Ứng dụng mô hình toán xác định khả năng chịu tải của sông cầu và đề xuất giải pháp kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm

TNMT Tài nguyên môi tr ng.

L I C M N

Tôi có th nói r ng Lu n v n Th c s c a tôi s không bao gi đ c hoàn

thành n u không có s giúp đ và ng h c a m i ng i

Tr c h t, v i lòng kính tr ng và bi t n sâu s c, tôi xin bày t lòng c m n

chân thành t i PGS.TS Bùi Qu c L p, gi ng viên Khoa Môi tr ng, Tr ng i

h c Th y L i, đã tr c ti p h ng d n tôi r t t n tình, cho tôi nh ng ki n th c và

kinh nghi m quý báu, t o đi u ki n thu n l i cho tôi trong quá trình th c hi n, hoàn

thành lu n v n

Tôi xin g i l i c m n chân thành t i Ban Lãnh đ o Khoa Môi tr ng,

tr ng i h c Th y l i, c m n các th y cô giáo trong khoa, trong tr ng đã d y

cho tôi nh ng ki n th c, k n ng quan tr ng

Tôi chân thành c m n đ ng nghi p c a tôi đã t o đi u ki n và giúp đ tôi trong quá trình tôi đi h c và làm lu n v n

vi c nghiên c u c a tôi B m là ngu n đ ng viên tinh th n l n lao nh t mà tôi có

đ c

Hà N i, tháng 08 n m 2014

H c viên

Nguy n T t Tu n

Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ c chính tôi th c hi n d i s h ng

d n c a PGS.TS Bùi Qu c L p v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “ ng d ng mô

hình toán xác đ nh kh n ng ch u t i c a sông C u và đ xu t gi i pháp ki m soát các ngu n gây ô nhi m”

ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào

tr c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào N i dung c a lu n

v n đ c th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s

M C L C

M U 1

Ch ng 1: HI N TR NG KHU V C NGHIÊN C U 4

1.1 i u ki n t nhiên, kinh t - xã h i 4

1.1.1 i u ki n t nhiên 4

1.1.2 c đi m kinh t , xã h i l u v c sông C u 23

1.2 Các v n đ c n nghiên c u trong lu n v n 36

1.2.1 Xác đ nh kh n ng ch u t i c a sông C u 36

1.2.2 xu t gi i pháp ki m soát các ngu n gây ô nhi m 37

Ch ng 2: NG D NG MÔ HÌNH MIKE 11 XÁC NH KH N NG CH U T I C A SÔNG C U 41

2.1 T ng quan các mô hình ch t l ng n c sông 41

2.1.1 Mô hình QUAL2E và QUAL2K 41

2.1.2 Mô hình WASP 42

2.1.3 Mô hình MIKE 11 42

2.2 Các ph ng trình c b n c a mô hình Mike 11 43

2.2.1 H ph ng trình c b n c a modul th y l c 44

2.2.2 Ph ng trình c b n c a modul t i khuy ch tán 46

2.2.3 Các ph ng trình c b n c a modul ch t l ng n c 46

2.3 Các yêu c u s li u đ u vào c a mô hình 50

2.3.1 C s ph ng pháp thu th p và x lý d li u 50

2.3.2 Các s li u đ u vào c b n c a mô hình 51

2.4 Các đi u ki n n đ nh c a mô hình 58

2.4.1 i u ki n n đ nh cho tính toán thu l c 58

2.4.2 i u ki n n đ nh cho tính toán ch t l ng n c 58

2.5 Hi u ch nh và ki m đ nh mô hình 59

2.5.1 Hi u ch nh mô hình 59

2.5.2 Ki m đ nh mô hình 64

2.6 Xác đ nh kh n ng ch u t i c a Sông C u 67

2.6.1 T ng quan v kh n ng ch u t i c a sông và ph ng pháp xác đ nh 67

2.6.2 ng d ng mô hình Mike 11 xác đ nh kh n ng ch u t i c a Sông C u 68

Ch ng 3: XU T GI I PHÁP KI M SOÁT CÁC NGU N GÂY Ô NHI M 70

3.1 Các k ch b n mô ph ng 70

3.2.1 Gi i pháp ki m soát và qu n lý các ngu n x th i c a các khu công nghi p 82

3.2.2 Gi i pháp ki m soát và qu n lý các ngu n x th i sinh ho t 82

3.2.3 Gi i pháp ki m soát các ngu n ô nhi m phân tán 83

K T LU N VÀ KI N NGH 84

KI N NGH 86

TÀI LI U THAM KH O 87

DANH M C CÁC HÌNH, S

Hình 1.1 B n đ l u v c sông C u 5

Hình 2.1 Chu trình bi n đ i oxy 47

Hình 2.2 S đ m ng sông 52

Hình 2.3 M t c t trên sông C u t i tr m Gia B y 54

Hình 2.4 M t c t trên sông Cà L t i tr m Phúc Yên 54

Hình 2.5 V trí các đi m x th i và các đi m quan tr c 56 Hình 2.6 K t qu hi u ch nh m c n c t i Phúc L c Ph ng tháng 3/2008 61 Hình 2.7 K t qu ki m đ nh m c n c t i Phúc L c Ph ng tháng 2/2007 65

DANH M C CÁC B NG, BI U

B ng 1.1 Nhi t đ trung bình các tháng n m 2007 8

B ng 1.2 m t ng đ i c a không khí trung bình nhi u n m 10

B ng 1.3 L ng m a trung bình nhi u n m c a m t s tr m 14

B ng 1.4 L u l ng n c trung bình nhi u n m 19

B ng 1.5 L u l ng l n nh t trong các tháng mùa l 21

B ng 1.6 L u l ng nh nh t trong các tháng mùa ki t 23

B ng 1.7 Di n tích và dân s các t nh LVS C u 2008 23

B ng 1.8 Dân s các t nh LVS C u phân theo khu v c nông thôn, thành th 24

B ng 1.9 C c u các ngành kinh t c a các t nh LVS C u t n m 2005-2007 26

B ng 2.1 Danh sách các sông tham gia tính toán và th ng kê s l ng m t c t 53 B ng 2.2 Danh sách các tr m th y v n s d ng trong mô hình 55

B ng 2.3 c tính l u l ng n c th i và t i l ng ô nhi m c a n c th i t các c m công nghi p trên đo n sông nghiên c u n m 2008 55

B ng 2.4 K t qu hi u ch nh h s nhám manning (n) 60

B ng 2.5 Sai s hi u ch nh mô hình th y l c 62

B ng 2.6 Các h s hi u chnh cho mô đun Ecolab 62

B ng 2.7 K t qu ki m đ nh h s nhám manning (n) 64

B ng 2.8 Các h s ki m đ nh cho mô đun Ecolab và h s khu ch tán 66

B ng 3.1 Quy chu n Vi t Nam 08-2008 (QCVN 08-2008) 77

B ng 3.2 N ng đ DO, BOD5 t i m t s đi m trên sông C u mô ph ng b ng mô hình Mike 11 theo ph ng án 3 80

B ng 3.3 S c ch u t i c a ngu n n c h th ng sông C u tính toán b ng mô hình MIKE11 cho ph ng án gi m 50% n ng đ ch t ô nhi m 81

TNMT Tài nguyên môi tr ng

ta đang b ô nhi m nghiêm tr ng c bi t là các sông h , kênh r ch phân b trong các đô th l n nh Hà N i, TP H Chí Minh V n đ ô nhi m ngu n

n c x y ra quy mô l n h n (quy mô l u v c sông) do các ho t đ ng dân sinh, kinh t di n ra ph m vi r ng h n và v i c ng đ ngày m t t ng

