu h ng bi n đ i khí h u ph thu c vào r t nhi u y u t , trong

đó ch y u d a vào d báo v s phát th i khí nhà kính S phát th i khí nhà kính này l i ph thu c r t l n vào s phát tri n kinh t -xã h i toàn c u, dân s , thay đ i

v công ngh , tiêu dùng, s n xu t, s d ng đ t và n ng l ng Do đó, nhi u k ch

b n bi n đ i khí h u khác nhau đã đ c xây d ng d a trên s thay đ i c a các bi n

s khác nhau

Các k ch b n v bi n đ i khí h u đ c xây d ng trong khuôn kh các nghiên

c u c a IPCC (2007)d a trên các d báo v s phát th i khí nhà kính t th p đ n cao và d a trên các k ch b n phát tri n kinh t -xã h i toàn c u IPCC đã đ a ra m t nhóm 6 k ch b n (d a trên 4 k ch b n g c) xác đ nh nh ng l trình phát th i có th

x y ra cho th k 21 Các k ch b n này khác nhau v các gi đ nh liên quan đ n: (i)s phát tri n kinh t quy mô toàn c u; (ii)dân s th gi i và m c đ tiêu dùng; (iii) chu n m c cu c s ng và l i s ng; (iv) tiêu th n ng l ng và tài nguyên n ng

l ng; (v)chuy n giao công ngh ; và(vi) thay đ i s d ng đ t[4] B n k ch b n g c

là A1, A2, B1, B2, v i các ký hi u A: chú tr ng phát tri n kinh t ; B: chú tr ng b o

v môi tr ng; 1: chú tr ng tính toàn c u, và 2: chú tr ng tính khu v c Các k ch

b n phát th i khí nhà kính - c s c a vi c d báo v tình tr ng bi n đ i khí h u trong t ng lai - c a IPCC (2007) đ c đ c tóm t t B ng 1-1 d i đây:

theo m c đ phát tri n công ngh :

A1F1: Ti p t c s d ng thái quá nhiên li u

• Dân s th gi i ti p t c t ng

• Thay đ i v công ngh ch m h n

so v i các h k ch b n khác

• Th gi i không đ ng nh t, các qu c gia ho t đ ng đ c l p, t cung t c p (m c đ toàn c u hóa th p)

• Kinh t phát tri n nhanh nh k ch b n A1

nh ng có s thay đ i nhanh chóng trong

(Ngu n: K ch b n Bi n đ i khí h u, N c bi n dâng cho Vi t Nam;

B Tài nguyên &MT, 2012)

IPCC khuy n cáo s d ng các k ch b n phát th i đ c s p x p t th p đ n cao là: B1 và A1T(các k ch b n phát th i th p); B2 và A1B (các k ch b n phát th i trung bình); A2 và A1F1 (các k ch b n phát th i cao).Tuy nhiên, tùy thu c vào nhu

c u th c ti n và kh n ng tính toán c a t ng n c, IPCC c ng khuy n cáo các qu c gia l a ch n các k ch b n phát th i phù h p trong s các k ch b n trên đ xây d ng

ch a t ng có và đang là m i lo ng i c a các qu c gia trên th gi i

Bi n đ i khí h u s tác đ ng nghiêm tr ng đ n s n xu t, đ i s ng và môi

tr ng trên ph m vi toàn th gi i: đ n n m 2080 s n l ng ng c c có th gi m 4%, giá s t ng 13-45%, s ng i b nh h ng c a n n đói 36-50%; m c n c

2-bi n dâng cao gây ng p l t, gây nhi m m n ngu n n c, nh h ng đ n nông nghi p, và gây r i ro l n đ i v i công nghi p và các h th ng kinh t -xã h i trong

t ng lai Các công trình h t ng đ c thi t k theo các tiêu chu n hi n t i s khó

an toàn và cung c p đ y đ các d ch v trong t ng lai

Theo các nghiên c u và tính toán m i nh t c a IPCC v bi n đ i khí h u trong t ng lai cho th y đ n n m 2100 nhi t đ b m t trái đ t có th t ng t 1,5o đ n 4,5o C Nhi t đ m t đ t t ng nhanh h n m t bi n Nhi t đ b c bán c u

t ng nhi u h n nam bán c u

L ng m a t ng không đ u, nhi u vùng m a quá nhi u nh ng nhi u vùng

tr nên khô h n h n M a nhi u h n các vùng c c M c n c bi n có th dâng lên t 30 đ n 100 cm Hi n t ng El-Nino ho t đ ng m nh lên c v c ng đ

và t n su t

Các chuyên gia khí t ng hàng đ u th gi i v a lên ti ng c nh báo m c n c

bi n toàn c u có th dâng cao g p hai l n so v i d báo c a Liên Hi p Qu c hai

n m tr c đây, đe d a cu c s ng c a 1/6 c dân Trái đ t N m 2007, y ban liên chính ph v bi n đ i khí h u (IPCC) d báo m c n c bi n s dâng cao nhi u nh t

là 59cm vào cu i th k 21 Tuy nhiên, các nhà khoa h c t i h i ngh khoa h c COP

15 v bi n đ i khí h u t i Copenhagen ( an M ch) hôm 10-3 l i kh ng đ nh vào

n m 2100, m c n c bi n s t ng t i 1m, th m chí cao h n

Vi t Nam s là 1 trong 5 qu c gia b nh h ng l n c a bi n đ i khí h u, n c

bi n dâng

3 K ch b n bi n đ i khí h u đ i v i vùng trung du mi n núi phia B c :

Theo k ch b n bi n đ i khí h u, n c bi n dâng cho Vi t Nam do B Tài Nguyên và Môi Tr ng gi i thi u tháng 6 n m 2012 đ i v i các t nh thu c theo 3

k ch b n: K ch b n phát th i th p (B1), k ch b n phát th i trung bình (B2) k ch b n phát th i cao(A2) Trong đó k ch b n B2 đ c B tài nguyên môi tr ng khuy n ngh s d ng th i đi m hi n nay cho các b ,ngàng và đ a ph ng làm đ nh h ng ban đ u trong vi c đánh giá nh h ng c a bi n đ i khí h u Vì v y lu n v n s

i n Biên 1,1 1,7 2,3 3,0(2,0-4,0) 3,7 4,3 4,8 5,3 5,8(4,0-7,0)

