Chất trữ tình trong truyện ngắn nguyễn ngọc tấn

Vì phạm vi của luận văn không cho phép nên ngời viết sẽ tập trung sâu vào tác phẩm tiêu biểu, độc đáo của vănhọc cách mạng là Nguyễn Ngọc Tấn -Nguyễn Thi một cây bútvăn xuôi nổi tiếng củ

Nguyễn Thi là một tác giả có nhiều cống hiến cho dòngvăn học kháng chiến của nớc nhà Nghiên cứu về ông, đặcbiệt là nét đặc sắc của truyện ngắn trữ tình của ông đó

là một vấn đề không đơn giản Do khuôn khổ thời gian vànăng lực có hạn, chắc chắn đề tài luận văn sẽ không tránhkhỏi những khiếm khuyết

Kính mong quý thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệpgóp ý kiến để luận văn hoàn thiện hơn

Qua đây, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn thầy Ngô Thái Lễ,các thầy giáo khoa ngữ văn – Trờng Đại Học Vinh và bạn bè đãgiúp tôi hoàn thành luận văn này

Vinh, tháng 5 năm 2004.

Sinh viên

Thái Thị Ngọc

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nền văn học cách mạng miền Nam gắn liền với

cuộc chiến tranh cách mạng vĩ đại ngay trên mảnh đất miềnNam Ra đời từ trong lòng của cuộc chiến tranh tàn khốc,quật cờng đầy nghiệt ngã với nhiều hy sinh mất mát và không

có ít những chiến công hào hùng Nhng nền văn học cáchmạng miền Nam vẫn thu đợc những thành tựu to lớn đónggóp vào sự nghiệp cách mạng

Trong sự phát triển của văn học cách mạng miền nam,

đội ngũ các nhà văn giải phóng đã trở thành một đội ngũ

đông đảo, sung sức, gồm nhiều thế hệ đến từ nhiều nơikhác nhau và từ nhiều nguồn khác nhau Do đó, họ đem vàosáng tác của mình những cách nhìn, những cách cảm nghĩtạo ra những phong cách thể hiện cũng khác nhau Từ đó, họ

đã góp vào phần riêng cho thành tựu văn học cách mạng miềnNam với nhiều thể loại phong phú, với những tìm tòi đổi mớikhông ngừng về nội dung cũng nh là hình thức

Để hiểu đợc rõ nền văn học cách mạng miền Nam, nhấtthiết phải nghiên cứu tất cả những tác giả, tác phẩm tiêu biểuthuộc giai đoạn này

Vì phạm vi của luận văn không cho phép nên ngời viết

sẽ tập trung sâu vào tác phẩm tiêu biểu, độc đáo của vănhọc cách mạng là Nguyễn Ngọc Tấn -Nguyễn Thi một cây bútvăn xuôi nổi tiếng của nền văn học Việt Nam sau cách mạngtháng tám – 1945 Những sáng tác của Nguyễn Thi đã đợc giớinghiên cứu và bạn đọc đánh giá cao Đặc biệt là những sáng

tác trong thời kì chống Mỹ ở chiến trờng miền Nam từ 1961cho đến lúc ông hy sinh (1968).

Cuộc đời của nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn – Nguyễn Thidiễn ra rất ngắn ngủi, ông hy sinh ở độ tuổi bốn mơi, số l-ợng những tác phẩm của ông để lại cho nền văn học cáchmạng cũng không nhiều, thậm chí có những tác phẩm đang

ở dạng phác thảo dang dở, nhng toàn bộ cuộc đời vì sựnghiệp ấy đợc đánh giá rất cao Mỗi tác phẩm của NguyễnNgọc Tấn tràn đầy chất hiện thực, Nguyễn Ngọc Tấn đợcxem là kiểu mẫu của lớp chiến sĩ văn nghệ cách mạng, tiêubiểu cho lớp nhà văn trẻ, Nguyễn Ngọc Tấn đã làm rạng rỡ nềnvăn học cách mạng đầy sức sống ở miền Nam

1.2 Bớc đờng sáng tác của Nguyễn Ngọc Tấn đợc chia

làm ba thời kỳ, ngòi bút của Nguyễn Ngọc Tấn đợc thể hiệnqua nhiều thể loại Nhng thành công nhất của ông là vănxuôi, thể hiện qua hai chặng đó là những năm ở miền Bắc

và những năm ở chiến trờng miền Nam Trong hai thời kìnày thì sáng tác ở chiến trờng miền Nam, Nguyễn Ngọc Tấn

đã thành công nhất với những tác phẩm ở giai đoạn này đợcnhiều ngời quan tâm nghiên cứu

Mặc dù những sáng tác của Nguyễn Ngọc Tấn đợc đánhgiá cao, nhng bạn đọc cũng rất yêu mến những sáng tác của

ông trong thời kì hoà bình, ở miền Bắc từ 1954 – 1961

Những sáng tác đó đợc tập trung trong hai tập truyệnngắn: “ Trăng sáng” và “Đôi bạn” lấy bút danh Nguyễn NgọcTấn, những năm này có điều kiện đi thực tế với nhữngchuyến đi dài ngày đến với hợp tác xã, với những công trờng

đề tài của ông lúc này phản ánh rộng rãi của cuộc sống nhân

dân miền Bắc nớc ta và nó đã tạo nên một phong cách củaNguyễn Thi.

