Phân tích hiệu quả kinh tế các mô hình canh tác ở các vùng sinh thái ven biển thuộc ba huyện (mỹ xuyên, long phú, vĩnh c

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứuQuê quán: &p X'o Chích, Xã Châu Th i, Huy n Vnh L i, Tnh B c Liêu... d ng t và phân tích, ánh giá v m#t kinh t các mô hình c

Trang 1

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

LU N V N T T NGHI P I H C NGÀNH QU N LÝ T AI

C n Th , 07/2007

Trang 2

KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C NG D NG

B MÔN KHOA H C T VÀ QU N LÝ T AI

LU N V N T T NGHI P I H C NGÀNH QU N LÝ T AI

tài:

PHÂN TÍCH HI U QU KINH T CÁC MÔ HÌNH CANH TÁC CÁC VÙNG SINH THÁI VEN BI N THU C BA HUY N (M XUYÊN, LONG PHÚ, V NH CHÂU) T NH SÓC TR NG

C n Th , 07/2007

Trang 3

Xác nh n c a B môn Khoa H c t và Qu!n Lý t ai v" #" tài:

“PHÂN TÍCH HI U QU KINH T CÁC MÔ HÌNH CANH TÁC CÁC

VÙNG SINH THÁI VEN BI N THU C BA HUY N (M XUYÊN, LONG PHÚ, V NH CHÂU) T NH SÓC TR NG”

Do sinh viên: Ngô c Khánh, L p Qu n Lý t ai K29 thu c B Môn Khoa

H c t và Qu n Lý t ai - Khoa Nông Nghi p và Sinh H c ng D ng - Tr ng

i H c C n Th th c hi n t ngày: 30/3/2007 n ngày 30/6/2007

Xác nh n c a B môn:

ánh giá:

C n Th , ngày tháng n m 2007

Tr ng B Môn

Trang 4

Xác nh n c a Cán b h$%ng d&n v" #" tài:

Ý ki n c a Cán b h ng d n:

Cán B h ng d n

Trang 5

H i ng ch m báo cáo Lu n v n t t nghi p ch ng nh n ch p nh n Báo Cáo

v i tài:

Bài báo cáo ã c h i ng ánh giá m c:………

Ý ki n h i ng:

Ch T ch H i ng

Trang 6

L I C M T

Qua g n b n n m c ào t o và rèn luy n d i mái tr ng i H c C n Th ,

em ã c quý th y cô truy n t ki n th c trong h c t p và nh ng kinh nghi m trong cu c s ng, ây là nh ng ki n th c vô giá mà c ng là hành trang chúng em

b c vào cu c s ng và trong công tác sau này

Em xin chân thành c m n:

- Quý th y cô và t p th nhà tr ng ã t n tình d y d!, giúp ", truy n t ki n

th c cho em trong th i gian qua

- Quý th y cô, anh ch trong b môn Khoa H c t và Qu n Lý t ai ã nhi t tình giúp " cung c p nh ng ki n th c chuyên môn

#c bi t em xin kính l i c m t :

- Th y Lê Quang Trí, ng i ã tr c ti p h ng d n và ã t n tình giúp " em hoàn thành lu n v n này

- Cô Nguy$n Th Song Bình, th y Ph m Thành V , th y Nguy$n H u Ki t và

th y Kha Thanh Hoàng ã luôn nh%c nh , ng viên và t n tình giúp " em trong quá trình th c t p hoàn thành lu n v n

Xin g i l i c m n chân thành n các b n l p Qu n Lý t ai K29 ã ng viên,

t o ni m tin cho mình trong su t th i gian qua

Và cu i cùng con xin g i l i c m n gia ình ã nuôi d "ng, ng viên t o ý chí cho con v n lên trong c quá trình h c t p Kính dâng n gia ình nh ng thành qu mà

m i ng i t ng mong i, g y d ng cho con có c n ngày hôm nay

Em xin chân thành c m n!

Trang 7

Quê quán: &p X'o Chích, Xã Châu Th i, Huy n V(nh L i, T)nh B c Liêu

H tên cha: Ngô V n Kia

H tên m*: Ph m Xuân ào

T t nghi p Ph+ Thông Trung H c n m 2003 t i Tr ng Ph+ Thông Trung H c Lê V n ,u

Vào tr ng i H c C n Th n m 2003, là sinh viên l p Qu n Lý t ai Khóa 29 (2003-2007) thu c Khoa Nông Nghi p và Sinh H c ng D ng, Tr ng i H c

C n Th

T t nghi p K- S ngành Qu n Lý t ai vào n m 2007

Trang 8

TÓM L (C

Trong nh ng n m qua khi c c u s d ng t có s chuy n bi n m nh m/ nh0m phù h p v i i u ki n t nhiên, kinh t , xã h i thì n n kinh t Sóc Tr ng nói chung và

c a ba huy n ven bi n: V(nh Châu, Long Phú, M- Xuyên nói riêng có nhi u thay +i

rõ r t Nh ng thay +i này ã mang l i nhi u thành công to l n, song, nó c ng gây ra

m t s m#t h n ch c n ph i có bi n pháp kh%c ph c k p th i Do ó, tài ”Phân tích hi)u qu! kinh t* các mô hình canh tác + các vùng sinh thái ven bi,n thu c ba huy)n (M- Xuyên, Long Phú, V.nh Châu) t/nh Sóc Tr0ng” c th c hi n nh0m

m c ích tìm hi u quá trình thay +i trong s d ng t và phân tích, ánh giá v m#t kinh t các mô hình canh tác theo vùng sinh thái

S li u c a nghiên c u c thu th p qua vi c ph1ng v n tr c ti p nông h canh tác thu c vùng nghiên c u

Ph ng pháp phân tích là s d ng ph n m m Microsoft Excel và ph n m m

th ng kê Minitab ánh giá s khác bi t có ý ngh(a gi a các s li u

Thông qua kh o sát th c t và phân tích s li u t vi c i u tra nông h cho

th y: mô hình tôm thâm canh, bán thâm canh (TC/BTC) 01 ho#c 02 v c chuy n +i t mô hình 01 v lúa ho#c nuôi tôm t nhiên L i nhu n và hi u qu kinh t c a

mô hình tôm TC/BTC 01 v ba vùng (Ib, IIb, III) không khác bi t có ý ngh(a Tuy nhiên, v chi phí u t và thu nh p thì vùng Ib là cao nh t và khác bi t có ý ngh(a so

v i vùng III Hi u qu kinh t c a mô hình tôm 02 v ba vùng (Ib, IIb, III) không khác bi t có ý ngh(a nh ng v chi phí u t , thu nh p và l i nhu n thì vùng Ib là cao

nh t và khác bi t có ý ngh(a so v i vùng IIb và vùng III Mô hình tôm TC/BTC 02 v

có chi phí u t (209,06 tri u ng/ha) c ng nh thu nh p (369,37 tri u ng/ha) là cao nh t và khác bi t có ý ngh(a so v i t t c các mô hình canh tác (02 v lúa, 03 v lúa, tôm – lúa, tôm qu ng canh c i ti n và tôm TC/BTC 01 v ) Vì v y a s nông h thu c vùng nghiên c u có d nh chuy n sang canh tác tôm TC/BTC 02 v (thu nh p cao)

Trang 9

Phát tri n b n v ng là m t quan i m c xu t th nh hành t sau th p k2

70, nh0m kh%c ph c hi n t ng t c t ng tr ng kinh t quá nhanh m t cách m t cân i th ng không b o m +n nh c a t ng tr ng và tác ng d n n s suy thoái nhi u lo i tài nguyên, ng th i phát sinh nhi u v n môi tr ng Theo Lê Quang Trí (2005), s d ng t ai b n v ng là ph i phù h p v i nh ng yêu c u hi n

t i ng th i c ng ph i b o v c ngu n tài nguyên thiên nhiên cho các th h k

ng Vi c nuôi tôm vùng ven bi n mang l i hi u qu khá cao, tuy nhiên, th ng hay g#p r i ro nên hàng n m v n có kho ng 20 – 30% s h b th t b i t o nên s m t +n nh cho cu c s ng (Lê Sâm, 2003)

