Lượng giá một số giá trị sử dụng trực tiếp của hệ sinh thái rừng ngập mặn huyện cần giờ, thành phố hồ chí minh

Ph ng pháp đánh giá ng u nhiên CVM ..... Trong các HST NN ven bi n nói chung thì HST RNM là m t trong nh ng HST quan tr ng và có giá tr cao vùng c a sông ven bi n... Trong đó có 11 loài

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

NGUY N TH TH NH

THÁI R NG NG P M N HUY N C N GI , THÀNH PH H CHÍ MINH

LU N V N TH C S

Hà N i - 2015

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

NGUY N TH TH NH

THÁI R NG NG P M N HUY N C N GI , THÀNH PH H CHÍ MINH

Chuyên ngành: Kinh t Tài nguyên thiên nhiên và Môi tr ng

L I C M N

hoàn thành đ c lu n v n này, l i đ u tiên tác gi xin bày t lòng

bi t n sâu s c nh t t i TS Lê Xuân Tu n, Vi n Nghiên c u qu n lý bi n và

h i đ o và PGS.TSKH Nguy n Trung D ng, Khoa Kinh t và Qu n lý tr ng

i h c Th y l i Hà N i là nh ng ng i đã h ng d n, ch b o t n tình cho tôi trong quá trình th c hi n lu n v n

Qua đây, tác gi xin đ c c m n chân thành các th y cô giáo c a

Tr ng i h c Th y l i, c a Khoa Kinh t và Qu n lý đã d y d , truy n đ t

nh ng ki n th c, kinh nghi m trong su t quá trình h c t p ch ng trình cao

h c, c ng nh trong th i gian hoàn thành lu n v n th c s này

Tác gi xin c m n Ban qu n lý r ng ng p m n huy n C n Gi , Tp H chí Minh là nh ng ng i có nhi u n m li n nghiên c u v h sinh thái r ng

ng p m n, đã cung c p nh ng tài li u quý báu v h sinh thái r ng ng p m n

C n gi ; t i ng i dân các c a huy n C n Gi đã giúp đ và t o đi u ki n trong th i gian th c t t i đ a ph ng đ th c hi n nh ng n i dung nghiên

c u c a lu n v n

Cu i cùng, tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i gia đình, b n bè

và đ ng nghi p đã luôn bên c nh, đ ng viên, giúp đ t o đi u ki n t t nh t

đ tác gi hoàn thành lu n v n này

Hà N i, ngày 10 tháng 3 n m 2015

Tác gi lu n v n

Nguy n Th Th nh

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các thông tin, tài li u trích d n trong lu n v n đã đ c ghi rõ ngu n g c K t qu nêu trong lu n v n là trung th c và ch a đ c ai công b trong b t k công trình nào tr c đây