S n La 1,0 1,4 2,0 2,6(1,0-4,0 3,1 3,6 4,1 4,5 4,9(3,0-7,0) Hòa bình 1,1 1,6 2,3 3,3(2,0-5,0) 3,6 4,2 4,7 5,2 5,6(4,0-6,0)

Hà Giang 1,2 1,8 2,6 2,8(2,0-2,4) 4,0 4,7 5,3 5,9 5,5(4,0-6,0) Cao B ng 1,1 1,6 2,2 2,9(2,0-2,4) 1,5 4,1 4,6 5,1 5,8(4,0-7,0) Lào Cai 1,1 1,5 2,2 2,8(2,0-2,4) 1,6 4,0 4,5 4,9 4,9(3,0-7,0) Yên Bái 1,3 1,8 2,6 3,3(2,0-2,4) 1,5 4,7 5,3 5,9 5,6(4,0-6,0) Tuyên

Quang 0,9 1,3 1,8 2,3(2,0-2,4) 1,7 3,3 3,7 4,1 5,5(4,0-6,0)

B c C n 0,9 1,3 1,8 2,4(2,0-2,4) 1,5 3,4 3,8 4,2 5,8(4,0-7,0) Thái

Nguyên 1,4 2,9 2,9 3,1(2,0-2,4) 1,6 5,2 5,9 6,5 4,9(3,0-7,0)

L ng S n 0,9 1,9 1,9 3,4(2,0-2,4) 1,6 3,4 3,9 4,3 5,6(4,0-6,0) Phú Th 1,2 0,8 2,4 3,5(2,0-2,4) 1,7 4,4 5,0 5,5 5,5(4,0-6,0)

B c Giang 1,3 0,8 2,6 3,3(2,0-2,4) 1,7 4,8 5,4 6,0 5,8(4,0-7,0)

Qu ng

Ninh 1,3 0,7 2,7 3,4(2,0-2,4) 1,6 5,0 5,6 6,2 4,9(3,0-7,0)

V l ng m a (B2): Vào cu i th k 21, l ng m a n m có th t ng kho ng 0,9-7 % vùng trung du Mi n núi Phía B c so v i th i k 1980 -1999

B ng 1-3: M c t ng nhi t đ trung bình (0C) so th i k 1980-1990 vùng trung du

mi n núi phía b c theo k ch b n phát th i trung bình (B2)

Hà Giang 0,5 0,7 1,1 1,2 (1,0 - 1,6) 1,7 2,0 2,3 2,5 2,7(2,4-2,8) Cao B ng 0,5 0,7 1,0 1,2(1,0 -1,4) 1,5 1,7 2,0 2,2 2,4(2,2-2,8) Lào Cai 0,5 0,7 1,0 1,2 (1,0 - 1,6) 1,6 1,8 2,1 2,3 2,5(2,2-3,1)

Hình 1- 1: Hi u ng nhà kính

(Ngu n: The National Academy of Sciences, USA)

Hình trên mô t s hình thành hi u ng nhà kính: đi u ki n t nhiên tr c khi có tác đ ng m nh b i các ho t đ ng c a con ng i, Trái t c a chúng ta luôn

đ c s i m nh s có m t c a các khí h i n c, CO2, CH4, N2O, ozôn (đ c g i

là các khí nhà kính) Hi u ng nhà kính là quá trình nóng lên m t cách t nhiên do

s có m t c a các KNK trong khí quy n Các khí này gây ra 1 hi u ng gi ng nh

hi n t ng m lên bên trong các nhà kính nên đ c g i là hi u ng nhà kính (green house effect) C ch c a hi n t ng hiêu ng nhà kính nh sau: các ánh sáng nhìn

th y có th đi qua b u khí quy n mà không b h p th M t ph n l ng ánh sáng này đ n đ c Trái t (1), b h p th và đ c chuy n hóa thành nhi t làm cho b

m t Trái t nóng lên B m t Trái t (2) l i t a nhi t vào khí quy n; 1 ph n

l ng nhi t này (3) đ c các KNK h p th , 1 ph n quay tr l i Trái t (4) và 1

ph n đ c gi i phóng vào v tr (5) Tuy nhiên, t khi có cách m ng công nghi p, các ho t đ ng c a con ng i đã th i nhi u KNK h n gây ra hi n t ng “hi u ng nhà kính gia t ng”(Enhanced green house effect) hay còn đ c g i là hi n t ng nóng lên toàn c u (Global warming) ó là do quy trình (3), các KNK có n ng đ

t ng lên nhi u so v i tr c đó (6) đã h p th nhi u nhi t h n

Ngoài m t s khí đã nói trên, các khí SF6, HFCs, CFCs, HCFCs, PFCs

đ c th i ra t sau th i k công nghi p hóa c ng góp ph n gây nên hi u ng nhà kính

Trong s các khí chính gây hi u ng nhà kính, CO2 đ c coi là khí có nh h ng nhi u nh t N ng đ CO2 trong khí quy n đã t ng t 280ppm vào nh ng n m tr c