1.3 Nhìn vào phong cách sáng tác của Nguyễn Thi ta

thấy ông là một nhà văn hiện thực hay nói cách khác tácphẩm của ông giàu chất hiện thực, trong khi đó nhữngtruyện ngắn sáng tác ở miền Bắc thì nó mang đậm chấttrữ tình và đây là điều tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩmNguyễn Thi lúc bấy giờ

Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn có những nét đặc sắc

so với những truyện ngắn cùng thời và so với những truyệnngắn đợc ông sáng tác ở miền Nam

Nét đặc sắc đó là: Truyện kí Nguyễn Thi nghiêng vềchất hiện thực, hiện thực đến mức nghiêm ngặt Thìtruyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn nghiêng về chất trữ tình

1.4 Nghiên cứu truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn từ trớc

đến nay đã có một số công trình, nhng so với truyện kí củaNguyễn Thi, ta thấy số bài nghiên cứu còn rất ít

Vì vậy: Để ngời viết tìm đến với đề tài này với một lí

do Nguyễn Thi là một tác giả có những tác phẩm đợc đa vàohọc ở trờng phổ thông.Cho nên nghiên cứu đề tài này sẽ giúpích cho việc nghiên cứu giảng dạy sau này.Về Nguyễn Thi, từtrớc đến nay đã có nhiều tác giả đề cập trên các báo, tạp chívăn học Dới nhiều góc độ khác nhau, nhng ít ai đi sâu vàonghiên cứu “ Chất trữ tình truyện ngắn của Nguyễn NgọcTấn”

1.5 Trong thực tế những tác phẩm của Nguyễn Thi đợc

đa vào sử dụng giảng dạy khá nhiều trong chơng trình vănhọc phổ thông Ngời viết chọn đề tài này để nhằm bổ

sung những nghiên cứu mới về truyện ngắn của Nguyễn Thi

và để thấy rõ quá trình hình thành phong cách sáng tác củaNguyễn Thi Chỉ ra đợc nét đặc sắc về nội dung và nghệthuật của Nguyễn Thi trong giai đoạn hoà bình Với đề tàinày chúng tôi chỉ tập trung đi sâu tìm hiểu hai tập truyệnngắn: “ Trăng sáng” và “Đôi bạn” thể hiện qua từng tácphẩm của ông Chúng tôi hy vọng luận văn này sẽ góp phầnkhẳng định vị trí xứng đáng của tác giả - một nhà văn cótầm vóc, một phong cách riêng biệt Tác phẩm cũng nh cuộc

đời của Nguyễn Thi là một trang đẹp trong nền văn họcViệt Nam hiện đại

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nh chúng ta đã biết, Nguyễn Thi đã dành cho chúng tanhững trang viết thật hay, thật quý Nói về cái thành côngcủa ông phải kể đến nhiều yếu tố Song điều quan trọngnhất vẫn là tâm hồn của tác giả Nguyễn Thi là một tâm hồntha thiết yêu thơng và căm thù mãnh liệt Điều đó khiếnnhững trang viết của ông đã làm chúng ta rung động và đểlại ấn tợng sâu sắc trong những trang viết rất ít ỏi nhng lạidựng đợc chân dung sống nh Nguyễn Thi Nó là kết quả củamột sự trải đời, hiểu ngời thật phong phú

Nguyễn Thi là một cây bút độc đáo và trởng thànhtrong cuộc kháng chiến chống Mỹ và cứu nớc Nguyễn Thi đợcgiới phê bình nghiên cứu cũng nh đông đảo bạn đọc nồngnhiệt quan tâm dành cho ông sự cảm phục chân thành vàlòng mến mộ nhất định cho đến nay ở các báo chí trung -

ơng đến địa phơng có nhiều bài phê bình nghiên cứu vàcả bạn bè viết về ông cũng nh tác phẩm của ông Đặc biệt là

chơng trình của tác giả Nhị Ca viết về đời riêng và tácphẩm của Nguyễn Thi mang tên “Gơng mặt còn lại: NguyễnThi”, hay Ngô Thảo có cuốn sách “Nguyễn Ngọc Tấn –Nguyễn Thi toàn tập” viết những tác phẳm của Nguyễn Thi.Mỗi ngời, mỗi tác giả góp vào làm sáng tỏ những thành côngcũng nh hạn chế của Nguyễn Thi.

ở đây chúng tôi không ý định sắp xếp đầy đủ một

th mục về nghiên cứu Nguyễn Thi, song chỉ có tính chất

điểm xuyết những ý kiến tiêu biểu gắn với vấn đề đặt racủa khoá luận

Trớc tiên: Nhị Ca trong cuốn sách ( Gơng mặt còn lại:Nguyễn Thi ) đã viết: “Những truyện trong tập Trăng sáng làmột ngời viết trẻ vừa chia tay với các vần thơ Vì vậy cáctruyện đầu tay này tuy đã hình thành tạm đầy đủ cốt cáchxơng thịt văn xuôi, nhng ít nhiều còn nhuốm cái hồn bằngbạc của những ví von trữ tình và nh còn gửi gắm khá nhiềutâm sự, không thiếu các chi tiết tự truyện” (Tr: 162, 163)

Hay: “Mỗi truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tấn đều gồmcác mẫu chuyện nhỏ góp lại, nhng cả cái truyện không giốngchút gì với một truyện kể Vì các cốt truyện ở đây thờnglỏng lẻo Truyện đứng trớc còn lại không phải nhờ vào cái đó,

mà giá trị chủ yếu ở chi tiết quan sát, ở vốn ngôn ngữ traudồi ” (Tr: 166)

Hay: “ tất cả những kỷ niệm trong lòng anh đềukhông rõ nét hình nh chỉ còn lại duy nhất có một tình th-

ơng Một tình thơng tha thiết bao trùm lên năm tháng đãqua Trong đó ẩn hiện những khuôn mặt ngời thân, nhữnggiọng nói quen thuộc, những cái gì đấy có mang dấu vếtmột niền vui, một nỗi buồn ”(Tr: 175)

Trong cuốn: “ Văn học Việt Nam 1954 – 1975” Tập hai,tác giả: Nguyễn Đăng Mạnh (chủ biên), Nguyễn Trác đã viết: “Truyện của Nguyễn Ngọc Tấn không có gì đặc biệt về đềtài, toàn những đề tài quen thuộc: Tình nghĩa quân dân,tấm lòng Nam Bắc, tội ác Mỹ Nguỵ Sự kiện cũng không cógì lớn lao Nhà văn cha có ý định vẽ những bức tranh hoànhtráng” (208).