Hà N i, ngày 10 tháng 3 n m 2015

Tác gi lu n v n

Nguy n Th Th nh

DANH M C HÌNH

Hình 1.1: M i liên h gi a h sinh thái RNM và h th ng kinh t 7

Hình 1.2: T ng giá tr kinh t c a HST RNM 10

Hình 2.1: Phân lo i các ph ng pháp đánh giá giá tr kinh t c a RNM 21

Hình 3.1: B n đ hành chính huy n C n Gi , Tp H Chí Minh 41

Hình 3.2: Phân vùng ch t l ng n c Tp H Chí Minh theo đ m n 48

Hình 3.3: ng c u du l ch 70

DANH M C B NG

B ng 1.1: Các ch c n ng c a RNM và các hàng hóa, d ch v sinh thái 8

B ng 1.2: T ng giá tr kinh t c a RNM 11

B ng 3.1: a đi m và đ m n các tháng trong n m 47

B ng 3.2: Tình hình lao đ ng đang làm vi c t i huy n C n Gi 49

B ng 3.3: Các nhóm giá tr kinh t c a RNM t i C n Gi 52

B ng 3.4: Tình hình nuôi tôm huy n C n Gi 54

B ng 3.5: Mô hình nuôi và di n tích nuôi tôm c a huy n C n Gi 56

B ng 3.6: Giá tr s n xu t theo giá c đ nh c a tôm sú n m 2012 56

B ng 3.7: Di n tích, s n l ng và giá tr s n xu t theo giá c đ nh

c a tôm th chân tr ng n m 2012 57

B ng 3.8: Giá tr đánh b t th y s n c a huy n C n Gi 57

B ng 3.9: c đi m c a du khách t i C n Gi 63

B ng 3.10: M t s đ c đi m c a các vùng xu t phát c a du khách n i đ a 64

B ng 3.11: Chi phí đi l i trung bình c a khách n i đ a t i C n Gi 66

B ng 3.12: Chi phí th i gian c a du khách 67

B ng 3.13: Chi phí khác trong chuy n tham quan 67

B ng 3.14: T ng h p các chi phí và t l du l ch c a khách n i đ a 68

B ng 3.16: B ng giá tr mang l i do du khách m i vùng 71

B ng3.17: T ng h p các giá tr kinh t 71

DANH M C CÁC KÝ HI U VI T T T

AC Avoided Cost Ph ng pháp chi phí thi t h i

tránh đ c

CM Choice Modelling Ph ng pháp mô hình l a ch n

CVM Contigent Valuation Method Ph ng pháp đánh giá ng u

nhiên

GIS Geographic information

system H th ng thông tin đ a lý

HEA Haibitat Enquivalency

Analysis

Ph ng pháp phân tích c trú

t ng đ ng HPM Hedonic Pricing Method Ph ng pháp giá tr h ng th

TCM Travel Cost Method Ph ng pháp chi phí du l ch

M C L C

CH NG 1: T NG QUAN RNM VÀ CÁC GIÁ TR KINH T , Ý NGH A

C A H SINH THÁI R NG NG P M N I V I H TH NG KINH T

1

1.1 Khái ni m h sinh thái r ng ng p m n 1

1.2 Ch c n ng và hi n tr ng h sinh thái r ng ng p m n 2

1.2.1 Ch c n ng 2

1.2.2 Hi n tr ng 4

1.3 M i quan h và ý ngh a c a h sinh thái r ng ng p m n và h th ng kinh t 6

1.4 T ng giá tr kinh t c a h sinh thái r ng ng p m n 9

1.5 T ng quan nghiên c u v l ng giá giá tr kinh t h sinh thái r ng ng p m n trên th gi i và Vi t Nam 12

1.5.1 Trên Th gi i 12

1.5.2 T i Vi t Nam 15

K t lu n ch ng 1 18

CH NG 2: C S LÝ LU N KHOA H C CÁC PH NG PHÁP L NG GIÁ KINH T H SINH THÁI R NG NG P M N 19

2.1 Các cách ti p c n l ng giá h sinh thái r ng ng p m n 19

2.2 Các ph ng pháp l ng giá kinh t h sinh thái r ng ng p m n 20

2.2.1 Các ph ng pháp d a vào th tr ng th c 21

2.2.1.1 Ph ng pháp giá th tr ng (MP) 21

2.2.1.2 Ph ng pháp chi phí thay th (RC) 22

2.2.1.3 Ph ng pháp chi phí thi t h i tránh đ c (AC) 23

2.2.1.4 Ph ng pháp thay đ i n ng su t (PCM) 24

2.2.1.5 Ph ng pháp chi phí s c kh e 25

2.2.1.6 Ph ng pháp phân tích c trú t ng đ ng (HEA) 27

2.2.2 Các ph ng pháp d a vào th tr ng thay th 29

2.2.2.1 Ph ng pháp chi phí du l ch (TCM) 29

2.2.2.2 Ph ng pháp giá tr h ng th (HPM) 32

2.2.2.3 Ph ng pháp hàm s n xu t 33

2.2.3 Các ph ng pháp d a vào th tr ng gi đ nh 35

2.2.3.1 Ph ng pháp đánh giá ng u nhiên (CVM) 36

2.2.3.2 Ph ng pháp mô hình l a ch n (CM) 37

2.3 Quy trình l ng giá HST RNM 38

K t lu n ch ng 2 39

CH NG 3: L NG GIÁ M T S GIÁ TR TR C TI P C A H SINH THÁI R NG NG P M N HUY N C N GI , TP H CHÍ MINH 40

3.1 i u ki n t nhiên và kinh t - xã h i vùng nghiên c u RNM C n Gi 40

3.1.1 i u ki n t nhiên 40

3.1.1.1 V trí đ a lý 40

3.1.1.2 i u ki n đ a hình 42

3.1.1.3 i u ki n th nh ng 43

3.1.2 i u ki n kinh t xã h i 49

3.1.2.1 Dân s , lao đ ng và vi c làm 49

3.1.2.2 C s h t ng 50

3.1.2.3 V giao thông 50

3.1.2.4 V đi n n c 51

3.2 Nh n di n các giá tr kinh t c a h sinh thái r ng ng p m n C n Gi 51

3.3 L ng giá giá tr s d ng tr c ti p c a h sinh thái r ng ng p m n C n Gi 52

3.3.1 Giá tr th y s n 52

3.3.1.1 Ngu n l i th y s n t nhiên 53

3.3.1.2 Hi n tr ng nuôi tôm và giá tr th y s n t i C n Gi 54

3.3.2 Giá tr du l ch c a h sinh thái C n Gi 58

3.3.2.1.Ti m n ng phát tri n du l ch c a khu DTSQ C n Gi 58

3.3.2.2 N ng l c đáp ng nhu c u du l ch c a C n Gi 60

3.3.2.3 K t qu đi u tra th c t và thu th p d li u t i vùng nghiên c u 62

3.3.2.4 Vùng xu t phát c a du khách và t l du l ch 64

3.3.2.5 Các chi phí du l ch 65

3.3.2.6 ng c u du l ch và l i ích du l ch 68

3.3.3 T ng h p các giá tr kinh t (Th y s n và Du l ch) 71

3.4 Các đánh giá, nh n xét và gi i pháp nâng cao giá tr s d ng c a HST RNM C n Gi 72

3.4.2.1 B o v y u t sinh thái môi tr ng đ c thù c a RNM 75

3.4.2.2 i v i đ i ng cán b qu n lý và h ng d n du l ch 76

3.4.2.3 i v i khách du l ch 77

3.4.2.4 i v i c dân đ a ph ng 77

3.4.2.5 Y u t xây d ng c s h t ng 79

3.4.2.6 V vi c xây d ng và qu ng bá th ng hi u 80

K t lu n ch ng 3 81

K T LU N VÀ KI N NGH 82

TÀI LI U THAM KH O 84

PH L C 87

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài nghiên c u

Trong n n kinh t th tr ng, môi tr ng đ c xem nh m t lo i tài s n quan tr ng c a xã h i, cung c p cho h thông kinh t các y u t đ u vào c a

c a các hàng hóa và d ch v mà môi tr ng cung c p ây là đóng góp mà

l nh v c này đ c bi t đ n nhi u nh t L ng giá tài nguyên và môi tr ng cung c p các thông tin đ u vào đ thi t k ho ch đ nh và nh n đ nh chính sách, công c , gi i pháp qu n lý tài nguyên và môi tr ng

Trong các HST NN ven bi n nói chung thì HST RNM là m t trong

nh ng HST quan tr ng và có giá tr cao vùng c a sông ven bi n V i đ ng

b bi n Vi t Nam dài 3260km có r t nhi u c a sông t o đi u ki n cho RNM phát tri n RNM C n Gi là m t trong nh ng HST đ c đánh giá là vùng

tr ng, ph c h i t t và có giá tr cao v môi tr ng Ngày 21/01/2000 t ch c UNESCO đã công nh n r ng ng p m n C n Gi là “Khu d tr sinh quy n

r ng ng p m n C n Gi ” ây là Khu d tr sinh quy n r ng ng p m n đ c

ph c h i sau chi n tranh hóa h c đ u tiên trên th gi i và c ng là khu d tr sinh quy n đ u tiên c a Vi t Nam Nhi u nhà khoa h c th gi i đ n r ng

ng p m n C n Gi đã phát bi u: r ng ng p m n C n Gi ngày nay không ch

là tài s n riêng c aVi t Nam mà đã tr thành tài s n chung c a nhân lo i, trong m ng l i các khu d tr sinh quy n th gi i Khu d tr sinh quy n

C n Gi là m t qu n th g m các loài đ ng, th c v t r ng trên c n và thu

sinh, đ c hình thành trên vùng châu th r ng l n c a các c a sông ng Nai, Sài Gòn và Vàm C ông, Vàm C Tây N i đây đ c công nh n là m t khu du l ch tr ng đi m qu c gia Vi t Nam

R ng ng p m n C n Gi có đi u ki n môi tr ng r t đ c bi t, là h sinh thái trung gian gi a h sinh thái th y v c v i h sinh thái trên c n, h sinh thái n c ng t và h sinh thái n c m n R ng C n Gi nh n m t l ng

l n phù sa t sông ng Nai, cùng v i nh h ng c a bi n k c n và các đ t

th y tri u mà h th c v t n i đây r t phong phú v i trên 150 loài th c v t, tr thành ngu n cung c p th c n và n i trú ng cho r t nhi u loài th y sinh, cá

và các đ ng v t có x ng s ng khác Không ch phong phú v th c v t, đ ng

v t n i đây c ng không kém ph n trù phú v i các loài đ ng v t có x ng

s ng, bò sát Trong đó có 11 loài bò sát có tên trong sách đ Vi t Nam ây là

m t khu v c mà theo đánh giá c a các chuyên gia n c ngoài là đ c khôi

ph c, ch m sóc, b o v thu c lo i t t nh t Vi t Nam và ông Nam Á ây

c ng là đ a đi m lý t ng ph c v cho vi c nghiên c u khoa h c, du l ch sinh thái

Kinh nghi m th gi i cho th y thông tin v giá tr kinh t c a r ng

ng p m n là m t y u t đ u vào quan tr ng cho vi c qu n lý và s d ng hi u

qu , b n v ng tài nguyên này M t m t, các thông tin v giá tr kinh t giúp các nhà qu n lý l a ch n đ c các ph ng án s d ng r ng ng p m n có hi u

qu , góp ph n xây d ng các qui ho ch, k ho ch phát tri n M t khác, thông tin v giá tr kinh t c ng là m t đ u vào quan tr ng góp ph n hoàn thi n h

th ng pháp lý và các c ch qu n lý r ng ng p m n, lý gi i cho s phân b ngu n l c cho b o t n r ng ng p m n, xây d ng h th ng c s d li u ph c

v qu n lý, là c s đ gi i quy t tranh ch p khi u n i c ng nh là m t thành

t c b n trong các ch ng trình giáo d c, truy n thông r ng ng p m n

V i nh ng lý do trên h c viên th c hi n đ tài: “L ng giá m t s giá

tr s d ng tr c ti p c a h sinh thái r ng ng p m n huy n C n Gi , TP H Chí Minh” là có ý ngh a quan tr ng và th c ti n

2 M c đích nghiên c u c a lu n v n

L ng giá đ c m t s giá tr s d ng tr c ti p c a h sinh thái r ng

ng p m n huy n C n Gi , TP H Chí Minh; cung c p các thông tin v giá tr kinh t giúp các nhà qu n lý l a ch n đ c các ph ng án s d ng h sinh thái r ng ng p m n có hi u qu , góp ph n xây d ng các qui ho ch, k ho ch phát tri n hoàn thi n h th ng pháp lý và các c ch qu n lý r ng ng p m n