- S thay đ i thành ph n và ch t l ng khí quy n có h i cho môi tr ng s ng

c a con ng i và các sinh v t trên Trái t: n ng đ các khí trong khí quy n thay

đ i theo chi u h ng t ng n ng đ các khí gây hi u ng nhà kính N ng đ CO2

t ng kho ng 31%; n ng đ N2O t ng kho ng 151%; n ng đ CH4 t ng 248%; các khí khác c ng có n ng đ t ng đáng k so v i th i k tr c công nghi p hóa; m t

s khí nh các d ng khác nhau c a khí HFC, PFC, SF là nh ng khí ch m i xu t

hi n sau cu c cách m ng công nghi p

Hình 1- 3: Xu h ng bi n đ i m t s khí nhà kính đ n 1/2003

- S di chuy n c a các đ i khí h u t n t i hàng nghìn n m trên các vùng khác nhau c a Trái t d n t i nguy c đe do s s ng c a các loài sinh v t, các h sinh thái và ho t đ ng c a con ng i: thay đ i khí h u gây hi n t ng di c c a các loài lên vùng có v đ cao; gây nguy c di t vong cho 1/3 s loài hi n có trên Trái t; theo c nh báo c a Quý ng v t hoang dã Th gi i, tình tr ng nóng lên c a khí h u Trái t n u không đ c ki m soát có th đ y 72% s loài chim trên hành tinh t i b v c c a s tuy t ch ng;

- S thay đ i c ng đ ho t đ ng c a quá trình hoàn l u khí quy n, chu trình

tu n hoàn n c trong t nhiên và các chu trình sinh đ a hóa khác

- S thay đ i n ng su t sinh h c c a các h sinh thái, ch t l ng và thành ph n c a thu quy n, sinh quy n, các đ a quy n…

là s làm nóng b u khí quy n hay hi u ng nhà kính.Có th hi u s l c là: nhi t

đ trung bình c a b m t trái đ t đ c quy t đ nh b i s cân b ng gi a h p th n ng

l ng m t tr i và l ng nhi t tr vào v tr Khi l ng nhi t b gi l i nhi u trong

b u khí quy n thì s làm nhi t đ trái đ t t ng lên Chính l ng khí CO2 ch a nhi u trong khí quy n s tác d ng nh m t l p kính gi nhi t l ng t a ng c vào v tr

c a trái đ t Cùng v i khí CO2 còn có m t s khí khác c ng đ c g i chung là khí nhà kính nh NOx, CH4, CFC V i nh ng gia t ng m nh m c a n n s n xu t công nghi p và vi c s d ng các nhiên li u hoá th ch (d u m , than đá ), nghiên c u c a các nhà khoa h c cho th y nhi t đ toàn c u s gia t ng t 1,4oC đ n 5,8oC t 1990

đ n 2100 và vì v y s kéo theo nh ng nguy c ngày càng sâu s c đ i v i ch t l ng

s ng c a con ng i

S bi n đ i khí h u (B KH) toàn c u đang di n ra ngày càng nghiêm tr ng

Bi u hi n rõ nh t là s nóng lên c a trái đ t, là b ng tan cao; là các hi n t ng th i

ti t b t th ng, bão l , sóng th n, đ ng đ t, h n hán và giá rét kéo dài… d n đ n thi u l ng th c, th c ph m và xu t hi n hàng lo t d ch b nh trên ng i, gia súc, gia c m…

Có th th y tác h i theo h ng nóng lên toàn c u th hi n 10 đi u t i t sau đây: gia t ng m c n c bi n, b ng hà lùi v hai c c, nh ng đ t nóng, bão t và l

l t, khô h n, tai bi n, suy thoái kinh t , xung đ t và chi n tranh, m t đi s đa d ng sinh h c và phá hu h sinh thái Nh ng minh ch ng cho các v n đ này đ c bi u

hi n qua hàng lo t tác đ ng c c đoan c a khí h u trong th i gian g n đây nh đã có kho ng 250 tri u ng i b nh h ng b i nh ng tr n l l t Nam Á, châu Phi và Mexico Các n c Nam Âu đang đ i m t nguy c b h n hán nghiêm tr ng d d n

t i nh ng tr n cháy r ng, sa m c hóa, còn các n c Tây Âu thì đang b đe d a x y

ra nh ng tr n l l t l n, do m c n c bi n dâng cao c ng nh nh ng đ t b ng giá mùa đông kh c li t Nh ng tr n bão l n v a x y ra t i M , Trung Qu c, Nh t B n,

n .có nguyên nhân t hi n t ng trái đ t m lên trong nhi u th p k qua

Nh ng d li u thu đ c qua v tinh t ng n m cho th y s l ng các tr n bão không thay đ i, nh ng s tr n bão, l c c ng đ m nh, s c tàn phá l n đã t ng lên, đ c

bi t B c M , tây nam Thái Bình D ng, Ân D ng, b c i Tây D ng M t nghiên c u v i xác su t lên t i 90% cho th y s có ít nh t 3 t ng i r i vào c nh thi u l ng th c vào n m 2100, do tình tr ng m lên c a Trái đ t

S nóng lên c a Trái đ t, b ng tan đã d n đ n m c n c bi n dâng cao N u kho ng th i gian 1962 - 2003, l ng n c bi n trung bình toàn c u t ng 1,8mm/n m, thì t 1993 - 2003 m c t ng là 3,1mm/n m T ng c ng, trong 100 n m qua, m c n c bi n đã t ng 0,31m Theo quan sát t v tinh, di n tích các l p b ng

B c c c, Nam c c, b ng Greenland và m t s núi b ng Trung Qu c đang d n

b thu h p Chính s tan ch y c a các l p b ng cùng v i s nóng lên c a khí h u các

đ i d ng toàn c u (t i đ sâu 3.000m) đã góp ph n làm cho m c n c bi n dâng cao D báo đ n cu i th k XXI, nhi t đ trung bình s t ng lên kho ng t 2,0 - 4,5oC và m c n c bi n toàn c u s t ng t 0,18m - 0,59m

Nh ng n m qua, tranh cãi v s B KH toàn c u v n ch a ngã ng Cho t i

nh ng n m đ u th k XXI, v i nh ng b ng ch ng xác th c, các nhà khoa h c đã

ch ng minh đ c s can thi p thô b o c a con ng i vào môi tr ng trái đ t, đó là

vi c s d ng các ch t hóa th ch nh than đá, d u l a, khí đ t; là vi c tàn phá các cánh r ng; vi c phát tri n công nghi p hóa đã và đang th i ra b u khí quy n nhi u

lo i khí gây hi u ng nhà kính, làm cho trái đ t nóng lên t ng ngày B KH tr thành ch đ nóng c a nhi u h i ngh c p cao trên th gi i T ng Th ký Liên H p