Hay: “Về nội dung, truyện có nhiều chi tiết tự truyện vàvì Nguyễn Ngọc Tấn vốn a rút vào cuộc sống nội tâm Hiệnthực trong truyện chủ yếu là hiện thực tâm hồn Nhà vănviết bằng tâm hồn Những nhân vật khác nhau đều ítnhiều mang tâm tình của ông”.(Tr: 280)

Hay tác giả lại viết: “Cái nghệ thuật ấy trớc hết là ở chấttrữ tình mà một nhà văn a làm thơ đa vào dồi dào trongtruyện Truyện của ông ít hành động, nhiều tâm tình, văntả tình hơn diễn ý Thủ pháp nghệ thụât cơ bản là tậptrung miêu tả tâm trạng” (Tr: 281)

Và: “Truyện của Nguyễn Ngọc Tấn viết trên miền Bắc

là những dấu hiệu của một tài năng đầy triển vọng, lànhững nét cơ bản về một phong cách nghệ thuật sẽ đợc tiếptục và phát triển khi nhà văn vào chiến trờng miền Namtham gia chiến đấu bằng văn chơng và cả bằng súng đạn”.(Tr: 281)

Vũ Đức Phúc: Khi bàn về “Truyện ngắn của NguyễnNgọc Tấn”, ông đã viết: “Chúng ta có rất nhiều truyện ngắnhay và khá nhiều tác giả xuất sắc về truyện ngắn Trên tạpchí này, đã có nhiều bài viết về truyện ngắn của Bùi Hiển,Bùi Đức ái, Nguyễn Khải, Vũ Thị Thờng, Nguyễn địch Dũng,Anh Đức, Nguyễn Trung Thành Không nói tới Nguyễn Ngọc

Tấn là những thiếu sót về cách nhìn và cách thể hiện cuộcsống mới, về phong cách dân tộc, về nhiều mặt khác củanghệ thuật viết truyện, tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tấn đều

có những khám phá khiến ngời ta không thể quên đợc”.( trang 45) ( Tạp chí số 9.1966)

Viết về “Sức sống ngòi bút của Nguyễn Thi” Nguyễn

Đăng Mạnh có viết: “ Nói đến Nguyễn Thi mà chỉ so sánh vớiNam Cao thì kể cũng phiến diện, dù chỉ là nói về mặt bútpháp Cần thấy điều rất khác này giữa hai nhà văn: Nhữngtrang viết của tác giả Sống mòn và Chí Phèo thờng đầy rẫynhững đoạn trữ tình ngoại đề có màu sắc triết lý, đợctrình bày trực tiếp xen vào giữa mạch văn tự sự Nguyễn Thikhông làm nh thế, anh cũng có triết lý của mình, nhng phátbiểu theo cách khác: Triết lý mà không khoác áo triết nhân”.(trang 120, 121)

Nguyễn Thi lần nữa khẳng định lại bản sắc khá riêngcủa mình trong truỵên ngắn Ông là một nhà thơ bằng vănxuôi, một tiếng hát ca ngợi tình yêu thơng, tình yêu giữa traigái, cha con, bạn bè, đồng chí, quê hơng và tổ quốc phongcách sáng tác của một nhà văn không dễ hình thành trongchốc lát, nó chỉ dần dần xuất hiện trong quá trình lao

động, sàng lọc, tìm tòi trong đó có những gì ngẫu nhiênrơi rụng dần và những gì độc đáo tất yếu

Viết về Nguyễn Thi từ trớc tới nay đã có một số ngờiquan tâm Thế nhng dẫu sao đó cũng chỉ là những bài viếtnhỏ, có tính chất tổng hợp chung, chung về cuộc đời và sựnghiệp Cha có ai phát hiện đầy đủ và thật đúng mực về

ông, cũng nh cha thật sự di sâu vào vấn đề một cách cụ thể

và khoa học Là một ngời của hậu thế, sự quan tâm đến con

đờng vẻ vang của một nhà văn – chiến sỹ – nhà văn của chủnghĩa anh hùng cách mạng đã khiến chúng tôi đến với đề tàinày Việc nghiên cứu “Chất trữ tình truyện ngắn củaNguyễn Ngọc Tấn” trong thời kỳ hoà bình ở miền Bắc, làmột vấn đề không nhỏ nhng qua đây thấy đợc vị trí đúngcủa Nguyễn Ngọc Tấn hết sức quan trọng.

Với t cách của một luận văn, chúng tôi một mặt muốngom và tiếp tục ý nghĩ những phác thảo của các nhà nghiêncứu trớc Tuy nhiên đây không phải là sự lặp lại mà có sự kếthừa trên cái nguyên tắc đi sâu vào vấn đề chính, từ đó cốgắng tìm ra những kiến giải của mình

3 Đối tợng nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu:

Do yêu cầu của một luận văn tốt nghiệp Đại học cũng

nh để hoàn thành luận văn này thời gian không dài cho nênchúng tôi không đề cập đến toàn bộ sáng tác của NguyễnNgọc Tấn từ lúc ông cầm bút cho đến lúc ông hy sinh

Đề tài ở đây chủ yếu nghiên cứu tác phẩm của NguyễnNgọc Tấn giai đoạn từ 1954 – 1961

Trong đề tài này chúng tôi sẽ đa một số nhà văn kháccùng thời để so sánh và nhìn thấy ở Nguyễn Ngọc Tấnnhững gì mới mẻ và đặc sắc hơn

3.2 Nhiệm vụ của đề tài:

Đề tài này, ngời viết sẽ tập trung đi sâu và nêu lên tínhchất trữ tình trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn

Tập truyện “Trăng sáng” là hồi quang về ánh trăng bao

la đã từng bao bọc, ôm ấp nhà văn, những đêm trăng ở Tha

La ghi trong nhật ký của ông Nguyễn Ngọc Tấn nh đã chuivào nhân vật mà hoạt động , mà nói năng, cảm nghĩ, rồitriền miên trong những kỷ niệm êm ả Tâm hồn NguyễnNgọc Tấn là một thế giới phong phú, đặc sắc, chung mà rấtriêng nên khai thác không bao giờ cùng Ông đã bộc lộ đợc cáikhả năng của mình và tạo đợc sức hấp dẫn lớn đối với mọi ng-