Trong tình hình đó, công tác qu n lý l u v c sông đã và đang đ c tri n khai th c hi n t i Vi t Nam nh m đ i phó v i nh ng thách th c v s khan hi m n c, s gia t ng tình tr ng ô nhi m, suy thoái các ngu n tài nguyên và môi tr ng c a các l u v c sông Vi c xác đ nh kh n ng ch u t i

c a các dòng sông và vi c b n v ng các ngu n tài nguyên đ t, n c, sinh v t trong m t l u v c sông, đ xác đ nh, d báo di n bi n ch t l ng môi tr ng

và đ xu t nh ng gi i pháp ki m soát các ngu n gây ô nhi m, nh m qu n lý

t i u cho l u v c

Sông C u v i di n tích l u v c 6030 km2

ch y qua các t nh B c K n, Thái Nguyên, B c Giang, B c Ninh, và V nh Phúc Sông C u đóng vai trò quan tr ng trong c p n c cho sinh ho t và s n xu t Công, nông nghi p Tuy nhiên, cùng v i quá trình phát tri n kinh t và xã h i thì sông C u c ng đang

ch u tác đ ng tr c ti p do quá trình th i n c th i không đ c x lý nên sông

C u đã b ô nhi m, nhi u ch tiêu ch t l ng n c đã v t quá gi i h n cho

phép nhi u l n Suy gi m ch t l ng n c làm h n ch kh n ng c p n c

c a sông đe d a s n đ nh kinh t - xã h i c a các đ a ph ng

Hi n nay v n đ ô nhi m c a sông C u là v n đ r t b c xúc trong d

lu n và đ t tr c các nhà qu n lý môi tr ng, tài nguyên n c và các nhà khoa h c m t nhi m v c p bách: Tìm ra gi i pháp kh c ph c tình tr ng ô nhi m môi tr ng n c l u v c sông C u đ c u sông C u thoát kh i tình

tr ng ô nhi m nh hi n nay

V i mong mu n tìm hi u và ph n nào gi i quy t nh ng v n đ c a h

th ng sông C u nh m giúp các c quan qu n lý tài nguyên n c và b o v môi tr ng có các bi n pháp thích h p đ gi m b t ô nhi m nên trong đ tài này đã nghiên c u tìm ra mô hình thích h p đ mô ph ng th y l c và di n

Ph ng pháp nghiên c u s d ng trong nghiên c u này bao g m:

Ph ng pháp thu th p, phân tích các tài li u t các ngu n hi n có, các

đ tài d án, các ngu n khác

Ph ng pháp kh o sát th c đ a, l y m u phân tích th c tr ng ch t

l ng n c t i các v trí quan tr c ch t l ng n c d c các sông, nh m đánh giá hi n tr ng môi tr ng t i khu v c nghiên c u

Ti p đó s d ng ph ng pháp mô hình toán đ tính toán, mô ph ng ch

đ th y v n th y l c và di n bi n ch t l ng n c trên đo n sông nghiên c u

Ph ng pháp chuyên gia: Tham kh o, t p h p ý ki n t các nhà khoa h c

Ch ng 1:

HI N TR NG KHU V C NGHIÊN C U 1.1 i u ki n t nhiên, kinh t - xã h i

1.1.1 i u ki n t nhiên

1.1.1.1 V trí đ a lý

Sông C u b t ngu n t phía Nam đ nh Phia Bioóc (cao 1.578 m) c a dãy

V n Ôn trong đ a ph n xã Ph ng Viên huy n Ch n t nh B c K n, ch y ngo n ngoèo gi a hai dãy núi Ngân S n và dãy núi Sông Gâm theo h ng

b c tây b c-nam đông nam t i đ a ph n xã D ng Phong, huy n B ch Thông

r i đ i h ng đ ch y theo h ng tây tây nam-đông đông b c qua th xã B c

K n t i xã M Thanh huy n B ch Thông T i đây nó đ i h ng đ ch y theo

h ng đông b c-tây nam

Dòng chính sông C u ch y qua các t nh B c K n, Thái Nguyên, B c Giang, B c Ninh r i đ vào sông Thái Bình t i Ph L i Ngoài ra còn có nhi u

ph l u (sông Công, sông Nghinh T ng, sông u, sông Cà L n m trong đ a bàn 6 t nh B c K n, B c Giang, B c Ninh, Thái Nguyên, H i D ng, V nh Phúc)

L u v c sông C u n m trong ph m vi t a đ đ a lý: 21o

07' - 22o18' v

b c, 105o28' - 106o08' kinh đông, có t ng di n tích l u v c là 10530 km², bao

g m toàn b hay m t ph n lãnh th 6 t nh và 2 huy n thu c Hà N i, (trong đó chính l u sông C u có chi u dài là 288 km và di n tích l u v c là 6030 km² Các ph l u có t ng chi u dài là 1332 km và di n tích l u v c là 3535km²)

ti p t c c a các d i núi thu c cánh cung sông Gâm, là đ ng phân n c m t

c a LVS C u v i sông B ng Giang và sông K Cùng LVS C u đ c gi i

h n b i: Cánh cung sông Gâm phía tây; Cánh cung Ngân S n phía đông,

Phía b c và tây b c gi i h n b i nh ng dãy núi cao h n 1000m và Phía nam giáp v i H i D ng và Hà N i

Dòng chính sông C u có h ng ch y B c-Nam t B c K n v Thái Nguyên sau đó đ i h ng tây b c - đông nam, sông ch y qua Ch n, Ch

M i, Thái Nguyên, B c Giang, B c Ninh và đ vào sông Thái Bình t i Ph

L i thu c H i D ng a hình th p d n t đ u ngu n và chia ra làm 3 vùng:

Th ng l u, trung l u và h l u

Vùng th ng l u sông C u: t đ u ngu n đ n Ch M i, ch y qua vùng núi cao trung bình 300-400m, có nh ng đ nh núi cao 1300-1500m, lòng sông

h p và r t d c, nhi u thác gh nh, đ d c đáy sông l n h n 1‰ L u v c vùng

th ng l u sông C u n m trên đ a ph n hành chính c a t nh B c K n đây, sông ch y qua đ a ph n các huy n Ch n B ch Thông, th xã B c K n, huy n Ch M i, đi m cu i cùng c a sông C u B c K n là xã Qu ng Chu (huy n Ch M i) o n này có đ dài 103 km ch y qua 30 xã ph ng, v i

di n tích l u v c là 118.967 ha

Vùng trung l u sông C u: B t đ u t Ch M i, n i ch y qua cánh cung Ngân S n, dòng sông ch y theo h ng tây b c - đông nam r i tr l i h ng

c đ n Thái Nguyên cao trung bình l u v c gi m xu ng còn 100-200m,

đ d c đáy sông c ng gi m xu ng còn 0,5‰ L u v c vùng trung l u sông

C u n m trên đ a ph n hành chính c a các t nh B c K n, Thái Nguyên và

V nh Phúc T i Thái Nguyên, sông C u b t đ u t xã Vân L ng huy n ng

H qua đ a ph n các huy n ng H , Phú L ng, TP Thái Nguyên và huy n Phú Bình v i t ng s trên 100 km và đi m cu i cùng c a sông C u qua t nh Thái Nguyên là xã Phú L ng (huy n Phú Bình)

Vùng h l u sông C u: b t đ u t đ p Thác Hu ng cho t i Ph L i, dòng sông ch y theo h ng tây b c - đông nam, đ a hình khu v c đã gi m cao đ nhi u, cao đ trung bình l u v c đo n h l u t 10-25m, lòng sông r ng (70-150m) và sâu (3-7m), đ d c đáy sông ch còn còn 0,01‰ L u v c vùng h

l u sông C u n m trên đ a ph n hành chính c a các t nh Thái Nguyên, V nh Phúc, B c Ninh, B c Giang Bên phía b ph i sông C u b t đ u ch y vào t nh