Qu c Ban Ki Moon cho r ng: “B KH c ng khi n nhân lo i ph i đ i m t v i nh ng

đe d a to l n nh chi n tranh”; “B KH không ch là v n đ môi tr ng, mà còn là

m i đe d a toàn di n, nh h ng đ n s c kh e con ng i, đ n tình hình cung c p

l ng th c toàn c u, v n đ di dân và đe d a n n hòa bình, an ninh th gi i” Vì

v y, nhi u n c trên th gi i đã thành l p các t ch c đ ch đ o và đi u ph i các

ho t đ ng ng phó v i tình hình B KH, xây d ng các ch ng trình, chi n l c và

k ho ch hành đ ng qu c gia ng phó v i B KH

Theo báo cáo c a các nhà khoa h c, s nóng lên toàn c u c a h th ng khí

h u hi n nay là ch a t ng có và r t rõ ràng t nh ng quan tr c nhi t đ và đ i

d ng trung bình toàn c u; s tan ch y c a b ng, tuy t trên ph m vi r ng l n d n

đ n s dâng cao c a m c n c bi n Nhi t đ trung bình trong 100 n m qua đã t ng 0,74oC và xu th nhi t đ t ng trong vòng 50 n m g n đây là 0,13oC/th p k Nhi t

Trong 40 n m qua, các nhà khoa h c đã quan sát th y các hi n t ng

th i ti t c c đoan, thiên tai, bão l x y ra nhi u h n n c ta, đây là m t trong

s nh ng bi u hi n v B KH đ c kh ng đ nh Ngoài ra, còn có các bi u hi n khác là (BTNMT, 2009):

- Nhi t đ trung bình hàng n m t ng 0,1oC m i th p k trong giai

đo n t 1931 t i 2000, và t ng trong kho ng t 0,4 – 0,8oC 3 thành ph l n

c a Vi t Nam (g m Hà N i, à N ng và thành ph H Chí Minh) t n m 1991

t i 2000

- L ng m a thay đ i khác nhau tùy t ng vùng, nh ng nhìn chung

l ng m a c n m v n t ng đ i n đ nh Tuy nhiên, ngày càng có nhi u tr n

m a b t th ng v i c ng đ l n x y ra h n, gây ra l l t

- H n hán x y ra th ng xuyên h n khu v c phía Nam trong nh ng

n m g n đây và có xu h ng kéo dài h n

- Trong 50 n m qua, m c n c bi n t ng trung bình t 2,5 – 3cm, tùy

t ng khu v c

- Bão nhi t đ i gi m v s l ng trong 40 n m qua, nh ng ghi nh n

đ c nh ng c n bão m nh h n khu v c phía Nam

- El Nino và La Nina x y ra v i c ng đ m nh h n trong 50 n m qua, gây ra nhi u c n bão nhi t đ i, l l t và h n hán th ng xuyên

2 Tác đ ng c a bi n đ i khí h u Vi t Nam

Theo đánh giá c a Ngân hàng th gi i (WB) Vi t Nam là m t trong nh ng

n c ch u nh h ng nghiêm tr ng c a bi n đ i khí h u và n c bi n dâng, trong

đó vùng đ ng b ng sông H ng và sông Mê Công b ng p chìm n ng nh t

Vi t Nam, trong kho ng 50 n m qua, nhi t đ trung bình đã t ng kho ng 0,7oC, m c n c bi n đã dâng kho ng 0,20 m Hi n t ng El-Nino, La-Nina càng tác đ ng m nh m đ n Vi t Nam Bi n đ i khí h u (B KH) th c s đã làm cho các thiên tai, đ c bi t là bão, l , h n hán ngày càng ác li t Theo tính toán, nhi t đ trung bình Vi t Nam có th t ng lên 30C và m c n c bi n có th dâng 1,0 m vào

n m 2100 N u m c n c bi n dâng (NBD) 1,0 m, thì hàng n m s có kho ng 40 nghìn km2 đ ng b ng ven bi n Vi t Nam s b ng p, trong đó 90% di n tích thu c các t nh ng b ng sông C u Long b ng p h u nh hoàn toàn (B TNMT, 2003) Trong nh ng n m qua, thiên tai x y ra kh p các khu v c trên c n c, gây ra nhi u t n th t to l n v ng i, tài s n, các c s h t ng v kinh t , v n hóa, xã h i, tác đ ng x u đ n môi tr ng Ch tính trong 10 n m g n đây (2001-2010), các lo i thiên tai nh : bão, l , l quét, s t l đ t, úng ng p h n hán và các thiên tai khác đã làm thi t h i đáng k v ng i và tài s n, đã làm ch t và m t tích h n 9.600 ng i, giá tr thi t h i v tài s n c tính chi m kho ng 1,5% GDP/n m M c đ thiên tai

Vi t Nam ngày càng gia t ng v c quy mô c ng nh chu k l p l i kèm theo

nh ng đ t bi n khó l ng Vi t Nam có t i h n 80% dân s có nguy c ch u nh

h ng tr c ti p c a thiên tai L nh v c ch u tác đ ng m nh m nh t do B KH là nông nghi p, th y l i, th y s n, diêm nghi p, an ninh l ng th c, các vùng đ ng

b ng và d i ven bi n do m c n c bi n dâng, ng i nghèo vùng nông thôn

Thiên tai và bi n đ i khí h u đã và đang gây tác đ ng l n đ n l nh v c nông nghi p và phát tri n nông thôn, tác đ ng b t l i đ n nhi u nhóm đ i t ng khác nhau, nh t là c ng đ ng dân c n m trong vùng nguy c cao, các h dân nghèo và