C n c chi n l c b o v môi tr ng qu c gia n n m 2010 và nh h ng

n n m 2020 ã c Chính ph phê duy t t i Quy t nh s 256/2003/Q -TTg, trong ó m t trong nh ng nhi m v và gi i pháp c b n c a chi n l c là khai thác

h p lý, s d ng ti t ki m hi u qu và b n v ng tài nguyên t, khoáng s n

Bên c nh tình hình h n hán ngày càng gia t ng d n n v n xâm nh p m#n vào sâu trong n i ng c ng nh áp ng c n n kinh t th tr ng, c i thi n

c thu nh p c a nông h thì t)nh Sóc Tr ng v i 72 km b bi n ch y d c theo Bi n ông, ã chuy n +i c c u s n xu t, h th ng canh tác nh ng n m 2000-2001 v i 45.053 ha chuy n sang h th ng canh tác nuôi tr ng th y s n n c m#n l là ch l c, trong ó di n tích nuôi tôm thâm canh là: 18.044 ha, nuôi bán thâm canh là 1.322 ha,

và 25.017 ha nuôi tôm qu ng canh Tuy nhiên, trong quá trình phát tri n các h th ng canh tác này c ng phát sinh các v n thi u ng b v phát tri n gi a các khu v c kinh t , gi a s n xu t v i c s h t ng và ngu n nhân l c, ng th i gây nên chuy n

Trang 10

+i m nh v i s ng xã h i và bi n ng v tài nguyên t nhiên, h sinh thái, các v n môi tr ng c a vùng ven bi n nuôi tr ng th y s n

Vì v y, tài ”Phân tích hi)u qu! kinh t* các mô hình canh tác + các vùng sinh thái ven bi,n thu c ba huy)n (M- Xuyên, Long Phú, V.nh Châu) t/nh Sóc Tr0ng” c th c hi n nh0m m c ích:

Tìm hi u quá trình thay +i trong s d ng t Phân tích kinh t các mô hình canh tác

ánh giá v m#t kinh t các mô hình canh tác theo vùng sinh thái

Trang 11

L (C KH O TÀI LI U

I S L (C V1 T AI, H TH NG S' D NG T AI VÀ H TH NG CANH TÁC

1 2nh ngh.a

1.1 t ai

Theo Brinkman và Smyth (1976), v m#t a lý mà nói t ai “là m t vùng t chuyên bi t trên b m#t c a trái t có nh ng #c tính mang tính +n nh, hay có chu k3 d oán c trong khu v c sinh khí quy n theo chi u th4ng t trên xu ng d i, trong ó bao g m: Không khí, t và l p a ch t, n c, qu n th th c v t, ng v t và

k t qu c a nh ng ho t ng b i con ng i trong vi c s d ng t ai quá kh , hi n

t i và trong t ng lai” (Lê Quang Trí, 2004)

Tuy nhiên n n m 1993, trong H i ngh qu c t v Môi tr ng Rio de Janerio, Brasil, (1993), thì t ai v m#t thu t ng khoa h c c hi u theo ngh(a

r ng thì xác nh t ai là “di n tích c th c a b m#t trái t, bao g m t t c các c u thành c a môi tr ng sinh thái ngay trên và d i c a b m#t ó, bao g m: khí h u b m#t, th+ nh "ng, d ng a hình, m#t n c (h , sông, su i, m l y), các l p tr m tích sát b m#t, cùng v i n c ng m và khoáng s n trong lòng t, t p oàn th c v t và

ng v t, tr ng thái nh c c a con ng i, nh ng k t qu c a con ng i trong quá

kh và hi n t i l i (san n n, h ch a n c, hay h th ng thoát n c, ng xá, nhà c.a…) (UN, 1994; trong Lê Quang Trí, 2004)

Theo P M Driessen và N T Konin (1992), chúng ta c n phân bi t gi a thu t

ng t và t ai, vì t ch) là m t trong nh ng thu c tính c a t ai bên c nh các thu c tính khác nh : khí h u, th i ti t, t p oàn ng th c v t, các ho t ng c a con

ng i Các vùng t nhiên mang tính ng nh t v t t c các thu c tính c a t ai

c g i là các n v t ai mô t các n v t ai chúng ta c n có các #c tính

t ai (Lê Quang Trí, 2004)

1.2 H th ng s d ng t ai

Theo Lê Quang Trí (2004), h th ng s d ng t ai là s k t h p gi a t ai

và s d ng t ai H th ng s d ng t ai c phân chia ra: thành ph n t ai và

Trang 12

n v b n t ai và c mô t chi ti t b0ng nh ng #c tính t ai nh : sa c u,

m a, d c…, và s d ng t ai thì c nh ngh(a nh là ki u s d ng t ai và

c mô t b0ng nh ng #c tính

Hình 1: H th ng s d ng t ai v i tác ng c a con ng i (Dent và Young, 1981;

trong Lê Quang Trí, 2004) 1.3 H th ng canh tác

Theo Nguy$n V n Sánh (1996), thì h th ng canh tác (HTCT) c nh ngh(a:

“H th ng canh tác là s s%p x p ph i h p duy nh t và +n nh nh t trong ho t ng

c a nông h v i i u ki n nh t nh v m#t t nhiên, sinh h c, kinh t , xã h i phù h p

v i m c tiêu, mong c v các ngu n tài nguyên nông h Nh ng y u t này tác ng

Trang 13

k sinh nhai c a h gia ình và nh ng h n ch gi ng nhau r ng l n Sau ó ra

nh ng chi n l c phát tri n và s can thi p s/ h p lý D a vào ph m vi c a s phân tích m t HTCT có th bao g m nhi u tri u h gia ình (Ph m V n Tu , 2006)

2 T$ ng quan gi7a h) th8ng canh tác và h) th8ng s4 d5ng # t #ai

2.1 H th ng canh tác trong ánh giá t ai

Theo Lê Quang Trí (2004) thì: M t h th ng s d ng t ai là m t ph n trong

h th ng canh tác bao g m m t m ng l i ph c t p v t ai, lao ng, v n, hàng hoá

và nh h ng c a môi tr ng kinh t xã h i, ch chính tr , và c i u hành b i

ng i qu n lý nông trang M t h th ng canh tác có th g m ch) m t hay nhi u h n

m t n v t ai ho#c có th có m t ho#c nhi u h n m t ki u s d ng t ai Hay nói khác i là trong m t h th ng canh tác có th có m t ho#c nhi u h n m t h th ng

s d ng t ai Mô hình trình bày trong B ng 1 cho th y m t h th ng canh tác g m

th ng s d ng t ai khác nhau trong m t h th ng canh tác thì c n ph i tính n:

th i i m cao nh t v nhu c u lao ng c a nh ng c c u có trùng nhau không C ng

nh t t c các ph n liên quan gi a u t vào và u ra v i s n ph,m c a các h th ng

s d ng t ai trong m t h th ng canh tác thì c n ph i c thi t l p nên tr c khi

th c hi n qui ho ch s d ng t ai

2.2 H th ng canh tác b n v ng trong ánh giá t ai

Theo Lê Quang Trí (2004) thì: m t h th ng canh tác b n v ng, bao g m các

bi n pháp và gi i pháp nh0m vào b o m nhu c u nông nghi p – lâm nghi p và th y

s n c a con ng i nh ng c ng góp ph n c i thi n môi tr ng và tài nguyên, s d ng

Trang 14

hi u qu các tài nguyên không tái t o, duy trì hi u qu kinh t c a s n xu t và c i thi n

i s ng nông dân trong b i c nh xã h i chung

Các khái ni m cho th y không th tách r i các tài nguyên, môi tr ng v i các

ho t ng kinh t , xã h i trong vi c phát tri n các h th ng canh tác b n v ng M t h

th ng canh tác ch) thu n h ng theo l i nhu n có kh n ng gây nhi u v n tài nguyên và môi tr ng, và nh ng v n này có th tác ng t c th i n hi u qu s n

xu t mà không c n mong i n th h sau M#t khác m t h th ng canh tác mang l i

hi u qu tích c c i v i tài nguyên và môi tr ng c ng khó c nông dân ch p nh n

và ng d ng n u nh các h th ng canh tác này không th c s ph c v c nhu c u

- Trên ph ng di n kinh t , s n xu t nông nghi p t hi u qu cao nh ng không

b suy gi m t bi n v s t ng tr ng và hi u qu s n xu t; có linh ho t cao i

v i nh ng bi n ng c a th tr ng; m b o tính ng b c a n i b khu v c nông lâm ng nghi p và toàn n n kinh t