B c Ninh t i xã Tam Giang thu c huy n Yên Phong T Tam Giang, sông

C u ch y qua phía b c th xã B c Ninh, qua huy n Qu Võ r i ch y vào sông Thái Bình t i Ph L i i m cu i sông C u B c Ninh là xã c Long (huy n Qu Võ) Chi u dài sông C u qua B c Ninh là 69km, v i 20 xã

ph ng ven sông (Yên Phong: 8 xã; th xã B c Ninh: 3 ph ng, xã; huy n

Qu Võ: 9 xã) Phía bên trái sông C u thu c đ a ph n t nh B c Giang, qua các huy n Hi p Hòa, Vi t Yên và Yên D ng B c Giang, sông C u ch y qua 25

xã (Hi p Hòa: 13 xã, Vi t Yên: 6 xã; Yên D ng: 6 xã) v i chi u dài trên 100km T i đ a ph n t nh H i D ng, sông C u ch y vào sông Thái Bình

Ph L i (huy n Chí Linh)

Thung l ng sông C u th ng l u ph n B c Tây B c và phía ông có

nh ng đ nh núi cao trên d i 1000m che ch n, do c u t o c a thung l ng sông C u có h ng thu n l i cho vi c đón gió mùa ông nam ti n sâu vào

l u v c, nh t là s n núi phía Tây l u v c là dãy Tam o đã t o ra vùng

m a l n trên LVS C u

b c đi m đ a m o

Toàn b l u v c có th chia làm ba lo i đ a m o: Vùng đ ng b ng, vùng

đ i và vùng núi, song di n tích vùng đ i núi chi m đ i b ph n di n tích l u

v c (Ngu n: C c đ a ch t và khoáng s n Vi t Nam, 2007)

Núi trung bình có đ cao l n h n 1000m phân b theo các đ ng phân

n c phía b c và phía tây b c c a l u v c chi m kho ng 20% di n tích l u

các núi đ i nh vùng Ch Chu, Nông H , Núi H ng, Giang Tiên, Tân C ng,

Ph Yên, a Phúc, V nh Yên

Vùng đ ng b ng: cao trung bình t 15m tr xu ng ch y u do s b i

đ p c a phù sa sông C u Trong vùng đ a hình b ng ph ng đó còn n i nhi u

đ i núi sót l i trên cao 100m nh núi M Th , S n D ng c u t o b ng di p

th ch m u đ t i Triát, phù sa c đ c phân b vùng h du c a sông Công, sông Cà L , sông C u T ng di n tích đ i th p và vùng đ ng b ng chi m kho ng 64% di n tích l u v c

Núi đá vôi đ c phát tri n các vùng đông b c th xã B c K n, vùng trung và th ng du sông Ch Chu và g m ph n l n LVS Nghinh T ng và

m t ph n c a LVS Mo Linh chi m kho ng 46% di n tích l u v c Karst phát tri n d i nhi u d ng ph c t p qua nhi u th i k khác nhau đ l i các h

th ng hang đ ng nhi u đ cao khác nhau, các l ng karst phân c t s n đá vôi thành dãy có đ chia c t hàng 100m trên b m t phân c p đó l i có các

d ng karst th c p nh rãnh xói, h s t Trong vùng đ a m o này phát tri n nhi u sông ng m hang đ ng, h ng sông, su i ng m th ng theo h ng c a sông su i trên m t

Bình quân n m 22,7 24 24,5 24 19,9 24,1 Tháng 1 14,7 16,2 16,7 16,3 16,4 16,5 Tháng 2 20,8 21,6 22,0 21,5 21,7 21,4 Tháng 3 20,4 20,7 21,4 20,8 20,9 20,8 Tháng 4 22,1 22,9 23,3 22,9 22,9 22,8

Các t nh B c K n Thái

Nguyên

V nh Phúc B c Giang B c Ninh H i D ng

Tháng 5 25,2 26,7 27,0 26,6 26,7 26,6 Tháng 6 28,3 29,4 29,9 29,5 29,7 30,0 Tháng 7 28,1 29,6 30,2 29,9 30,0 30,0 Tháng 8 27,1 28,5 29,0 28,5 28,7 28,6 Tháng 9 25,3 26,8 27,4 26,6 26,8 26,7 Tháng 10 23,9 25,4 25,8 25,4 25,4 25,3 Tháng 11 18,1 20,3 21,0 20,2 20,4 20,4 Tháng 12 18,1 19,5 20,1 19,7 19,9 20,1

Ngu n: C c Qu n lý tài nguyên n c (2007)

Nhi t đ trong LVS C u phân hóa khá m nh m gi a các khu v c khác nhau, gi a mi n núi cao và mi n đ ng b ng V i gradien nhi t đ trung bình theo chi u cao đ a hình kho ng 0,5-0,6o

C/100m, có th th y nhi t đ trung bình n m vùng th p (đ cao d i 100m) kho ng 22,5 - 23o

C, thì đ cao 500m s xu ng x p x 20oC T ng t nh v y các tháng mùa đông nhi t đ trung bình đ cao 500m s gi m xu ng 12-13oC; 1000m xu ng 10oC

Ng c l i vào các tháng mùa hè khi lên t i đ cao trên 1000m nhi t đ s

gi m xu ng d i 24oC i u đó có ngh a là trên các vành đai núi cao t 100m

tr nên ph m vi l u v c v c b n s không còn t n t i mùa nóng hàng n m

nh ng đ cao này h sinh thái đã có nh ng thay đ i đáng k v i s t ng lên đáng k c a các loài cây lá kim, th nh hành trong khí h u l nh

Trên các khu v c th p thu c l u v c t p trung ch y u h l u, mùa nóng (nhi t 0 đ trung bình trên 25o

C) b t đ u t kho ng tháng 5 và k t thúc vào cu i tháng 10, kéo dài kho ng 6 tháng; mùa l nh (nhi t đ trung bình

d i 20oC) b t đ u t kho ng trung tu n tháng 11 đ n trung tu n tháng 3 kéo dài h n 4 tháng Th i gian còn l i thu c các tháng 3- 4, 10-11 đ c coi là th i

k chuy n mùa nhi t hàng n m Càng lên cao mùa nóng càng co l i đ ng th i mùa l nh kéo dài thêm Lên đ n kho ng 1000m mùa l nh đã có th kéo dài t i 8-9 tháng, trong khi mùa nóng không còn

i v i các đ c tr ng c c tr nh nhi t đ cao nh t, nhi t đ th p nh t

c ng thay đ i khá l n trong ph m vi c a l c v c các khu v c th p nh t là

nh ng n i có đ a hình d ng lòng ch o kín và sâu nhi t đ t i cao có th đ t trên 40oC S li u quan tr c trên các tr m khí t ng (có đ a hình thoáng) đ u

đã đo đ c nhi t đ g n 40o

C Nhi t đ t i cao (ot max) đ a hình v i quy lu t

g n t ng t nh nhi t đ trung bình n u không k đ n nh h ng c a d ng

đ a hình C ng có quy lu t di n bi n g n t ng t nh các đ c tr ng nhi t v a nêu nh ng nhi t đ t i th p (t min) nh y c m h n và ph thu c khá nhi u vào

D ng, n i có đ m trung bình n m th p nh t là t nh V nh Phúc, ti p đ n là

B c Giang, Thái Nguyên

B ng1.2 m t ng đ i c a không khí trung bình nhi u n m ( n v %)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

B c K n 82 82 83 84 83 85 86 87 86 84 83 82 84

nh Hoá 82 83 85 86 83 84 87 86 86 83 83 81 84 Thái Nguyên 80 82 85 86 82 83 83 86 83 80 79 78 82

Tr m Tháng N m

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Tam o 88 91 91 91 88 88 88 89 86 83 82 84 87

V nh Yên 81 80 84 85 81 81 81 84 82 80 79 78 81

B c Ninh 80 82 87 88 84 83 83 85 85 81 78 79 83

B c Giang 78 81 85 86 82 82 82 84 82 80 77 76 81

Ngu n: C c Qu n lý tài nguyên n c (2007)