3 i t ng và Ph m vi nghiên c u

- i t ng nghiên c u c a đ tài: Là HST RNM huy n C n Gi , Tp

H Chí Minh

- Ph m vi nghiên c u: Trong khuôn kh c a lu n v n, tác gi ch n

huy n C n Gi , TP H Chí Minh đ nghiên c u N i dung nghiên c u là

l ng giá giá tr th y s n và du l ch Th i gian nghiên c a t n m 2012 đ n

n m 2015

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

Cách ti p c n c a đ tài:

- Cách ti p c n trong tri n khai các n i dung nghiên c u c a đ tài là k

th a các t li u, tài li u, k t qu nghiên c u hi n có, đ c bi t là thông tin liên quan đ n v n đ l ng giá giá tr kinh t c a các h sinh thái NN ven bi n

và h sinh thái r ng ng p m n nói riêng

- Vi c k th a các k t qu nghiên c u đã có trên c s ch n l c và đi u

ch nh cho phù h p v i vùng nghiên c u Các công trình nghiên c u hi n đã

và đang th c hi n các c quan, đ n v bao g m c nh ng s li u c b n v

tài nguyên, môi tr ng và h sinh thái vùng ven bi n s đ c thu th p, phân tích, t ng h p và nghiên c u, s d ng trong đ tài

- Ph ng pháp phân tích, đánh giá, t ng h p thông tin, d li u;

- Ph ng pháp đánh giá giá tr kinh t c a tài nguyên và môi tr ng

5 Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n c a đ tài

- Ý ngh a khoa h c c a đ tài: V m t c s lý lu n, lu n v n góp ph n

làm rõ ph ng pháp l ng giá giá tr s d ng c a h sinh thái r ng ng p m n

- Ý ngh a th c ti n c a đ tài: V ý ngh a th c ti n, vi c l ng giá giá

tr s d ng c a h sinh thái r ng ng p m n là c s quan tr ng cung c p thông tin giúp các nhà qu n lý l a ch n đ c các ph ng án s d ng h sinh thái

r ng có hi u qu , góp ph n xây d ng các qui ho ch, k ho ch phát tri n hoàn thi n h th ng pháp lý và các c ch qu n lý r ng ng p m n

6 D ki n k t qu đ t đ c

K t qu nghiên c u c a lu n v n có nhi m v đ t đ c:

Ngoài các ph n m c l c, danh m c vi t t t, các tài li u tham kh o thì

n i dung chính c a bài g m các ch ng sau ph n:

CH NG 1: T NG QUAN RNM VÀ CÁC GIÁ TR KINH T , Ý NGH A C A H SINH THÁI R NG NG P M N I V I H

TH NG KINH T 1.1 Khái ni m h sinh thái r ng ng p m n

H sinh thái là m t h th ng bao g m hai thành ph n c b n là các nhân t vô sinh và nhân t h u sinh tác đ ng qua l i v i nhau, không ng ng

v n đ ng qua l i v i nhau không ng ng v n đ ng trong không gian và th i gian, có kh n ng t đi u ch nh thích ng v i nh ng đi u ki n môi tr ng c

th Theo tiêu chí c a T ch c Nông nghi p và L ng th c c a Liên h p

qu c (FAO,1998) thì m t qu n h p th c v t g i là r ng khi có t i thi u 10% cây c i che ph không ph i là cây tr ng nông nghi p, đ m b o cho s t n t i

c a các loài đ ng, th c v t và duy trì đi u ki n đ t đai phù h p Tuy nhiên, trên th c t , vi c xác đ nh và phân chia các lo i r ng còn tùy thu c vào các tiêu chí kích c cây, t ng tán, các y u t đ a lý sinh v t…

Chúng ta c n phân bi t r ng ng p m n và h sinh thái r ng ng p m n

H sinh thái r ng ng p m n bao g m t t c các thành ph n h u sinh (cây ng p

m n, n m, t o, vi sinh v t trên cây, d i n c, trong đ t r ng ng p m n và k

c trong không khí) và các thành ph n vô sinh (không khí, đ t và n c) Hai thành ph n này luôn tác đ ng qua l i quy đ nh l n nhau, v n đ ng trong không gian và th i gian (N.H Tri, Phan Nguyên H ng, Neil Adger, Mick Kelly, 2002) Trong đó:

- Thành ph n vô sinh trong h sinh thái r ng ng p m n ngoài ánh sáng

m t tr i còn bao g m không khí mang đ c tr ng c a khí h u vùng ven bi n,

đ t phù sa, bãi b i ng p theo n c tri u lên xu ng trong ngày (nh t tri u ho c bán nh t tri u), n c m n t bi n vào, n c ng t t trong sông ra và n c l (hòa l n gi a n c ng t và n c m n) Các y u t v đ m n, pH và các thành ph n lý hóa c a n c luôn thay đ i theo không gian và th i gian

- Thành ph n h u sinh trong h sinh thái r ng ng p m n là các sinh v t

bi n, sinh v t n i đ a và sinh v t đ c tr ng trong vùng r ng ng p m n, đ c

bi t là các sinh v t di c (chim di c , rùa bi n, bò bi n…) Ngoài ra còn có các vi sinh v t, n m, phù du th c v t…

H sinh thái r ng ng p m n đ c đánh giá là m t trong các h sinh thái

có n ng su t sinh h c cao nh t trong các h sinh thái Các lá cây ng p m n

r ng xu ng chi m 50% - 70% n ng su t s c p dòng ch y ây là ngu n ch t

h u c phân h y và hòa tan trong chu i, l i th c n và xu t kh u theo dòng

n c t o ngu n dinh d ng cho các loài đ ng v t, th y, h i s n c a c m t vùng ven bi n r ng l n H th ng r cây ng p m n có kh n ng l c và h p th

m t s ch t ô nhi m đ c h i trong đ t và n c Bùn tr m tích r ng ng p m n

là n i tích t các ch t h u c phân h y t o đi u ki n cho các loài sinh v t ho t

đ ng v i n ng su t 0,2 – 10g C/m3/ngày R ng ng p m n là n i che ch nuôi

d ng con non các loài th y, h i s n là v n m cho s s ng c a bi n

1.2 Ch c n ng và hi n tr ng h sinh thái r ng ng p m n

1.2.1 Ch c n ng

Giá tr đa d ng là nh ng s n ph m có giá tr kinh t tr c ti p ph c v

l i ích cho con ng i và nh ng giá tr gián ti p đem l i l i nhu n mà không

ph i khai thác hay hu ho i ngu n tài nguyên đa d ng sinh h c Nh ng giá tr

tr c ti p đ c chia thành hai lo i: giá tr tiêu th và giá tr s n xu t Giá tr

tiêu th là giá tr c a nh ng s n ph m s d ng tr c ti p t i đ a ph ng; giá tr

s n xu t là giá tr nh ng s n ph m đem bán ra th tr ng Giá tr gián ti p là

nh ng n ng xu t c a h sinh thái, ch c n ng b o v ngu n tài nguyên đ t và

đi u hoà khí h u… Giá tr đa d ng sinh h c khu d tr sinh quy n r ng

ng p m n C n Gi d a trên ch c n ng, d ch v c a h sinh thái

HST RNM c n gi có m i b y (17) giá tr , ch c n ng nh sau:

- N i có giá tr cho các chu k c a các loài cây và đ ng v t quan

tr ng (các loài đ a ph ng ho c các loài khác trong th i gian ng n);

- Ngu n s n ph m t nhiên trong vùng (m t ph n c a t ng s n ph m

đ c trích ra nh các lo i nguyên li u t i ho c th c n);

- Quá trình tái sinh ch t dinh d ng (tích tr , tái sinh n i h , ch bi n);

- i u hoà khí h u b ng các y u t sinh h c m c đ a ph ng và toàn

c u;

- Kh n ng ch a, gi m thi u và đ m b o tính toàn v n trong s đ i phó

c a h sinh thái đ i v i nh ng th y đ i b t th ng c a môi tr ng (ng n ch n gió, bão, ) RNM chính là d i đê thiên nhiên, ng n ch n và b o v r t hi u

qu mi n duyên h i tr c s dâng cao c a n c bi n;