ng i nông dân là nh ng ng i ph i h ng ch u nh ng tác đ ng đ u tiên và h y ho i

m nh nh t Trên th c t , sinh k c a hàng ch c tri u ng i Vi t Nam đang b đe

d a v i nh ng nh h ng c a bi n đ i khí h u V n đ này và nh ng h qu c a nó đang khi n cho cu c s ng ng i nghèo và nh ng ng i c n nghèo Vi t Nam vùng núi, vùng bi n, vùng đ ng b ng b đe d a Thu nh p c a c ng đ ng ng dân ven

bi n Vi t Nam ch y u là t ho t đ ng khai thác và nuôi tr ng th y s n Do v y, thiên tai x y ra hàng n m làm cho công c s n xu t b h h ng, lao đ ng s n xu t b khó kh n i u này làm cho ng dân v n đã nghèo l i nghèo thêm Ngoài khó kh n

v v n, vi c ti p c n v i các ngu n thông tin, các ti n b k thu t v s n xu t tuy

đ c Nhà n c quan tâm nh ng do nghèo nàn v ki n th c và nh n th c kém nên

ho t đ ng này còn nhi u h n ch đ i v i c ng đ ng ng dân

Bi n đ i khí h u đe d a nghiêm tr ng đ n an ninh l ng th c và phát tri n nông nghi p: B KH có tác đ ng l n đ n sinh tr ng, n ng su t cây tr ng, th i v gieo tr ng, làm t ng nguy c lây lan sâu b nh h i cây tr ng B KH nh h ng đ n sinh s n, sinh tr ng c a gia súc, gia c m, làm t ng kh n ng sinh b nh, truy n d ch

c a gia súc, gia c m B KH và n c bi n dâng nh h ng nghiêm tr ng đ n đ t s

d ng nông nghi p: gây m t di n tích đ t, đ t b nhi m phèn, nhi m m n và b suy thoái c v ch t và l ng do các tác đ ng tr c ti p ho c gián ti p c a các hi n t ng

l l t, h n hán, hoang m c hóa, s t l đ t…đang gia t ng c v t n s và c ng đ gây nguy c thu h p di n tích đ t nông nghi p M t ph n đáng k di n tích đ t nông nghi p vùng đ t th p đ ng b ng ven bi n, b ng p m n do n c bi n dâng, di n tích ng p úng m r ng và kéo dài h n, nh h ng tr c ti p đ n các ho t đ ng s n

xu t nông nghi p Có th nói, Bi n đ i khí h u đã, đang và s tác đ ng nghiêm

tr ng đ n s n xu t, đ i s ng và môi tr ng trên ph m vi toàn th gi i Bi n đ i khí

h u đã làm cho thiên tai Vi t Nam ngày càng gia t ng v s l ng, c ng đ và

Vi t Nam c ng đ c mô t chi ti t

Có 7 vùng khí h u chính là Tây B c, ông B c, đ ng b ng B c B , B c Trung B , Tây Nguyên và Nam B

Nh ng thay đ i v nhi t đ , l ng m a và n c bi n dâng do bi n đ i khí

h u s d n đ n các tác đ ng v kinh t , xã h i và môi tr ng Các tác đ ng có th là tác đ ng tr c ti p hay gián ti p, tích c c hay tiêu c c Sau đây là m t s ví d v tác

- T ng áp l c lên gia súc và đ ng v t hoang dã

- T ng nguy c cháy r ng

- T ng nguy c s d ng đi n đ làm mát và làm gi m đ n đ nh và tu i th cung c p đi n…

2 Thay đ i v l ng m a (t ng v mùa m a, gi m v mùa khô) có th d n đ n:

- T ng dòng ch y l và ng p l t

- T ng kh n ng s n xu t th y đi n

- T ng nguy c xói mòn và s t l đ t

- T ng h n hán và xâm nh p m n trong mùa khô

- Thay đ i h sinh thái l u v c sông và các vùng ng p n c

3 T ng c ng đ và t n su t bão có th gây tác đ ng:

- T ng ng p l t vùng ven bi n và ven sông

- T ng nguy c t n th t v ng i , c s h t ng và các ho t đ ng kinh t xã h i

- T ng nguy c tàn phá các h sinh thái ven bi n

4 N c bi n dâng có th gây ra:

- T ng ng p l t vùng ven bi n và ven sông

- Xâm nh p m n sâu h n làm nh h ng t i các ho t đ ng cung c p n c, nông nghi p và nuôi tr ng th y s n

1.3.2 K ch b n Bi n đ i khí h u đ i khu v c mi n núi phía B c:

khu v c mi n núi phía B c, bi n đ i khí h u đ c th hi n qua hi n t ng nhi t đ t ng và các hi n t ng th i ti t c c đoan nh s thay đ i c c nhi t đ ,

n ng nóng kéo dài h n, rét đ m kéo dài h n, m a l n t p trung h n nh ng c ng có

nh ng đ t khô h n kéo dài h n M a l n t p trung d d n đ n l l t, l ng, l quét

Hi n t ng núi l hay s t l đ t có nguyên nhân sâu xa t tính ch t thi u n đ nh

c a c u trúc đ a ch t, nh ng m a l n t p trung th ng là gi t n c cu i cùng làm tràn ly thúc đ y quá trình di n ra nhanh h n i u đó đã đ c ch ng minh qua các

s ki n s t l đ t xã Phìn Ngan (huy n Bát Xát, t nh Lào Cai) tháng 9 n m 2004 hay xã Ch Cu Nha (huy n Mù Cang Ch i, t nh Yên Bái) tháng 10 n m 2010

C c nhi t đ thay đ i mà bi u hi n c th là các đ t rét đ m, rét h i kéo dài liên

ti p x y ra trong các n m 2008 và 2010 th c s đã tr thành th m h a thiên tai v i hàng v n con trâu bò b ch t, hàng ngàn héc-ta lúa và hoa màu b m t tr ng K t h p

v i các thiên tai khác, hàng n m ngàng nông nghi p nói riêng và n n kinh t nói chung ch u thi t h i n ng n do h u qu c a bão và hi n t ng th i ti t c c đoan

B ng 1-4 :Thi n h i do thiên tai đ i v i nông nghi p t i Vi t Nam (1995-2007)