Tính toán đ m trung bình nhi u n m c a LVS C u thì đ m các vùng dao đ ng t 81% đ n 84%, các vùng có l ng b c h i l n là các khu

v c th p nh B c Giang, V nh Yên, Thái Nguyên Các vùng cao có l ng b c

ng c v i h ng th nh hành đông nam th hi n nh h ng t phía nam đi lên

c ng nh t phía tây tràn sang sau khi đã đ i h ng khi t i lãnh th B c B

c đi m này th y khá rõ trên các hoa gió c a m t s tr m thu c l u v c nh Thái Nguyên, Tam o, V nh Yên, B c Ninh Tuy nhiên do nh h ng c a

đ a hình các khu v c th p n m trong l u v c h ng gió th nh hành có th b

bi n đ i không th hi n đ c đ c đi m trên c a hoàn l u chung trên l u v c

T c đ gió nói chung khá th p T c đ gió chung bình n m ch kho ng 2-3 m/s Riêng nh ng khu v c núi cao, trên các đ a hình l i, thoáng ho c các hành lang gió t c đ gió trung bình có th t ng lên 4-5 m/s Còn nh ng khu

v c thung l ng kín t c đ gió trung bình xu ng khá th p 1-2m/s trong đó t n

su t l ng có th lên t i 40 - 50%

b Ch đ thu v n c a LVS C u

LVS C u có ngu n tài nguyên thiên nhiên phong phú: Tài nguyên r ng

đa d ng, tài nguyên n c t ng đ i d i dào, tài nguyên khoáng s n phong phú Trong l u v c có nhi u m khoáng s n nh s t, k m, than, vàng, thi c, che ph c a r ng trong l u v c đ c đánh giá là trung bình, đ t kho ng 45% Hi n nay, các y u t c u thành c nh quan hi n đ i đã b thay

đ i Ven các sông su i mi n núi đã không còn r ng t nhiên Ch t l ng r ng

b suy gi m nghiêm tr ng, nghèo ki t, đ che ph th p không còn kh n ng

gi n c, ng n l vào mùa m a và gi m cho đ t, gây l l t nghiêm tr ng vào mùa m a và h n hán kéo dài v mùa khô

L u v c sông C u có dòng chính là sông C u v i chi u dài 290 km b t ngu n t núi V n Ôn (V n On) đ cao 1.170 m và đ vào sông Thái Bình

Ph L i Trong l u v c sông C u có t i 26 ph l u c p m t v i t ng chi u dài

670 km và 41 ph l u c p hai v i t ng chi u dài 645 km và hàng tr m km sông c p ba, b n và các sông su i ng n d i 10 km L u v c sông C u n m trong vùng m a l n (1.500-2.700 mm/n m) c a các t nh B c K n và Thái Nguyên T ng l u l ng n c hàng n m đ t đ n 4,2 t m³ Sông C u đ c

đi u ti t b ng h Núi C c trên sông Công (m t chi l u c a nó) v i dung tích hàng tr m tri u m³

Ch đ thu v n c a các sông trong LVS C u đ c chia thành 2 mùa: + Mùa l b t đ u t tháng 6 đ n tháng 9 và chi m 70-80% t ng l u

l ng dòng ch y trong n m

+ Mùa khô t tháng 10 đ n tháng 5 n m sau, ch chi m 20-30% t ng l u

l ng dòng ch y c a n m

L u l ng dòng ch y trung bình các tháng trong n m chênh l ch nhau

t i 10 l n, m c n c cao và th p nh t chênh nhau khá l n, có th t i 5–6 m

 L ng m a n m

Theo th ng kê c a Vi n khí t ng Th y V n, trên LVS C u, mùa m a

b t đ u t tháng 5 và k t thúc vào tháng 9, m t s n i mùa m a còn kéo dài

t i tháng 10 nh B c Ninh, B c Giang, ven s n Tam o, mùa khô b t đ u

t tháng 10 m t s n i b t đ u t tháng 10 đ n tháng 4 n m sau Hàng n m, tháng 4 và tháng 10 là hai tháng giao th i Nhìn chung, mùa khô trùng v i mùa nóng và đây là th i k gió mùa đông nam ho t đ ng, th ng ngu n l u

v c mùa nóng ng n h n và mùa m a c ng ng n h n L ng m a c a toàn mùa m a chi m kho ng trên 75% l ng m a toàn n m

Thông th ng n c sông t tháng 4 b t đ u lên L ng m a bình quân nhi u n m trên LVS C u là 1650 - 1710 mm, nh ng do đ a hình chia c t và

h ng đ a hình trên LVS C u có s thay đ i làm cho s phân b l ng m a trên toàn l u v c không đ ng đ u, s n núi đón gió nh phía tây nam Tam

o, i T , Thái Nguyên, đông nam s n núi C u qu c có l ng m a l n Vùng đ ng b ng và thung l ng khu t gió c a các sông su i l ng m a

nh , s phân b c a l ng m a n m nh sau: Trung tâm m a l n nh t là s n Tam o, vùng trung du sông Công v i l ng m a cao nh t đo đ c đ c Tam o là 2771mm t trung tâm m a l n nh t này đ c gi m d n theo các

h ng chung quanh, vùng i T , Giáng Tiên, Thái Nguyên, Phú Bình, Ph Yên, Phú Thu n l ng m a t 1800-2400mm Vùng phía nam dãy núi C u

Qu c, phía tây b c c a sông Chu l ng m a trên 1800mm vùng đ ng b ng ông Anh, a Phúc, Phúc Yên, B c Ninh và vùng thung l ng c a sông Nghinh

T ng, th ng ngu n sông Công, sông Du l ng m a t 1500 - 1700mm Vùng đông nam th xã B c K n n m trong vùng tr ng gi a các núi cao có

l ng m a x p x 1400mm, là vùng có l ng m a nh nh t trong l u v c

Khi xét s phân ph i l ng m a tháng trong n m cho th y r ng trên l u

v c có m t đ nh cao nh t xu t hi n vào tháng 7 ho c tháng 8, chi m x p x kho ng 20% l ng m a toàn n m, l ng m a 3 tháng l n nh t th ng t p trung vào tháng 6, tháng 7, tháng 8, l ng m a c a 3 tháng này chi m kho ng 52% - 60% l ng m a toàn n m L ng m a 5 tháng l n nh t t p trung vào các tháng mùa m a t kho ng tháng 5 đ n tháng 9 ho c t tháng 6 đ n tháng

10 chi m kho ng 75 - 80% l ng m a toàn n m L ng m a tháng ít nh t

th ng xu t hi n vào tháng 1 chi m t 0,5 - 1% l ng m a toàn n m, có m t

s vùng không có m a vào tháng 1 nh Võ Nhai, Phú L ng, Phúc Yên, Hi p Hoà, Yên D ng, Qu Võ