- Giao thông thu (h n ch vi c nâng cao đáy sông);

- Ki m soát l l t và dòng ch y (đi u hoà dòng thu v n);

- Góp ph n duy trì quá trình hi n t i ho c h th ng t nhiên;

- i di n cho ki u r ng ng p m n (s hi n di n c a các qu n th , h sinh thái, c nh quan, các quá trình x y ra trong đó);

- a d ng sinh h c, ngu n c a các s n ph m sinh h c;

- Ngân hàng gen (ngu n c a các v t ch t sinh h c);

- Ý ngh a v n hoá (đa d ng v n hoá, c s cho vi c s d ng không

th ng m i hoá);

- N i nghiên c u và giáo d c (đ a đi m đ các nhà khoa h c, sinh viên,

h c sinh tham quan, nghiên c u);

- Du l ch (cung c p c h i cho các ho t đ ng gi i trí) Tuy hình thái này

n c ta ch a phát tri n l m nh ng ti m n ng là vô cùng l n

1.2.2 Hi n tr ng

Hi n tr ng c a HST RNM theo m t báo cáo m i đây c a Liên Hi p

Qu c trong 3 th p k qua, có đ n 1/5 RNM c a th gi i đã bi n m t, di n tích RNM trên th gi i hi n còn kho ng 150.000 km2, b ng 1/2 di n tích c a Philippines H n 1 trong s 6 loài th c v t RNM trên th gi i đang trong nguy c tuy t ch ng, 11 trong t ng s 70 loài th c v t RNM (chi m kho ng 16%) đã đ c kh o sát đánh giá, s đ c thay th trong danh sách đ c a IUCN Theo đi u tra m i nh t t i Vi t Nam: S li u c a b NN - PTNT, n m

1943 di n tích RNM Vi t Nam trên 400.000 ha, đ n n m 1996 gi m còn 290.000 ha và 279.000 ha vào n m 2006, hi n ch còn kho ng trên 155.290

ha, gi m 100.000 ha so v i tr c n m 1990 và v n ti p t c gi m nhanh ng

b ng sông C u Long hi n có kho ng 347.500 ha r ng các lo i, trong đó r ng

t nhiên là 53.700 ha, r ng tr ng là 294.500 ha Nh v y, di n tích r ng che

ph trong toàn vùng đ t ch a đ n 10% di n tích đ t t nhiên Trong đó, t ng

di n tích RNM ch a đ n 100.000 ha Nh ng n m qua, RNM ven bi n b tác

đ ng làm suy gi m m nh m nh ng tác đ ng ti m n v n đang ti p t c đe d a HST RNM RNM có đ che ph cao gi tr nên tr tr i, thay b ng các đ m tôm, kênh m ng đào đ p; môi tr ng đ t b ô nhi m do quá trình phèn hóa gia t ng quy mô l n; gia t ng quá trình r a trôi đ t, gi m đi quá trình b i t phù sa a d ng sinh h c b suy gi m nhanh do không còn đi u ki n thích h p

đ các loài sinh v t sinh s ng; s bi n đ i môi tr ng vi khí h u, s p l b

bi n, c a sông gia t ng làm m t cân b ng sinh thái

Hi n tr ng HST RNM đang suy thoái và nguyên nhân c a suy gi m HST MT r ng ng p m n la do Dân s gia t ng, nhu c u c a con ng i ngày càng t ng cao Khai thác tài nguyên r ng quá m c Ý th c c a ng i dân

ch a đúng: luôn quan ni m “r ng vàng bi n b c”,”tài nguyên là b t t n”

Qu n lí c a nhà n c ch a ch ch , tri n khai ch m hi u qu không cao i

ng b o v r ng còn m ng Chuy n đ i m c đích s d ng đ t ây là m t s hình nh khai thác “sâm đ t” Các l i ích kinh t mà các h dân tham gia b o

v và nh n khoán quá th p Do chi n tranh làm m t đi kho ng 2 tri u ha Phá

r ng do t p quán du canh du c Xây d ng các công trình Do n c th i sinh

ho t, công nghi p và phát tri n ngành d ch v Nói tóm l i h u h t các nguyên nhân gây suy thoái HST RNM đ u là b t ngu n t các l i ích kinh t

S suy thoái HST RNM H s d n đ n nh ng h u qu n r t nghiêm

tr ng: M t n i s ng, n i sinh s n, v n m c a nhi u loài đ ng v t d i

n c và trên c n Ô nhi m đ t, n c, không khí do s xâm m n T ng khí

hi u ng nhà kính gây bi n đ i khí h u H sinh thái b suy gi m nghiêm

tr ng, đa d ng sinh h c gi m: m t s loài có nguy c tuy t ch ng Con ng i

Ng i dân ch u nh h ng c a thiên tai do b m t r ng Nhi u ng i dân không có công n vi c làm,hi u qu kinh t nông nghi p gi m Gây b nh t t cho ng i dân do ngu n n c b ô nhi m Xã h i Thay đ i c c u ngh

nghi p Gi m công b ng xã h i gây m t lòng tin c a ng i dân v i Nhà n c

d n đ n nhi u v n đ c n gi i quy t Phân chia giàu nghèo nh h ng t i ch

tr ng xóa đói gi m nghèo c a Nhà n c

1.3 M i quan h và ý ngh a c a h sinh thái r ng ng p m n và h

th ng kinh t

Xem xét m i quan h h u c gi a h sinh thái RNM và h th ng kinh

t là xu t phát đi m c a vi c ti p c n đánh giá giá tr kinh t c a RNM V c

b n, do các ho t đ ng kinh t c a con ng i ph thu c vào các đi u ki n sinh thái nên khi đánh giá giá tr kinh t c a RNM ph i xem xét k m i quan h

gi a h th ng kinh t c a con ng i và h th ng sinh thái RNM

Tr c h t, trong HST RNM, t i m i th i đi m luôn có s tác đ ng qua

l i gi a c u trúc, quy trình và ch c n ng c a h th ng C u trúc c a h sinh thái bao g m các thành ph n vô c và h u c Các quá trình bao g m s chuy n hóa v t ch t và n ng l ng Tác đ ng qua l i gi a c u trúc và các quá trình hình thành nên ch c n ng sinh thái c a RNM n l t mình, các ch c

n ng này l i cung c p các hàng hóa, d ch v môi tr ng và mang l i l i ích cho con ng i

N u con ng i có s a thích đ i v i các l i ích nói trên và s n lòng chi tr đ nh n thêm m t l ng l i ích nh t đ nh t h sinh thái RNM thì các

l i ích này s có giá tr kinh t Theo Bateman và Willis (1999), giá tr kinh t

là m t khái ni m mang tính c th và không ph i là b n ch t c a b t c th gì Giá tr kinh t ch xu t hi n khi có s t ng tác gi a các ch th và khách th kinh t C th h n, các thu c tính môi tr ng c a RNM ch có giá tr kinh t khi nó xu t hi n trong hàm l i ích c a m t cá nhân ho c hàm chi phí c a m t doanh nghi p Nh v y, các ch c n ng c a h sinh thái t nó không mang l i giá tr kinh t ; thay vì đó, các ch c n ng cung c p các hàng hóa và d ch v và

vi c s d ng các hàng hóa và d ch v đó m i mang l i các giá tr kinh t cho con ng i

Hình 1.1: M i liên h gi a h sinh thái RNM và h th ng kinh t

Ngu n: Turner (2000)

H SINH THÁI RNM

QUAN H

GI A H SINH THÁI RNM VÀ

H

TH NG KINH T

Các hàng hóa, d ch v sinh thái

RNM cung c p cho con ng i

T

Nh trong hình 1.1 các ch c n ng sinh thái RNM cung c p các hàng hóa và d ch v cho h th ng kinh t V c b n, ch c n ng sinh thái c a h sinh thái RNM là k t qu c a s t ng tác liên t c gi a các c u trúc và quá trình sinh thái Barbier (1994) đ a ra h th ng phân lo i các ch c n ng c a RNM g m 4 nhóm chính là ch c n ng đi u ti t, ch c n ng c trú, ch c n ng