N m L nh v c nông nghi p T t c các l nh v c

T l thi t h i Tri u đ ng Tri u us tri u đ ng Tri u us %

(Ngu n :T ng h p t ngu n c a MARD, 1995 -2007)

K t qu cho th y thi t h i do thiên tai c a ngàng nông nghi p n c ta trung bình trong n m giai đo n 1995-2007 là 781,74 t đ ng Thi t h i do thiên tai trung bình

C c u thi t h i trong nông nghi p đ i v i t ng thi t h i do thiên tai c a t t c các ngành có xu h ng gi m trong giai đo n 1996-2007 K t qu phân tích t i Hình

2 cho th y thi t h i thiên tai cho t t c các l nh v c ngày càng t ng nh ng thi t h i

đ i v i nông nghi p có xu h ng gi m Ví d n m 1996, thi t h i c a ngành nông nghi p t ng đ ng 2.463 t đ ng (31.6% t ng thi t h i) thì đ n n m 2007 ch còn

432 t đ ng t ng đ ng 3.8% K t qu này cho th y đây là d u hi u đáng m ng

c a ngành nông nghi p trong vi c duy trì và áp d ng các bi n pháp phòng ch ng thiên tai b i l c c u c a ngành nông nghi p trong n n kinh t ch gi m nh , 22.27% n m 1995 xu ng 18,14% n m 2008 (gi m 0,6% n m)

c nh B KH toàn c u là đ t không khí l nh gây rét đ m, rét h i kéo dài 38 ngày trong tháng 1 và 2 n m 2008

K t qu nghiên c u B c C n cho bi t nhi t đ không khí cao đ c xác

đ nh vào tháng 12 n m 2002 và n m 2007, l n l t là 20.6OC và 18.1OC, cao h n kho ng 4 và 1.5OC so v i nhi t đ ng trung bình c a tháng 12 trong vòng 8 n m t 2001-2008 T ng t nh v y, nghiên c u c ng ch ra nhi t đ cao b t th ng vào tháng 10 và 11 n m 2006, kho ng 1,5 đ n 2.2OC cao h n so v i nhi t đ trung bình

c a tháng 10 và 11 trong vòng 8 n m t 2001-2008 Trong khi đó nhi t đ không khí trung bình gi m m t cách đáng k vào tháng 1 và tháng 2, đ c bi t vào n m

2008 nhi t đ trung bình l n l t là 13.5 và 12.4OC; th p h n so v i nhi t đ trung bình tháng 1 và 2 t n m 2001-2008 v i 15.2 và 17.2 OC Nhi t đ xu ng th p đã gây nên hi n t ng rét đ m và rét h i k l c vào n m 2008.cho th y th i ti t n ng nóng h n và kéo dài h n, đ c bi t vào n m 2006 và 2009, mùa đông đ n ch m h n,

ít l nh h n nh ng l i có nh ng đ t rét đ m, rét h i kéo dài, h n hán nghiêm tr ng

h n so v i tr c đây

Song song v i nghiên c u s thay đ i nhi t đ không khí, s thay đ i l ng

m a c ng đ c các nhà nghiên c u quan tâm Bi u hi n c a bi n đ i khí h u

th ng đ c th hi n qua s bi n đ ng v l ng m a theo không gian và th i gian

M t s đ a đi m m a nhi u h n trong khi đó n i khác l i có l ng m a ít h n; mùa

m a có nhi u m a h n và mùa khô có ít m a h n

Nh ng n m g n đây l ng m a thay đ i th t th ng, l ng m a gi m rõ r t

nh ng l i t p trung nhi u vào m t s th i đi m nh t đ nh và di n ra r t nhanh

nh ng v i m t l ng l n L ng m a B c K n c ng có s bi n đ ng đáng k

gi a các tháng trong n m, l ng m a đ t th p trong giai đo n t tháng 10 đ n tháng

3 n m sau (kho ng 15.7-44.4ml/tháng) và t ng cao trong kho ng t tháng 6 đ n tháng 8 (kho ng 240-330ml/tháng) L ng m a cao b t th ng đ c quan sát vào

t tháng 9 đ n tháng 11 n m 2008; l n l t 278.2ml; 137.4 ml và 141.1ml so v i 121ml; 42.8 ml và 44.4 ml c a trung bình l ng m a các tháng trong giai đo n t tháng 9 đ n 11 c a 8 n m t 2001-2008 M t khía c nh khác v s thay đ i l ng

m a là th i gian m a ng n h n, nh ng c ng đ l i cao h n

Theo các k ch b n, nhi t đ mùa đông t ng nhanh h n so v i nhi t đ mùa hè t t

c các vùng khí h u Nhi t đ các vùng khí h u phía B c t ng nhanh h n so v i các vùng khí h u phía Nam Theo k ch b n trung bình (B2) vào cu i th k 21, nhi t đ trung bình n m t ng lên 2.6OC Tây B c, 2.5OC ông B c b , so v i trung bình th i k 1980 - 1999 L ng m a mùa khô gi m h u h t 32 các vùng khí h u c a n c ta, đ c bi t là các vùng khí h u phía Nam L ng m a mùa m a

và l ng m a n m có th t ng t t c các vùng khí h u Theo k ch b n trung bình (B2) vào cu i th k 21, l ng m a n m có th t ng kho ng 7 - 8% Tây B c, ông B c b , ng b ng B c b , B c Trung b và t 2 - 3% Nam Trung b , Tây Nguyên, Nam b so v i trung bình th i k 1980 – 1999

bi t là các đ t l quét di n ra t nh Lai Châu và S n La n m 1994, 1996, 2000 và 2002; t nh Lào Cai, Hà Giang, và Cao B ng n m 2000, 2001, 2002 và 2004 K t

qu nghiên c u huy n V Xuyên, t nh Hà Giang cho bi t rét đ m rét h i, ng p úng, s t l đ t, l quét, h n hán là nh ng hi n t ng th i ti t c c đoan th ng di n

ra trên đ a bàn huy n t nh Lào cai cho bi t l quét là lo i thiên tai nguy hi m

nh t, ti p đ n là rét đ m, rét h i và s t l đ t Nghiên c u đã đ c p c th đ n đ t rét đ m rét h i kéo dài t 15/1 đ n 21/2/2008 v i nhi t đ trung bình Sapa giao