 L ng m a m t ngày l n nh t

L ng m a ngày l n nh t trong n m có kh n ng xu t hi n vào các tháng trong mùa m a song t p trung vào tháng 7 ho c tháng 8 L ng m a ngày l n nh t bình quân c a LVS C u là 130mm, g p kho ng 2,5 - 4 l n

l ng m a ngày nh nh t Phía tây s n Tam o: Ký Phú, Phúc Thu n xu t

hi n tâm m a l n nh t kho ng trên 300 mm t trung tâm đó gi m đi các

h ng L ng m a m t ngày có th lên t i 352 mm (Thái Nguyên 26/6/1959)

và 349mm ( i T ngày 4/10/1978) và có khi đ t t i 360 mm trong th i gian h n 1 gi ; t 500 - 700 mm trong th i gian 3- 4 gi (Phúc Thu n ngày 21/10/1989) Vùng B c K n, Nông Th ng, Nông H , Thanh Mai, Cao S n

xu t hi n tâm m a nh x p x 90-110mm Xu th phân b phù h p v i s phân b l ng m a n m n kh p v i đ a hình đón gió và khu t gió đ a l i

th y m c đ quan h gi a m a và dòng ch y khá ch t ch , h s t ng quan

gi a l ng m a n m và dòng ch y n m là 0,8 S thay đ i m c n c và

l ng dòng ch y trong sông r t phù h p v i quá trình m a, l ng dòng ch y

ch y u t p trung vào mùa m a, do v y ngu n b sung dòng ch y trên LVS

C u ch y u do l ng m a

L ng m a bình quân trên LVS C u 1650 - 1710 mm, có n i đ c bi t lên t i l n h n 2700mm Qua phân tích tài li u th c đo c a m t s tr m cho

th y m c đ quan h gi a m a và dòng ch y khá ch t ch , h s t ng quan

gi a l ng m a n m và dòng ch y n m là 0,8 S thay đ i m c n c và

l ng dòng ch y trong sông r t phù h p v i quá trình m a, l ng dòng ch y

đ c ch y u t p trung vào mùa m a, do v y ngu n b sung dòng ch y trên LVS C u ch y u do l ng m a

Th i gian truy n l trên h th ng sông C u c ng có s thay đ i l n, nó tùy thu c vào th i gian m a, c ng đ m a và tâm m a l n, thông th ng

th i gian truy n l t Ch M i đ n Thái Nguyên là 10 gi , Thái Nguyên đ n Chã là 12 gi , t Chã đ n áp C u là 12 gi , áp C u đ n Ph L i là 10 gi

 c đi m dòng ch y trên LVS C u

+ T ng l ng dòng ch y trung bình n m

Trên sông C u (đ n c a sông): 4,50km³/n m, trong đó đóng góp c a sông Công là 0,8992 km³/n m, sông Cà L là 0,880 km³/n m (19.5%) M c

b o đ m n c trung bình n m toàn LVS C u vào kho ng 116x10 m³/km² và

2250 m³/ng i/n m, th p h n nhi u so v i m c đ m b o n c trung bình c a toàn lãnh th Vi t Nam (2500x10 m³/km² và 10.800 m³/ng i/n m)

+ c đi m dòng ch y

Ch đ dòng ch y l u v c thay đ i theo mùa: mùa m a LVS C u

th ng b t đ u t tháng 5 và k t thúc vào tháng 9 th ng l u hay tháng 10 trung l u và h l u L ng m a trong các tháng mùa m a chi m kho ng 65

- 85% t ng l ng m a n m L ng dòng ch y mùa l chi m kho ng 80 - 85% t ng l ng dòng ch y toàn n m Nh ng tr m trên sông chính Thác

Ri ng, Thác B i, Thái Nguyên l k t thúc s m h n, nh ng tr m trên sông nhánh Giang Tiên, Núi H ng, Tân C ng và nh ng vùng n m bên s n núi Tam o l k t thúc mu n h n, đ c tính này c ng r t phù h p v i đ c tính phân vùng v th i gian b t đ u và k t thúc mùa m a trong l u v c Th i gian mùa l ch m h n th i gian mùa m a m t tháng do tháng 5 có l ng t n th t

do b c h i và th m th u l n gây nên Th i gian k t thúc mùa l trùng v i th i gian k t thúc mùa m a ch ng t kh n ng tr n c trên l u v c kém T ng

l ng n c trong mùa l chi m t 75÷85% t ng l ng dòng ch y trong c

n m Nh ng tháng mùa ki t còn l i ch chi m vào kho ng 15÷25%

t ng l ng n c trong n m

L ng dòng ch y bình quân l n nh t trong n m trên toàn l u v c xu t

hi n vào tháng 8, trùng v i tháng m a l n nh t và t l chi m kho ng 20%

Phân ph i dòng ch y t Thái Nguyên tr lên đ c t p trung h n: Mùa l

ng n; t s phân ph i các tháng mùa l cao M t tháng l n nh t chi m t 21÷22%, ba tháng có l ng dòng ch y l n nh t trong mùa l chi m 54-68%

và n m tháng l n nh t chi m t i 77%

+ Dòng ch y n m

L ng m a trung bình nhi u n m trên toàn LVS C u thu c lo i trung bình (1565mm/n m), mô đun dòng ch y n m đ t kho ng 21,5 l/s.km² N u so sánh v i vùng ông B c Vi t Nam nh Qu ng Ninh thì l ng m a và dòng

ch y n m đây nh h n nhi u Tuy nhiên s phân b v l ng m a n m

c ng nh dòng ch y n m trên toàn l u v c thì l i phân b không đ u S chênh l ch gi a l p dòng ch y n m c a n m nhi u n c so v i n m ít n c

g p nhau t 1,8 - 2,3 l n, s chênh l nh vùng th ng ngu n sông C u có xu

th nh h n các vùng khác

Trên sông C u có dãy núi Tam o v i đ cao trên 1500m n m án ng

d c theo phía Tây l u v c, đ che ph c ng còn t ng đ i l n, vì th m t s dòng ch y bình quân có th đ t t i 30 l/s.km² Ph n th ng ngu n sông C u

có l ng m a n m trung bình 1700 ÷ 1800 mm/n m và mô đun dòng ch y

n m đ t kho ng 23 ÷ 24 l/s.km² Tính bình quân toàn l u v c l ng m a hàng n m còn đ t trên 1700 mm, c tính mô đun dòng ch y n m trung bình trên LVS C u đ t t i 21,4 l/s.km²

H s dòng ch y n m bình quân nhi u n m c a LVS C u kho ng 0,41 Vùng nh nh t là khu v c ngã ba sông Chu, sông Nginh T ng là 0,38 Vùng

t ng đ i nh là sông u, t Thác B i đ n Thái Nguyên kho ng 0,38 - 0,39 Vùng t ng đ i l n là th ng ngu n sông C u t Thác Ri ng tr lên 0,43 Vùng l n nh t là vùng sông Công t Ph Yên tr lên là 0,48 S phân b c a

h s dòng ch y bình quân nhi u n m r t phù h p v i đi u ki n khí h u, m t

đ m: Vùng m a l n núi cao, cao trình bình quân m t đ t l n, nhi t đ th p,

b c h i nh kho ng 600mm/ n m nh ven s n Tam o, phía nam dãy núi

C u Qu c cho h s dòng ch y bình quân l n, vùng ít m a, b c h i l n kho ng 800mm/n m nh vùng sông u, sông Nghinh T ng h s dòng ch y

nh , t Thác Ri ng đ n Thác B i h s dòng ch y gi m xu ng rõ r t t n th t

l n có th b i karxt phát tri n

S bi n đ i dòng ch y n m trên toàn LVS không l n, n m nhi u n c

c ng ch g p t 2 đ n 3 l n n m ít n c, s chênh l nh vùng th ng ngu n sông C u có xu th nh h n các vùng khác H s phân tán Cv dòng ch y

n m bi n đ ng t 0,25 ÷ 0,40 M t khác, xét th y Cv dòng ch y n m gi a các vùng khác nhau c ng có s khác bi t nhau nhi u Ch ng h n n i có r ng che

ph l n thì Cv nh , ng c l i n i ít cây, đ i núi tr c nhi u ho c đ che ph

r ng nh thì Cv l n Qua tính toán cho th y dòng ch y n m đ c phân b thành hai mùa rõ r t, đó là mùa l t tháng 6 đ n tháng 9; mùa c n t tháng

10 đ n tháng 5 n m sau Trong m t s ph l u nh nh sông u, sông Công

và m t s su i l n ven dãy núi Tam o mùa m a th ng xu t hi n mu n, nên m a l c ng kéo dài (t tháng 6 đ n tháng 10)