Ch c n ng đi u ti t: có liên quan đ n n ng l c c a h sinh thái trong

vi c đi u ti t các quá trình c n b n c a h và h th ng h tr đ i s ng thông qua chu trình sinh đ a hóa và các quá trình sinh h c Bên c nh vi c duy trì h sinh thái, ch c n ng đi u ti t c ng cung ng nhi u d ch v mang l i l i ích

tr c ti p và gián ti p cho con ng i (ví d : không khí, n c, d ch v ki m soát sinh thái)

Ch c n ng c trú: ch c n ng này c a h sinh thái liên quan đ n vi c

cung c p đ a bàn c trú và sinh s n cho các sinh v t, t đó giúp b o t n và duy trì ngu n gen, DSH và quá trình ti n hóa

Ch c n ng s n xu t: quá trình quang h p c a h sinh thái chuy n hóa

n ng l ng, khí CO2, n c và các ch t dinh d ng thành nhi u d ng c u trúc cacbon Các c u trúc này sau đó đ c s d ng b i các sinh v t đ t ng h p thành sinh kh i c a h S đa d ng trong c u trúc cacbon cung c p r t nhi u hàng hóa sinh thái cho con ng i nh th c ph m, nguyên li u thô hay các ngu n n ng l ng

Ch c n ng thông tin: h sinh thái cung c p nhi u thông tin c b n cho

đ i s ng tinh th n c a con ng i nh gi i trí, th m m , v n hóa, tôn giáo, khoa h c, giáo d c

1.4 T ng giá tr kinh t c a h sinh thái r ng ng p m n

Hình 1.2 minh h a c th các thành ph n c a t ng giá tr kinh t c a

m t h sinh thái RNM Cho đ n nay, có r t nhi u các quan đi m v các nhóm giá tr khác nhau trong t ng giá tr kinh t c a RNM Tuy nhiên, đi m chung

gi a các quan đi m này là vi c chia t ng giá tr kinh t thành hai nhóm chính

là các giá tr s d ng và các giá tr phi s d ng

Hình 1.2: T ng giá tr kinh t c a HST RNM

Ngu n: Barbier (1994)

Theo Turner (2003), giá tr s d ng là nh ng hàng hóa và d ch v sinh thái mà RNM cung c p cho con ng i và các h th ng kinh t và đ c chia thành 3 nhóm là giá tr s d ng tr c ti p, giá tr s d ng gián ti p và giá tr

l a ch n

- Giá tr s d ng tr c ti p: bao g m nh ng hàng hoá d ch v do môi

tr ng RNM cung c p và có th tiêu dùng tr c ti p nh g , c i, th y s n, m t ong hay giá tr du l ch, gi i trí

- Giá tr s d ng gián ti p: là nh ng giá tr , l i ích t nh ng d ch v do

h sinh thái RNM cung c p và các ch c n ng sinh thái nh tu n hoàn dinh

d ng, h p th CO2, đi u hoà khí h u, phòng ch ng bão l

- Giá tr l a ch n v b n ch t là nh ng giá tr s d ng tr c ti p ho c giá

Giá tr

l a ch n Giá tr t n t i l u truy n Giá tr

T NG GIÁ TR KINH T

GIÁ TR PHI S D NG GIÁ TR S D NG

Giá tr

s d ng

tr c ti p

- Giá tr t n t i c a RNM là giá tr n m trong nh n th c, c m nh n và

s th a mãn c a m t cá nhân khi bi t đ c các thu c tính c a RNM đang t n

t i m t tr ng thái nào đó và th ng đ c đo b ng s s n sàng chi tr c a cá nhân đ có đ c tr ng thái đó

- Giá tr l u truy n là s th a mãn n m trong c m nh n c a cá nhân khi

bi t r ng tài nguyên đ c l u truy n và h ng th b i các th h t ng lai Giá tr này c ng th ng đ c đo b ng s s n sàng chi tr c a cá nhân đ b o

t n tài nguyên cho các th h mai sau

M c dù có nh ng cách phân lo i chi ti t h n nh ng nghiên c u s k

th a và l a ch n cách phân lo i t ng giá tr kinh t c a RNM c a Tunner nh trên Lý do là vì cách ti p c n này đ c s d ng ph bi n trong nhi u sách giáo khoa kinh t môi tr ng, tài li u h ng d n v đánh giá giá tr kinh t

c a tài nguyên, đ ng th i c ng đ c áp d ng th nh hành trong các nghiên c u trong gi i h c thu t và các t ch c môi tr ng qu c t trong th i gian g n

Giá tr l a

ch n

Giá tr phi s d ng

- Cung c p n i c trú cho đ ng th c v t

tr

- Giá tr l u

truy n

Ngu n: Turner (2000)

1.5 T ng quan nghiên c u v l ng giá giá tr kinh t h sinh thái

l ng giá các d ch v có giá th tr ng và có s n d li u ho c c n thi t cho

vi c ra quy t đ nh Không có ph ng pháp l ng giá c th có th đ c coi là thích h p cho toàn b các d ch v HST, tuy nhiên, có r t nhi u ph ng pháp

đã đ c s d ng tùy theo lo i hình d ch v , d li u s n có và th i gian nghiên

c u Tuy v y, có m t vài ph ng pháp đ c s d ng th ng xuyên, ví d nh các ph ng pháp ti p c n d a vào hàm s n xu t Trong m t s tr ng h p, do

h n ch v th i gian c ng nh là chi phí, ph ng pháp chuy n giao l i ích s

đ c áp d ng

Ronnback (1999) đã tính toán giá tr kinh t theo giá tr th tr ng c a

vi c khai thác th y s n cho các khu v c trên th gi i t l i ích c a d ch v

r ng ng p m n là t 850 đ n 16.750 đô la M m i ha, m i n m, con s đó cho th y các giá tr r ng ng p m n có kh n ng trong vi c h tr ngành th y

s n Ông c ng c tính giá tr th tr ng cho đ ng v t giáp xác (tôm he, tôm

và cua trong r ng ng p m n), cá và đ ng v t thân m m s ng r ng ng p m n

n i c trú t 750 đ n 11.280 đô la M m i ha / n m Nghiên c u này đã t p trung vào s n xu t th y s n t các h sinh thái RNM

Christie & Rayment (2012) đã c tính giá tr kinh t c a RNM các

v trí có s quan tâm đ c bi t v m t khoa h c (SSSI) Anh và x Wale H

c ng đã đi u tra nh ng l i ích c a RNM trong m i quan h v i các chính sách

b o t n H đã s d ng th nghi m l a ch n đ đo l ng giá tr c a các d ch

v HST RNM t i các v trí SSSI S s n lòng chi tr c a ng i dân là 956

b ng Anh m i n m đ duy trì d ch v cung c p b i các ho t đ ng b o t n SSSI m c hi n t i và h có th tr thêm 769 tri u b ng Anh đ duy trì l i ích s nh n đ c n u SSSI đang trong tình tr ng t t

Lal (1990) đã c tính giá tr kinh t c a d ch v HST RNM Fiji Ông

đã c tính l i ích ròng c a các khu v c RNM chuy n đ i Nghiên c u đã

c tính l i ích b m t đi c a các s n ph m liên quan t i RNM trong tr ng

h p chuy n đ i Ông đã s d ng giá th tr ng, giá m , giá thay th cho

l ng giá Nghiên c u c tính các giá tr kinh t đ i v i ngh cá vào kho ng

t 60 – 240 đô la M , lâm nghi p vào kho ng 6 đô la M /ha/n m, nông nghi p và th y s n vào kho ng 52 đô la M /ha/N m và d ch v l c ch t th i vào kho ng 5,820 đô la M /ha/n m