đ ng trong kho ng t 0.7 đ n 1.70C, có nh ng ngày nhi t đ xu ng đ n 0.5OC, kèm theo tuy t r i và n c đ ng b ng c bi t mi n núi phía B c v a h ng ch u

đ t rét đ m rét h i vào n m 2010, nhi t đ xu ng th p d i -4OC

K t qu nghiên c u c a Trung tâm Phát tri n Nông thôn b n v ng t i B c K n cho th y các hi n t ng th i ti t c c đoan và h u qu ti p theo th ng di n ra nh

h n hán, l quét, s t l đ t và xói mòn đ t Các hi n t ng này thay đ i c v t n

su t, c ng đ và tính th t th ng Tùy theo các đ a đi m khác nhau mà c ng đ

và t n su t xu t hi n các hi n t ng th i ti t c c đoan là khá nhau Nghiên c u v

bi u hi n c a bi n đ i khí h u xã Ph ng Viên, huy n Ch n và xã Qu ng Chu huy n Ch M i t nh B c K n cho th y xã Ph ng Viên hi n t ng th i ti t c c đoan đ c s p x p theo m c đ nghiêm tr ng gi m d n nh sau: l quét, s t l đ t, xói mòn đ t, m a đá và s m sét, trong khi đó xã Qu ng Chu là l l t, l quét,

n u tính t l theo dân s và t ng thu ngân sách trong khu v c, nh ng thi t h i v

ng i và c a vùng MNPB không kém gì mi n Trung hay BSCL, th m chí có th còn cao h n Bi n đ i khí h u và thiên tai là m t trong nh ng nguyên nhân quan

tr ng c b n khi n cho t l h nghèo v n m c cao trong các t c ng i thi u s khu v c MNPB Các bi u hi n c a bi n đ i khí h u nh s thay đ i c c nhi t

đ ,m a n ng th t th ng, dông l c, n ng nóng,khô h n kéo dài… có th có th d n

đ n các thiên tai nh s t l đ t, l ng,l quét, h n hán… khi n cho n ng su t cây

tr ng b gi m, quá trình t ng tr ng c a các lo i v t nuôi b kìm hãm, kh n ng

ph c h i kinh t h gia đình ch m, an ninh l ng th c b đe d a

T I CHO LÚA CHO VÙNG TRUNG DU MI N NÚI PHÍA B C 2.1 Nghiên c u m i quan h c a các y u t khí h u đ n nhu c u t i cho lúa

2.1.1 nh ngh a

Nhu c u n c cho lúa là t ng l ng n c c n trong su t quá trình sinh

tr ng và phát tri n c a lúa

Nhu c u t i cho lúa là nhu c u c p n c b sung cho lúa đ đ m b o ch đ

n c t i u trong su t quá trình sinh tr ng và phát tri n c a lúa

Nhu c u t i cho lúa trong m t giai đo n sinh tr ng và phát tri n nào đó

c a lúa hay c v là hi u s c a t ng nhu c u n c (bao g m nhu c u n c cho cây lúa t o sinh kh i ch t khô và b c h i, l ng n c hao do th m và b c h i kho ng tr ng) và l ng n c s d ng t m a (l ng m a đ c s d ng đ cung

c p chonhu c u n c c a lúa- còn g i là l ng m a hi u qu )

T ng l ng n c yêu c u t i cho m t giai đo n sinh tr ng và phát tri n nào đó c a lúa hay su t c v g i là m c t i cho giai đo n đó, hay m c t i v

2.1.2 Các thành ph n c u thành nên nhu c u t i

Theo đ nh ngh a nêu trên, có th vi t ph ng trình cân b ng n c cho m t

đ n v di n tích (1 ha) trong m t th i đo n nào đó (∆t)

Ph ng trình có d ng:

m + Wo+ Phq = Whao + Wth + Wc (1)

Trong đó:

m: là m c t i trong giai đo n ∆t nào đó

Wo: l ng n c s n có trong ru ng th i đo n tính toán (∆t)

Phq: l ng m a hi u qu trong th i đo n tính toán (∆t)

Whao: l ng n c hao trong th i đo n tính toán (∆t)

Whao = Et + Ing (2)

Trong đó:

Et: l ng n c hao do b c h i qua lá và b c h i kho ng tr ng trong th i

đo n tính toán (∆t)

Ing: l ng n c hao do ng m trong th i đo n tính toán (∆t)

Wc: l ng n c trong ru ng cu i th i đo n tính toán (∆t)

Wth: L ng n c tháo đi trong th i đo n tính toán (∆t)

T (2) ta th y:

Theo Penman:L ng b c h i Et là m t hàm s ph thu c vào nhi t đ và đ

m, t c đ gió, s gi n ng và tùy thu c vào giai đo n sinh tr ng và phát tri n c a lúa, có d ng sau:

Et = ETo x Kc

Trong đó:

ETo: L ng b c h i ti m n ng đ c xác đ nh t các y u t khí h u theo công th c Pen Man

Kc: H s cây tr ng ph thu c vào các y u t phi khí h u đ c l y theo tài

Trong các k ch b n bi n đ i khí h u đã đ c công b , nhi t đ trung bình

đ u t ng So v i nhi t đ trung bình th i k 1980 – 1999 (Hình 2.1), nhi t đ trung bình toàn c u t ng 0,3 – 0,50C vào n m 2020; 0,9 – 1,50C vào n m 2050 và 2,0 –

2,80C vào n m 2100

Tác đ ng c a B KH bao trùm lên toàn b ch đ nhi t (tr s trung bình, phân

b theo không gian, th i gian c a các tr s đó)