Theo d án "Quy ho ch th y l i sông C u-sông Th ng", l u l ng

n c trung bình nhi u n m t i các tr m trong l u v c đ c ch ra b ng

d i

Ngu n: C c Qu n lý tài nguyên n c (2007)

S li u quan tr c, tính toán, cho th y t ng l ng dòng ch y trung bình nhi u n m (Wo) c a LVS C u và m t s sông nhánh nh sau:

(Chi m 19,5% t ng l ng dòng ch y c a sông C u)

M c b o đ m n c trung bình n m c a toàn LVS C u b ng kho ng 716x103 m³/km² và kho ng 2.250 m³/ ng i/n m So v i m c b o đ m trung bình trên toàn lãnh th Vi t Nam vào kho ng 2.500x103 m³/km² và kho ng 10.800 m³/ng i/n m thì m c b o đ m c a sông C u th p h n nhi u

+ Dòng ch y l

Theo t ng k t c a d án " i u tra tình hình khai thác, s d ng tài nguyên

n c và x n c th i vào ngu n n c LVS C u"

LVS C u n m trên đ a bàn khá r ng, mùa m a đây kéo dài t tháng 5

đ n tháng 9, mùa l ch m h n m t tháng (t tháng 6 đ n tháng 9) Tr m t s

l u v c nh thu c dãy núi Tam o l ng m a tháng 10 còn khá l n nên th i gian l có xê d ch đi chút ít, th ng là t tháng 6 đ n tháng 10 M c dù có

n m l xu t hi n s m ho c mu n h n m t tháng nh ng v i t s không l n Trong mùa l l ng dòng ch y l i đ c t p trung vào ba tháng 6,7,8 ho c ba tháng 7,8,9 v i t l 50% l ng dòng ch y toàn n m

L th ng du sông C u th ng lên nhanh, xu ng nhanh và có d ng

nh n, th i gian duy trì l tùy thu c vào v trí trên m i con sông mà kéo dài t

3 đ n 10 ngày, tuy nhiên l l n th ng không t p trung Xác su t l l n x y

ra đ ng b trên sông c u và các sông nhánh nh sông u, sông Công và Cà

L không l n L u l ng l quan tr c Qmax x y ra t i Thác B i (sông C u)

là 3490 m³/s (10/VIII/1968) Theo d án "Qui ho ch th y l i sông C u-sông

Th ng", l u l ng l n nh t trong các tháng mùa l t i các tr m trong LVS

C u đ c ch ra trong các b ng d i đây

Mô đun đ nh l và các đ c tr ng n c l : Do đ c đi m đ a hình chia c t

v i m c đ khác nhau trên LVS C u, do s phân b m a khá ph c t p nên v

đ l n c a đ nh l c a các n i trong LVS C u chênh l ch nhau khá l n Mô đun đ nh l bình quân trên LVS C u là 509 l/s.km², n i bé nh t 400 l/s.km²,

n i l n nh t 865 l/s.km²

Mô đun đ nh l bình quân đ t giá tr l n nh t là vùng ven Tam o n i

có đ d c l n, l ng m a l n mô đun đ nh l bình quân đây là 865 l/s.km²

Th ng ngu n sông C u mô đun đ nh l bình quân t 570-770 l/s.km² t đó

T tháng 10 ch đ gió ông - Nam b t đ u y u đi vì gi i h i t nhi t

đ i lúc này đã lùi d n v phía Nam L ng m a trên l u v c gi m xu ng

d i m c bình quân tháng trong n m và nh nh t vào các tháng 12, tháng 1

và 2 nh h n c t ng l ng b c h i trong tháng Th i gian mùa ki t đ c tính

t tháng 10 n m tr c đ n tháng 5 n m sau Dòng ch y ki t c a LVS C u sinh ra b i ngu n n c c a l ng m a n m tr c còn gi l i trong m t đ m qua đi u ti t t ng h p c a hoàn c nh đ a lý t nhiên l u v c không ng ng cung c p l ng n c cho sông là ch y u T ng l ng dòng ch y trong su t các tháng mùa ki t h u h t các đi m đo trên các sông trong l u v c ch chi m 15÷ 25% t ng l ng dòng ch y n m do ch đ m a phân b trong n m không đ u, m t khác c u t o b m t đ a ch t th nh ng, đ d c và t ng ph

th c v t c ng khác nhau nên ch đ dòng ch y v mùa l c ng nh v mùa

c n trên m i LVS có khác nhau Mô đun dòng ch y tháng nh nh t bình quân trong l u v c dao đ ng t 4 - 6 l/s.km²

T i Thác B i trên LVS C u dòng ch y bình quân mùa c n đo đ c mô đun dòng ch y b ng 11,2 l/s.km², do r ng đ u ngu n còn t ng đ i phong phú

L u l ng ki t nh t có th x y ra vào b t k tháng nào trong mùa khô Nhìn chung, mô đun dòng ch y ki t nh nh t trên toàn l u v c m c d i 1 l/s.km² các đi m đo trong l u v c t i cao nh t là Thác Ri ng trên sông C u

đ t x p x 3 l/s.km² đi u này ch ng t có n m c c k khan hi m ngu n n c trong mùa ki t đó là nh ng n m không m a kéo dài nhi u ngày liên t c trong các tháng mùa ki t và h n hán đã x y ra r t nghiêm tr ng Theo d án "Quy

ho ch th y l i sông C u-sông Th ng", l u l ng nh nh t trong các tháng mùa ki t t i các tr m trong l u v c đ c ch ra trong b ng d i đây:

V mùa ki t, h l u sông C u ch u nh h ng c a th y tri u T i áp

C u trên sông C u đo đ c biên đ m c n c tri u trong mùa c n t 0,2÷0,4m

Tài nguyên n c ng m các t nh LVS C u t ng đ i d i dào v tr

l ng đ đáp ng các nhu c u dùng n c ph c v s n xu t công nghi p

c ng nh công tác khai khoáng, tuy n qu ng, luy n kim c a các t nh trên LV 1.1.2 c đi m kinh t , xã h i l u v c sông C u

Dân s sáu t nh thu c l u v c n m 2007 là 6.993,7 ng i, đ n n m 2008

m t ph n c a t nh V nh Phúc là huy n Mê Linh c t v Hà N i, nên n m 2008 dân s 6.868,7 nghìn ng i T nh có dân s đông nh t hi n nay trên toàn l u

v c là H i D ng v i h n 1,7 tri u ng i, t nh có dân s đông th 2 trên toàn

l u v c là B c Giang v i h n 1,6 tri u ng i T nh có s dân ít nh t là B c

T c đ t ng dân s (%)

Thành th (%)

Nông thôn (%)

M t đ (Ng i/km 2

)

B c K n 4.859,4 1.149.100 0,98 15,2 84,8 64 Thái Nguyên 3.534,4 1.014.500 1,07 24,2 75,8 325