ời Thủ pháp nghệ thuật đợc Nguyễn Ngọc Tấn tập trung miêutả tâm trạng, nội dung trữ tình đợc thể hiển cụ thể quanhững hình ảnh có sức đọng lâu Cái cụ thể, trừu tợngchuyển hoá vào nhau, lại thêm nụ cời diễu cợt, thông minh đôikhi chua cay mà không bao giờ mỉa mai, gây đợc nhữnghứng thú thẩm mỹ bất ngờ

Chất trữ tình này đã ảnh hởng đến sáng tác của ông ởmiền Nam Những sáng tác nh: “Mẹ vắng nhà” “ Những đứacon trong gia đình” , “Ngời mẹ cầm súng” thì ngòi bútcủa tác giả có phần thoải mái hơn, tuy vẫn dựa trên các tínhcách có thật của lũ con chị út Tịch, nhng không phải bám sáttừng sự kiện, cốt truyện tạo ra giúp ngời viết bộc lộ tình cảmsâu đậm hơn và ta thấy truyện ngắn này là một đỉnh caocủa tác giả Quả nó có một tầm bao quát rộng, hiệu quả nghệthuật mạnh, nó hầu nh bản sơ kết của kinh nghiệm, thủ phápsáng tác của một thể loại, một giai đoạn viết văn của NguyễnThi Ông không yên tâm ngồi chờ, càng không hứa hẹn suônghoặc tệ hại hơn, tự lừa phỉnh bằng các viễn cảnh Sự việckhông mới lạ, nhng mới lạ nằm trong xử sự riêng biệt của nhânvật địa phơng, nằm trong giọng điệu câu chữ của NguyễnThi

Chúng tôi sẽ cố gắng tái hiện một cách đầy đủ có hệthống về nội dung của tác phẩm Bên cạnh đó phân tích

những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của từngtác phẩm trên nhiều bình diện cụ thể, để từ đó làm rõ chấttrữ tình trong tập truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tấn.

4 Phơng pháp nghiên cứu

Văn học luôn phản ánh hiện thực cuộc sống một cáchchân thật nhất Vì vậy trong quá trình nghiên cứu đề tàinày chúng tôi phải bám sát tác phẩm và hoàn cảnh lịch sử cụthể

Do vậy phơng pháp mà chúng tôi tiến hành ở đây làphân tích tổng hợp, trong đó có sự kết hợp với các phơngpháp khác nh:

Phơng pháp thống kê phân loại thì cần phải thống kênhững sáng tác của Nguyễn Thi

Phơng pháp phân tích tác phẩm, cụ thể là loại truyện Phơng pháp so sánh đối chiếu, so sánh Nguyễn Thi vớicác tác giả cùng thời

5 Kết cấu luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, lời cảm ơn và danh mụctài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn sẽ đợc triểnkhai trong ba chơng:

Ch

ơng I: Vị trí văn học lịch sử của Nguyễn Thi trong

nền văn học Việt Nam sau cách mạng tháng8

Ch

ơng II: Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề

tài

Vị trí văn học lịch sử của Nguyễn Thi trong nền

văn học Việt Nam sau cách mạng tháng 8

1 Giới thiệu về tác giả, tác phẩm Nguyễn Thi

1 Tác giả:

Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Thi diễn ra rấtngắn ngủi, số lợng tác phẩm không nhiều, nhng toàn bộ cuộc

đời và sự nghiệp của ông vẫn đợc đánh giá cao

Nguyễn Thi đợc xem là kiểu mẫu của lớp chiến sỹ vănnghệ cách mạng, ông tiêu biểu cho lớp nhà văn trẻ, đã gópphần làm rạng rỡ nền văn học cách mạng đầy sức sống ởmiền Nam

Nguyễn Thi tên thật là Nguyễn Hoàng Ca, ghi trên giấykhai sinh và lúc đi học, nhng gia đình không thích cái tên

Ca nên vẫn gọi Nguyễn Ngọc Tấn Đây cũng là tên đi bộ đội,lúc viết văn tới tháng 5/1962, Tấn đi công tác B, anh lại lấy têncon trai là Nguyễn Thi làm bút danh

Nguyễn Ngọc Tấn sinh ngày 15/5/1928, quê ở Quần

Ph-ơng Thợng, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định (nay là xã Hải Anhtỉnh Nam Định)

Cha của Nguyễn Ngọc Tấn là một nhà giáo có tinh thầnyêu nớc, mẹ là một phụ nữ tài sắc lại có học Họ sống nay

đây mai đó sinh kế và vì yêu cầu công tác Những ngày

vui vẻ, sung sớng thật là hiếm hoi trờng kỳ trong đời sống gia

đình đôi vợ chồng cách mạng trẻ là đói nghèo và bệnh tậtkéo dài Nỗi buồn khổ của một gia đình tan nát ám ảnh suốtnhững ngày thơ ấu của Nguyễn Ngọc Tấn cha mất sớm, mẹ

đi bớc nữa Nguyễn Ngọc Tấn bắt đầu cuộc sống lu lạc lúcmới lên chín tuổi: Kỷ niệm êm đềm của những ngày thơ ấutrong anh luôn đầy đặn tình yêu thơng và ấn tợng đẹp vềngời mẹ dịu dàng - đa cảm Vì thế mẹ tái giá gây choNguyễn Ngọc Tấn những phản ứng mạnh mẽ Chỉ khi trởngthành anh mới cảm thấy hối hận xót xa

Có một năm Nguyễn Ngọc Tấn theo một gánh hát rong

đi lu diễn đâu đó để tự kiếm sống Cuộc đời tự lập khókhăn của tuổi thơ, những ấn tợng nặng nề của một hànhtrình tìm kiếm miếng ăn và một tình cảm sởi ấm cho ngàythờng mà cả hai không bao giờ có Không khi nào không phảitiếp nhận sự hắt hủi, ghẻ lạnh và độc ác, sớm tạo ra choNguyễn Ngọc Tấn một vẻ ngoài lạnh lùng, một nét mặt thờngxuyên đăm chiêu Khinh bỉ tận cùng những gì là giả dối,cách biểu lộ tình cảm củaTấn bao giờ cũng rạch ròi nhng cốchấp nhận

Năm 1945 cách mạng tháng 8 thành công, lúc đóNguyễn Hoàng Ca lên 17 tuổi, anh tham gia kháng chiến vàlàm thơ, viết văn và lấy bút danh là Nguyễn Ngọc Tấn

Năm 1947, Tấn 19 tuổi, anh đợc kết nạp vào đảng năm

1954, Nguyễn Ngọc Tấn cới vợ và anh đã theo quân tìnhnguyện sang CămPuChia, hai đợt hoà bình lập lại, NguyễnNgọc Tấn ra Bắc hoạt động văn học và cách mạng

Tháng 5 / 1962, lúc đó Tấn 32 tuổi, anh lại trở vào miềnNam, đổi lại bút danh là Nguyễn Thi – Thi là tên đứa con traiTấn để ngoài Bắc.

Cuộc sống nh đã chuẩn bị cho anh làm nhà văn của mộtnớc Việt Nam thống nhất, Nguyễn Ngọc Tấn gặp lại ngời mẹsuốt đời anh yêu thơng, với một tình cảm xen chút ngậmngùi, ái ngại cho cuộc đời chìm nổi long đong của mẹ, vừa

có nỗi ân hận của một ngời con đã từng trải ghi nhớ vềnhững xử sự nông nổi của tuổi thơ Anh còn gặp những ng-

ời anh em trai gái mà ngày xa do đói nghèo đã ly tán mỗi ngờimỗi ngả Sau hết, khi biết tin ngời vợ ở lại trong hoàn cảnh bị

o ép trăm bề, không giữ trọn đợc tình yêu, anh đã kịp xâydựng lại gia đình mới Trong những tháng năm ấy, anh cảmthấy xa cách sự gắn bó máu thịt với miền Nam

Nguyễn Thi là một thành viên tích cực của lực lợng vănnghệ giải phóng

Trong sáu năm công tác, Nguyễn Thi đã có mặt ở hầuhết các chiến trờng lớn: ở vành đai thép Củ Chi, ở Bến Trequê hơng ĐồngKhởi

Ngày 9/ 5 / 1968, ông theo một tiểu đoàn pháo binh trênchiến trờng, tại đờng Minh Phụng, phố Sài Gòn, ông đã hysinh khi 40 tuổi

Sự hy sinh rất anh dũng của Nguyễn Ngọc Tấn vào lúckhả năng sáng tạo đang phát huy rực rỡ, để lại rất nhiều th-

ơng tiếc cho bạn bè, cái chết quá sớm đó nh một sự trớ trêucủa số phận đối với tài năng

2 Tác phẩm.

Nguyễn Thi đợc mệnh danh là một cây bút văn xuôi.Nhng trong sáng tác ông đã thể hiện qua ngòi bút của mìnhrất nhiều thể loại Ông để thời gian khá dài đó là việc là làmthơ.

Năm 1954, Nguyễn Thi đã tập kết ra miền Bắc, với sựhồi sinh của nhiều nhà thơ mới, Nguyễn Thi đã học tập rấtnhiều nhà thơ mới và ông tiếp tục công việc làm thơ Nhngsau đó Nguyễn Thi thấy thơ mình so vớ thơ bạn bè không cógì sâu sắc nên ông đã quyết định chuyển sang văn xuôi.Mặc dầu thơ ông cha xuất sắc, nhng trong thơ ông mang

đậm tính chất dân gian, gần với lời ăn tiếng nói của nhândân

Về văn xuôi: Kế thừa thành tựu của truyện ngắn khángchiến và nhận thức về nội tâm nhân vật, những sáng táccủa Nguyễn Thi trong những năm xây dựng chủ nghĩa xãhội, các truyện ngắn về đề tài kháng chiến sáng tác sau hoàbình với bút danh là Nguyễn Ngọc Tấn, nổi lên với hai tậptruyện ngắn “Trăng sáng” và “Đôi bạn”

Những năm này Nguyễn Ngọc Tấn có điều kiện đi thực

tế dài ngày đến các hợp tác xã, các công trờng ta thấy ở haitập truyện này đã phản ánh đề tài rộng rãi của cả miền Bắcnớc ta trong những năm 1954 – 1961 tình cảm yêu nớc trởthành nhân tố chi phối quá trình, tâm lý nhân vật trongtruyện ngắn giải phóng viết về những ngời dân đồng khởi.Hớng về gắn bó với cách mạng, với đất nớc là sợi dây và nuôidỡng ý chí kiên cờng, là nguồn mạch tạo ra sức mạnh và tríthông minh của từng nhân vật

Hầu hết các nhân vật chính là các cán bộ miền Namtập kết ra Bắc Nhiều câu chuyện trong tập “Trăng sáng” và

“Đôi Bạn” mang tính chất tự truyện Những sáng tác củaNguyễn Thi trong giai đoạn này nó có nét tơng đồng nhtruyện của Thạch Lam Nguyễn Thi nặng nề về miêu tả hơn

là mang tính chất tâm trạng

Từ đến năm 1961 – 1968, hầu hết những sáng tác củaNguyễn Thi đợc nhà xuất bản đa vào trong tuyển tập “Truyện và kí Nguyễn Thi” gồm có 4 truyện ngắn:

- Mùa xuân

- Mẹ vắng nhà

- Xóm tôi

- Những đứa con trong gia đình

Trong đó có rất nhiều bài ký nh:

Tấn không phải cố tìm những tình tiết ly kỳ, hấp dẫn ngời

đọc bằng một thị hiếu tầm thờng Ngợc lại trong tác phẩmcủa Nguyễn Ngọc Tấn, anh đã chọn đợc nhiều chi tiết rấtthực trong cuộc sống Những chi tiết ấy thỉnh thoảng ta vẫngặp, vẫn biết nhng lại ít chú ý

Dới ngòi bút của Nguyễn Ngọc Tấn, những chi tiết ấy

“cộm” lên trớc mắt chúng ta khiến trong chúng ta ngỡ ngàngtởng nh mình vừa gặp một cái gì rất lạ, nhng rất đỗi quenthuộc Nếu nh không có con mắt của nhà văn lăn lội nhiều vớicuộc sống, biết phát hiện , biết khám phá, và đặt những chitiết ấy thật đúng chỗ thì tất cả những gì mà ngời viết đa

ra trở nên nhạt nhẽo, vô vị hoặc gợng gạo giả tạo

Cái nhìn của Nguyễn Ngọc Tấn đối với cuộc sống vàchiến đấu của nhân vật mình là cái nhìn sắc sảo nhng lạirất nhân hậu, thấy đợc mọi gian khổ, hi sinh nhng rất lạcquan

Vẫn biết rằng hạn chế không là điều tránh khỏi nhngnhững thành công của ông đã đạt đợc để lại cho hậu thế,xứng đáng đứng trong hàng ngũ các văn nghệ sỹ có tên tuổitrong văn học Việt Nam hiện đại

Ch ơng II:

Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

1 Đặc trng thể loại truyện ngắn.

Nh chúng ta đã biết: Truyện ngắn là một thể của loại tự

sự ngắn với dung lợng rất nhỏ, đa dạng về nội dung ( Liênquan đến đời t, thế sự, lịch sử dân tộc )

Khác với truyện vừa, tiểu thuyết, truyện ngắn chỉ khắchoạ một hiện tợng, một nét tính cách, nhân vật ít, chỉ cómột sự kiện trong một không gian, thời gian rất ngắn, nênnhân vật bộc lộ nét tính cách bản chất của mình Vì thế,truyện ngắn chỉ là một mảnh trong cuộc đời nhân vật.Truyện ngắn thờng không nhằm tới việc khắc hoạ nhữngtính cách điển hình có cá tính đầy đặn, nhiều mặt trongtơng quan với hoàn cảnh Nhân vật truyện ngắn thờng làhiện thân cho một trạng thái quan hệ xã hội, ý thức xã hộihoặc trạng thái tồn tại của con ngời Mặt khác, do đó truyệnngắn lại có thể mở rộng diện nắm bắt các kiểu loại nhânvật đa dạng của cuộc sống, chẳng hạn nh chức nghiệp, xuấtthân, gia hệ, bạn bè Những kiểu loại mà trong tiểu thuyếtthờng hiện ra thấp thoáng trong các nhân vật phụ:

Ví dụ: Truyện ngắn của Thạch Lam, Nguyễn Lộc, NamCao, Nguyên Hồng, Nguyễn Khải đều thấy điều đó Cốttruyện nó nổi bật, hấp dẫn, các chức năng của nó dễ nhận ramột điều gì Cái chính của truyện ngắn là gây ấn tợngsâu đậm về cuộc đời và tình ngời Kết cấu của truyệnngắn thờng là một sự tơng phản, liên tởng, bút pháp nghệthuật thờng là chấm phá Yếu tố có ý nghĩa quan trọng bậcnhất của truyện ngắn là chi tiết có dung lợng lớn và hành văn

mang ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu cha nói hết.Ngoài ra, giọng điệu, cái nhìn cũng hết sức quan trọng, làmnên cái hay của truyện ngắn.

Trên đây là những đặc trng riêng của truyện ngắn sovới các thể loại khác Tuy nhiên, xuất phát từ loại của tự sự nênchúng ta không thể phủ nhận những đặc trng của tự sự, baogồm cả những đặc trng của thể loại truyện ngắn Cụ thể:

Đặc trng về phơng thức tiếp cận đời sống, đặc trng về

ph-ơng thức cấu tạo tác phẩm, đặc trng về phph-ơng thức tổ chứclời văn Những đặc trng này đợc biểu hiện cụ thể, ở từngtác phẩm văn học và đợc giới nghiên cứu lý luận văn học đềcập hết sức cụ thể ở chơng trình đại học cũng nh ở phổthông

2 Yếu tố tự sự trong truyện ngắn.

Truyện ngắn là hình thức ngắn của tự sự nên trongtruyện ngắn bao giờ cũng có yếu tố tự sự Có nghĩa là trongtruyện ngắn tác giả có thể bộc lộ cái chủ quan của mìnhnhng rất hạn chế đồng thời các sự kiện, tình tiết, biến cốdiễn ra xung quanh nhân vật có thể linh động tuỳ theo tácphẩm, tác giả có thể dành những trang viết để nhân vật

vừa gợi cho nhân vật chửi thêm, lái tiếng chửi vào chủ đề Từchửi "trời" đến chửi "đời" đến chửi "Cả làng Vũ Đại" và cuốicùng chửi " Đứa chết mẹ nào đã đẻ ra thằng Chí Phèo" Tiếngchửi Chí Phèo vô lý thật, nhng không vô nghĩa Một vấn đềnêu lên: " nhng mà đứa chết mẹ nào đã đẻ ra thằng ChíPhèo? Có trời biết ? hắn không biết cả làng Vũ Đại không aibiết! Tác giả đã dẫn dắt ngời đọc vào trung tâm chủ đề:Chí phèo sẽ là truyện về cái môi trờng xã hội đã đẻ ra hiện t-ợng chí phèo

Đọc văn nghệ thuật phải biết nhận ra sự cụ thể hoá có ớng của tác giả Lời văn tác phẩm văn học là hình thức của tácphẩm nó gắn liền và phục tùng nội dung của tác phẩm Cácphơng thức, phơng tiện nói trên nó gắn liền với một nội dung

h-cụ thể của tác phẩm, biểu hiện đắc lực của nó

Vì thế chúng ta có thể khẳng định vai trò, vị trí củayếu tố tự sự trong truyện ngắn Nó giúp cho thể loại truyệnngắn có đợc những đặc sắc riêng cũng nh những giá trị

đặc sắc về nội dung và hình thức nghệ thuật của tácphẩm truyện ngắn đối với văn học nói chung và độc giả nóiriêng

3 Yếu tố trữ tình trong truyện ngắn.

Nếu theo cách hiểu thông thờng, khi nói đến truyệnngắn thì không thể nói đến yếu tố trữ tình có trong thểloại này, bởi vì truyện ngắn vốn là hình thức của văn tự sự.Thế nhng trên thực tế thì điều này hoàn toàn không đúng.Trong truyện ngắn vẫn có yếu tố trữ tình

Yếu tố trữ tình tức là những nhân tố chủ yếu để nhàvăn có thể bộc lộ cảm xúc, tình cảm chủ quan của mình

Tác phẩm truyện ngắn không chỉ coi trọng yếu tố kháchquan mà trong khi miêu tả khách quan nó vẫn chứa đựng cáichủ quan của nhà văn Tức là nhà văn có thể bộc lộ quan

điểm, cách nhìn nhân vật của mình về cuộc đời, về conngời và những gì đang diễn ra xung quanh thông qua nhânvật trong tác phẩm Nhiều khi nhân vật trong tác phẩm xuấthiện với t cách là nhân vật Tôi ( chính tác giả)

Trong bài "ngời con gái Việt Nam "chị Lý là một nhânvật trong thơ trữ tình Ta thấy nhân vật vừa nổi rõ hơn vớinhững cảm xúc và tình cảm: Từ kinh ngạc sững sờ đếnmến thơng, kính phục và tin tởng vào chiến thắng Thôngqua nhân vật tác giả bộc lộ quan điểm, cách suy nghĩ và

đánh giá của mình về những sự kiện, biến cố xảy ra tronghiện thực Cách bộc lộ này có thể là trực tiếp, có thể là giántiếp

Có thể nói trong truyện ngắn không chỉ có yếu tố tự

sự mà còn có cả yếu tố trữ tình Yếu tố trữ tình thờng nằm

ẩn trong quá trình sáng tạo nghệ thuật của tác phẩm Nócũng khẳng định giá trị, cũng nh tài năng của những câybút truyện ngắn thiên tài

4 Sự khác nhau giữa yếu tố trữ tình và yếu tố tự sự.

Có thể nói yếu tố tự sự và yếu tố trữ tình là hai yếu tốhết sức quan trọng làm nên dặc sắc, giá trị của thể loạitruyện ngắn Nó góp phần thể hiện sâu sắc nội dung củatruyện ngắn, làm cho truyện ngắn mang một đặc trngriêng, khác biệt với thể loại khác Tuy nhiên giữa hai yếu tốnày có sự khác nhau

Khác với thể loại trữ tình hiện thực đợc tái hiện quanhững cảm xúc, tâm trạng, ý nghĩa con ngời đợc thể hiệntrực tiếp qua những lời lẽ bộc bạch, thổ lộ, thể loại tự sự phản

ánh đời sống trong tính khách quan của nó qua con ngời,hành vi, sự kiện đợc kể lại bởi một ngời kể chuyện nào đó

Để tái hiện đời sống một cách khách quan, thể loại tự sự tậptrung phản ánh đời sống con ngời qua các biến cố, sự kiệnxảy ra với nó, có tác dụng phơi bày những mặt nhất địnhcủa bản chất con ngời Để nói về một ngời xấu nh Lý Thông,ngời ta để hắn kết anh em với Thạch Sanh rồi lừa chàng đigác miếu trăn tinh nhằm lấy thân mình thế mạng Sự kiện lànhững hành động, việc làm, ý nghĩ, đổi thay bộc lộ bảnchất của tính cách hay của mỗi quan hệ giữa ngời và ngời.Lời văn tác phẩm tự sự có cấu trúc, có thể là văn vần hoặcvăn xuôi Những đặc điểm của nó thể hiện trớc hết ở thànhphần lời văn Thể loại tự sự có thành phần trần thuật baoquát, đứng trên cả sự miêu tả cụ thể về cảnh vật và lời nói,hớng tới những bức tranh toàn cảnh về quan hệ tình huốngthời đại, về các quá trình của tính cách hay của quan hệdiễn ra trong những khoảng không gian hoặc thời gian hếtsức rộng lớn

Với thể loại trữ tình có thể khác thể loại tự sự: Thế giớichủ quan của con ngời, cảm xúc, tâm trạng, ý nghĩ đợchình thành trình bày trực tiếp và làm thành nội dung chủyếu Yếu tố trữ tình làm sống dậy cái thế giới chủ thể củahiện thực khách quan, giúp ta đi sâu vào thế giới của nhữngsuy t, tâm trạng, nỗi niềm một phơng diện rất năng độnghấp dẫn của hiện thực

Nếu yếu tố tự sự thuộc về thể loại tự sự thì yếu tố trữtình lại thuộc về thể loại trữ tình Giữa hai thể loại này có

đặc biệt

Chúng ta có thể khẳng định sự khác nhau giữa haiyếu tố tự sự và yếu tố trữ tình cũng chính là sự khác nhaugiữa thể loại tự sự và thể loại trữ tình Tuy nhiên khi haiyếu tố này kết hợp lại với nhau sẽ tạo nên giá trị đặc sắc chotác phẩm

Ch ơng III:

Chất trữ tình trong truyện ngắn nguyễn ngọc tấn

Thời kỳ thứ hai: Từ năm 1954- 1961

Đây là những năm tháng Nguyễn Thi sống ở miền Bắc,giai đoạn này ông có hai tập truyện ngắn đợc bạn đọc yêuthích đó là "Trăng sáng"và "Đôi bạn "

Thời kỳ thứ ba: Nhng năm tháng ở chiến trờng miền Nam1962- 1968

Đây là những năm Nguyễn Thi sáng tác nhiều và đã đạtthành công xuất sắc nhất trong cuộc đời ông Những tácphẩm chủ yếu đợc tập hợp truyện và ký Nguyễn Thi

Trong ba thời kỳ sáng tác trên thì luận văn này chỉ đisâu nghiên cứu sáng tác của ông trong giai đoạn 1954-1961,qua hai tập truyện "Trăng sáng" và "Đôi bạn" Trớc hết xin nói

về hoàn cảnh sáng tác của hai tác phẩm này

Thứ nhất: Khi sáng tác hai tập truyện ngắn này, NguyễnThi đã trải qua cuộc kháng chiến chống pháp và cũng trải quanhững năm tháng cầm bút sáng tác thơ trong thời kỳ này.Chính vì vậy khi sáng tác “Trăng sáng” và “Đôi bạn” thìnhững ký ức và những kỷ niệm êm đềm về cuộc khángchiến chống pháp còn đọng lại trong tâm trí của ông nh làmột nỗi ám ảnh Viết "Trăng sáng "và "Đôi bạn "- Nguyễn NgọcTấn ghi lại nhng kỷ niệm êm đẹp đó.

Thứ hai: Đây cũng là thời kì Nguyễn Ngọc Tấn sống xamiền Nam , xa gia đình và quê hơng Cho nên Nguyễn NgọcTấn cũng nh ngời con tập kết nặng tình miền nam ruột thịtnơi đã nuôi ông khôn lớn thành chiến sỹ, thành đảng viênnơi có vợ con đang âm thầm hoạt động trong vùng vâyquân giặc

Sau 1954 đất nớc bị tạm thời chia làm hai miền Đồngbào miền Nam ở bên kia giới tuyến đang sống trong áchchiếm đóng của bọn Mỹ - Diệm, những hy sinh gian khổ mà

đồng bào, đồng chí ta đã chịu đựng trở thành một nỗi đaunhức nhói trong tâm hồn Nguyễn Ngọc Tấn

Sau 1954: Miền bắc đợc sống trong khung cảnh hoàbình Dới sự lãnh đạo của Đảng và nhân dân ta, cuộc sống ởmiền Bắc đang từng ngày đổi thịt thay da Nhân dânmiền Bắc đang hăng hái, nô nức thi đua xây dựng cuộcsống mới Ngời ngời, nhà nhà đều đợc hởng hạnh phúc củamình Trong thời gian này Nguyễn Ngọc Tấn đã có điềukiện đi thâm nhập thực tế đến các nông trờng quốc doanh,các công trờng làm đờng sắt hợp tác xã nông, lâm, ngnghiệp chính nhờ những chuyến đi này mà ông đã thấy

đợc niềm vui của cuộc sống mới và con ngời mới Niềm vui

này đã trở thành niềm cảm hứng sáng tác chủ đạo trong

Trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn giàu chất hiệnthực bao quát một đề tài rộng lớn

Truyện ngắn của ông không có gì đặc biệt về đề tài,với hai tập truyện "Trăng sáng" và "Đôi bạn" ông đã dùng toàn

bộ những đề tài quen thuộc: Đó là tấm lòng thơng nhớ miềnNam, hoạt động của công nhân trong chế độ cũ, những kí

ức trong cuộc kháng chiến chống Pháp, rồi ông viết về đờisống cán bộ trong thời kì hoà bình

Nổi lên trên tất cả đó là tấm lòng thơng nhớ miền Nam.Nỗi nhớ da diết dằn vặt Nh chuyện một ngời vợ trong "Quê h-

ơng": Truyện kể về nhân vật tôi trên đờng vào giới tuyến

đã ngồi cạnh hai ngời phụ nữ Họ đã nói chuyện với nhau vềgia đình, chuyện chồng con, về cuộc sống hiện tại Nhânvật tôi đã nghe đợc câu chuyện của họ Một ngời đi thămchồng ở Hải Phòng về, một ngời là giáo viên cũng đi thămchồng Hai con ngời này có cùng tâm trạng, họ đã tâm sự chonhau nghe

Chị ở Hải Phòng kể lần chồng về phép, sau đó có thai

và sinh một đứa bé bụ bẫm nhng nó đã chết năm lên batuổi

Cả ba ngời đã nói chuyện với nhau, cho đến lúc chia tay

ở Hồ Xá Trong tâm trí nhân vật tôi vẫn hiện lên hình ảnhcủa họ, nghe thanh thoát nh buổi sáng mùa hè ở miền trung.Bởi họ chính là một phần của quê hơng, của cuộc sống

Trong truyện "Trăng sáng": viết về đôi trai gái nênduyên từ những cuộc đối đáp thông minh, sắc sảo dới đêmtrăng Họ yêu nhau rồi trở thành bạn đời của nhau, hạnh phúccủa họ là có thằng cu Bồn ra đời trong mái ấm gia đình này.Anh Bính vừa là bạn đời vừa là đồng nghiệp giúp chị Bínhviết bài Những đêm trăng muộn, chị ngồi thức với ngọn đèn

Một hôm tình cờ sang bờ Nam, anh Bính nhặt đợc cáinón của o Quế, về nhà chị Bính nhờ chồng viết th sang hỏixem o Quế đã nhận đợc nón mà anh Bính treo vào cọc cha.Chị Bính nhớ lại ngày trớc đã gặp o Quế nh thế nào, đã nóinhững gì với o Quế

Lòng chị nh muốn nói với o Quế ở bên bờ Nam bị bắtvì làm rơi nón xuống sông Chị Bính đã khóc, cứ thế đêmnào cũng ngồi viết

Tiếp đến truyện "Về Nam": Tâm về quê ăn tết trongchuyến xe lửa cuối năm Quê anh ở Bến Tre - Nam Bộ

Trên chuyến tàu anh nhớ những chuyện đã qua: ChịTâm, Mùi, bà Đồng, Minh ô tô và biết bao ký ức hiện vềtrong những câu chuyện ấy

Một lần đơn vị Tâm ra bắc theo yêu cầu của cáchmạng Tâm đa anh em về ở nhà Mận một tháng, nhà Mậnchỉ có hai chị em, thằng em tên là Bụng Đôi lúc tiểu độiTâm cũng gặp chút chuyện phiền phức Đó là chuyện mọingời kháo nhau rằng: anh Tâm làm xấu cô Mận sau đình