- Trên ph ng di n xã h i, m b o công b0ng xã h i; rút ng%n kho ng cách phân hoá v thu nh p và phát tri n dân c trong khu v c nông thôn và gi a khu v c nông thôn v i khu v c thành th

- Trên ph ng di n tài nguyên – môi tr ng, tài nguyên ít suy gi m ho#c suy

gi m m c có th ki m soát ho#c tái t o c; v n môi tr ng phát sinh không

nh h ng l n n phát tri n và ch t l ng s ng và có th h n ch trong t ng lai

- Trên ph ng di n kh thi, các h th ng canh tác b n v ng xu t ph i c

ng i s n xu t ch p nh n

Phát tri n b n v ng nông nghi p d a trên h th ng các quan i m sau:

- Hi u qu và ch t l ng c a s n xu t nông nghi p là v n ph i gi i quy t u tiên nh0m gia t ng tính c nh tranh và i phó v i bi n ng c a th tr ng

Trang 15

- Phát tri n nông nghi p trong kh n ng ch u t i và dung hoà v i các v n v tài nguyên và môi tr ng

- ng d ng khoa h c, k- thu t, xây d ng các h th ng canh tác v a thích nghi

v i tài nguyên, linh ho t v i bi n ng c a th tr ng, v a t hi u qu ch p nh n

c v i tính +n nh cao và ít tác ng ho#c không tác ng v i môi tr ng

- T ng b c c i thi n quy mô s n xu t và c n ph i ng b v i quá trình phát tri n kinh t c ng nh quá trình thay +i b m#t nông thôn

- Chú tr ng phát tri n ng b c a khu v c kinh t nh0m gi m áp l c cho s n

xu t nông nghi p và t ng c ng kh n ng th ng m i hoá tiêu th s n ph,m

- Phát huy vai trò c a Nhà n c trong vi c xây d ng và th c hi n quy ho ch nông nghi p, chu,n b các ngu n l c u vào và t ng c ng các tác ng ngo i vi

Hình 2 : S m i quan h gi a h th ng KTXH - h th ng canh tác – tài nguyên,

H) th8ng canh tác

Nh p l ng: i u

ki n s n xu t, c

s h t ng, v t

ch t, lao ng Giá thành

Xu t l ng: s n

l ng - ch t

l ng Giá c

Hi u qu Các v n khác:

linh ho t, tính

kh thi, phát th i

Phân tích các tác nhân

Trang 16

3 Nghiên c9u h) th8ng canh tác

Theo IRRI (1986), nghiên c u HTCT là ph ng pháp nghiên c u nông nghi p nhìn toàn b nông tr i nh là m t h th ng Ph ng pháp này t p trung vào nh ng m i liên h t ng h! gi a nh ng thành ph n c u t o h th ng trong t m ki m soát c a nông h và cách th c mà nh ng thành ph n này ch u tác ng b i các i u ki n v t lý, sinh h c và kinh t xã h i ngoài t m ki m soát c a nông h

Ph ng pháp nghiên c u HTCT bao g m: Ch n i m và nông dân nghiên c u, xác nh nh ng khó kh n và tri n v ng, thi t k và th c hi n các thí nghi m, ánh giá

và áp d ng các k t qu

Nh v y, nghiên c u HTCT t p trung vào nh ng m i liên h gi a các thành

ph n c a h th ng nông tr i, gi a chúng v i i u ki n môi tr ng nh ng nghiên c u này còn nh0m m c tiêu là c i ti n k- thu t h u hi u h n và a nh ng ti n b ó vào các h th ng s n xu t hi n t i (Nguy$n V n H2, 1998)

3.1 M c tiêu c a nghiên c u h th ng canh tác

- B trí canh tác t i u hoá vi c s d ng ngu n tài nguyên Nghiên c u HTCT là cách b trí s d ng tài nguyên theo u th t ng vùng sinh thái trên c s tài nguyên v t, n c, sinh h c và ngu n l c s7n có trong m t ti u vùng sinh thái ho#c

m t qu c gia, vi c nghiên c u b trí nh ng mô hình canh tác thích h p nh0m t i u hoá vi c s d ng ngu n tài nguyên t i ch! sao cho lâu b n và mang l i hi u qu kinh

t cao là vi c u tiên mà ngành nghiên c u HTCT ph i #t ra gi i quy t

- Tác ng nh ng gi i pháp k- thu t thích h p Trên c s t ng mô hình s n

xu t t i m!i vùng, các bi n pháp c n tác ng vào HTCT sao cho phù h p v i i u

ki n s n xu t t i a ph ng trong b i c nh kinh t - xã h i và t p quán canh tác c ng

nh môi tr ng s ng c a nông dân tác ng nh ng gi i pháp k- thu t thích h p, nhà nghiên c u c n bi t t+ng th v HTCT t i ó và m!i tác ng qua l i c a nh ng thành ph n k- thu t trong cùng h th ng

- Nâng cao hi u qu kinh t và b o m tính lâu b n Các gi i pháp k- thu t a vào ph i b o m t ng thu nh p ng th i có hi u qu cao v u t : t ng hi u qu s

d ng lao ng, ng v n và u t v t t Ngoài ra i u quan tr ng là c n ph i b o

m tính lâu b n và phì nhiêu t ai, ti u khí h u và môi tr ng s ng t i vùng nghiên c u

Trang 17

th1a mãn các m c tiêu trên c n ph i nghiên c u liên ngành và i t ng c n giúp " là nông dân i u này có ngh(a là nhi u ng i làm chính sách, nhà nghiên

c u, khuy n nông, qu n lý xã h i… nhìn chung v m t h ng, ó là nông dân (Anaman and Knishnamra, 1994; trong Lê Th Thanh Tâm, 2002)

3.2 Nh ng c i m chính c a nghiên c u h th ng canh tác

Theo Nguy$n V n Sánh (1996):

- Nghiên c u h th ng canh tác (HTCT) nhìn nông h ho#c nông tr i nh m t

n v s n xu t và tiêu th Nghiên c u HTCT kh o sát nh ng m i ph thu c và

nh ng m i liên h qua l i gi a các i u ki n t nhiên và con ng i Ti n trình nghiên

c u h ng th4ng vào m c tiêu c a nông h và vào các tr ng i t c các m c tiêu ó

- Th t u tiên trong các nghiên c u ph n nh t+ng th vi$n c nh c a nông h

và c a môi tr ng t nhiên l n con ng i

- Nghiên c u trên m t h th ng ph có th xem nh m t ph n c a ti n trình nghiên c u HTCT c a h th ng l n n u nh các m i liên h v i các h th ng ph khác

c k h ng v HTCT

- K t qu c a nghiên c u HTCT c ánh giá v m#t h u hi u c a nh ng h

th ng ph riêng bi t và toàn h th ng l n

3.3 Nh ng nguyên lý v nghiên c u và phát tri n h th ng canh tác

- Nghiên c u HTCT theo h th ng, kh o sát toàn b nông h và m i quan h qua l i, các tác d ng t ng h! gi a các ho t ng nông h