M t đ dân s trung bình các t nh trên LVS C u là 656 ng i/km², cao

g p h n 2,5 l n m t đ dân s trung bình trên toàn qu c T nh có m t đ dân

s cao nh t l u v c là B c Ninh, v i 1243 ng i/km², ti p theo là H i

D ng 1055 ng i/km², trong khi đó B c K n m t đ dân s ch có 64

B ng 1.8 Dân s các t nh LVS C u phân theo khu v c nông thôn, thành th

ô

th

Nông thôn

ô

th

Nông thôn

ô

th

Nông thôn

ô

th

Nông thôn

B c K n 44,1 251,0 46,0 252,6 45,5 256,6 46,1 259,7 46,9 262,0 Thái Nguyên 247,9 847,5 259,9 850,1 269,0 856,6 272,1 865,8 277,8 871,3

có 23% dân s t p trung đô th , ti p theo là t nh B c Ninh, t n m 2004 có 13% dân s đô th , đ n 2008 có 18% B c K n là t nh có t c đ đô th hóa

ki n v h c t p rèn luy n v n hoá và t o đi u ki n cho các em h c ti p các

b c cao h n N m 2005, các t nh trên l u v c đã có 945 tr ng ti u h c, 769

tr ng trung h c c s và 159 tr ng trung h c ph thông

H th ng đào t o và d y ngh , riêng Thái Nguyên có tr ng đ i h c Thái Nguyên, kho ng 15 tr ng trung h c chuyên nghi p và h n 10 tr ng công nhân k thu t, là trung tâm đào t o và d y ngh c a t nh và các t nh vùng Tây

v s c kho nhân dân trong vùng N m 2006, trên toàn l u v c có 935 c s khám, ch a b nh tr c thu c s y t , trong đó 56 b nh vi n, 4 b nh vi n đi u

d ng ph c h i ch c n ng và 804 tr m y t xã, ph ng, c quan, xí nghi p

- V n hoá xã h i: T i nay 100% s xã đã đ c ph sóng phát thanh và

h n 90% s xã đ c ph sóng truy n hình góp ph n truy n t i các thông tin

D ng T nh có giá tr s n xu t công nghi p cao bao g m V nh Phúc, B c Ninh, H i D ng, Thái Nguyên Trong l nh v c s n xu t lâm nghi p, các t nh

có giá tr s n xu t cao là B c Giang, B c K n, đ ng th 3 là Thái Nguyên V

T nh N m Nông, Lâm nghi p

và Thu s n (%)

Công nghi p, Xây d ng (%)

2 ngành kia T nh Thái Nguyên, B c Ninh và H i D ng phát tri n m nh h n

h n v công nghi p và xây d ng (t 60%-72%)

Trong 3 n m t 2005 - 2007, c c u kinh t các t nh h u nh n đ nh,

n u có chuy n d ch thì ch y u chuy n dch theo h ng gi m t l các ngành nông - lâm nghi p - th y s n và t ng v công nghi p và xây d ng h u h t các t nh

b) Hi n tr ng phát tri n các ngành kinh t

 Hi n tr ng phát tri n các ngành Nông nghi p

LVS C u là vùng có n n nông nghi p phát tri n lâu đ i, song do đ c

đi m đ a hình, đi u ki n t nhiên nên vi c s n xu t nông nghi p đây v a mang tính ch t canh tác c a vùng đ ng b ng và l i có tính ch t c a vùng trung du và mi n núi

Có th nói thành t u n i b t c a s n xu t nông nghi p nh ng n m qua là

đã cung c p đ l ng th c th c ph m c a ng i dân mà còn dùng m t ph n cho ch n nuôi và t o kh i l ng hàng hóa cho th tr ng bên ngoài, bình quân

d a quan tr ng đ các ngành kinh t khác phát tri n

Theo tài li u cung c p c a các s nông nghi p và phát tri n nông thôn các t nh:

B c K n, Thái Nguyên, B c Giang, B c Ninh, và V nh Phúc, nhìn chung toàn l u v c nghiên c u v chiêm xuân th ng tr ng lúa gi ng NN8, R203, Trung Qu c, Lai, v mùa th ng tr ng gi ng lúa Bao thai lùn, M c tuy n, NN8, R203, Trung Qu c, Lai, hoa màu th ng tr ng: ngô, l c, đ , khoai Giá tr s n xu t trên toàn b các t nh đ u t ng nhanh, so v i giá tr n m

1994, giá tr s n xu t nông nghi p h u h t các t nh đ u t ng g p đôi Trong

6 t nh LVS C u, giá tr s n xu t nông nghi p t nh B c Giang đ t cao nh t,

n m 2008 giá tr s n xu t nông nghi p c a t nh đ t 3.491,7 t đ ng ng th

2 là t nh H i D ng đ t 3.062,7 t đ ng B c K n, giá tr s n xu t nông nghi p n m 2008 ch đ t 406 t đ ng Ba t nh còn l i là V nh Phúc, B c Ninh

và Thái Nguyên có giá tr s n xu t nông nghi p là t ng đ ng nhau

 Hi n tr ng phát tri n các ngành Công nghi p

Ngành Công nghi p trong l u v c ch y u t p trung các t nh vùng trung du và đ ng b ng Tr c n m 1990, trong ngành công nghi p ch y u là các ngành khai khoáng, c khí, ch bi n vv Các nhà máy ch y u là đ n l quy mô s n xu t nh , ch có m t s nhà máy, KCN có quy mô, n ng su t l n

nh khu gang thép Thái Nguyên, KCN TX Sông Công c a t nh Thái Nguyên, khu công nghi p Xuân Hoà V nh Yên V nh Phúc, m t s nhà máy ông

Anh, B c Ninh, vv

Hi n nay ngành công nghi p đang đ c chú ý đ u t Các nhà máy, KCN ch xu t hình thành và phát tri n t o ra nhi u công n vi c làm cho l c

l ng lao đ ng trong vùng ví d nh : KCN Qu Võ, KCN Tiên S n, KCN

Th ng Long, khu Ch xu t V nh Yên V nh Phúc vv

S doanh nghi p ho t đ ng s n xu t kinh doanh n m 2000 là 1039, n m

2005 là 4124 t ng thêm 3085

Giá tr s n xu t công nghi p khá chênh l ch các t nh trên đ a bàn LVS

C u t nh V nh Phúc là t nh có giá tr s n xu t công nghi p cao nh t trong 6

t nh LVS C u, n m 2008 toàn t nh đ t 44036,3 t đ ng, t ng g n g p r i so

v i n m 2007 Giá tr này cao h n g p đôi so v i B c Ninh và H i D ng,

g p 3 l n Thái Nguyên và g p h n 11 l n so v i B c Giang B c K n là t nh

có giá tr s n xu t công nghi p th p nh t trong toàn b l u v c t nh này

s n xu t công nghi p ch có giá tr g n 1% so v i t nh cao nh t là V nh Phúc Giá tr s n xu t công nghi p c a các t nh B c Ninh, H i D ng, Thái Nguyên

và B c Giang đ u th hi n n m sau cao h n n m tr c Ví d , t nh H i

D ng, n m 2007 giá tr s n xu t công nghi p là 14590,3, n m 2008 giá tr

t ng lên là 20385,7

 Hi n tr ng phát tri n ngành Lâm nghi p

Nhìn t ng th , đ t tr ng đ i núi tr c các t nh trong l u v c v n có kh

n ng tr ng r ng đ t ng đ che ph Tr i qua nhi u th p niên r ng c a các

t nh trong l u v c c ng b ch t phá b a bãi d n đ n tài nguyên r ng b nghèo

ki t, m t ph n đ t r ng b thoái hóa tr thành đ t tr ng đ i núi tr c, hi n nay

di n tích đ t tr ng đ i núi tr c toàn l u v c là 303.851ha chi m 39% di n tích

đ t lâm nghi p

Di n tích r ng tr ng toàn l u v c hi n nay: 124.014 ha t p trung các

t nh B c Giang, Thái Nguyên, V nh Phúc Qua đi u tra và theo s li u báo cáo các đ a ph ng trong l u v c nghiên c u chúng tôi th y r ng, trong m y

n m g n đây r ng đ c phát tri n v đ che ph t ng kho ng 5,8%

Giá tr s n xu t lâm nghi p t nh thu c LVS C u có th chia làm 2 nhóm, nhóm có giá tr s n xu t cao bao g m B c Giang, B c K n và Thái Nguyên Các t nh còn l i thu c nhóm có giá tr s n xu t lâm nghi p th p

T nh B c Giang n m 2008 đ t giá tr cao nh t (132,3 t đ ng), đ ng sau B c Giang là B c K n, giá tr s n xu t lâm nghi p c a B c K n n m 2008 đ t 105,2 t đ ng