Vào cu i th k 20, nhi t đ trung bình n m ph bi n t 14 đ n 260C

rõ r t nh nhi t đ trung bình (h s t ng quan ph bi n là 0,2 – 0,4)

+ T c đ xu th c a Tx nói chung cao h n c a Ttb, h s gia t ng c a nhi t đ cao nh t (b1) so v i nhi t đ ph bi n là 0,6 – 1,0

+ M c t ng c a nhi t đ cao nh t so v i th i k 1980 –1999 ph bi n 0,6 – 1,00C vào n m 2050 và 1,2 – 2,00C vào n m 2100

+ K l c nhi t đ cao nh t vào gi a th k 21 lên đ n 43 – 440C ho c cao h n chút

ít TB, BTB và 41-420C ho c cao h n m t ít các vùng khí h u khác n n m

2100, k l c nhi t đ cao nh t có th là 45 – 460

C TB, BTB và 42 – 430

C B, BBB, NTB, TN, NB và TNB

c) Tác đ ng c a B KH đ n nhi t đ th p nh t (Tm)

-Trong n a cu i th k 20 và đ u th k 21, Tm có xu th t ng lên rõ r t nh Ttb (rxy ph bi n 0,3 – 0,5)

- T c đ xu th c a Tm ph bi n là 1,0 – 3,00

C

- M c t ng d ki n c a Tm so v i th i k 1980 – 1999 ph bi n 1 – 30

C vào n m 2050 và 2 – 60C vào n m 2100 Nh ng n i có Tm t ng nhi u đ u thu c các vùng khí h u mi n núi phía B c: TB, B, cá bi t c a vùng khí h u NTB

Theo k t qu c l ng, nhi t đ th p nh t k l c vào n m 2050 kho ng 2 –

7 0C các vùng khí h u phía B c, 7 – 180

C các vùng khí h u phía Nam và đ n

n m 2100 kho ng 4 – 100C các vùng khí h u phía B c và 10 – 200C các vùng khí h u phía Nam

Hình 2- 3 : Nhi t đ trung bình n m, th i k 2091 – 2100 2) T ác đ ng c a B KH đ n ch đ m a

a) Tác đ ng c a bi n đ i khí h u đ n l ng m a trung bình

So v i l ng m a trung bình th i k 1980 – 1999, l ng m a các vùng t ng lên 0,3 – 1,6 % vào n m 2020; 0,7 – 4,1 % vào n m 2050 và 1,4 – 7,9 % vào n m

2100

Theo k ch b n phát th i trung bình, vào gi a đ n cu i th k 21, phân b l ng

m a n m trên c n c không có nhi u thay đ i (Hình 6.4), các trung tâm m a l n và các trung tâm m a bé v n t n t i trên các vùng khí h u c a B c B , Trung B c ng

nh Nam B

Xu th và m c đ thay đ i l ng m a vào các mùa khác nhau trên các vùng khí h u không hoàn toàn nh nhau, phân b l ng m a các mùa trong n a cu i th

k 21 có m t s đ c đi m khác v i hi n t i

Mi n núi phía B c Vi t Nam bao g m 15 t nh: Hòa Bình, S n La, Phú Th ,

i n Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang,

B c K n, Cao B ng, L ng S n, B c Giang và Qu ng Ninh

Vùng Tây B c c a trung du mi n núi phía B c:

ây là vùng thu c các t nh Lai Châu, i n Biên, S n La, Hà Giang, Cao B ng Ta

ch n tr m đ i di n i n Biên đ tính toán cho vùng

Vùng ông B c c a trung du mi n núi phía B c:

ây là vùng thu c các t nh Tuyên Quang, Yên Bái, B c C n ta ch n tr m đ i di n

B c C n đ tính toán cho vùng

Vi c tính toán m a t i thi t k bao g m: Xác đ nh l ng m a t i thi t k và

mô hình m a thi t k C n c vào các quy ph m, quy trình và m c đ quan tr ng

- Thu phóng mô hình m a đi n hình thành mô hình m a v thi t k

Tính toán m a t i thi t k v i li t s li u dài 30 n m t n m 1982 đ n n m

2013 Tr m đ c ch n đ tính toán là tr m I N BIÊN (V trí: 103o

00’ Kinh đ ông, 21o4’ v đ B c, n m trên đ a bàn T NH I N BIÊN)

Tr m B c C n (V trí: 105o8’ Kinh đ ông, 22o1’ v đ B c, n m trên đ a bàn T NH B C C N )

Tr m Vi t Trì (V trí: 105o4’ Kinh đ ông, 22o3’ v đ B c, n m trên đ a bàn T NH PHÚ TH )

ng d ng ph n m m tính toán th y v n “TSTV-2002” c a tác gi ng Duy

Hi n – C c qu n lý tài nguyên n c và công trình Th y l i đ tính toán

K t qu tính toán

T li t tài li u m a n m c a tr m i n Biên và B c C n, Vi t Trì ti n hành tính toán v đ ng t n su t theo ph ng pháp đ ng thích h p đ c k t qu nh sau:

P dh

X k X

P dh

X k X

P dh

X k X

=

P dh

X k X

P dh

X k X

P dh

X k X

=

b) Tính toán m a t i thi t k cho th i kì n n

Trong v n đ này, th i k n n đã đ c xác đ nh theo tài li u “k ch b n bi n

đ i khí h u, n c bi n dâng cho Vi t Nam n m 2012” và tài li u h ng d n “đánh giá tác đ ng c a B KH và xác đ nh các gi i pháp thích ng” c a Vi n Khoa h c khí t ng th y v n và môi tr ng ra n m 2011 thì th i kì n n là t 1980-1999

K t qu tính toán

T li t tài li u m a n m th i kì n n c a tr m i n Biên và B c C n,Vi t Trì ti n hành tính toán v đ ng t n su t theo ph ng pháp đ ng thích h p đ c k t qu

nh sau:

đó là: nhi t đ , đ m, s gi n ng, t c đ gió Ta ch n tr m đ i di n đ tính toán các đ c tr ng khí t ng