Cabrera và c ng s (1998) đã đánh giá giá tr kinh t cho khu v c đ m phá c a sông quan tr ng m phá Terminos, Mexico m phá này có di n tích 2.500 km2, di n tích r ng ng p m n là 127.000 ha Nghiên c u đã c tính l i ích kinh t cho m t s giá tr s d ng tr c ti p và các d ch v sinh thái trong khu v c thông quan vi c s d ng nhóm các k thu t l ng giá

Baig và Iftikhar (2005) đã tính toán các giá tr tr c ti p cho HST RNM làng Miani Hor, Pakistan H c tính các d ch v HST đây đóng góp l i ích là 5.781.316 USD đ i v i kinh t qu c gia và 889.433 USD đ i v i n n kinh t qu c t

Barbier (2000) đã s d ng ti p c n hàm s n xu t đ c tính các d ch

v sinh thái mà RNM cung c p, ch ng h n nh môi tr ng s ng, n i đ tr ng cho nhi u loài cá đáy và đ ng v t có v , ch y u là cua và tôm cho V nh Thái Lan, mi n Nam Thái Lan

n m (t ng đ ng v i 37.833 đô la M /h gia đình / n m) Vi c s d ng truy n th ng có giá tr c a USD l0 tri u đô la M / n m; th y s n th ng m i 83,5 tri u đô la M /n m

Uddin và c ng s (2013) đã c tính giá tr kinh t các d ch v HST RNM cho RNM Sundarbans Reserve, Bangladesh Trong s 10.000 km2 r ng

n m Bangladesh và n , ph n Sundarbans c a Ân là vào kho ng 6.000 km2 H đã ti n hành l ng giá các d ch v v n hóa mà có giá th

tr ng b ng cách s d ng các ph ng pháp l ng giá th tr ng tr c ti p cho kho ng th i gian t n m 2001-2010 Doanh thu hàng n m đ i v i các d ch v trích l p d phòng d ch v HST c tính kho ng 744.000 USD cho g , cá, v t

li u xây d ng, c i, cua, m t ong và sáp ong, trong khi các d ch v v n hóa (ch xét đ n du l ch) c kho ng 42.000 USD m i n m

Spurgeon (2002) l ng giá các l i ích kinh t và kinh t - xã h i liên quan t i RNM Egypt thông qua đánh giá nhanh các khía c nh kinh t - xã

h i chính và các giá tr kinh t RNM h tr các h gia đình đ c bi t Bedoin, b ng cách cung c p thu nh p, vi c làm và h tr cung c p th c ph m

M t s nghiên c u đã áp d ng ph ng pháp chi phí trong vi c l ng giá RNM Ví d nh l ng giá kinh t c a m t s d ch v HST RNM b ng cách s d ng ph ng pháp chi phí thay th

Không có quá nhi u nghiên c u s d ng ph ng pháp chuy n giao l i ích M t trong nh ng ví d cho vi c s d ng ph ng pháp này là tr ng h p

g n đây c a khu v c ông Nam Á Brander và c ng s (2012) đã ti n hành

m t phân tích g p các giá tr kinh t cho 130 nghiên c u v d ch v HST RNM H u h t các nghiên c u đ c kh o sát là ông Nam Á Nghiên c u

s d ng ph ng pháp truy n t i giá tr v i m t hàm giá tr meta-phân tích d

li u không gian và nh ng thay đ i v di n tích r ng ng p m n đ tính toán giá

tr r ng ng p m n khu v c ông Nam Á Ph ng pháp này đ c s d ng

đ xác đ nh giá tr l i ích b m t c a HST do s thay đ i trong di n tích c a RNM trong khu v c ông Nam Á (2000-2050) Giá tr kinh t đ c c tính cho m i ha m i n m theo giá n m 2007 Giá tr bình quân c a r ng nh p m n

là 4185 và 239 USD/ ha / n m

1.5.2 T i Vi t Nam

T i Vi t Nam nh ng nghiên c u v HST RNM t ng đ i nhi u nh ng

nh ng nghiên c u v l ng giá giá tr kinh t c a HST RNM m i đ c ti n hành và còn h n ch Nh ng nghiên c u đi n hình là nghiên c u l ng giá giá kinh t m t s vùng NN ven bi n quan tr ng Vi t Nam do Tr ng i

h c qu c gia Hà N i th c hi n Nhi u vùng NN ven bi n đã đ c l ng giá

nh vùng c a sông B ch ng, c a sông V n Úc, c a sông Bà L t, vùng đ t

ng p tri u Kim S n hay vùng đ m phá Tam Giang – C u Hai, v.v… Tác gi Mai Tr ng Nhu n và các c ng s đã s d ng ph ng pháp giá tr th tr ng đánh giá giá tr kinh t c a m t s đi m trình di n NN t i Vi t Nam n m

2000, trong đó c tính s b giá tr s d ng tr c ti p c a m t s vùng NN tiêu bi u t i Vi t Nam N m 2005, tác gi Nam Th ng c ng s d ng

ph ng pháp giá tr th tr ng tính toán giá tr s d ng tr c ti p tài nguyên

NN vùng ng b ng sông C u Long Tác gi Lê Thu Hoa và các c ng s

n m 2006 c ng s d ng k thu t giá tr th tr ng đ tính toán giá tr nuôi tôm

t i khu NN V n qu c gia Xuân Th y, Nam nh

Nguy n Hoàng Trí & Nguy n H u Ninh, 1998 th c hi n đ tài: Economic evaluation studies of Mangrove conservation and Rehabilitation in Nam Ha Province; L ng giá kinh t c a HST RNM Vi t Nam (UNEP, 2005-2010); Nguy n Hoàng Trí (2006) đã phân tích m t s nghiên c u đi n hình v

l ng giá kinh t h sinh thái r ng ng p m n trên th gi i và Vi t Nam t i

H i th o “T ng c ng ph i h p qu n lý t ng h p vùng b , H i phòng – tháng 11/2006”; Trên c s t ng h p các công trình nghiên c u, Nguy n Hoàng Trí (2006) c ng đã xu t b n cu n sách “L ng giá kinh t h sinh thái r ng ng p

m n, Nguyên lý và ng d ng” Công trình nghiên c u “Khôi ph c và phát tri n b n v ng h sinh thái r ng ng p m n C n Gi ” đã đo t Gi i th ng H Chí Minh v khoa h c & Công ngh n m 2005 Theo k t qu l ng giá kinh

t c a các tác gi , t ng giá tr kinh t c a HST RNM khu v c C n Gi (bao

g m giá tr s d ng tr c ti p và giá tr s d ng gián ti p) đ c tính ra b ng

ti n (theo ph ng pháp c a IUCN, 1999) là 7.863,4 t đ ng (kho ng 558 tri u USD)