So v i các n m tr c, giá tr s n xu t lâm nghi p các t nh nh Thái Nguyên, B c Giang t ng d n theo các n m Tuy nhiên, các t nh nh V nh Phúc, H i D ng, B c Ninh giá tr s n xu t lâm nghi p gi m d n qua các

n m c bi t là V nh Phúc so v i n m 1995 giá tr s n xu t nông nghi p

gi m g n m t n a Còn B c K n, giá tr s n xu t lâm nghi p n m 2002

ng i dân đã có nhi u ti n b trong nuôi tr ng th y s n, nhi u gi ng cá m i

n ng su t cao, ch t l ng khá đang đ c di nh p, thu n hóa phát tri n và cung c p ngu n th c ph m ch t l ng cao, n đ nh Vi c s d ng m t n c, nuôi tr ng th y s n đã có hi u qu h n, hình th c qu ng canh tr c đây đang

đ c chuy n m nh sang h ng h ng bán thâm canh và thâm canh Nhi u

đi n hình nuôi cá v v i c c u 1 lúa + 1 cá chân ru ng tr ng đang phát huy

hi u qu kinh t cao, đ c nhi u t nh trong l u v c phát tri n

Theo th ng kê c a T ng c c th ng kê, dân s c a các t nh trong LVS

C u n m 2008 là 6.848.600 ng i C n c theo m c tiêu gi m t l t ng dân

s c a các t nh t nay đ n n m 2020, h u h t các t nh đ t ch tiêu gia t ng t

l dân s m c 0,9% D tính đ n n m 2010 toàn l u v c có h n 7 tri u dân

và đ n 2015 con s đó là h n 7,3 tri u, đ n n m 2020 lên đ n 7,66 tri u dân

T l t ng dân s trung bình h u h t các t nh đ u đ t m c tiêu d i 1%/n m Tuy nhiên, t c đ đô th hóa các t nh d báo gia t ng nhanh chóng

đo n đ u cao h n 10% Các t nh nh B c K n, B c Giang các giai đo n cao

h n giai đo n tr c, còn các t nh nh V nh Phúc, Thái Nguyên, B c Ninh các giai đo n sau d tính t c đ t ng tr ng th p h n giai đo n tr c Còn t nh

H i D ng các giai đo n x p x ngang nhau

Trong đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i v c c u phát tri n các ngành kinh t các t nh LVS C u đ n n m 2020 có xu h ng phát tri n v các ngành công nghi p - xây d ng và d ch v - th ng m i còn gi m m nh v các ngành nông - lâm - ng nghi p Ví d , t nh B c K n các ngành công nghi p - xây d ng chi m 22,2%, d ch v chi m 44,2% n m 2010, quy ho ch

đ n n m 2020 các ngành này chi m 25,2% và 59,3%, trong khi n m 2010 ngành nông - lâm - ng nghi p chi m 33,6% đ n 2020 ch còn chi m 15,5%

T nh B c Ninh, n m 2010 t l phát tri n ngành nông nghi p là 15%, 85% ngành công nghi p - xây d ng và th ng m i - d ch v nh ng theo quy ho ch

đ n n m 2020 ch còn 5%

V n đ quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i t ng c ng s phát tri n các ngành xây d ng, công nghi p, th ng m i, d ch v nh m t ng nhanh t tr ng phát tri n kinh t , nâng cao m c s ng cho nhân dân, làm giàu cho khu v c 1.1.3 Th c tr ng ô nhi m môi tr ng n c sông C u

1.1.3.1 Di n bi n ch t l ng n c trong sông

Ch t l ng n c sông C u đã b suy gi m, nhi u n i đã b ô nhi m

nghiêm tr ng, nh t là các đo n sông ch y qua các đô th , khu công nghi p và các làng ngh , thu c các t nh Thái Nguyên, B c Giang, B c Ninh, V nh Phúc

o n t th ng ngu n sông đ n thác B i, n c sông còn gi đ c tính

t nhiên v n có do ch y qua vùng dân c th a th t và công nghi p ch a phát tri n Ch t l ng n c c a đo n sông này còn t ng đ i t t Các ch tiêu ch t

l ng n c còn đ m b o gi i h n cho phép đ i v i ngu n n c m t lo i A (QCVN 08:2008/BTNMT), tr các đo n sông su i ch y qua các khu khai thác

m , nh t là các khu tuy n qu ng, đào đãi khoáng s n t do…

o n trung l u tính t ngã ba sông u g p sông C u đ n Phù Lôi (Sóc

S n) ây là khu v c đã có m c đ phát tri n kinh t khá cao o n sông này

đã ti p nh n m t l ng l n n c th i (g n 300 tri u m3/n m) t các ho t đ ng công nghi p, nông nghi p, sinh ho t và d ch v Ch t l ng n c c a đo n này đã suy gi m nhi u H u h t các ch tiêu ch t l ng n c đ u không đ t tiêu chu n ch t l ng ngu n lo i A (QCVN 08:2008/BTNMT) Th m chí nhi u n i, nhi u ch tiêu còn không đ t ngu n lo i B, nh t là vào nh ng tháng mùa ki t, khi n c th ng ngu n ít, thu s n không sinh s ng đ c N c sông C u đo n trung l u không dùng sinh ho t đ c, ngu n l i thu s n c n

th c v t t i m t s đi m (trong đo n h l u) khá cao v t quá TCCP hàng

tr m l n M t đi u đáng l u ý là khu v c này có canh tác ru ng lúa và hoa màu n m ngoài đê, hàng n m nhân dân s d ng r t nhi u thu c b o v th c

v t, phân t i… M t ph n l ng thu c này còn l u l i trong đ t, khi m a

n c cu n trôi đ a th ng vào sông, gây ô nhi m Hàm l ng coliform c a t t

c các đi m đ u v t hàng ch c l n, th m chí g p hàng tr m l n tiêu chu n cho phép đ i v i ngu n lo i B, đây là đi u đang báo đ ng

1.1.3.2 Các ngu n gây ô nhi m ch y u

 Ngu n th i công nghi p

Các ho t đ ng kinh t - xã h i đang phát tri n m nh trên LVS C u là nguyên nhân làm gi m sút ch t l ng và gây ô nhi m ngu n n c sông C u Theo th ng kê ch a đ y đ trên đ a bàn l u v c có h n 500 doanh nghi p Nhà n c và hàng ngàn c s t nhân đang ho t đ ng h u h t các lo i hình công nghi p, th công nghi p, làng ngh trong m i l nh v c: s n xu t n ng

l ng, khai thác ch bi n khoáng s n, luy n kim, hoá ch t, v t li u xây d ng,

ch bi n l ng th c th c ph m, công nghi p tiêu dùng, du l ch tham quan Công nghi p khai khoáng và ch bi n khoáng s n ch y u t p trung

B c K n và Thái Nguyên Ch t th i r n t các m than vào kho ng 1,5 tri u

t n/n m, t các m s t kho ng 2,5 tri u t n/n m, t i các m thi c kho ng 800.000 t n/n m H u h t các khu m khai thác đ u không có khu x lý n c

th i, n c th i r a qu ng ch a nhi u ch t đ c h i và hàm l ng l l ng cao (đ t đ n 400mg/l), theo m a ho c th i tr c ti p vào sông C u v i t i l ng ngày càng t ng lên

Công nghi p luy n kim, cán thép: T p trung ch y u Thái Nguyên v i

t ng l ng n c th i kho ng 16.000 m³ /ngày đêm Trong đó, n c th i c a khu gang thép Thái Nguyên và KCN Sông Công chi m t l l n nh t; Hàng

n m nhi u nhà máy luy n cán thép, các nhà máy công nghi p th i vào sông

C u hàng ch c tri u 1,3 tri u m³ n c th i v i nhi u ch t ô nhi m, trong đó

có hàm l ng phenol và xianua v t quá gi i h n cho phép hàng tr m l n

N c th i nhà máy luy n gang có hàm l ng P, M n cao g p hàng nghìn l n tiêu chu n cho phép