Cuộc vân động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện yên định

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng khẳng định: “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội –

A Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài.

Hiện nay, trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc, nhân tố con ngời là nguồn lực đóng vai trò to lớn, quyết định sự thành bại của sự nghiệp đổi mới Vì vậy, cùng với khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo, văn hoá có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bồi dỡng, phát huy nhân tố con ngời, xây dựng xã hội mới, con ngời mới

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng khẳng định: “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội – ” ; “Mọi hoạt động văn hoá, văn nghệ phải nhằm xây

dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con ngời Việt Nam về t tởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trờng văn hoá lành mạnh cho sự phát triển xã hội ” [28;110 - 111]

T tởng trên của Đảng ta hàm chứa một nội dung lý luận và thực tiễn sâu sắc về văn hoá, vai trò của nó và vấn đề xây dựng nền văn hoá Việt Nam trong điều kiện mới của dân tộc và thời đại ngày nay

Trên cơ sở đó, Đảng ta đề ra một số chủ trơng, chính sách nhằm xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc Trong đó chú trọng việc phát triển văn hoá cơ sở Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là một trong 3 chơng trình quốc gia

về văn hoá - thông tin, trong đó, chú trọng xây dựng gia đình văn hoá, làng bản văn hoá, nếp sống văn hoá

Thực hiện chủ trơng, chính sách của Đảng, từ 1986 đến nay, cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá đợc triển khai và phát triển sôi nổi trong cả nớc nói chung, ở từng địa phơng nói riêng và thực sự trở thành một phong trào văn hoá quần chúng rộng khắp, tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống kinh tế – xã hội Những kết quả đạt đợc trong thời gian qua đã bớc đầu khẳng định sự kịp thời và

đúng đắn của Đảng trong việc xác định vai trò và định ra chủ trơng, chính sách phát triển văn hoá nói chung và vận động xây dựng nếp sống văn hoá ở cơ sở nói riêng Cũng nh bao địa phơng khác, huyện Yên Định cũng ngày càng chuyển mình đi lên trong sự nghiệp đổi mới Trong những điều kiện lịch sử cụ thể ở địa phơng, cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá ở huyện Yên Định trong thời gian qua, đặc biệt

là từ 1990 đến 2000 đã đạt đợc những kết quả đáng ghi nhận

Là một ngời con của quê hơng Yên Định, thông qua đề tài “Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên Định (1990 – 2000)”, chúng tôi muốn góp phần nhỏ bé của mình vào việc tổng kết, đánh giá về cuộc vận động to lớn này Qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm phục vụ cho yêu cầu xây dựng và phát triển huyện Yên Định hôm nay Đồng thời thông qua đề tài này chúng tôi đa ra một

số giải pháp nhằm góp phần đẩy mạnh cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ

sở ở huyện Yên Định nói riêng và công cuộc đổi mới đất nớc nói chung

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài khoá luận tốt

nghiệp của mình là “Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên

Định (1990 - 2000)” Em xin chân thành cảm ơn cô Nguyễn Thị Bình Minh đã nhiệt

tình giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận này

2 Lịch sử vấn đề:

Hiện nay, việc nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử địa phơng ngày càng thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và đã đạt đợc nhiều thành tựu to lớn Tuy nhiên, việc nghiên cứu, tìm hiểu về quá trình đổi mới ở các địa phơng nói chung và công cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở nói riêng còn gặp nhiều khó khăn

do tính chất thời sự nóng hổi, đang diễn ra của nó cũng nh các nguồn tài liệu còn quá

ít ỏi, cha ổn định v.v Đây thực sự là mảng đề tài hoàn toàn mới Cho đến nay, đã có những công trình nghiên cứu về cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở nh:

 Nguyễn Văn Huy “Mấy vấn đề xây dựng đời sống văn hoá cơ sở hiện nay” [16;10]

Trần Độ với tác phẩm “Nhà văn hoá - mấy vấn đề về lý luận và xây dựng hoạt

động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên Định

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.

- Đối tợng nghiên cứu là tìm hiểu về cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá

ở huyện Yên Định

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là trong giai đoạn từ 1990 – 2000

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Khi nghiên cứu đề tài này, trên cơ sở các nguồn t liệu thu thập đợc, chúng tôi

sử dụng phơng pháp lịch sử, phơng pháp lôgic là những phơng pháp nghiên cứu chuyên ngành Ngoài ra, ở một khía cạnh nào đó, chúng tôi còn sử dụng phơng pháp phân tích, so sánh, đối chiếu, thống kê v.v

5 Đóng góp của đề tài.

Đề tài đi sâu nghiên cứu những vấn đề lí luận và thực tiễn của cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên Định, rút ra những nhận xét, bài học kinh nghiệm Đồng thời, chúng tôi cũng mạnh dạn đa ra những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng nếp sống văn hoá ở huyện Yên Định, làm cơ sở giúp

các cấp lãnh đạo địa phơng tham khảo trong công tác chỉ đạo xây dựng nếp sống văn hoá.

Từ đó chúng tôi hy vọng sẽ góp thêm một cái nhìn có hệ thống và toàn diện về cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá ở một địa phơng, qua đó làm rõ tầm quan trọng của phong trào này trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc

6 Bố cục đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung đề tài đợc trình bày qua hai chơng:

Chơng 1: Cơ sở lý luận về văn hoá, việc xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở

Chơng 2: Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá ở cơ sở huyện Yên Định (1990

B- Nội dung Chơng 1 Cơ sở lý luận về văn hoá và việc xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở 1.1 Một số khái niệm:

1.1.1 khái niệm văn hoá:

Đã từ rất lâu, ngời ta bàn nhiều về văn hoá Tuỳ theo mỗi cộng đồng dân tộc

(quốc gia) với những đặc điểm riêng của nó về môi trờng địa lý tự nhiên, sự hình thành và phát triển trong lịch sử của từng thời kì, từng giai đoạn, trong mối quan hệ với những mặt khác của đời sống xã hội v.v mà vị trí của văn hoá, cách hiểu về văn hoá có sự khác nhau Mặc dù vậy, trên những nét chung cơ bản nhất, ngời ta đều thừa nhận rằng trên thế giới không một quốc gia nào không có văn hoá - cho dù quốc gia đó văn minh hay lạc hậu đến đâu

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, cha bao giờ văn hoá đợc nhìn nhận một cách toàn diện và sâu sắc nh hiện nay Vấn đề văn hoá không còn là sự quan tâm của một quốc gia mà nó đã trở thành vấn đề của toàn nhân loại Hiện nay đâu cũng nói

đến văn hoá, xây dựng nếp sống văn hoá v.v Từ trung ơng đến địa phơng đều dấy lên phong trào vận động xây dựng nếp sống văn hoá Có lẽ, không chỉ riêng ở Việt Nam mà mọi ngời trên hành tinh này đang hớng về văn hoá, ngời ta lo lắng, băn khoăn cho số phận chung của nhân loại Cả loài ngời đang đứng trớc nguy cơ “bùng

nổ dân số”, trớc sự huỷ diệt vì ô nhiễm môi trờng, sự suy thoái về phẩm giá con ngời trớc sự tha hoá của đồng tiền , những tệ nạn xã hội v.v và nhất là AIDS – căn bệnh của thế kỷ không phơng cứu chữa Hàng loạt câu hỏi đặt ra cho cả loài ngời tiến bộ phải suy nghĩ, lựa chọn vào những năm cuối cùng của thế kỷ XX bớc vào thế kỷ XXI Ngời ta nhận thấy rằng, từ trớc tới nay khoa học đã thành công trong việc mở rộng ảnh hởng của con ngời ra các phơng hớng bên ngoài và cho phép con ngời nắm bắt đợc một số quy luật của thế giới tự nhiên Tuy nhiên, với tất cả những thành tựu

về tri thức và sức mạnh của nó, khoa học cho đến nay vẫn cha thực hiện đợc bí quyết làm cho con ngời sống “hạnh phúc”

Từ những băn khoăn nói trên, ngời ta muốn trở về với cội nguồn – văn hoá, với hy vọng tìm thấy ở đó những giá trị chân chính, đích thực vốn có của con ngời Không phải ngẫu nhiên mà hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đã và đang h-ởng ứng một cách sôi nổi “Thập kỷ phát triển văn hoá” do Liên Hiệp Quốc phát

động (1988 - 1997) và lấy năm 1995 là “năm quốc tế về sự khoan dung” Và cha bao giờ văn hoá lại đợc đánh giá cao nh vậy : “văn hoá giữ một vị trí trung tâm, một vai

trò điều tiết xã hội ” [5;125]

Trong đời sống hàng ngày biết bao sự kiện, hiện tợng đề cập đến hai chữ văn hoá Trớc một hành động, một cử chỉ, một lời nói của ng… ời nào đó ta thờng hiểu,