Phân tích kinh t RNM C n Gi , thành ph H Chí Minh do Tô Th Thúy H ng và Nguy n Th Ng c An th c hi n n m 1999 Nghiên c u đã làm

rõ giá tr c a RNM và t m quan tr ng c a RNM đ i v i ng i dân đ a

ph ng; phân tích chi phí l i ích c a t ng hình th c qu n lý và áp d ng mô hình cho các vùng khác

tài “Nghiên c u áp d ng ph ng pháp l ng giá kinh t tài nguyên

m t s h sinh thái tiêu bi u ven bi n H i Phòng và đ xu t các gi i pháp s

d ng b n v ng” c a ThS Nguy n Th Minh Huy n cùng c ng s t i Vi n Tài nguyên và môi tr ng bi n (Vi n KH&CN Vi t Nam) n m 2008 Nghiên c u

này đã đánh giá v hi n tr ng h sinh thái r ng ng p m n Phù Long thu c huy n Cát H i - H i Phòng, làm c s khoa h c cho vi c xác đ nh và đ nh

l ng hoá các giá tr sinh thái đ c cung c p đ quy đ i thành ti n t

N m 2012, Tác gi Tr n Th Thúy H ng và Nguy n c Thành b môn Qu n lý môi tr ng và B o v Ngu n l i Th y s n, tr ng i h c Nông Lâm Hu đã th c hi n đ tài: “Xác đ nh giá tr kinh t c a RNM Rú Chá

xã H ng Phong, huy n H ng Trà, t nh Th a Thiên Hu ” T ng giá tr kinh

t RNM Rú Chá là s p s 1,25 t đ ng/1 n m

Ph m Khánh Nam, Tr n Võ H ng S n (2001), Khoa kinh t Phát tri n

c a Tr ng i h c Kinh t Thành Ph H Chí Minh nghiên c u khám phá ra giá tr du l ch gi i trí c a các đ o san hô xung quanh đ o Hòn Mun Trong nghiên c u này các tác gi đã áp d ng phu ng pháp du l ch phí đ xác đ nh giá tr du l ch gi i trí c a các đ o C th là k t qu c a s d ng mô hình du

l ch phí theo vùng đ c tính giá tr du l ch gi i trí hàng n m x p x 17,9 tri u USD, trong khi đó k t qu t vi c s d ng mô hình du l ch phí cá nhân (ITCM) là vào kho ng 8,7 tri u USD

Tr n Th Thu Hà và V T n Ph ng, Vi n khoa h c Lâm nghi p Vi t Nam (2005) đã áp d ng TCM đ c tính giá tr du l ch gi i trí t i V n qu c gia Ba B và H Thác Bà K t qu c a nghiên c u này đã ch ra r ng t ng giá

tr du l ch gi i trí c a v n qu c gia Ba B là 1552 tri u đ ng/n m và c a H Thác Bà là 529 tri u đ ng/n m

Nguy n c C ng (2005) đã s d ng ph ng pháp du l ch phí cá nhân đ xác đ nh giá tr du l ch gi i trí cho khu b o t n thiên nhiên Yên T - Uông Bí- Qu ng Ninh Nghiên c u này đã xây d ng đ c mô hình du l ch phí theo nhu c u cá nhân cho khu b o t n thiên nhiên Yên T là: V =5,099507- 0,20789P (trong đó: Pi : chi phí đ n th m đi m gi i trí t vùng i và Vi: S l n

vi ng th m) và t ng l i ích v m t du l ch gi i trí tính cho toàn b khu b o t n Yên T là kho ng 1380 tri u đ ng

Ngoài ra, còn m t s nghiên c u khác, tuy nhiên các nghiên c u này

ch y u t p trung vào l ng giá giá tr kinh t do m t HST t i vùng NN đó mang l i, ví d nh l ng giá giá tr c a HST c bi n, HST san hô…

K t lu n ch ng 1

N i dung ch ng m t là nh ng hi u bi t v HST RNM, phân tích m i quan h gi a HST RNM v i h th ng kinh t và giá tr kinh t HST RNM mang l i Qua đó ta hi u bi t đ c đ y đ nh ng khái ni m v RNM, HST RNM, giá tr kinh t c a HST RNM mang l i trong h th ng kinh t ã phân tích đ c ch c n ng (riêng đ i v i RNM C n gi có m i b y ch c n ng) và

hi n tr ng RNM, t nh ng phân tích này cho th y RNM Vi t Nam và trên

Th gi i đang b suy gi m tr m tr ng Ch ng m t là ch ng đ u tiên và

c ng là ch ng b n l , cung c p lý thuy t c b n cho các ch ng sau có th

l ng giá m t s giá tr tr c ti p c a h sinh thái r ng ng p m n huy n C n

Gi , Tp H Chí Minh

CH NG 2: C S LÝ LU N KHOA H C CÁC PH NG PHÁP

L NG GIÁ KINH T H SINH THÁI R NG NG P M N

2.1 Các cách ti p c n l ng giá h sinh thái r ng ng p m n

ánh giá giá tr kinh t tài nguyên nói chung và giá tr c a RNM nói riêng là m t ch đ mang tính ch t khoa h c - ng d ng ngày càng tr nên

ph bi n trong nh ng n m g n đây trên th gi i bao g m c các n c phát tri n và đang phát tri n do nhu c u khách quan và s c n thi t c a thông tin

ph c v qu n lý Cùng v i nhu c u khách quan đó, c s lý thuy t và các

ph ng pháp và mô hình l ng giá ngày càng đa d ng và hoàn thi n m c dù

c ng tr nên ph c t p h n nh m đ a l i các k t qu chính xác, tin c y cho các

ho t đ ng qu n lý, s d ng tài nguyên Nhìn chung trên th gi i hi n nay, xu

h ng chung là có ba cách ti p c n đánh giá giá tr kinh t c a RNM:

- ánh giá phân tích tác đ ng: đ c s d ng đ đánh giá thi t h i c a RNM khi có ch u các tác đ ng hay s c bên ngoài nh s c tràn d u, ô nhi m công nghi p, thiên tai

- ánh giá t ng ph n: đ c s d ng đ đánh giá giá tr kinh t c a hai hay nhi u ph ng án s d ng khác nhau (ví d : nuôi tôm, phát tri n du l ch

ho c b o t n)

- ánh giá t ng th : đ c s d ng đ đánh giá ph n đóng góp t ng th

c a tài nguyên RNM cho h th ng phúc l i xã h i

Trong ba h ng ti p c n đánh giá trên, đánh giá t ng th có vai trò quan tr ng vì nó cung c p thông tin n n cho các ho t đ ng qu n lý đ ng th i

là d li u đ u vào cho đánh giá phân tích tác đ ng và đánh giá t ng ph n

2.2 Các ph ng pháp l ng giá kinh t h sinh thái r ng ng p

m n

D a trên c s lý thuy t kinh t , các nhà kinh t đã phát tri n các

ph ng pháp th c nghi m đ đánh giá giá tr kinh t c a tài nguyên Cho đ n nay, ch a có m t h th ng ph ng pháp nào đ c xây d ng và áp d ng riêng

bi t đ đánh giá giá tr c a RNM, thay vào đó ng i ta xây d ng các ph ng pháp chung r i áp d ng cho RNM nh m t d ng tài nguyên c th V c

b n, t ng ng v i t ng nhóm giá tr kinh t khác nhau s có nh ng ph ng pháp đánh giá thích h p

Theo Dixon và các c ng s (1993), các ph ng pháp đánh giá giá tr kinh t c a RNM đ c chia thành ba nhóm chính là nhóm ph ng pháp d a trên th tr ng th c, nhóm ph ng pháp đánh giá d a trên s b c l s thích (revealed preference method) và nhóm ph ng pháp đánh giá d a trên tuyên

b s thích Barbier (1997) thì phân chia các ph ng pháp thành ba lo i là các

ph ng pháp d a vào th tr ng th c, các ph ng pháp d a vào th tr ng thay th và các ph ng pháp d a vào th tr ng gi đ nh V b n ch t, hai cách phân lo i trên là g n gi ng nhau nh ng cách phân lo i c a Dixon mang tính ch t h c thu t, còn cách phân lo i c a Barbier mang tính th c nghi m

h n

T ng h p các ph ng pháp đánh giá giá tr kinh t c a tài nguyên và các cách phân chia các ph ng pháp đánh giá đ áp d ng đánh giá giá tr HST RNM t i Vi t Nam PGS.TS inh c Tr ng - Khoa Môi tr ng và ô th ,

tr ng i h c Kinh t Qu c dân đã đ a ra s đ v các ph ng pháp l ng giá giá tr kinh t HST RNM nh trong hình 2.1

Hình 2.1: Phân lo i các ph ng pháp đánh giá giá tr kinh t c a RNM

Ph ng pháp giá th tr ng c tính giá tr kinh t c a các hàng hóa và

d ch v c a RNM đ c trao đ i, mua bán trên th tr ng Gi thi t c b n c a

Hàm

s n

su t

CÁC PH NG PHÁP ÁNH GIÁ GIÁ TR RNM

Chi phí du

l ch (TCM)