- Nghiên c u HTCT theo nông dân: Nghiên c u HTCT coi nông dân s n xu t nh1 là khách hàng cho nghiên c u nông nghi p và phát tri n k- thu t m i, do ó m c tiêu c b n là c i ti n k- thu t có liên quan n m c ích, yêu c u và u tiên c a nông

h

- Nghiên c u HTCT là ph ng pháp gi i quy t các v n khó kh n: nghiên

c u các ph ng án ch y u xác nh các tr ng i v m#t sinh h c, k- thu t và kinh

t , xã h i góc nông h cho nh ng th lo i HTCT ch y u, và sau ó phát tri n

Trang 18

dân ang ho t ng Thông th ng g m m t nhà khoa h c, m t nhà kinh t xã h i và các chuyên viên nông nghi p t i a ph ng Nhóm nghiên c u c n t ng c ng b i nhà sinh h c, nhà xã h i h c trong vùng ho#c g n n i nghiên c u

- Nghiên c u HTCT th các k- thu t m i các thí nghi m trên ng ru ng, nông dân giúp l p k ho ch thí nghi m trên ng ru ng và th c hi n các thí nghi m ó

v i s giám sát c a cán b i m nghiên c u

- Nghiên c u HTCT a các ph n h i t nông dân n các nhà nghiên c u: Nó thu nh n các ph n h i v m c ích, nhu c u u tiên c a nông dân và các ch) tiêu ánh giá các k- thu t m i cho các chuyên viên nghiên c u t i tr m, tr i và cho các nhà quy t nh chính sách c p vùng và c p qu c gia Nông dân cho ý ki n liên quan k t

qu thí nghi m và ngh các thay +i Ph n ng c a nông h và s ch p nh n áp

d ng các k- thu t m i c ng c ch) o sát trong ch ng trình s n xu t ki u m u (Nguy$n V n Sánh, 1996)

II MÔ HÌNH CANH TÁC LÚA, TÔM BSCL

1 Mô hình canh tác lúa

Lúa là cây tr ng ch y u và truy n th ng trong ho t ng s n xu t nông nghi p

ng B0ng Sông C.u Long ( BSCL) Ngành tr ng lúa BSCL ã có t lâu i,

vi c canh tác l thu c vào ngu n n c m a, ch th y tri u có th chia ra thành hai

lo i mô hình canh tác lúa c+ truy n (là mô hình có t x a n sau n m 1975) và mô hình canh tác lúa hi n nay (t sau n m 1975 n nay)

Mô hình canh tác c+ truy n:

u tiên ng i ta khai phá nh ng vùng t thu n l i, màu m" ven sông r ch,

ng i nông dân BSCL ph i ch n tr ng các gi ng lúa và áp d ng các k- thu t canh tác #c bi t phù h p v i t ng i u ki n t nhiên Th i k3 này có th chia BSCL thành 3 vùng s n xu t ch y u v i các gi ng lúa và bi n pháp canh tác khác nhau là vùng lúa n+i, vùng lúa c y 2 l n và vùng lúa c y 1 l n

- Vùng lúa n+i:

Vùng lúa n+i t p trung ch y u các t)nh u ngu n sông C.u Long, ch u nh

h ng m nh c a n c l t th ng ngu n nh An Giang, ng Tháp, m t ph n t)nh Long An, Ti n Giang, C n Th và Kiên Giang Do vùng này n c l v s m lên

Trang 19

và ch u h n t t và khi l v có kh n ng v n lên theo l (cu i tháng 7 u tháng 8

d ng l ch) kéo dài n khi lúc tr+ và chín lúc n c rút khô vào tháng 12 hay u tháng giêng d ng l ch n m sau thu ho ch Các gi ng lúa ph+ bi n vùng này là Nàng Tây, Tàu Binh, Là R ng, Nàng Tri, uôi Trâu…

- Vùng lúa c y 2 l n:

Vùng này t p trung khu v c trung tâm c a BSCL ch y u V(nh Long,

C n Th và m t ph n t)nh Kiên Giang, Minh H i ây là vùng tr ng xa sông r ch,

n c l lên nhanh và rút ch m m c n c ng p sâu 50-100 cm Do ó các gi ng c

s d ng là gi ng mùa mu n thu ho ch vào tháng giêng hay u tháng 02 d ng l ch

n m sau các gi ng lúa i n hình nh : Tr i Cho, Ba Ki n, Ba Túc, Tàu H ng, Nàng Chô, Tr%ng Tép, Tr%ng Lùn, Tr%ng L a, Tài Nguyên, Nanh Ch n… k- thu t canh tác

th ng làm m hai l n, l n th nh t gieo m b0ng t)a l! sau 25 - 30 ngày c y n i t

tr ng th p, cây phát tri n nhanh kho ng 75 ngày sau khi c y, lúc này ng ru ng ng p sâu kho ng 20 - 40 cm, b ng ra c y l n hai (g i là c y lúa cây), cây m m i có kh

n ng ti p t c t ng tr ng theo i u ki n ng p n c cho n khi thu ho ch (Hà V n

S n, 2003)

- Vùng lúa c y 1 l n:

Vùng này bao g m ph n l n di n tích còn l i, t p trung khu v c ven bi n tr

t hoang, tr i dài t Long An, Ti n Giang, B n Tre, Trà Vinh, Sóc Tr ng, B c Liêu

ây là vùng t t ng i cao ít b nh h ng c a th y tri u, canh tác ch y u nh

m a a hình ch y u là t gi ng cát, m c n c ng p không sâu l%m (d i 50cm) b nhi$m m#n trong mùa khô, b%t u t cu i mùa m a Các gi ng lúa c tr ng ph+

bi n trong vùng này là các gi ng lúa mùa l gieo m cu i tháng 5, gi a tháng 6, c y vào cu i tháng 7 gi a tháng 8 d ng l ch và cho thu ho ch vào kho ng tháng 12

d ng l ch nh N p Bà Bóng, Nàng Th m, Nàng Keo, Nàng C , c Ph ng, Cà

ng, Lúa Phi, M%t C "i, Ba Thi t, M t B i, T m Vu t L a, Trái Mây, T t

N …(Nguy$n V n Tâm, 1998)

Mô hình canh tác lúa hi n nay:

T sau n m 1975 nhi u ti n b khoa h c k- thu t c áp d ng trong s n xu t lúa, cùng v i s phát tri n m nh m/ c a h th ng th y l i ch ng t i tiêu ng

ru ng, c gi i hoá c phát tri n và nh t là các gi ng lúa cao s n ng%n ngày c áp

d ng r ng kh%p BSCL t ng v và thâm canh t ng n ng su t và s n l ng lúa

Trang 20

không ng ng T ch! l ng th c không n n nay a d ng hoá s n xu t, t o ra hàng hoá lúa g o ch t l ng cao ph c v th tr ng trong n c và xu t kh,u (k t

n m 1991 tr l i ây) Có th chia BSCL ra làm hai vùng s n xu t chính: vùng phù

sa n c ng t và vùng n c tr i nhi$m m#n ven bi n

2 Mô hình canh tác chuyên tôm, tôm – lúa + 3ng B:ng Sông C4u Long:

Vùng BSCL có nhi u hình th c nuôi tôm khác nhau nh ng ph+ bi n nh t là hình th c nuôi tôm qu ng canh c i ti n trong ru ng lúa m t s vùng b nhi$m m#n theo mùa thu c các t)nh Cà Mau, B c Liêu, Sóc Tr ng, B n Tre và Kiên Giang (Tr n

Ng c H i và ctv., 2000; trong Nguy$n Thanh Ph ng và ctv., 2001)

H n n a, h th ng tr ng tr t - th y s n, #c bi t là h th ng lúa – cá/tôm ngày càng tr nên quan tr ng trong các h th ng hi n t i M#c dù có nh ng h n ch tr ng i

ch a c nghiên c u gi i quy t y , h th ng này m ra tri n v ng m i cho s n

xu t nông nghi p nh ng n c ang phát tri n, duy trì s b n v ng sinh thái, cung

c p ngu n m ng v t cho con ng i (Tr n Ng c Ng n và ctv, 1999)

Ngoài ra, nh ng vùng nhi$m m#n c a BSCL, ngoài vi c canh tác lúa truy n

th ng trong mùa m a, vi c nuôi tôm c ng c th c hi n trong mùa khô (Tr n Thanh

Bé và ctv., 1999) Kinh nghi m nuôi tôm n c l trong di n tích c y lúa vào mùa khô Giá Rai, M- Xuyên và V(nh Châu ã ch ng minh c mô hình k t h p lúa-tôm vùng phèn m#n là úng %n K t qu ã làm t ng thu nh p trên m t di n tích canh tác

mà còn tránh c quá trình r) phèn vào mùa khô, thi u n c ng t (Bùi Lai, 1984) Nuôi tôm trong mùa khô không ch) t ng thêm ngu n thu nh p cho nông dân mà th c

s tr thành hình th c kinh doanh h p lý nh t trong i u ki n ch a có kh n ng th y

l i hoá tri t vùng phèn m#n trong ru ng nuôi tôm-lúa các huy n Giá Rai, M- Xuyên và V(nh Châu N c m#n trong mùa khô có tác d ng ém phèn làm t ng n ng

su t v lúa (V Ng c H u, 1985) Trong h th ng tôm-lúa luân canh, nông dân dùng

nh ng kh,u ph n th c n khác nhau Dao ng t không cho n, cho n v i th c n

ph ph,m gia ình ho#c th c n công nghi p Phân tích hi u qu kinh t cho th y r0ng

th c n ph ph,m gia ình v i thành ph n chính là g o, cám ít có hi u qu n vi c nâng cao n ng su t tôm (Brennan et al., 2000)

Theo Tr n V n Hoà và ctv (2002) thì mô hình tôm-lúa luân canh, mùa n%ng nuôi

m t v tôm và mùa m a tr ng m t v lúa V i mô hình này, sau m t v tôm, các ch t

Trang 21

ch c phân bón s d ng và lúa cho n ng su t t cao Sau v lúa thì các ch t th i trong m g n nh c d n s ch, gi m các m m b nh cho tôm Ngoài ra, các ph ph,m c a lúa là r m, r còn t o ra nhi u th c n t nhiên r t t t cho tôm, giúp cho vi c nuôi tôm t n ng su t cao Hi n nay mô hình này c th c hi n r ng rãi nhi u n i Nuôi tôm vào mùa n%ng và tr ng lúa vào mùa m a giúp c i thi n môi tr ng t t cho

c tôm và cây lúa, t o nên h sinh thái hoàn ch)nh và lâu dài, giúp dân thu c l i nhu n cao h n

III ;C I M VÙNG NGHIÊN C U

1 T<ng quan v" #i"u ki)n t= nhiên t/nh Sóc Tr0ng

Theo k t qu nghiên c u gi a B môn Khoa h c t và Qu n lý t ai v i S Tài nguyên môi tr ng t)nh Sóc Tr ng (2006), cho th y t)nh Sóc Tr ng thu c vùng h

l u ng B0ng Sông C.u Long, n0m o n cu i cùng c a h l u sông H u o n +

ra bi n ông T a a lý chính:

- Kinh : T 105034’16" n 106017’50" kinh ông

- V( : T 9014’20" n 9055’30" v( B%c

Phía B%c và Tây B%c giáp gi i t)nh H u Giang; phía ông B%c giáp sông H u

và t)nh Trà Vinh; phía Nam, ông và ông Nam giáp Bi n ông v i ng b bi n dài h n 72 km; phía Tây và Tây Nam giáp t)nh B c Liêu Sóc Tr ng n0m b Nam

Sóc Tr ng, c ng gi ng nh các t)nh khác trong vùng châu th+ sông C.u Long,

u ch u nh h ng c a i khí h u nhi t i gió mùa Khí h u hàng n m có hai mùa

rõ r t là mùa m a (t tháng 5 n tháng 11 d ng l ch) và mùa khô (t tháng 12 n tháng 4 n m k ) Nhi t trung bình là 28,5 0C và h u nh không có chênh l ch l n

gi a các vùng c a t)nh L ng ánh sáng chi u khá l n, trung bình là 6,6 gi / ngày

Trang 22

L ng m a trung bình hàng n m kho ng 1.489mm, 90% l ng m a thu c các tháng t tháng 5 n tháng 11 ,m trung bình hàng n m là 84% L ng n c b c

h i trung bình hàng n m kho ng 1.126mm

T c gió trung bình kho ng 2,2 m/s T c này nhanh hay ch m t ng khu

v c khác nhau, càng g n bi n thì t c càng l n Vào mùa gió ch ng (t tháng 12

n tháng 4 n m sau) lu ng gió ng c dòng sông H u v i t c kho ng 6 - 11 m/s (khi cao nh t có th n 17 m/s) và chính nó là nguyên nhân gây nên hi n t ng xâm

th c c a n c m#n vào t li n l n vào mùa này

1.2 a hình

a hình t)nh Sóc Tr ng k c vùng ven bi n thì t ng i b0ng ph4ng, tr các vùng t gi ng a hình cao cao trung bình so m#t n c bi n kho ng + 2,5m, n i cao nh t c ng ch) kho ng 3m a hình có d c t nhiên nh1 1/1000

1.3 Th y v n

T)nh ch u nh h ng c a ch th y tri u v i h th ng sông, r ch, kênh,

m ng an xen ch0ng ch t ây là y u t thu n l i cho giao thông th y và giúp tiêu, thoát n c d$ dàng nên ít b l xâm h i hàng n m nh các t)nh lân c n Biên dao

T 2,3 – 9 m là l p cát m n pha b t sét màu xám tr ng thái ch#t

T 9 - 19,5 m là l p t sét màu xám tr ng thái d'o m m

T 19,5 - 27,5 m là l p sét màu vàng tr ng thái c ng

Trang 23

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứuHình 3 : B n ranh gi i hành chính t)nh Sóc Tr ng

2 >c #i,m kinh t* xã h i + vùng ven bi,n t/nh Sóc Tr0ng

Nhân dân ven bi n BSCL s ng theo các ngh chính là nông nghi p, th y s n Ngu n thu nh p c a t ng ngh c ng khác nhau Nh ng ng i s ng b0ng nông nghi p, ngu n thu nh p chính là s n ph,m tr ng tr t, trong ó lúa là s n ph,m chính Các khu

v c thu c t)nh Sóc Tr ng có bình quân ru ng t t 0,2 – 0,4 ha/ng i và bình quân

l ng th c u ng i t 600 – 1.100 kg/n m Nh v y, so v i BSCL , nhìn chung vùng ven bi n có thu nh p th p h n các vùng khác Nh ng ng i nuôi tr ng th y s n nhìn chung có thu nh p cao h n ng i dân s n xu t nông nghi p Tuy nhiên, có s chênh l ch khá nhi u trong s nh ng ng i làm ngh nuôi tr ng th y s n Kho ng 50% s h t khá n giàu do có v n u t vào s n xu t, làm t t k- thu t nuôi

tr ng nên t o c thu nh p +n nh Kho ng 50% s h có thu nh p trung bình n

th p ây là các h thi u v n u t nên không có i u ki n m b o k- thu t nuôi

tr ng ( Lê Sâm, 2003 )

TH NH TR?

Trang 24

2.1 Huy n M Xuyên

M- Xuyên v i di n tích t nhiên 55.975,1 ha bao g m th tr n M- Xuyên và 15 xã: Tài V n, i Tâm, Tham ôn, Ng c ông…N m 2005, dân s M- Xuyên là 201.171 ng i (nam 98.135 ng i, n 103.036 ng i) trong ó s ng i trong tu+i lao ng là 118.004 ng i (nam 58.395 ng i, n 59.609 ng i) Di n tích nuôi tr ng

th y s n n m 2005 là 22.028 ha, trong ó di n tích m#n, l là 20.852 ha ch y u là tôm (s n l ng tôm 10.897 t n) và còn l i di n tích ng t 1.176 ha (cá) Cùng v i vi c nuôi tr ng th y s n thì M- Xuyên ã xu ng gi ng lúa v i di n tích gieo tr ng 3 v ( mùa, ông xuân và hè thu) là 50.161 v i n ng su t 47,11 t n/ha (Niên giám th ng kê huy n M- Xuyên, 2005)

2.2 Huy n V nh Châu

V(nh Châu là huy n giáp v i Bi n ông v i di n tích t nhiên là 47.313,32 ha bao g m th tr n V(nh Châu và 09 Xã: Hoà ông, Khánh Hòa, L c Hoà, V(nh Ph c, V(nh H i…Dân s huy n V(nh Châu là 149.752 ng i(nam 73.554 ng i và n 76.198 ng i) trong ó s ng i trong tu+i lao ng là 85.375 ng i (nam 41.484

ng i và n 43.891 ng i)(2005) N m 2005, di n tích nuôi tr ng th y s n là 28.080

ha, trong ó chuyên tôm là 26.695 ha (s n l ng là 21.676 t n), chuyên Artemia là 400

ha và còn l i 985 là cua, cá khác Di n tích lúa c a V(nh Châu là 2.585 ha v i n ng

su t 30,67 t n/ha (Niên giám th ng kê huy n V(nh Châu, 2005)

Trang 25

3 Phân vùng sinh thái 3 huy)n ven bi,n + t/nh Sóc Tr0ng

3.1 S ng m n

Theo k t qu nghiên c u gi a B môn Khoa h c t và Qu n lý t ai v i S Tài nguyên môi tr ng t)nh Sóc Tr ng (2006), cho th y vùng ven bi n Sóc Tr ng là vùng ch u nh h ng c a tri u t Bi n ông và h th ng sông M- Thanh ch y vào theo sông Dù Tho và phân b m#n cho các tuy n kênh n i ng Do ó, ch m#n có

th chia thành các vùng nh h ng khác nhau ã có s thay +i khá l n do quá trình canh tác và tác ng c a con ng i nh t là trong vi c chuy n +i s n xu t sang mô hình canh tác th y s n trong ó nuôi tôm là mô hình chính K t qu kh o sát và i u tra th c t cho th y vùng ven bi n Sóc Tr ng có th chia ra các vùng nh h ng m#n trong mùa khô nh sau:

Hình 4: S 4ng m#n vùng ven bi n t)nh Sóc Tr ng

Trang 26

Vùng 1 : ây là vùng có h th ng ê bao hoàn toàn và có n c ng t quanh n m

ph c v s n xu t M t ph n n c ng t c l y t Sông H u vào trong h th ng kênh n i ng, m t ph n do h th ng kênh xáng Qu n l Ph ng Hi p Do ó ây là vùng ng t hoàn toàn

Vùng 2: Vùng b nhi$m m#n nh* v i kho ng th i gian b nhi$m m#n ng%n h n

th ng là vào kho ng 15/12- 01/05 (âm l ch) ây là vùng b nhi$m m#n trong ê do

nh h ng vào mùa khô n c m#n b b c thoát lên t ng m#t, m t ph n nh gi n c

ng t trong kênh n i ng ph c v cho s n xu t

Vùng 3: ây là vùng b nhi$m m#n nh* v i kho ng th i gian t 01/01- 30/04 (âm l ch) kh n ng s d ng n c ng t trong h th ng kênh n i ng h i b l nh ng

v n còn kh n ng h u d ng cho cây tr ng tr c kho ng th i gian b%t u m#n

Vùng 4: ây là vùng b nhi$m m#n v i th i gian t 01/12-01/05 (âm l ch), do

hi n tr ng canh tác hi n nay c a ng i dân là Tôm thâm canh nên v n gi m#n canh tác tôm 01- 02 v /n m làm cho t tr nên nhi$m m#n dài h n

Vùng 5: ây là vùng b nhi$m m#n hoàn toàn quanh n m, do hi n tr ng canh tác hi n nay c a ng i dân là Tôm thâm canh nên v n gi m#n canh tác tôm 02

v /n m làm cho t tr nên nhi$m m#n M t s vùng t gi ng canh tác lúa màu nh vào h th ng m a và tr ng t m i có th canh tác c trong mùa khô

Th i gian m#n c trình bày trong B ng 2:

B ng 2 : Th i gian m#n vùng ven bi n t)nh Sóc Tr ng (âm l ch)

Trang 27

3.2 Phân vùng sinh thái

Theo k t qu nghiên c u gi a B môn Khoa h c t và Qu n lý t ai v i S Tài nguyên môi tr ng t)nh Sóc Tr ng (2006), thì v i k t qu kh o sát và ph1ng v n nông dân ã ti n hành xây d ng b n t, s n c m#n, b n hi n tr ng s d ng t cho th y ch n c 03 huy n vùng ven bi n u b chi ph i b i sông M- Thanh, khi vào sâu trong n i ng thì th i gian m#n các ch khác nhau và c phân chia thành nh ng ti u vùng m#n, l và ng t hoá hoàn toàn (nh ng chân t v n còn b nhi$m m#n trong nh ng tháng mùa khô h n) C s xây d ng b n phân vùng sinh thái ch y u d a vào i u ki n t nhiên nh : t, n c và hi n tr ng s d ng t v i các mô hình s d ng t khác nhau nh : 03 v lúa, 02 v lúa, tôm - lúa, tôm qu ng canh c i ti n, tôm thâm canh 01 v và 02 v , lúa - màu c a vùng nghiên c u K t qu xây d ng b n phân vùng sinh thái cho vùng ven bi n Sóc Tr ng c phân làm 03 vùng sinh thái khác nhau và c trình bày trong Hình 5 và B ng 3

Trang 28

- Hình 5: B n phân vùng sinh thái nông nghi p t)nh Sóc Tr ng

Trang 29

- 22 -

B ng 3: B ng chú d n phân vùng sinh thái nông nghi p t)nh Sóc Tr ng

N$%c Vùng

IIa - Gleysols: GLeuhs) t phù sa ang phát tri n nhi$m m#n nh* vào mùa khô (Hyposali Eutric

- t gi ng cát (Dystric Arenosols: ARd)

1/1-30/4 N c trong kênh -Tôm - lúa

- t phù sa ang phát tri n nhi$m m#n (Sali Eutric Gleysols: GLeus)

- t phù sa ang phát tri n có t ng m#t ng mùn nhi$m m#n nh* vào mùa khô (Hyposali Mollic Gleysols: Glmohs)

- t phù sa ang phát tri n có t ng m#t ng mùn nhi$m m#n nh* vào mùa khô (Hyposali Umbric Gleysols: GLumhs)

- t gi ng cát (Dystric Arenosols: ARd)

- t phèn ho t ng nông nhi$m m#n nh*

(Hyposali Epi Orthi Thionic Fluvisols: FLt (oep-j)uhs

- Tôm thâm canh

- Tôm bán thâm canh

- Tôm qu ng canh c i

ti n

- Lúa màu

Trang 30

Vùng I: Vùng này b nh h ng b i m t ph n di n tích b nhi$m m#n nh* (l ) nên

c chia thành 02 vùng ph

+ Vùng Ia v i di n tích chi m kho ng 23.440 ha, bao g m các xã Song Ph ng,

i Ngãi, H u Thành, Tr ng khánh, ….Long Phú d c theo t)nh l 06 ây là vùng

ng t v i i u ki n t, n c t ng i thu n l i trong s n xu t nông nghi p v i các c

c u ch y u hi n nay là 03 v lúa, 02 v lúa, cây n trái và màu chi m di n tích nh1

H th ng ê bao khép kín, cung c p n c ng t cho s n xu t t t vào mùa khô

+ Vùng Ib thì trong i u ki n l v i di n tích là 33.376 ha, giáp gi i v i c.a sông l n nên b nh h ng c a ch m#n vào mùa khô nên m t ph n nh1 di n tích ngoài ê và trong ê vùng L ch H i Th ng, Liêu Tú ã có mô hình tôm thâm canh và bán thâm canh phát tri n, ph n l n di n tích còn l i là lúa 02 v , và hoa màu

- Vùng II: Do nh h ng c a th i gian m#n, hi n tr ng s d ng và i u ki n t khác nhau nên vùng này c chia thành 02 vùng ph là IIa và IIb

+ Vùng IIa chi m di n tích kho ng 15.080 ha bao g m các xã nh Giai Hoà I, Giai Hoà II, Hoà Tú I, Tham ôn v i hi n tr ng s n xu t nh tôm lúa, tôm qu ng canh

c i ti n và m t ít ang phát tri n thành Tôm thâm canh và th i gian m#n t 01/1- 30/04

+ Vùng IIb v i di n tích kho ng 6.062 ha bao g m các xã nh Hoà Tú II, Ng c

T , Ng c ông ch u nh h ng b i th i gian m#n s m h n kho ng 01/12 – 01/05 chính vì v y nên ng i dân b%t u phát tri n mô hình tôm thâm canh 02 v , 01 v và

qu ng canh c i ti n

- Vùng III: ây là vùng h u nh b nhi$m m#n quanh n m, t b nhi$m m#n hoàn toàn và chi m di n tích là 47.920 ha và ph n l n di n tích t là mô hình Tôm thâm canh c phân b kh%p toàn huy n V(nh Châu, còn l i là bán thâm canh và qu ng canh c i ti n phân b m t s xã nh Hoà ông, L c Hoà M t ph n di n tích trên t tri n gi ng hi n ang canh tác mô hình lúa màu d c theo h ng l 30 và t)nh l 38, Lai Hoà, V(nh H i, L c Hoà

Trang 31

I PH NG PHÁP

1 Ch n #i,m nghiên c9u

- D a trên b n phân vùng sinh thái, ch n các mô hình canh tác i u tra

B ng 4 : Các mô hình i u tra thu c vùng nghiên c u

Vùng Hi)n tr@ng canh tác S8 m&u #i"u tra

* ( Tôm TC/BTC 1 V : tôm thâm canh/bán thâm canh 01 v ; Tôm TC/BTC 2

V : tôm thâm canh/bán thâm canh 02 v ; Tôm QCCT : tôm qu ng canh c i ti n.)

2 Thu th p các s8 li)u th9 c p:

- Thu th p b n ranh gi i t)nh Sóc tr ng (B môn Khoa H c t và Qu n Lý

t ai)

- Thu th p s 4ng m#n và các mô hình canh tác hi n nay thu c vùng ven

bi n t)nh Sóc Tr ng (B môn Khoa H c t và Qu n Lý t ai)

- Thu th p b n phân vùng sinh thái c a vùng ven bi n t)nh Sóc Tr ng (B môn Khoa H c t và Qu n Lý t ai)

3 i"u tra nông h

- Xây d ng b ng câu h1i ph1ng v n tr c ti p nông dân

- Ch n h i u tra ng u nhiên theo mô hình 02 v lúa, 03 v lúa, tôm – lúa, tôm QCCT, tôm TC/BTC 01 v và tôm TC/BTC 02 v thu c huy n M- Xuyên, Long Phú,

Trang 32

V(nh Châu trên b n phân vùng sinh thái (180 h ): vùng I (74 h ), vùng II (63 h ), vùng III (43 h )

- i u tra nông h v kinh t , xã h i trong vùng nghiên c u nh : + Thông tin nông h : nhân kh,u, lao ng tr c ti p, th i gian lao ng, trình

- N i nghi p: d a vào phi u i u tra nông h ã c i u tra ti n hành xây

d ng :

+ S l ch s canh tác c a các mô hình

+ S d ng ph n m m Excel tính:

T+ng thu nh p = s n l ng * giá t i th i i m bán T+ng chi phí = t+ng các chi phí u t trong n m

L i nhu n = t+ng thu nh p - t+ng chi phí

Hi u qu kinh t = l i nhu n/t+ng chi phí + S d ng ph n m m Minitab th ng kê s khác bi t gi a các mô hình 02 v lúa, 03 v lúa, tôm – lúa, tôm QCCT, tôm TC/BTC 01 v và tôm TC/BTC 02 v v t+ng thu nh p, t+ng chi phí, l i nhu n và hi u qu kinh t

II PH NG TI N TH C HI N

1 2a #i,m

- i th c t 3 huy n (M- Xuyên, Long Phú, V(nh Châu) t)nh Sóc Tr ng

- Phòng ánh Giá và Quy Ho ch S D ng t ai, B môn Khoa H c t và Qu n

Lý t ai, Khoa Nông Nghi p và Sinh H c ng D ng, Tr ng i H c C n Th

2 Ph$ ng ti)n khác

- V t t ph c v công tác i u tra: B n hi n tr ng s d ng t c a 3 huy n, phi u

Trang 33

- Trang thi t b : Máy vi tính, máy in…

- Các ph n m m: Microsoft Excel, Microsoft Word, Minitab

3 D= ki*n k*t qu! #@t #$6c

- Quá trình thay +i trong s d ng t

- K t qu phân tích kinh t các mô hình canh tác

- K t qu ánh giá v kinh t các mô hình canh tác theo vùng sinh thái

4 ThAi gian th=c hi)n

- B n phân vùng sinh thái

i"u tra nông h

Mã hoá các bi,u #i"u tra và x4 lý s8 li)u b:ng Microsoft Excel, ph n m"m th8ng kê Minitab

K*t qu!

Trang 34

K T QU TH O LU N

I NH N XÉT TBNG QUÁT

Qua vi c kh o sát th c t và i u tra nông h t i vùng nghiên c u cho th y i u

ki n t nhiên c a vùng m#n l t)nh Sóc Tr ng khá thu n l i cho phát tri n nuôi tr ng

th y s n, #c bi t là mô hình nuôi Tôm Sú do h th ng kênh r ch ch0ng ch t thông ra sông M- Thanh + ra bi n

Ngoài vi c nuôi Tôm Sú v i di n tích r ng l n, vùng m#n l còn m t s mô hình canh tác khác nh nuôi cá kèo, nuôi cua, tr ng màu ( i n hình là c hành, t, c

c i tr%ng) nh ng a s v i di n tích nh1, không t p trung nh nuôi Tôm Sú

M t dân s trong vùng tuy cao nh ng a s tham gia ho t ng phi nông nghi p ô th Do v y trong quá trình canh tác, bà con ây th ng làm d n công

v i nhau

1 Di)n tích # t canh tác

Nhìn chung di n tích canh tác mô hình tôm TC/BTC 1 v thu c vùng Ib là l n

nh t (3,33 ha/h ) và th p nh t là mô hình tôm QCCT thu c vùng IIb (0,51 ha/h )

Trang 35

2 ThAi gian canh tác c a các mô hình

Qua i u tra th c t cho th y mô hình canh tác 02 v lúa có th i gian lâu nh t (14 n m), mô hình canh tác 03 v lúa là th p nh t (04 n m)

B ng 6 : Th i gian canh tác c a các mô hình

03 v Lúa (2001-2002)

Tôm - Lúa (1994)

Chuyên Tôm (1996)

Tôm TC/BTC

01 v Tôm TC/BTC 02 v Tôm QCCT

Trang 36

Qua Hình 7 cho th y mô hình 02 v lúa, 03 v lúa, tôm – lúa, tôm QCCT c chuy n +i t mô hình 01 v lúa Mô hình tôm TC/BTC 01 v , 02 v c chuy n +i

t mô hình 01 v lúa và tôm QCCT Nguyên nhân c a s chuy n +i t 01 v lúa sang chuyên tôm là mùa khô t b nhi$m m#n nên không th canh tác thêm 01 v lúa H n

n a, nhà n c ã ào kênh cho n c m#n vào nh0m ph c v nuôi tôm Mô hình 01 v lúa chuy n sang 02 v lúa vì ã có ê bao khép kín nh0m gi n c ng t vào mùa khô

II PHÂN TÍCH KINH T CÁC MÔ HÌNH CANH TÁC

c c u truy n th ng, ng i dân ã có nhi u kinh nghi m trong s n xu t, và a s là

th ng lái n t n nhà thu mua nên th tr ng tiêu th khá +n nh, ngu n v n s n

xu t không cao, nông dân c t p hu n các ch ng trình khuy n nông t các h i th o

gi a công ty b o v th c v t hay phân bón k t h p v i doanh nghi p v t t nông nghi p và ph n l n h ã áp d ng k- thu t m i vào canh tác t n ng su t cao

- Nguyên nhân - l2ch s4 hình thành :

Do tr c ây tr ng 01 v lúa mùa n ng su t không cao và lúa b b nh nhi u

N m 1992 vùng này ã b%t u hình thành mô hình 02 v lúa nh ng di n tích r t ít

n n m 2000 do có ê bao khép kín nên ch ng c ngu n n c ng t Thêm vào

ó, khi canh tác 02 v lúa gi i quy t c lao ng nhàn r!i

Trang 37

V 1: nông dân ây xu ng gi ng vào kho ng 15/5, thu ho ch vào kho ng 30/8 (d ng l ch)

vô c và thu c b o v th c v t khi lúa n tu+i tr ng thành

V 2 : Khi thu ho ch v 1 xong, t ngh) ng i kho ng m t tu n, sau ó ti n hành chu,n b t nh v 1 8 v 2 thì chi phí cho v 2 th ng ít h n v 1

1.2 Phân tích kinh t

1.2.1 Lúa 02 v vùng Ia

15.25

9.76 25.01

0 5 10 15 20 25 30

Chi phí Thu nh p L6i nhu n

Tri u

ng/ha

Chi phíThu nh p

L i Nhu n

Hình 8: Bi u phân tích kinh t mô hình 02 v lúa vùng Ia

- Chi phí c 02 v bình quân là 15,25 tri u ng/ha Chi phí này bao g m: ti n thuê cày t, lúa gi ng, thu c tr sâu, phân bón vô c , gi m lúa, công su t lúa và chuyên

ch lúa sau thu ho ch

- Thu nh p c 02 v trung bình là 25,01 tri u ng/ha ây là thu nh p chính t vi c bán lúa t và khô N ng su t c 02 v /ha là 12-12,4 t n/ha Giá bán t 2000-2300 ng/kg a s nông dân bán lúa t sau khi thu ho ch

Trang 38

38.89

14.79

24.09

0 10 20 30 40 50

Tri u ng/ha

Chi phíThu nh pL6i Nhu n

- L i nhu n c 02 v bình quân là 9,76 tri u ng/ha ây là ph n lãi sau khi tr i t t

c các kho n chi phí c a 02 v

- Hi u qu kinh t c 02 v /ha bình quân là 1,70 Nhìn chung hi u qu kinh t c a mô hình 02 v lúa vùng Ia là khá cao

1.2.2 Lúa 02 v vùng Ib

Hình 9: Bi u phân tích kinh t mô hình 02 v lúa vùng Ib

- Chi phí c 02 v bình quân là 14,79 tri u ng/ha T ng t vùng Ia, chi phí này bao

g m: ti n thuê cày t, lúa gi ng, thu c tr sâu, phân bón vô c , gi m lúa, công su t lúa và chuyên ch lúa sau thu ho ch Do nông dân vùng Ib n%m k- thu t canh tác t t nên ít u t ti n thu c tr sâu và phân bón Vì v y chi phí c 02 v vùng Ib th p

h n vùng Ia

- Thu nh p c 02 v bình quân là 38,89 tri u ng/ha N ng su t lúa c 02 v /ha là 13,6 – 17 t n/ha Nông dân ây th ng ph i khô lúa r i m i bán cho th ng lái Giá bán khi ph i khô t 2300-2500 ng/kg

- L i nhu n c 02 v trung bình là 24,09 tri u ng/ha L i nhu n ây cao h n vùng

Ia là do s chênh l ch gi a th i i m bán lúa và lúa khô hay t

- Hi u qu kinh t c 02 v /ha bình quân là 3,81

Trang 39

th i gian nhàn r!i

- Nguyên nhân - l2ch s4 hình thành :

- Do tr c ây tr ng lúa 02 v và lúa mùa không có n ng su t cao vì lúa b sâu

b nh nhi u và nông d c ch a ph+ bi n Nh ng n n m 2000 do có ê bao khép kín nên ch ng c ngu n n c Ngoài ra, m t s bà con th y nh ng ng i xung quanh làm 03 v v i n ng su t cao nên làm theo t ng thêm thu nh p

V 1: Gi ng nh mô hình 02 lúa, k- thu t canh tác c a bà con vùng này ch

y u theo truy n th ng Sau khi chu,n b t trên ru ng xong nông dân ti n hành xu ng

gi ng a s nông dân s d ng gi ng c a nhà n m tr c l i ho#c mua c a hàng xóm M t s bà con c ng áp d ng ch ng trình 3 gi m 3 t ng nh ng khi lúa n tu+i

Trang 40

22.65

45.8

23.15

01020304050

Tri u ng/ha

Chi phí Thu nh p L6i Nhu n

tr ng thành, h u h t bà con u s d ng phân bón và thu c b o v th c v t Li u

l ng m!i h s d ng khác nhau tùy vào ng v n c a gia ình

V 2 : Khi thu ho ch v 1 xong, t ngh) ng i kho ng 1 - 2 tu n, sau ó ti n hành chu,n b t nh v 1 8 v 2 thì chi phí cho v 2 th ng ít h n v 1

V 3 : Khi thu ho ch v 2 xong bà con ti n hành xu ng gi ng v 3

2.2 Phân tích kinh t

Hình 10: Bi u phân tích kinh t mô hình 03 v lúa

- Chi phí c 03 v bình quân là 22,65 tri u ng/ha Chi phí này g m ti n cày x i t,

ti n thu c tr sâu, phân bón vô c , c y, b m n c, g#t, su t và chuyên ch sau thu

ho ch Do vào v 3, lúa b nhi$m r y nâu nên chi phí v th 03 cao h n 02 v tr c

- Thu nh p c 03 v trung bình là 45,80 tri u ng/ha N ng su t c 03 v là 16,2 –

21 t n/ha Giá bán t i th i i m ph i khô là 2000-2300 ng/kg a s là th ng lái

n t n nhà mua

- L i nhu n c 03 v bình quân là 23,15 tri u ng/ha Nhìn chung l i nhu n khá cao

so v i vùng Ia Hi u qu kinh t c 03 v /ha: bình quân 3,55

3 Mô hình Tôm – Lúa

3.1 Tình hình s n xu t

Định dạng
Số trang	94
Dung lượng	1,12 MB