đánh giá văn hoá theo nghĩa đối lập nhau: có văn hoá/không văn hoá Vậy văn hóa…

là gì? Văn hoá là một phạm trù rất rộng, có rất nhiều định nghĩa về văn hoá, tuỳ ở góc nhìn của mỗi nhà nghiên cứu, mỗi ngành khoa học Hiện nay, có tới 400 định nghĩa khác nhau về văn hoá, theo thống kê của Unessco và chia thành 160 loại Thực

ra những định nghĩa đó không mâu thuẫn, bài trừ nhau mà nhấn mạnh vào những mặt, những khía cạnh, đặc trng khác nhau về văn hoá

Chẳng hạn nh các nhà khoa học thờng chọn lấy định nghĩa của E.B.Tylor nh một định nghĩa đầu tiên, cổ điển, tiêu biểu về văn hóa dù cho đó cha phải là hay nhất

và đầy đủ nhất Trong cuốn “Văn hoá nguyên thủy” (Pritive calture, London 1887) Tylor viết: “khái niệm văn hoá hay văn minh dùng để chỉ định một toàn thể phức

hợp bao gồm đồng thời những tri thức khoa học, tín ngỡng, nghệ thuật, luật pháp, phong tục, cùng những khả năng và những tập quán khác mà con ngời đã thực hiện

đợc với t cách là thành viên xã hội ” [9;6]

Theo Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị

vật chất và tinh thần do con ngời sáng tạo và tích luỹ qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tơng tác giữa con ngời với môi trờng tự nhiên và xã hội của mình”

[19;22]

Nhng ở đây chúng ta lấy khái niệm về văn hoá của Unesco làm định nghĩa chung nhất: “Văn hoá là tổng thể sống động sáng tạo trong quá khứ và hiện tại Qua

các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống giá trị, các truyền thống và các thị hiếu, những yếu tố xác định đặc tính riêng của một dân tộc ” {2;40}

Nh vậy, qua các khái niệm “văn hoá” trên đây, chúng ta có thể hiểu khái niệm văn hoá chung bao gồm tất cả các giá trị vật chất và tinh thần do con ngời sáng tạo ra nhằm phục vụ nhu cầu của mình trong quá trình phát triển lịch sử

1.1.2 Khái niệm về lối sống, nếp sống, nếp sống văn hoá:

- Lối sống:

Là một khái niệm có tính đồng bộ và tổng hợp, bao gồm các mối quan hệ kinh

tế, xã hội , t tởng, tâm lý, đạo đức, văn hoá và các mối quan hệ khác của con ngời

đ-ợc hình thành từ một hình thái kinh tế – xã hội nhất định [1;223]

- Nếp sống:

Nếp sống hàm chứa ý nghĩa hẹp hơn, nó là mặt ổn định của lối sống Nếp sống

bao gồm những cách thức, hành động và suy nghĩ, những quy ớc đợc lặp đi lặp lại thành thói quen, tập quán trong sản xuất, sinh hoạt, trong phong tục lễ nghi, trong hành vi đạo đức, pháp luật [5;223]

Hay nói cách khác nếp sống là cách sống sinh hoạt ứng xử đợc lặp đi lặp lại,

đ-ợc chọn lọc và ổn định theo thời gian, đđ-ợc nhiều ngời chấp nhận do bén rễ vào tiềm thức, ý thức

minh gia đình văn hoá– ” Tất cả các cụm từ này thờng đợc nhắc đến trong các Nghị

quyết của Đảng và trong kế hoạch chính thức của Bộ văn hoá thông tin những năm gần đây

Nói đến nếp sống văn hoá là nói đến hành vi văn hoá của cá nhân trong gia đình

và ngoài xã hội Để hình thành một nếp sống văn hoá, bên cạnh các yếu tố phát triển kinh tế - xã hội, phải có một đời sống văn hoá đợc biểu hiện ở học vấn, mức phát triển nhu cầu hởng thụ và thị hiếu văn hoá Biết định hớng giá trị, thang giá trị cuộc sống văn hoá trong cách sinh hoạt với những nghi lễ, tôn giáo và trật tự xã hội theo những khuôn mẫu mà hiến pháp, pháp luật qui định

1.2 Chủ trơng, quan điểm của Đảng về nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và việc xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở.

1.2.1 Chủ trơng, quan điểm của Đảng về nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng viết “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội– ” [28;110]

Bản sắc văn hoá dân tộc và tính chất tiên tiến của nền văn hoá phải đợc thấm

đ-ợm không chỉ trong hoạt động văn hoá tinh thần mà cả trong hoạt động xây dựng và sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tựu khoa học – công nghệ, giáo dục và đào tạo v.v sao cho trong mọi lĩnh vực chúng ta đều có cách t duy độc lập, có cách làm vừa hiện đại, vừa mang sắc thái Việt Nam

Với t cách là mục tiêu của phát riển, văn hoá thể hiện trình độ đợc vun trồng ngày càng cao, ngày càng toàn diện của con ngời và của xã hội, khiến con ngời và xã hội ngày càng đổi mới, ngày một tiến bộ, cuộc sống của mỗi ngời, mỗi gia đình và các giai tầng ngày càng ấm no, tự do, hạnh phúc, bản chất nhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng đợc bồi dỡng, phát huy và trở thành giá trị cao quý, chuẩn mực hàng đầu của toàn xã hội Mục tiêu này phù hợp với khát vọng bao đời của nhân loại, đó là lí tởng, mục tiêu phấn đấu của Chủ nghĩa xã hội

Với t cách là “động lực của sự phát triển”, văn hoá khơi dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con ngời, tạo ra nguồn lực nội sinh – nguồn lực quyết định của sự phát triển Lịch sử nhân loại đã chứng minh vai trò của con ngời ngày càng tăng trong sự phát triển xã hội và ngày nay, trong điều kiện cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, yếu tố quyết định cho sự phát triển là trí tuệ, là thông tin,

là sáng tạo và đổi mới không ngừng, nhằm tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng và phong phú của toàn xã hội Do vậy, trong thời đại ngày nay, một nớc giàu hay nghèo không chỉ ở chỗ nhiều hay ít lao

động, vốn kỉ thuật và tài nguyên thiên nhiên, mà chủ yếu là có khả năng phát huy

đến mức cao nhất tiềm năng sáng tạo của nguồn lực con ngời hay không? Tiềm năng sáng tạo này nằm trong các yếu tố cấu thành văn hoá, nghĩa là trong sự hiểu biết, trong tâm hồn, trong đạo lý, lối sống, thị hiếu, trình độ thẩm mỹ của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng

Với t cách là “hệ điều tiết” của phát triển, văn hoá có khả năng phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của các nhân tố khách quan và chủ quan, của các điều kiện bên trong và bên ngoài, có khả năng bảo đảm cho sự phát triển đợc hài hoà, cân

có khả năng xuyên tạc bản chất con ngời cũng nh những mối liên hệ khác

Sự đúng đắn hay sai lạc trong định hớng phát triển văn hoá đều đa đến thành công hay thất bại không chỉ riêng cho văn hoá mà cho cả kinh tế và mọi mặt khác của xã hội Những hậu quả do sai lầm của chính sách văn hoá thờng là kéo dài và khó sửa hơn những hậu quả về kinh tế Do đó, không phải không có cơ sở khi ngời ta

lo ngại một sự “phá sản”, “xuống cấp” về văn hoá hơn cả sự phá sản, xuống cấp về kinh tế, bởi vì mất văn hoá có nghĩa là mất tất cả.

Lịch sử nhân loại đã cho thấy sự ra đời và phát triển những nền văn minh, trong

đó nhân tố văn hoá luôn thể hiện vai trò nổi trội Quá trình hình thành các nền văn minh thờng trải qua hàng nghìn năm, nếu ít cũng hàng trăm năm Chính vì vậy, không ít những nền văn minh mặc dù đã suy tàn, mất đi đỉnh cao về kinh tế, nhng những giá trị văn hoá, tinh thần đặc sắc mà nó đạt tới vẫn là đỉnh cao và giữ nguyên giá trị Thậm chí, thời gian đã lùi xa, nhng vẻ đẹp của nó càng long lanh vô giá Nền văn minh Lỡng Hà đã đi vào dĩ vãng nhng những đỉnh cao Kim Tự Tháp, những câu chuyện của “Nghìn lẻ một đêm” vẫn khiến loài ngời thán phục và mãi làm đắm say lòng ngời

Nền văn hoá dân tộc cùng với bản lĩnh chính trị, kinh nghiệm và sự khôn ngoan, phải giữ vai trò định hớng và điều tiết để khi mở cửa vẫn giữ đợc độc lập chủ quyền, vẫn đề kháng có hiệu quả trớc những lối sống không lành mạnh, những sản phẩm văn hoá độc hại

Trong vấn đề bảo vệ môi trờng nhằm duy trì sự phát triển bền vững, văn hoá phê phán xu hớng chạy theo lợi nhuận bằng bất kỳ giá nào, dẫn đến chỗ làm cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trờng sinh thái

Do những điểm nói trên chúng ta thấy rằng, khi đi vào nền kinh tế thị trờng,

mở rộng giao lu quốc tế, công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc, tiếp thu những tinh hoa của nhân loại, phải luôn luôn coi trọng những giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc, quyết không đánh mất mình, trở thành bóng mờ hay bản sao chép của ngời khác Chính vì lẽ đó mà Đảng đã nhận thức “văn hoá là một mặt trận, mỗi văn nghệ

sĩ trên mặt trận đó” Đảng đã có những chủ trơng, biện pháp xây dựng, phát triển văn hoá- văn nghệ, xây dựng văn hoá cơ sở v.v và đã đạt đợc những kết quả nhất định, góp phần tích cực vào những thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong các thời kỳ lịch sử Đó không chỉ là ý thức trách nhiệm mà còn là niềm tự hào, tự tôn dân tộc bởi: “Nh nớc Đại Việt ta từ trớc, vốn xng nền văn hiến đã lâu ” Những giá trị truyền

thống đó đã từng là nguồn sức mạnh to lớn trong sự nghiệp dựng nớc và giữ nớc Không phải dân tộc nào trên hành tinh cũng có đợc sự may mắn kế thừa truyền thống

và bản lĩnh văn hoá ấy Tự tôn văn hoá nhng chúng ta không đóng cửa để tự ngắm, tự cô lập mình

Đảng ta cha bao giờ chủ trơng một thái độ bài ngoại về văn hoá, kể cả với nền văn hoá của nớc đang là kẻ thù xâm lợc Nhờ đó, dù trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử, đứng trớc âm mu đồng hoá của biết bao kẻ thù từ phơng Bắc xuống, tới ph-

ơng Tây sang nhng “Bốn nghìn năm ta vẫn là ta”, bản sắc văn hoá Việt Nam không biến mất, không phai nhạt mà trái lại càng ánh lên nét long lanh và đặc sắc Nó đã góp cho nền văn hoá nhân loại không chỉ là trống Đồng Đông Sơn, các làn điệu dân

ca quan họ v.v mà còn là những danh nhân văn hoá nh Nguyễn Du, Nguyễn Trãi,

Hồ Chí Minh v.v Đặc biệt là Hồ Chí Minh – một con ngời, một sự nghiệp, một giá trị văn hoá vừa đậm đà bản sắc Việt Nam, vừa chứa chan tính nhân loại và cả hai phẩm chất đều ở đỉnh cao Phải có một dân tộc rất đỗi tự hào với truyền thống văn hoá của mình mới tuyên thệ rằng: “Đánh cho để dài tóc, đánh cho để đen răng, đánh cho để nớc Nam này có chủ” Đó là nồi cơm văn hoá Thạch Sanh không bao giờ vơi,

đợc phân phối đến từng dòng sữa mẹ, từng lời ru những đứa con của dân tộc Việt Nam vừa mới lọt lòng Đó là trăm nghìn câu chuyện truyền từ đời này sang đời khác v.v đợc tiếp nhận trong tiếng rì rào của luỹ tre xanh, trong khi ngắm nhìn một buổi chiều bình yên bỗng thấy nắng rực rỡ trên mái đình uốn cong cổ kính v.v

Dân tộc ta có thể tự mình cất yếm váy, khăn, áo dài vào rơng, xắm thê cho mình những bộ đồ âu v.v Đó là sự lựa chọn thông minh, có lợi cho sự phát triển Song, chúng ta nhất định nâng cao tuyên ngôn văn hoá “Thà đui mà giữ đạo nhà”, quyết không để cho vật chất làm hoen ố những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc

Việt Nam là đất nớc có nền văn hoá lâu đời, nền văn hoá ấy đã góp phần làm nên sức mạnh Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc Với kinh nghiệm dân tộc và trí tuệ của thời đại, trong quá trình đổi mới, Đảng ta ngày càng nhận thức đầy

đủ hơn về vai trò của văn hoá trong sự phát triển của đất nớc Văn hoá có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bồi dỡng, phát huy nhân tố con ngời và xây dựng xã hội mới, con ngời mới Vì lẽ đó,cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo đã

đợc xem là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng nhân tài cho đất nớc Thực chất, đó cũng là sự trở về với t tởng Hồ Chí Minh – t t-ởng “trồng ngời”, vì sự phát triển bền vững của dân tộc

Cùng với quá trình trởng thành của cách mạng Việt Nam, sự phát triển t duy lý luận và kinh nghiệm đúc kết từ thực tiễn, nhận thức của Đảng ta về vấn đề xây dựng

và phát triển văn hoá dân tộc ngày càng sâu sắc hơn, khoa học hơn Chiến lợc ổn

định và phát triển kinh tế – xã hội đến năm 2000 đã xác định: Mục tiêu và động lực chính của sự phát triển là vì con ngời, do con ngời, đồng thời nêu rõ yêu cầu tăng tr-ởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hoá, bảo vệ môi trờng Quan điểm của Đảng ta là xây dựng nền văn hoá mới – tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Vậy nền văn hoá tiên tiến là gì ? Nền văn hoá Việt Nam tiên tiến biểu hiện ở 5 nội dung chủ yếu sau:

- Là nền văn hoá mang t tởng nhân văn, với mục tiêu tất cả vì con ngời v.v

- Là nền văn hoá tiên tiến về nội dung t tởng, trong hình thức biểu hiện, phơng tiện chuyển tải nội dung Xét từ mặt này, tiên tiến cũng có nghĩa là hiện đại, mặc dù hiện đại với tiên tiến không phải bao giờ cũng đồng nhất

Nền văn hoá đợc gọi là tiên tiến nhất thiết phải là nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc Bởi lẽ văn hoá tự bản thân nó, ở phần sâu xa nhất tạo thành linh hồn và sức

sống bền vững của nó, bao giờ cũng mang bản sắc dân tộc Nói dân tộc là nói đến văn hoá, cũng nh nói đến văn hoá không đợc quên cội rễ dân tộc.

Vậy bản sắc dân tộc là gì ? Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam đợc vun đắp nên qua lịch sử dựng nớc và giữ nớc Đó chính là:

- Lòng yêu nớc nồng nàn, ý chí tự cờng dân tộc

- Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc

- Lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý

- Đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động

- Sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống

Nh vậy, bản sắc dân tộc là sắc thái gốc, là “thẻ căn cớc” của một nền văn hoá, nghĩa là những đặc trng riêng biệt không thể trộn lẫn của một nền văn hoá Bản sắc dân tộc không chỉ là dấu hiệu hình thức mà chủ yếu lại nghiêng về chiều sâu bên trong diện mạo có hồn của một nền văn hoá

Tuy nhiên, bản sắc dân tộc không phải là cái bất biến Cùng với sự vận động của lịch sử, bản sắc dân tộc cũng biến đổi, phát triển vừa kế thừa những nét đẹp của truyền thống, vừa tiếp thu những yếu tố mới, tạo nên những truyền thống mới Nghĩa

là bản sắc dân tộc của văn hoá luôn phát triển những nội dung mới, biểu hiện trong những hình thức mới nhng vẫn không mất đi cái căn cốt sâu xa của nó

Đi vào nền kinh tế thị trờng, thực hiện chính sách mở cửa để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc, dân tộc Việt Nam phải giữ đợc những giá trị tốt đẹp, tô đậm và làm phong phú thêm bản sắc dân tộc, không bị hoà tan,

đánh mất bản thân mình, không biến mình thành cái bóng mờ của ngời khác, dân tộc khác Đó chính là biểu hiện sinh động của tinh thần yêu nớc, của giá trị “không có gì

quý hơn độc lập, tự do” trong điều kiện mới v.v

Nh vậy, công nghiệp hoá - hiện đại hoá là bớc phát triển mới về chất mọi mặt

đời sống xã hội nớc ta Sự phát triển này chỉ có thể đạt đợc khi biết lấy văn hoá làm

động lực, hệ điều chỉnh và mục tiêu của sự phát triển

Những bài học thành công và thất bại của các mô hình phát triển kinh tế thế giới trong mấy thập kỉ qua giúp chúng ta nhận rõ sai lầm của nhiều lý thuyết phát triển trớc kia của phơng Tây là đã không coi trọng nhân tố con ngời, nhân tố văn hoá Nhiều công trình nghiên cứu trong những năm gần đây đã chỉ rõ vai trò quan trọng của “vốn con ngời”, nếu đợc đầu t, khai thác tốt tiềm năng sáng tạo của con ngời thì “vốn con ngời” có thể đem lại hiệu quả tổng hợp to lớn

Văn hoá đóng vai trò quan trọng để đảm bảo định hớng xã hội chủ nghĩa trong

sự phát triển kinh tế thị trờng Bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam tham gia vào quá trình điều tiết tinh thần của sự phát triển kinh tế thị trờng, giảm bớt sự nghiệt ngã của qui luật cạnh tranh theo kiểu “cá lớn nuốt cá bé”, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh v.v Cùng với sự phát triển kinh tế thị trờng là sự khơi dậy những giá trị tốt đẹp của văn hoá truyền thống nh “uống nớc nhớ nguồn”, “lá lành đùm lá rách” v.v dới những hình thức đa dạng để xây dựng quan hệ tốt đẹp giữa ngời với ngời, nhằm giáo dục thế hệ trẻ v.v Gắn liền với kinh tế thị trờng là chính sách mở cửa và giao lu đa phơng nhiều chiều trong quan hệ quốc tế rộng mở của nớc ta hiện nay Mở cửa và giao lu quốc tế là điều kiện sống còn để phát triển, song đó vừa là thời cơ, vừa là thách thức Trong chính sách mở cửa và giao lu, văn hoá vừa thúc đẩy quá trình này vừa chấp nhận sự thách thức lớn: Nguy cơ chệch hớng trong lĩnh vực văn hoá chính

là sự đánh mất bản sắc văn hoá, biến mình thành bản sao nhợt nhạt của kẻ khác, nền văn hoá khác

Xây dựng văn hoá là nhiệm vụ chung của toàn xã hội, không chỉ vì lợi ích quốc gia mà còn là quyền lợi thiết thân, niềm vui và hạnh phúc của mỗi cá nhân, gia đình

và cộng đồng Về nhiệm vụ này, Đảng ta nêu rõ cần phải quán triệt một số chủ

tr-ơng, chính sách sau:

Thứ nhất: Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá của 54 dân tộc trong cộng đồng

Việt Nam Bởi vậy cần khai thác và phát triển mọi sắc thái giá trị văn hoá, nghệ thuật của các dân tộc trên đất nớc ta, tạo ra sự thống nhất trong tính đa dạng phong phú của nền văn hoá

Thứ hai: Xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát huy các giá trị tinh thần, đạo đức và

thẩm mỹ các di sản văn hoá, nghệ thuật của dân tộc

Thứ ba : Cần quản lý tốt các hoạt động văn hoá thông tin và củng cố, tăng cờng

mạng lới văn hoá cơ sở

Thứ t : Xây dựng gia đình văn hoá với các tiêu chí no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh

phúc là một nội dung quan trọng của nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Thứ năm : Xây dựng và phát triển văn hoá - nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà

bản sắc dân tộc, hớng con ngời vơn tới cái chân, thiện, mỹ là một nội dung trọng yếu của sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam Trớc hết cần nâng cao trình

độ và trách nhiệm của văn nghệ sĩ trớc công chúng, dân tộc và thời đại

Đó chính là những giá trị văn hoá dân tộc đợc kết tinh từ những chứng tích của

“khí thiêng sông núi” trong suốt chiều dài lịch sử dựng nớc và giữ nớc Với tinh thần Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển Trong sự mở rộng mối quan hệ quốc tế nh hiện nay, một nền văn hoá có bản sắc riêng sẽ không bị hòa tan, đủ bản lĩnh để tiếp nhận tinh hoa hoặc loại bỏ những gì không phù hợp từ văn hoá bên ngoài Tự ti, bài ngoại đều là những thái độ cực đoan, thiếu khoa học trong giao lu văn hoá

Nghị quyết Trung ơng 5 (khoá VIII) chỉ rõ mời nhiệm vụ cụ thể trong việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đó là:

1 Xây dựng con ngời Việt Nam trong giai đoạn mới với những đức tính cao đẹp.

2 Xây dựng môi trờng văn hoá trong sạch và lành mạnh.

3 Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật.

4 Bảo tồn và phát huy các di sản văn hoá.

5 Phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học công nghệ.–

6 Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng.

7 Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số.

8 Thực hiện chính sách văn hoá đối với tôn giáo.

9 Mở rộng hợp tác quốc tế về văn hoá.

10 Củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hoá.

Trong mời nhiệm vụ trên cần chú ý đặc biệt nhiệm vụ xây dựng con ngời Việt Nam trong giai đoạn mới với những đức tính tốt đẹp Đó là có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỉ cơng phép nớc, quy ớc của cộng đồng, có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trờng sinh thái Sớm xây dựng hệ thống chuẩn mực giá trị mới trong đạo đức, lối sống phù hợp với bản sắc dân tộc, với yêu cầu của nhiệm vụ đất nớc trong điều kiện mới và yêu cầu của thời

đại Đặc biệt quan tâm xây dựng con ngời, lu giữ và truyền thụ những giá trị văn hoá dân tộc

1.2.2 Chủ trơng, quan điểm của Đảng về việc xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở:

Từ sau Đại hội VI của Đảng đã mở ra một thời kì mới cho mọi ngành, mọi cấp

Đất nớc chuyển từ hoạch toán bao cấp sang hoạch toán kinh doanh, thực hiện một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa

Trong điều kiện lịch sử mới, trớc yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện

đại hoá đất nớc Đảng ta đã có những nhận thức mới đúng đắn, đầy đủ hơn về văn hoá Đối với nhiệm vụ xây dựng nền văn hoá, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức lớn Trong sự nghiệp ngày nay, xây dựng kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, nhng văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội Phát triển văn hoá - giáo dục là quốc sách hàng đầu, là chìa khoá phát triển của đất nớc Trong xu thế hội nhập, quốc tế hoá toàn cầu, trớc sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp hoá - hiện đại hoá, sẽ mở ra môi trờng, điều

kiện thuận lợi để xây dựng và phát triển một nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Đó là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết và có ý nghĩa chiến lợc

Trong Đại hội lần thứ IX của Đảng đã nêu: Xây dựng nền văn hoá tiên tiến,“

đậm đà bản sắc dân tộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh

tế -xã hội Mọi hoạt động văn hoá nhằm xây dựng con ngời Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, t tởng, trí tuệ, đạo đức, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hoá, quan hệ hài hoà trong gia đình, cộng đồng và xã hội Văn hoá trở thành nhân tố thúc đẩy con ngời tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy ý chí tự lực, tự cờng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [20;90].”

Trong việc xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, công cuộc xây dựng nếp sống văn hoá có một vai trò hết sức quan trọng vì nó tạo ra động lực phát triển từ cơ sở Xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở không phải là nhiệm vụ trớc mắt mà là nhiệm vụ lâu dài, đồng thời là điều kiện, là nền tảng vững chắc cho nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa Đây là định hớng lớn của Đảng ta nhằm xóa dần sự chênh lệch giữa vùng, miền, từ đó tạo ra mặt bằng chung cho mọi cộng đồng đợc cống hiến và hởng thụ

Xuất phát từ tầm quan trọng của việc xây dựng đời sống văn hoá (nếp sống văn hoá), Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ V nhấn mạnh: “Phát huy những truyền thống

văn hoá tốt đẹp, thuần phong mỹ tục, bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan, tệ nạn xã hội, phát huy tình làng nghĩa xóm Khuyến khích xây dựng và thực hiện các hơng ớc, qui chế về nếp sống văn minh thôn, xã” (Trích Nghị quyết BCHTW Đảng lần thứ V-

Khoá VIII)

Hơn lúc nào hết văn hoá, văn nghệ cần góp phần đắc lực vào công cuộc xây dựng con ngời Việt Nam, lối sống và nền đạo đức mới, đời sống trí tuệ và tinh thần xã hội ngang tầm sự nghiệp vĩ đại của nhân dân Trớc những thử thách đó, Đảng bộ huyện và chính quyền Yên Định đã lãnh đạo nhân dân thực hiện cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá, gia đình văn hoá với các hình thức phong phú, đa dạng Các

hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao đã gắn đợc với những ngày lễ lớn để phát động phong trào, tạo điều kiện cho nhân dân làm chủ, sáng tạo và có đời sống tinh thần thoải mái Phong trào còn phát triển đến vùng sâu, vùng xa, giúp cho nhân dân ở đây có điều kiện hòa mình vào phong trào chung của toàn huyện Đảng bộ huyện từng bớc xây dựng cơ sở văn hoá, bảo vệ và tôn tạo các di tích lịch sử, tôn trọng tự do tín ngỡng của đồng bào, chống tệ nạn xã hội đang tồn tại ở địa phơng Những khẩu hiệu, những phong trào nh: Xây dựng nếp sống văn hoá, làng văn hoá, gia đình văn hoá v.v đang lan rộng khắp cả nớc, từ trung ơng đến địa phơng và trở thành mục tiêu phấn đấu của mọi ngời.

Lâu nay, chúng ta vẫn nói đến xây dựng nếp sống văn hoá, phát triển văn hoá v.v Đó chính là xây dựng con ngời, làm cho con ngời phát triển về mọi mặt theo h-ớng tiến bộ - Đó chính là cái cốt lõi đáng qua tâm hơn cả Song, điều mà chúng ta

đáng lu ý ở chỗ, để có đợc cuộc sống thanh bình ngày hôm nay không phải tự ta làm

ra tất cả Đó chính là quá trình lao động sáng tạo vô cùng vất vả suốt chiều dài lịch

sử của nhân loại, của tổ tiên chúng ta Bao thế hệ đã qua, lớp cha trớc - lớp con sau, với những thành công và thất bại, vinh quang và đau xót, máu và nớc mắt

Rõ ràng, văn hoá là tài sản của nhân dân, nó bắt nguồn từ nhân dân và trở về với nhân dân Chuyển tải văn hoá đến với cơ sở là một nhiệm vụ quan trọng và chủ yếu trong toàn bộ hoạt động văn hoá Bởi cơ sở là nơi trực tiếp động viên, là nơi khai trí giáo dục, văn hoá t tởng, văn hoá đạo đức v.v nó trải rộng trên tất cả các bình diện trong quá trình lịch sử, sản xuất, cải tạo thiên nhiên, xã hội

Chuyển sang nền kinh tế thị trờng, văn hoá vừa là nhân tố thúc đẩy tăng trởng kinh tế, góp phần thay đổi nếp nghĩ, cách làm v.v Những việc làm bị đồng tiền “điều khiển” không cần quan tâm đến yêu cầu lối sống

Văn hoá góp một phần là bệ đỡ cho đất nớc cất cánh, cụ thể hơn là góp phần ổn

định chính trị từ cơ sở, tạo ra động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội Văn hoá có một vai trò quan trọng nh vậy nên xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở là điều vô cùng hệ trọng

Đảng ta xác định, để tiến hành công cuộc đổi mới trớc hết là phải đổi mới t duy, nếp sống v.v điều đó chứng tỏ chúng ta đang làm một cuộc cách mạng văn hoá

t tởng, đang xây dựng một nếp sống văn hoá mới và giao lu quốc tế Xây dựng nếp sống văn hoá là làm sao kích thích sự sáng tạo và hởng thụ các giá trị văn hoá nh một nhu cầu đặc hữu của con ngời Làm sao để nâng cao dân trí ở mọi làng quê, vùng cao xa xôi hẻo lánh Thực tiễn chứng minh rằng, chỉ có xây dựng đợc nếp sống văn hoá phù hợp với xu thế thời đại và giữ gìn bản sắc dân tộc thì sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá mới giành đợc thắng lợi toàn diện

Mọi cuộc cách mạng đều diễn ra từ cơ sở, vì vậy xây dựng nếp sống văn hoá từ cơ sở là nhiệm vụ của cách mạng t tởng và văn hoá Nó nhằm phổ cập những hoạt

động văn hoá quần chúng tới tận phờng, xóm, thôn, xã dới các hoạt động phong phú Qua đó từng bớc định hình lối sống mới xã hội chủ nghĩa, con ngời mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Xây dựng nếp sống văn hoá vừa là nhu cầu cấp bách, vừa là chiến lợc lâu dài của mỗi địa phơng, mỗi cộng đồng Xây dựng nếp sống văn hoá là xây dựng một môi trờng văn hoá lành mạnh trên cơ sở nền kinh tế phát triển bền vững Đời sống văn hoá ở cơ sở là sự phô diễn bộ mặt hoạt động của một địa phơng Xây dựng đời sống văn hoá là xây dựng nếp sống có văn hoá ngay ở bản thân của mỗi ngời ở từng

địa bàn, trong đời sống sinh hoạt của nhân dân Xây dựng nếp sống văn hoá ở cơ sở chính là thực hiện nhiệm vụ đa văn hoá thâm nhập vào cuộc sống, làm cho văn hoá ngày càng trở thành yếu tố khăng khít của đời sống xã hội, tạo nên một lối sống, nếp sống văn hoá lành mạnh ngay từ cơ sở

Chính vì vậy, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V-1982 đã nêu:

“Một nhiệm vụ của cách mạng t tởng và văn hoá là đa văn hoá thâm nhập vào cuộc

sống hằng ngày của nhân dân Đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hoá cơ sở v.v [2;40].”

Cùng với sự phát triển kinh tế, sự phát triển khoa học kĩ thuật và công nghệ,

nhu cầu văn hoá đòi hỏi phải phong phú và đa dạng hơn, phơng tiện thông tin liên

lạc, phơng tiện phục vụ văn hoá ngày một hiện đại hơn theo hớng công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Hồ Chí Minh đã dạy: “Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ, cái gì cũ mà không xấu

nhng phiền phức thì phải sửa đổi cho hợp lý, cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm” Từ trong nền văn hoá của nhân loại, chúng ta có thể tiếp nhận, học hỏi vô vàn

cái hay, cái tốt, nhng nhất định không để mắc phải thói “ham thanh chuộng lạ” sùng bái một cách mù quáng cái mới lạ bên ngoài

Đất nớc bớc vào thời kỳ đổi mới, do vậy công tác xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở trong thời điểm chuyển đổi gặp khó khăn Do nhận thức cha theo kịp với tình hình mới, hầu hết các địa phơng hoạt động văn hoá có chững lại Lúc bấy giờ do thiếu đầu t kinh phí, đội tuyên truyền lu động ở huyện hoạt động cầm chừng, hoạt

động của công ty chiếu bóng bị đình trệ, các đội chiếu bóng của huyện hoạt động suy yếu rồi tê liệt

Trong thời gian này video, lịch ngoại tràn vào các địa phơng trong huyện, gây khó khăn cho công tác quản lí Rạp chiếu bóng của huyện vắng ngời, doanh thu bị giảm, cán bộ không có lơng Lợi dụng điều kiện này nhiều t nhân đã mua video để chiếu phim trởng và có hiện tợng lén lút chiếu phim đồi trụy ở các ngõ hẻm Đời sống văn hoá bị xuống cấp, các tập tục lạc hậu, cổ hủ lại đợc thời cơ“trỗi dậy” trong các đám tang, đám cới v.v cùng với đó là tệ mê tín dị đoan, các thầy mo lại có điều kiện “vơn lên” làm ăn Có hiện tợng ở vùng quê, ngời ốm không vào bệnh viện mà gọi thầy cúng, cứ thế các thầy mo nhanh chóng “phát tài” còn bản thân ngời ốm thì

“tiền mất, tật mang ”

Trớc đây vào thời kỳ bao cấp, các phong trào, các hoạt động văn hoá đợc đẩy mạnh từ thị trấn đến nông thôn Nhng từ khi có “khoán 10 ” ra đời và Quyết định của Hội đồng Bộ trởng về quyền tự chủ của các xí nghiệp, do vậy kinh phí cho hoạt động văn hoá hầu nh không còn đợc bao cấp nữa Hoạt động văn hoá cơ sở, nhiều đội văn nghệ, th viện v.v gặp nhiều trở ngại tởng chừng nh không trụ đợc trong nền kinh tế thị trờng

Thực tế cho thấy, để có nền kinh tế, chính trị, văn hoá ổn định và phát triển toàn diện chúng ta phải tiến hành xây dựng nếp sống văn hoá ngay từ cơ sở Đây là yêu cầu đặt ra cho cả nớc nói chung và huyện Yên Định nói riêng Trong những năm đầu

đổi mới, sự chuyển biến có ý nghĩa nhất đối với Yên Định là việc gắn mục tiêu kinh

tế với mục tiêu văn hoá - giáo dục, trong đó trọng tâm là xây dựng nhân tố con ngời Trớc tình hình đó đặt ra cho cơ sở văn hoá - thông tin là ngành chủ chốt, ủy ban nhân dân, Đảng bộ Yên Định phải tìm một giải pháp mới với định hớng thích hợp, bằng một cơ chế phù hợp với hiện thực khách quan để xây dựng và phát triển một nếp sống văn hoá mới

Nhạy bén với tình hình mới, Sở văn hoá tỉnh Thanh Hoá nói chung, uỷ ban nhân dân huyện Yên Định nói riêng đã có một số chủ trơng lớn nhằm vực lại một nếp sống văn hoá Việc làm đó có hiệu quả thiết thực kể từ năm 1990 trở lại đây đặc biệt từ năm 1990 – 2000

ở Yên Định, trớc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12 - 1986), hoạt động văn hoá còn nghèo nàn, tệ nạn xã hội và các tập tục có nguy cơ phát triển, giáo dục - y tế xuống cấp, giảm chất lợng, gây mất lòng tin đối với nhân dân Trên cơ sở đờng lối, chủ trơng, chính sách của Đảng và Nhà nớc, hởng ứng cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá của tỉnh uỷ Thanh Hoá, Đảng bộ huyện và chính quyền Yên Định đã lãnh đạo nhân dân thực hiện cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá, gia đình văn hoá với các hình thức phong phú, đa dạng Các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao đã gắn đợc với những ngày lễ lớn để phát động phong trào, tạo điều kiện cho nhân dân làm chủ, sáng tạo và có đời sống tinh thần thoải mái Phong trào còn phát triển dến vùng sâu, vùng xa, giúp cho nhân dân ở đây

có điều kiện hoà mình vào phong trào chung của toàn huyện Đảng bộ huyện từng bớc xây dựng cơ sở văn hoá, bảo vệ và tôn tạo các di tích lịch sử, tôn trọng tự do tín ngỡng của đồng bào, chống tệ nạn xã hội đang tồn tại ở địa phơng

Huyện Yên Định đã trở thành một trong những “điểm sáng” của cuộc vận động này Huyện uỷ Yên Định ra Quyết định ngày 5- 3- 1984: “Mọi ng ời tham gia tích

cực vào cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá” Phong trào quần chúng phát

triển rầm rộ, cả huyện Yên Định lúc bấy giờ có 10 đội văn nghệ, ở huyện cũng có một đội văn nghệ để phục vụ nhiệm vụ chính trị của đơn vị và dự thi các hội diễn do huyện tổ chức Đội văn nghệ của Ngân hàng đợc đầu t lớn, mời nhạc sĩ của tỉnh về dàn dựng chơng trình để tham gia các hội diễn văn nghệ toàn tỉnh

Nhà văn hoá, câu lạc bộ ở khu vực trung tâm của xã, mỗi xã có một Hội tr ờng lớn để sinh hoạt văn hoá Lúc bấy giờ do cha tách huyện nên cả huyện Thiệu Yên lúc này có tới 44 Hội trờng Nhà văn hoá của huyện có sức chứa hàng trăm ngời, hình thức hoạt động phong phú, đa dạng nh ca múa nhạc, chiếu phim v.v

Về hoạt động thông tin cổ động: tất cả các xã đều có hoạt động thông tin lu

động, tuyên truyền các chính sách lớn của Đảng, đài truyền thanh của huyện hoạt

động đều đặn, số micrô đa về các xã lên đến hàng nghìn chiếc

Đặc biệt phong trào xây dựng nếp sống mới đợc quan tâm chỉ đạo, phong trào xây dựng gia đình văn hoá phát triển rộng khắp Bên cạnh đó công tác bảo tồn, bảo tàng đã đợc các xã ven thị trấn quan tâm và đầu t thỏa đáng Phong trào đọc sách và xây dựng tủ sách đợc huyện chỉ đạo và đi vào nề nếp, ở huyện có phòng đọc sách, báo riêng Có nhiều xã lấy nhà văn hoá của làm nơi đọc sách, bình thơ nh Định Công, Yên Thái v.v các cán bộ hu trí là nòng cốt cho hoạt động văn hoá cơ sở, nhiều địa phơng các cựu chiến binh tự bỏ tiền mua sách báo để đọc đều đặn

Đời sống văn hoá ở cơ sở trong thời gian này thật sự lành mạnh, ít ảnh hởng văn hoá độc hại Hoạt động văn hoá, văn nghệ cha có hiện tợng thơng mại hoá Tỉnh Thanh Hoá nói chung và huyện Yên Định nói riêng đã lĩnh hội và triển khai sự nghiệp xây dựng đời sống văn hoá xuống tận cơ sở và đạt đợc những kết quả bớc đầu Từ đó, tạo đợc những dấu ấn tốt đẹp, hứa hẹn trong quần chúng nhân dân lao động

Để phát triển lên tầm cao mới, trở thành một thời kỳ “phục hng” văn hoá, đất

nớc ta nói chung và huỵện Yên Định nói chung đã và đang có những bớc chuyển mình, thay da đổi thịt để phù hợp với công cuộc đổi mới của đất nớc

Chơng 2: Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện

Yên Định (1990 2000)–

2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên - xã hội truyền thống lịch sử văn hoá.–

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên - xã hội

Yên Định là một huyện gắn bó hữu cơ với tỉnh Thanh Hoá, với Tổ quốc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử Trong quá trình hình thành và phát triển, Yên Định

có nhiều thay đổi về tên gọi, địa giới và đơn vị hành chính

Gần hai ngàn năm trớc, huyện Yên Định đợc hình thành từ đất Lạc Việt, thời Tây Hán thuộc huyện T Phố, Võ Biên thuộc quận “Cửu Chân” Thời nhà Tuỳ tách T Phố thành lập huyện Quân An và Ninh Duy (603 - 617) Cho đến năm Chí Đức thứ hai (627) đổi làm Quân Ninh nằm trong ái Châu và về sau, trong các đời Đinh, Lê,

Lý, Trần vẫn đợc giữ nguyên nh vậy

Đến năm 1029 (thời Lý Thái Tông) có sự thay đổi hành chính, tách Quân Ninh thành huyện An Định rồi Yên Định Đến thời Nguyễn đợc chia thành 8 tổng do 105 xã, thôn trang hợp thành Sau Cách mạng tháng 8 – 1945, Yên Định vẫn là đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Thanh Hoá, bỏ đơn vị hành chính trung gian là cấp tổng và thành lập đơn vị hành chính xã

Cùng với dòng chảy của thời gian, đến năm 1977, theo Hội đồng bộ trởng ra Quyết định số 177/ CP giải thể huyện Thiệu Hoá, đa 15 xã vùng tả ngạn sông Chu của huyện này sáp nhập vào huyện Yên Định, kể từ thời điểm này huyện mang tên mới là huyện Yên Định, huyện lị đóng tại Kiểu( Yên Trờng) – tên gọi 42 xã chia thành 3 vùng tơng ứng nh sau:

- 15 xã vùng Thiệu gồm : Ngọc, Vũ, Tiến, Thành, Công, Long, Phú, Phúc, Hng, Nguyên, Duy, Giang, Quang, Thịnh, Hợp

- 15 xã vùng Yên gồm : Quý, Lộc, Thọ, Trung, Phú, Lâm, Tâm, Giang, Phong, Thái, Bái, Trờng, Ninh, Lạc, Hùng, Thịnh

- 12 xã vùng Định gồm : Hải, Hng, Tiến, Tân, Tờng, Tăng, Long, Liên, Hoà, Bình, Thành, Công

Đến tháng 1 - 1997, Chính phủ lại ra Quyết định tách số xã trớc đây của Thiệu Hoá trở về Thiệu Hoá, huyện Yên Định vẫn giữ nguyên, lị sở là An Định rồi Yên

Định Sách “Đại Nam Nhất Thống Chí” có ghi : Lỵ sở Yên Định trớc kia ở Lê Xá, sau dời về Sét (nay là Định Hải) đây là trung tâm kinh tế, chính trị (khoảng thời gian triều vua Anh Tông) Đến năm 1945 Lị Sở chuyển về Kiểu (xã Yên Trờng ngày nay) Năm 1996, Chính phủ ra Nghị định số 72/CP tái lập các huyện cũ Huyện Yên

Định trở lại tên truyền thống với 29 xã, 2 thị trấn đó là Quán Lào và Nông Trờng Thống Nhất kể từ ngày 1- 1 - 1997 Yên Định có một nông trờng của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn chuyên sản xuất công nghiệp xuất khẩu Có Z111 của quân đội, có trại 5 của Bộ nội vụ v.v

Yên Định là vùng đất đợc hợp c của nhiều ngời dân nội tỉnh và ngoại tỉnh Điều này đợc phản ánh rất rõ trong các địa danh: Nga Phờng; Trịnh Phú v.v đang đợc lập nên bởi c dân từ Nga Sơn chuyển đến Xóm Nam Trực của ngời Nam Định v.v nhiều nơi có sự hiện diện của c dân gốc Ninh Bình, Thái Bình v.v trong khoảng thời gian từ 1927 - 1945

Nếu nh qua tên làng, tên xóm ta có thể hình dung đợc cảnh quan đầm lầy, rừng rậm và cồn bãi thời cổ xa cũng nh địa bàn có con ngời tụ c sớm ở Yên Định, thì khảo

cổ học phát hiện đợc nhiều điều bí hiểm của dấu tích xa để lại nơi đây Nh các dấu tích về đồ đá tìm thấy ở núi Nuông (nay gọi là núi Tiên Nông hay núi Nội thuộc địa phận 3 xã: Định Hoà, Định Thành và Thiệu Long huyện Thiệu Hoá) bên tả ngạn sông Cầu Chày và núi Quân Yên bên hữu ngạn sông Mã khẳng định từ rất xa xa, c dân Yên Định khá đông đúc Đến thời đại đồng thau và văn hoá Đông Sơn, c dân c trú toả khắp lu vực sông Mã và toàn bộ sông Cầu Chày lập nên biết bao xóm làng ở

Định Công, Yên Định v.v

Theo dòng chảy của lịch sử, từ đời này qua đời khác họ lập ra thôn, làng, với quy mô lớn nhỏ khác nhau Hiện tại, Yên Định có 120 làng, so với khi hoà bình mới

lập lại(1954) tăng thêm 2 thị trấn (Quán Lào và Nông Trờng Thống Nhất), một làng (Tân Long - Định Tân), hai xóm Công Bình (Định Công) và Phú Cẩm (Định Tăng) Đối với Thanh Hoá, từ xa đến nay, Yên Định luôn là một vùng đất quan trọng Thời Bắc thuộc, Yên Định đợc xem là “yết hầu” của Châu ái Thời Lê, là vọng gác của nghĩa quân Lam Sơn Ngày nay là cửa ngõ của miền núi và đồng bằng về phía Tây Bắc – cách thành phố Thanh Hoá 30 km

Diện tích của Yên Định là 21.024 km2 Mặt Bắc, mặt Đông có dòng sông Mã ngăn cách giữa Yên Định với Vĩnh Lộc, mặt Tây có sông Cầu Chày chảy qua (đây là giới hạn giữa Yên Định và Thọ Xuân) Đi qua Yên Định có một con đờng quốc lộ là

đờng Cái Quan, từ Nho Quan, Thạch Thành, Vĩnh Lộc tới Yên Định xuống Nông Cống và vào Nghệ An

Yên Định là một huyện đồng bằng nội địa, là vùng đất cổ đợc hình thành từ đá

mẹ, kết quả của quá trình hình thành địa chất tạo sơn và bình sơn cách đây hàng ngàn năm Do địa hình lồi lõm nên có thể chia làm 3 tiểu vùng sau :

- Tiểu vùng trũng nông thuộc các xã: Định Tân, Định Bình, Định Long, Định Liên và Định Hng

- Tiểu vùng trũng thấp bao gồm các xã: Yên Trờng, Yên Bái, Yên Trung, Yên Lâm, Yên Tâm

- Tiểu vùng trũng nặng bao gồm các xã: Định Hoà, Định Bình, Định Công, Định Tăng

Ngoài ra các tiểu vùng ở Yên Định còn có các bãi sông khá bằng phẳng, màu

mỡ rộng khoảng 2000 ha đợc chia thành hai loại : Bãi lớn và bãi nhỏ Bãi lớn gồm các xã: Quý Lộc, Yên Thái, Yên Thọ; Bãi nhỏ gồm các xã: Định Hải, Định Long,

Định Liên, Định Tờng v.v các bãi lớn, nhỏ này đóng một vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế phụ gia đình nhng cũng dễ bị ngập lụt vào mùa thu hàng năm

Sông Mã, sông Cầu Chày chảy qua Yên Định dài hơn 30km, là một trục sông quan trọng có phà Kiểu nối Yên Định với Vĩnh Lộc tạo nên một khu sầm uất buôn

bán từ xa xa Ngoài ra, có nhiều hồ, đập đợc trải rộng khắp vùng sản xuất vụ mùa trong huyện.

Xa xa, Yên Định đợc bao phủ bởi những cánh rừng bạt ngàn, với lim ở Định Tăng, rù rì ở Yên Phong v.v cùng nhiều cánh rừng khác trải khắp vùng Yên Thọ, Yên Lạc, Định Hoà v.v ngày nay, rừng tự nhiên hầu nh không còn ở địa bàn Yên

Định thay vào đó là những vùng đất trồng tre, đất trồng cây lâm nghiệp theo dự án

317 v.v tập trung ở các xã Yên Lâm, Yên Hùng, Nông trờng Thống nhất v.v

Khí hậu của Yên Định thuộc dạng nhiệt đới gió mùa, nắng lắm, ma nhiều Gió mùa đông bắc thịnh hành vào mùa hè v.v khí hậu nh vậy rất thuận lợi cho cây trồng phát triển Nhng bên cạnh đó cũng gây cho Yên Định nhiều khó khăn nh thiên tai, lũ lụt v.v luôn là mối đe dọa thách thức đối với c dân nơi đây

Bên cạnh đó, thiên nhiên cũng u đãi nơi đây một lợng nớc tới tiêu, phục vụ sinh hoạt nhờ sông Mã chảy qua địa phận Yên Định, do đó hàng năm đem lại một lợng phù sa khổng lồ Để phòng chống thiên tai, hàng năm c dân nơi đây đã đắp đê, ngăn

lũ, đặc biệt xây dựng các trạm bơm lẻ đã phục vụ cơ bản hạn hán ở các địa phơng C dân Yên Định bằng bàn tay, khối óc của mình đang ngày đêm vật lộn với điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt để sinh tồn

Về mặt dân c, so với các huyện khác trong tỉnh Thanh hoá thì Yên Định là huyện có mật độ dân c tơng đối cao Theo điều tra năm 1996 cả huyện có tới 173.000 dân, mật độ 824 ngời/km2 Tỷ lệ tăng dân số trong những năm qua là 1,6% Cả huyện có 35.730 hộ gia đình, trong đó có 343.000 hộ nông nghiệp (chiếm 96%)

Số còn lại hoạt động thơng nghiệp dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp và hộ cán bộ công nhân viên chức Số liệu này đã phản ánh rõ nét về cơ cấu hoạt động kinh tế địa ph-

ơng, c dân chủ yếu sống bằng nghề nông

Dân tộc Kinh chiếm hầu hết dân số trong huyện ở Yên Lâm có một số gia

đình nguời Mờng Dân số Yên Định thuộc loại trẻ, số ngời đang độ tuổi lao động chiếm gần 40%, số ngời hết độ tuổi lao động 8 - 9% Dân số và lao động ở Yên Định

cũng trải qua nhiều xáo trộn Bên cạnh số ngời rời quê cũ đi xây dựng kinh tế, còn một số lợng đáng kể di chuyển một vùng hoặc từ nơi khác đến.

Đội ngũ cán bộ có học vấn từ Đại học trở lên đang công tác tại huyện trong năm 1997 là 280 ngời, bình quân một 1000 dân thì 1,6 ngời có trình độ Đại học Mỗi làng, xóm ở Yên Định có khoảng 1000 ngời với chừng 200 hộ, mỗi hộ trung bình có

5 ngời v.v ở địa bàn khá đông c dân này ròng rã bao thế kỉ đã tạo nên một miền quê giàu đẹp, trù phú

2.1.2 Truyền thống lịch sử - văn hoá.

Từ rất sớm con ngời đến tụ c ở địa bàn Yên Định Họ quây quần tập hợp nhau theo từng ngõ xóm và liên kết thành làng xã Khi đã trở thành đơn vị hành chính thì làng xã lại chia thành nhiều thôn

Về tổ chức hành chính, trớc cách mạng tháng Tám, mỗi làng xã đều có xã ởng (1844 là lý trởng), Hội đồng kì mục mà thành phần của nó gồm có Cai tổng, phó tổng, chức sắc quan lại, lý trởng v.v Cả huyện Yên Định có chừng 40 dòng họ đan xen, c trú ở mọi địa bàn, nhng họ Lê, Nguyễn, Trịnh chiếm đa số Ngoài các dòng họ

tr-kể trên còn có nhiều dòng họ khác nh Bùi, Cao, Vũ v.v Suốt mấy năm chung lng đấu cật, xây dựng bảo vệ quê hơng, dòng họ nào cũng có những đóng góp lớn lao Các tộc, gia phả của nhiều dòng họ, nhiều gia đình còn giữ đợc đến ngày nay đã phản

ánh rất rõ điều đó

Tởng nhớ đến công lao của tổ tiên là một truyền thống tốt đẹp của nhân dân Yên Định, một mỹ tục đáng khích lệ Trải qua thời gian, nó thực sự trở thành tín ng-ỡng dân gian Hầu nh làng nào cũng có đền, miếu để quanh năm hơng khói Nhiều

đền thờ ở địa phơng đã trở thành quốc miếu nh đền Đồng Cổ (Yên Thọ) phụng thờ thần Trống Đồng, thờ thần Hợp Lang - con của Lạc Long Quân, đài tởng niệm Hồ Chí Minh ở Yên Trờng v.v Ngoài chức năng sinh hoạt cộng đồng, đền, chùa còn đợc dùng làm nơi thờ phụng Thành Hoàng hay sức mạnh siêu nhiên khác

Các lễ hội ở Yên Định là một hoạt động tiêu biểu về văn hoá - nghệ thuật nh chọi Voi ở Chiềng, vật ở ở Bộc v.v đều đợc lu truyền qua các đời Tục ngữ, ca dao xuất hiện từ rất lâu và ngày càng đa dạng, phong phú.

Những chấm phá về lịch sử - văn hoá lâu đời ở Yên Định đã khẳng định rằng

từ xa xa, c dân của một huyện thuần nông đã gan góc bám vào mảnh đất cằn cỗi tạo

ra xóm làng, tạo nên những nét văn hoá giản dị mà đậm đà bản sắc dân tộc Đó chính

là truyền thống hiếu học, tơng thân tơng ái, lòng vị tha và những đức hy sinh, góp phần vào truyền thống dân tộc biết bao chiến công chói lọi

Trên mảnh đất này còn lu lại biết bao sự tích anh hùng chống giặc ngoại xâm

Bà Triệu - ngời con gái Yên Định năm xa đã nói lên ý chí của cả dân tộc: “ Tôi chỉ

muốn cỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ chứ không chịu làm tì thiếp ngời ta ” Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo hồi đầu thế kỷ XV có sự đóng góp của nhân dân Yên Định Ngô Kinh - ngời làng Đông Phong (Định Hoà) vốn là gia thần của Lê Hoàng, cùng con là Ngô Từ, đều có công lao trong việc cung cấp l-

ơng thực cho nghĩa quân Sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, Lê Hoàng đợc phong là Thái phó, con đợc phong là Thái bảo

Gơng hy sinh của ngời phụ nữ thôn Phúc Trí (Yên Lâm) đã góp phần làm nên thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Ngoài việc cho ngời con trai duy nhất gia nhập nghĩa quân, bà còn tự mình thắp sáng ngọn đèn trên núi cao để báo cho Lê Lợi biết địch đang từ Đồn Trang, Bến Kiểu kéo đến để kịp thời đối phó Nhiều địa danh

nh Vực Sống, Vực Sáng trên sông Cầu Chày còn ghi lại những năm tháng gian khó của nghĩa quân Lam Sơn trong thời kỳ xây dựng lực lợng ở Lam Sơn - Thanh Hoá Triệu Thị Trinh (ngời vùng Quan Yên) là nét đặc trng cho sự bất khuất của dân tộc ta trong đêm dài ngàn năm Bắc thuộc Ngô Thị Ngọc Dao là tợng trng cho tấm lòng biết tảo tần vun đắp một tài năng cho Tổ quốc Kế thừa và phát huy truyền thống lịch

sử đó, đặc biệt từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3-2-1930 và sau đó 8 năm thì chi bộ Đảng Yên Định đợc thành lập vào 10-1938 Từ đây, dới sự lãnh đạo

của Đảng bộ - nhân dân Yên Định đã làm nên những kỳ tích: Giành thắng lợi trong cách mạng tháng Tám, đây chính là “cái nôi” cách mạng của Thanh Hoá thời kỳ 1930-1945 Truyền thống đó lại càng đợc tô đậm trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Nhân dân Yên Định làm tròn nghĩa vụ hậu phơng đối với tiền tuyến lớn.

Để có đợc những thắng lợi vẻ vang đó, nhân dân huyện Yên Định nói riêng, tỉnh Thanh hoá và cả nớc nói chung đã phải chịu bao hy sinh, gian khổ Các anh hùng lực lợng vũ trang nh Ngô Văn Tác (Định Hoà ), Trần Đức Thái (Định Hải) v.v cùng bao chiến sĩ khác đã chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc, vì hạnh phúc nhân dân Để hôm nay, dới sự lãnh đạo của Đảng bộ, Yên Định đã tiến những bớc dài cha từng thấy trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội để góp phần làm

Hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá

đa đất nớc vào thời đại văn minh giàu mạnh và công bằng Trong sự nghiệp đó văn hoá - giáo dục đợc xác định vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự phát triển Vì vậy, xây dựng một nền văn hoá mới, một nền văn hoá dân tộc - hiện đại là một nhiệm vụ cấp thiết mà chủ thể của nó là những con ngời mới

Từ ngàn xa Yên Định là vùng quê có bề dày truyền thống lịch sử - văn hoá, đặc biệt về văn hoá Đó chính là ý chí tự lực tự cờng, truyền thống hiếu học, tinh thần

đoàn kết cộng đồng, gắn chặt cá nhân với gia đình, làng xã, là tinh thần ham học tập cầu tiến bộ Là lối sống giản dị, khiêm tốn, lòng nhân ái thuỷ chung, tôn s trọng đạo, tấm lòng vị tha bao dung

Để đáp ứng công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc không thể không tính đến những truyền thống văn hoá Trong đó, việc xây dựng nếp sống văn hoá ngay từ cơ sở đóng một vai trò rất quan trọng.

2.2 Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở ở huyện Yên Định (1990 – 2000).

2.2.1 Giai đoạn từ 1990 - 1995.

2.2.1.1 Chủ trơng, biện pháp của Đảng bộ Yên Định.

Bớc vào thời kì đổi mới, đất nớc ta gặp muôn vàn khó khăn về kinh tế, chính trị, giáo dục v.v nhất là hoạt động văn hoá bị xuống cấp trầm trọng Đứng trớc tình hình đó, xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở là một nhiệm vụ cấp bách khi mà nguy cơ

“diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch đang là một trong bốn nguy cơ của công cuộc đổi mới

Để đáp ứng với tình hình mới, Sở văn hoá tỉnh Thanh Hoá nói chung và Đảng

bộ Yên Định nói riêng đã có những chủ trơng, biện pháp để phục hng văn hoá, chấn hng văn hoá v.v việc làm này có hiệu quả thiết thực kể từ năm 1990 trở lại đây Các ban ngành đều rất quan tâm xây dựng đời sống văn hoá ngang tầm với đời sống kinh tế

Mặc dù trong hoàn cảnh chia tách huyện, nhng huyện Thiệu Yên trớc kia và huyện Yên Định ngày nay luôn chú trọng đến công tác văn hoá Đảng uỷ, uỷ ban nhânh dân huyện ra Nghị quyết ngày 10-9-1991 “Xây dựng nếp sống văn hoá cơ sở

là việc làm đầy ý nghĩa, làm cho mọi ngời xích lại gần nhau, thắt chặt trong mối quan hệ gia đình, làng xóm” Cũng từ đây tạo ra môi trờng văn hoá lành mạnh, tiến

bộ, giữ vững an ninh, chính trị – xã hội, làm đòn bẩy thúc đẩy kinh tế phát triển, từ

đó tiến tới mục tiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Tỉnh Thanh Hoá đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng nh xây dựng giao thông nông thôn, đầu t nâng cấp trờng học cho các xã và đầu t trang thiết bị cho trạm xá, xây dựng lại hàng loạt nhà mẫu giáo v.v Huyện Yên Định chỉ đạo xây dựng ngân sách xã, để có đủ ngân sách nuôi dỡng cán bộ địa phơng trong đó có cán bộ ngành văn

hoá, nhân viên truyền thanh v.v Cũng từ đây, các hoạt động văn hoá - thông tin của huyện ngày càng đợc chú ý hơn, dần dần hình thành lối sống, nếp sống mới tạo ra môi trờng văn hoá lành mạnh trong toàn huyện.

Ban văn hoá và huyện uỷ Yên Định đã đề ra những nội dung cơ bản trong công tác xây dựng nếp sống văn hoá của huyện Trong buổi tổng kết 5 năm về văn hoá, kinh tế, giáo dục v.v tháng 6-1992: Xây dựng gia đình có nếp sống văn hoá gọi tắt

là gia đình văn hoá, để gia đình thực sự có nếp sống văn hoá cần khai thác và biết phát triển những yếu tố tốt đẹp của gia đình truyền thống Việt Nam, mà cụ thể là truyền thống từ ngàn xa của huyện Yên Định Đề cao trách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình, phấn đấu thực hiện các tiêu chuẩn nhằm xây dựng cuộc sống tốt

đẹp

- Thứ nhất: Đó là gia đình phải hoà thuận, hạnh phúc và tiến bộ

- Thứ hai: Phải thực hiện kế hoạch hoá gia đình (kế hoạch sinh đẻ, phát triển kinh tế, học hành v.v )

- Thứ ba: Láng giềng phải đoàn kết

- Thứ t: Thực hiện tốt nghĩa vụ công dân

- Bên cạnh đó xây dựng phong tục tập quán tốt đẹp, phù hợp với truyền thống của dân tộc mình

Nh vậy, cần phải su tầm, khai thác các giá trị tích cực trong vốn văn hoá cổ truyền, dân gian ở mỗi địa phơng, phục vụ việc tuyên truyền giáo dục lối sống cho nhân dân nhằm để phù hợp với yêu cầu mới của cuộc sống trong những ngày tang,

lễ, cới v.v Xây dựng nếp sống văn hoá không chỉ ở gia đình, ở những phong tục tập quán truyền thống mà phải xây dựng nếp sống văn minh ngay ở nơi công cộng, snh

đờng làng, các di tích lịch sử, công viên v.v Cần phải tuyên truyền, giáo dục cho mọi ngời hiểu và tôn trọng pháp luật, văn minh trong giao tiếp, nói lời hay, làm việc tốt

Bên cạnh những nội dung của công tác xây dựng nếp sống văn hoá ở cơ sở,

Đảng bộ Yên Định cũng đa ra phơng châm, phơng pháp xây dựng nếp sống văn hoá