Giá tr

h ng

th (HPM)

ánh giá ng u nhiên (CVM)

ph ng pháp này là khi giá th tr ng không b bóp méo b i s th t b i th

tr ng ho c chính sách c a Chính ph thì nó s ph n ánh chân th c giá tr c a hàng hóa hay chi phí c h i c a vi c s d ng RNM T đó cho bi t giá tr đóng góp c a các hàng hóa và d ch v này trong n n kinh t

ây là ph ng pháp đ n gi n, d hi u và d th c hi n vì các thông tin liên quan đ n giá c th tr ng c a m t s các hàng hóa và d ch v mà RNM cung c p là quan sát đ c và d thu th p Vì v y, ph ng pháp này th ng

đ c s d ng đ đánh giá các giá tr s d ng tr c ti p c a RNM

Bên c nh u đi m trên, vi c áp d ng ph ng pháp này c ng g p ph i

m t s v n đ nh t đ nh Th nh t, nh đã đ c p, m c giá th tr ng trong

m t s tr ng h p có th b bóp méo b i s th t b i c a th tr ng (đ c quy n, ngo i ng) ho c b i các chính sách c a Chính ph (thu , tr c p, qui

đ nh t giá), t đó có th ph n ánh sai l ch giá tr kinh t c a hàng hóa Th hai, trong m t s tr ng h p khi tài nguyên đ c RNM s d ng đa m c tiêu thì vi c đánh giá ph i th n tr ng đ lo i tr đ c s tính trùng ho c đánh đ i

gi a các giá tr

Ph ng pháp chi phí thay th c l ng giá tr c a các d ch v sinh thái RNM x p x b ng v i chi phí đ cung ng hàng hoá và d ch v t ng

đ ng do con ng i t o ra Ví d , giá tr c a m t vùng RNM ho t đ ng nh

m t vùng h t nhiên có th đ c c l ng b ng chi phí xây d ng và ho t

hi n các cu c đi u tra chi ti t Tuy nhiên, nh c đi m chính c a ph ng pháp này là đôi khi r t khó tìm đ c các hàng hóa nhân t o thay th t ng đ ng cho các hàng hoá và d ch v sinh thái T đó, ph ng pháp chi phí thay th có

th không đ a ra nh ng đo l ng giá tr kinh t m t cách chính xác mà

th ng là đánh giá quá cao ho c quá th p giá tr c a RNM

Trong r t nhi u tr ng h p, h sinh thái RNM có kh n ng phòng h ,

b o v đ c các tài s n có giá tr kinh t cho con ng i Ph ng pháp chi phí thi t h i tránh đ c s d ng thông tin v nh ng thi t h i có th tránh đ c

ho c giá tr c a nh ng tài s n đ c RNM b o v khi có nh ng bi n c môi

tr ng x y ra nh là l i ích c a h sinh thái Ví d , n u m t khu RNM có kh

n ng phòng h bão cho c ng đ ng thì giá tr c a khu RNM đó có th đ c tính b ng nh ng thi t h i v tài s n mà c ng đ ng tránh đ c n u c n bão x y

vi c xây d ng các mô hình đ c tính qui mô tác đ ng c a s c khi không

có h sinh thái RNM b o v c ng đòi h i nh ng k thu t ph c t p ho c các thông tin chi ti t

2.2.1.4 Ph ng pháp thay đ i n ng su t (PCM)

Ph ng pháp thay đ i n ng su t th ng đ c s d ng đ l ng giá thi t h i môi tr ng b tác đ ng b i các y u t bên ngoài Ph ng pháp này xem s thay đ i trong n ng su t s n xu t là c s đo l ng giá tr , đ ng th i

s d ng giá tr tr th tr ng đ tính toán đ u vào và đ u ra trong quá trình s n

xu t c ng nh l ng giá nh ng thay đ i v t lý trong quá trình này Ví d : đo

l ng s suy gi m s n l ng mùa v do xói mòn đ t ho c nhi m m n gây ra

Ph ng pháp thay đ i n ng su t th ng đ c ti n hành theo đi m m u

ch t c b n g m:

Th nh t, ph i xác đ nh ph m vi và qui mô thay đ i n ng su t s n xu t khi có tác đ ng bên ngoài làm bi n đ i c u trúc qui tình và các ch c n ng c a

h th ng môi tr ng, t đó d n đ n s suy gi m n ng su t Sau đó ph i tìm

hi u đ c m i quan h nhân qu gi a s suy gi m tính ch t c a môi tr ng

v i các dòng hàng hóa mà nó cung c p Ví d bão l có th gây ra xói mòn, nhi m m n đ t; s nhi m m n này d n t i s suy gi m n ng su t cây tr ng trên di n tích đ t canh tác b nhi m m n Ngoài ra, c ng có th c tính m c

đ suy gi m n ng su t thông qua ki m đ nh s khác bi t gi a n ng su t trung bình tr c và sau khi có tác đ ng môi tr ng ho c n ng su t gi a khu v c b

ô nhi m và khu v c đ i ch ng thông qua s li u đi u tra th c p và s c p

Th hai, sau khi tính toán đ c s thay đ i n ng su t do tác đ ng môi

tr ng, giá th tr ng s đ c s d ng đ l ng giá nh ng t n th t C th là

s d ng giá tr th tr ng đ đo l ng qui mô thi t h i kinh t c a ho t đ ng

s n xu t do s suy gi m n ng su t, s n l ng trong s n xu t ho c chi phí đ u vào gia t ng khi có các s c x y ra

V u đi m đây là ph ng pháp l ng giá các tác đ ng ít gây tranh cãi

C s áp d ng ph ng pháp rõ ràng, không khó gi i thích và ch ng minh

đ c do s d ng giá tr th tr ng đ đo l ng t n th t trong s n xu t ho c chi phí đ u vào gia t ng Do d li u không khó thu th p nên ph ng pháp này không quá t n kém chi phí

Tuy nhiên, s d ng giá tr th tr ng có th đem l i k t qu sai l ch do

s can thi p c a chính ph gây bóp méo th tr ng và giá nh thu , tr c p

ho c do đ c quy n Trong nhi u tr ng h p, s thay đ i trong s n xu t không

đ l n đ bi n đ i giá th tr ng Tuy nhiên khi s thay đ i đó là đ l n thì

vi c giá tr th tr ng thay đ i s làm phân tích khó kh n h n

Ph ng pháp chi phí s c kh e th ng đ c s d ng đ l ng giá chi phí b nh t t c a c ng đ ng do ô nhi m môi tr ng gây ra Trong nhi u tr ng

h p, thay đ i v ch t l ng môi tr ng có nh h ng t i s c kh e con ng i,

nh h ng này có th d n t i nh ng h u qu làm phát sinh chi phí Các chi phí mà cá nhân ph i ch u nh chi phí y t chi phí ch m sóc s c kh e, chi phí

c h i do ngh vi c, n ng su t lao đ ng gi m trong nh ng ngày m… Các kho n chi phó này có th đ c s d ng làm c s c tính nh h ng b t l i

v tình tr ng s c kh e do s suy gi m ch t l ng môi tr ng gây ra Ví d

ng p l t có th làm ngu n n c sinh ho t b ô nhi m T đó d n t i nguy c phát sinh và phát tán b nh d ch liên quan đ n ô nhi m n c: đau m t h t s t

xu t huy t, tiêu ch y, viêm da, tiêu hóa gây t n th t chi phí cho con ng i

V c b n chi phí c a m t ca b nh v i m t cá nhân g m 3 nhóm c b n

là chi phí đi u tr và ph c h i, chi phí c h i c a thu nh p trong th i gian ngh

ch a b nh, ph c h i và chi phí c h i c a ng i thân ch m sóc b nh nhân

Khi ti n hành ph ng pháp chi phí s c kh e, c n chú t i m t s đi m sau: